Skip to main content
Internet Archive's 25th Anniversary Logo

Full text of "Bibliorum sacrorum iuxta Vulgatam Clementinam : breviario perpetuo et concordantiis aucta adnotatis etiam locis qui in monumentis fidei sollemnioribus et in liturgia romana usurpari consueverunt"

See other formats


JOHN  M.  KELLY  LIBRARY 


IN    HEttORY    OF 
CARDINAL    GEORGE    rLAalii'    CSB 


University  of 
St.  Michael's  College,  Toronto 


BIBLIORUM  SACRORUM 


NOVA  ED1TIO 


BIBLIORUM 
SAC RO RUM 

IUXTA  VULGATAM   CLEMENTINAM 
NOVA   EDITIO 

BREVIARIO  PERPETUO  ET  CONCORDANTHS  AUCTA 

ADNOTATIS  ETIAM  LOCIS 

QUI  IN  MONUMENTIS  FIDEI  SOLLEMNIORIBUS 

ET  IN  LITURGIA  ROMANA 

USURPARI   CONSUEVERUNT 


CURAVIT 

ALOISIUS  QRAMATICA 


TYPIS  POLYGLOTTIS  VATICANIS 

MCMLIX 
Omnia  iura  vindicabuntur 


Nihil  obstat  quominus  imprimatur. 
Mediolani,  die  31  Maii  1913. 


IMPRIMATUR 

Mediolani,  die  21  Maii  1913. 


Sac.  Achilles  Ratti 
Revisor  Delegatus. 


f  Andreas  C.  Card.  Ferrari 
Archiepisc.  Mediolanensis 


NOVAM  HANC  BIBLIORVM  SACRORVM  EDITIONEM 

IN  VSVM  PRAESERTIM  SCHOLAR  •  ECCLESIASTICAR  •  COMPARATAM 

ATQVE   AVXILIIS    INSTRVCTAM 

AD   VERBVM   DEI   FACILIVS   INTELLIGENDVM 

TVTIVSQVE  INTERPRETANDVM 

PIO  PP.  XI 

SACRI  PRINCIPATVS  AN.  vTlT 
L    VERO    A   SACERDOTIO    SVSCEPTO    CELEBRANTI 

EDITOR 

DEVOTISSIME 

D.  D.  D. 


PRAEFATIO   AD   LECTOREM 

[Ex  editione  Vaticana  anni  MDXCII] 


In  multis  magnisque  beneficiis,  quae  per  sa- 
cram  Tridentinam  Synodum  Ecclesiae  suae 
Deus  contulit,  id  in  primis  numerandum  vi- 
detur,  quod  inter  tot  latinas  editiones,  divina- 
rum  Scripturarum,  solam  veterem  ac  vulgatam, 
quae  longo  tot  saeculorum  usu  in  Ecclesia 
probata  fuerat,  gravissimo  decreto  authenti- 
cam  declaravit.  Nam,  ut  illud  omittamus,  quod 
ex  recentibus  editionibus  non  paucae  ad  hae- 
reses  huius  temporis  confirmandas  licenter  de- 
tortae  videbantur,  ipsa  certe  tanta  versionum 
varietas  atque  diversitas  magnam  in  Ecclesia 
Dei  confusionem  parere  potuisset.  lam  enim 
hac  nostra  aetate  illud  fere  evenisse  constat, 
quod  sanctus  Hieronymus  tempore  suo  acci- 
disse  testatus  est  (a),  tot  scilicet  fuisse  exem- 
plaria,  quot  codices,  cum  unusquisque  pro 
arbitrio  suo  adderet  vel  detraheret. 

Huius  autem  veteris  ac  vulgatae  editionis  tanta 
semper  fuit  auctoritas  tamque  excellens  praestan- 
tia,  ut  earn  ceteris  omnibus  latinis  editionibus 
longe  anteferendam  esse  apud  aequos  iudices 
in  dubium  revocari  non  posset.  Qui  namque 
in  ea  libri  continentur  (ut  a  maioribus  nostris 
quasi  per  manus  traditum  nobis  est)  partim 
ex  sancti  Hieronymi  transiatione  vel  emenda- 
tione  suscepti  sunt,  partim  retenti  ex  antiquis- 
sima  quadam  editione  latina,  quam  sanctus 
Hieronymus  communem  et  vulgatam  (6),  san- 
ctus Augustinus  Italam  (c),  sanctus  Gregorius 
veterem  translationem  appellat  (d). 

Ac  de  veteris  quidem  huius,  sive  Italae  editionis 
sinceritate  atque  praestantia,  praeclarum  sancti 
Augustini  testimonium  exstat  in  secundo  libro  d  e 
Doctrina  Christiana  (e),  ubi  latinis  omni- 
bus editionibus,  quae  tunc  plurimae  circumfere- 
bantur,  Italam  praeferendam  censuit,  quod 
esset,  ut  ipse  loquitur,  '  verborum  tenacior 
cum  perspicuitate  sententiae '.  De  sancto  vero 
Hieronymo  multa  exstant  veterum  Patrum  egre- 
gia  testimonia:  eum  enim  sanctus  Augustinus  (/) 
hominem  doctissimum  ac  trium  linguarum 
peritissimum  vocat,  atque  eius  translationem 
ipsorum  quoque  hebraeorum  testimonio  vera- 
cem  esse  confirmat.  Eundem  sanctus  Grego- 
rius (g)    ita    praedicat,    ut    eius    translationem, 


fine. 


(a)  Praef.  in  Iosue. 

(b)  S.  Hieron.  in  c.  49  Isaiae. 

(c)  S.  August,  lib.  2.  Doctr.  Christian,  c.  14. 

(d)  S.  Gregor.  epist.  dedicat.  ad  Leandrum  c.  5.  in 

(e)  5.  August,  ubi  supra. 

(f)  Lib.  18.  de  Civitate  Dei,  c.  43. 

(g)  Lib  20.  Moral.  24. 


quam  novam  appellat,  ex  hebraeo  eloquio 
cuncta  verius  transfudisse  dicat,  atque  idcirco 
dignissimam  esse,  cui  tides  in  omnibus  habeatur. 
Sanctus  autem  Isidorus  non  uno  in  loco  hie- 
ronymianam  versionem  ceteris  omnibus  ante- 
ponit  (A),  earn  quae  ab  ecclesiis  christianis  com- 
muniter  recipi  ac  probari  adfirmat  (i),  quod  sit 
'  in  verbis  clarior  et  veracior  in  sententiis '.  So- 
phronius  quoque,  vir  eruditissimus,  sancti  Hie- 
ronymi translationem  non  latinis  modo,  s£d 
etiam  graecis  valde  probari  animadvertens, 
tanti  earn  fecit,  ut  psalterium  et  prophetas  ex 
Hieronymi  versione  in  graecum  eleganti  ser- 
mone  transtulerit.  Porro  qui  secuti  sunt  viri 
doctissimi,  Remigius,  Beda,  Rabanus,  Haymo, 
Anselmus,  Petrus  Damiani,  Richardus,  Hugo, 
Bernardus,  Rupertus,  Petrus  Lombardus,  Ale- 
xander, Albertus,  Thomas,  Bonaventura  cete- 
rique  omnes,  qui  his  nongentis  annis  in  Ec- 
clesia floruerunt,  sancti  Hieronymi  versione 
ita  sunt  usi,  ut  ceterae,  quae  paene  innume- 
rabiles  erant,  quasi  lapsae  de  manibus  theolo- 
Korum  penitus  obsoleverint.  Quare  non  irarae- 
rito  catholica  Ecclesia  sanctum  Hieronymum 
'  doctorem  maximum,  atque  ad  Scripturas  sacras 
interpretandas  divinitus  excitatum '  ita  celebrat. 
ut  iam  difficile  non  sit  illorum  omnium  dam- 
nare  Judicium,  qui  vel  tam  eximii  doctoris  lu- 
cubrationibus  non  adquiescerunt,  vel  etiam  me- 
liora  aut  certe  paria  praestare  se  posse  con- 
fidunt. 

Ceterum,  ne  tam  fidelis  translatio  tamque 
in  omnes  partes  Ecclesiae  utilis,  vel  iniuria 
tempo  rum  vel  impressorum  incuria  vel  temcre 
emendantium  audacia,  ulla  ex  parte  corrum- 
peretur,  eadem  sacrosancta  Synodus  Tridcn- 
tina  illud  decreto  suo  sapienter  adiecit,  ut 
haec  ipsa  vetus  ac  vulgata  editio  emenda- 
tissime,  quoad  fieri  posset,  imprimeretur;  ne- 
que  ulli  liceret  earn  sine  facultate  et  approba- 
tione  superiorum  excudere.  Quo  decreto  simul 
typographorum  temeritati  ac  licentiae  modum 
imposuit  et  pastorum  Ecclesiae  in  tanto  bono 
quam  diligentissime  retinendo  et  conservando, 
vigilantiam  atque  industriam  excitavit. 

Et  quamvis  insignium  Academiarum  theologi  in 
editione  vulgata  pristino  suo  nitori  restituenda 
magna  cum  laude  laboraverint ;  quia  tamen  in 
tanta  re  nulla  potest  esse  nimia  diligentia,  et 
codices    manu   scripti   complures   et   vetustiores 


(h)  Lib.   6.   Etymol.  c.  5. 
(i)  Lib.  1  de  Divin.  of  fie.  12. 


Summi  Pontificis  iussu  conquisiti  atque  in  ur- 
bem  advecti  erant;  et  demum,  quoniam  exse- 
cutio  generalium  Conciliorum,  et  ipsa  Scriptu- 
rarum  integritas  ac  puritas  ad  curam  Aposto- 
licae  Sedis  potissimum  pertinere  cognoscitur; 
ideo  Pius  IV  Pontifex  Maximus  pro  sua  in 
omnes  Ecclesiae  partes  incredibili  vigilantia, 
lectissimis  aliquot  sanctae  Romanae  Ecclesiae 
cardinalibus  aliisque  turn  sacrarum  litterarum, 
turn  variarum  linguarum  peritissimis  viris,  earn 
provinciam  demandavit,  ut  vulgatam  editionem 
latinam,  adhibitis  antiquissimis  codicibus  manu 
scriptis,  inspectis  quoque  hebraicis,  graecisque 
Bibliorum  fontibus,  consultis  denique  veterum 
Patrum  commentariis,  accuratissime  castiga- 
rent.  Quod  itidem  institutum  Pius  V  prose- 
cutus  est.  Verum  conventum  ilium,  ob  varias 
gravissimasque  Sedis  Apostolicae  occupationes 
iamdudum  intermissum  Sixtus  V  divina  Pro- 
videntia  ad  summum  sacerdotium  evocatus 
ardentissimo  studio  revocavit  et  opus  tandem 
confectum  typis  mandari  iussit.  Quod,  cum 
iam  esset  excusum  et,  ut  in  lucem  emitteretur, 
idem  pontifex  operam  daret,  animadvertens 
non  pauca  in  sacra  Biblia  preli  vitio  irrepsisse, 
quae  iterata  diligentia  indigere  viderentur,  to- 
tum  opus  sub  incudem  revocandum  censuiit 
atque  decrevit.  Id  vero  cum  morte  praeventus 
praestare  non  potuisset,  Gregorius  XIV,  qui 
post  Urbani  VII  duodecim  dierum  pontifica- 
tum  Sixto  successerat,  eius  animi  intentionem 
exsecutus,  perficere  adgressus  est,  amplissimis 
aliquot  cardinalibus  aliisque  doctissimis  viris 
ad  hoc  iterum  deputatis.  Sed,  eo  quoque  et, 
qui  illi  successit,  Innocentio  IX  brevissimo 
tempore  de  hac  luce  subtractis,  tandem  sub 
initium  pontificatus  dementis  VIII,  qui  nunc 
Ecclesiae  universae  gubernacula  tenet,  opus, 
in  quod  Sixtus  V  intenderat,  Deo  bene  iu- 
vante,   perfectum  est. 

Accipe  igitur,  christiane  lector,  eodem  Cle- 
mente  summo  pontifice  adnuente,  ex  Vaticana  ty- 
pographia  veterem  ac  vulgatam  sacrae  Scripturae 
editionem,  quanta  fieri  potuit  diligentia  castiga- 
tam :  quam  quidem,  sicut  omnibus  numeris  abso- 
lutam  pro  humana  imbecillitate  adfirmare  diffi- 
cile est,  ita  ceteris  omnibus,  quae  ad  hanc  usque 
diem  prodierunt,  emendatiorem  purioremque  es- 
se, minime  dubitandum.  Et  vero,  quam  vis  in  hac 
Bibliorum  recognitione,  in  codicibus  manu  scri- 
ptis, hebraeis  graecisque  fontibus  et  ipsis  ve- 
terum Patrum  commentariis  conferences  non 
mediocre  studium  adhibitum  fuerit;  in  hac  ta- 


men  pervulgata  lectione,  sicut  nonnulla  con- 
sulto  mutata,  ita  etiam  alia,  quae  mutanda 
videbantur,  consulto  immutata  relicta  sunt; 
turn  quod  ita  faciendum  esse  ad  offensionem 
populorum  vitandam  sanctus  Hieronymus  non 
semel  admonuit  (a);  turn  quod  facile  fieri  posse 
credendum  est,  ut  maiores  nostri,  qui  ex  he- 
braeis et  graecis  latina  fecerunt,  copiam  me- 
liorum  et  emendatiorum  librorum  habuerint, 
quam  ii,  qui  post  illorum  aetatem  ad  nos  per- 
yenerunt,  qui  fortasse,  tam  longo  tempore 
identidem  describendo,  minus  puri  atque  in- 
tegri  evaserunt;  turn  denique,  quia  sacrae 
congregationi  amplissimorum  cardinalium  aliis- 
que eruditissimis  viris  ad  hoc  opus  a  Sede 
Apostolica  delectis  propositum  non  fuit  novam 
aliquam  editionem  cudere  vel  antiquum  inter- 
pretem  ulla  ex  parte  corrigere  vel  emendare, 
sed  ipsam  veterem  ac  vulgatam  editionem  la- 
tinam a  mendis  veterum  librariorum,  necnon 
pravarum  emendationum  erroribus  repurgatam 
suae  pristinae  integritati  ac  puritati,  quoad 
eius  fieri  potuit  restituere;  eaque  restituta,  ut 
quam  emendatissime  imprimeretur  iuxta  Con- 
cilii  oecumenici  decretum  pro  viribus  operam 
dare. 

Porro  in  hac  editione  nihil  non  canoni- 
cum,  nihil  adsciticium,,  nihil  extraneum  appo- 
nere  visum  est;  atque  ea  causa  fuit,  cur  liber 
III  et  IV  Esdrae  inscripti,  quos  inter  canoni- 
cos  libros  sacra  Tridentina  Synodus  non  ad- 
numeravit;  ipsa  etiam  Manassae  regis  Oratio, 
quae  neque  hebraice,  neque  graece  quidem 
exstat,  neque  in  manu  scriptis  antiquioribus 
invenitur,  neque  pars  est  ullius  canonici  libri, 
extra  canonicae  scripturae  seriem  posita  sint, 
et  nullas  ad  marginem  concordantiae  (quae 
posthaec  inibi  apponi  non  prohibentur),  nullae 
notae,  nullae  variae  lectiones,  nullae  denique 
praefationes,  nulla  argumenta  ad  librorum  ini- 
tia  conspiciantur.  Sed,  sicut  Apostolica  Sedes 
industriam  eorum  non  damnat,  qui  concor- 
dantias  locorum,  varias  lectiones,  praefationes 
s.  Hieronymi  et  alia  id  genus  in  aliis  editio- 
nibus  inseruerunt;  ita  quoque  non  prohibet, 
quin  alio  genere  characteris  in  hac  ipsa  Vati- 
cana editione  eiusmodi  adiumenta,  pro  studio- 
sorum  commoditate  atque  utilitate  in  poste- 
rum  adiciantur,  ita  tamen  ut  lectiones  variae 
ad  marginem  ipsius  textus  minime  adnotentur. 


(a)  Epist.   ad  Suniam   et  Fretellam;   Praef.  Evang. 
ad  Damasum. 


—  XIII  — 


LEGENTIBUS   S. 


Cum  Brixiae  adulescentulos  in  Ecclesiae  spem 
succrescentes  in  Sacris  Litteris  erudirem,  nullum 
mihi  Bibliorum  Sacrorum  Vulgatae  editionis 
exemplar  praesto  esse  videbam,  quoa  viam 
ad  Sacras  Scripturas  facilius  interpretandas 
atque  intelligendas  muniret.  Et,  quoniam  eos 
putabam  inutiliter  tempus  terere,  qui  incommo- 
dum  aliquod  conqueruntur  neque  eidem  student 
pro  viribus  mederi,  eo  vel  magis  quia  querelis 
iacturam  nostram  reparare  non  licet,  statueram 
in  novam  Bibliorum  editionem  incumbere,  quae 
huic  tantae  necessitati  utcumque  satisfaciens, 
exemplar  quidem  Clementinum  praeberet,  at  no- 
stris  temporibus  aptatum  et  iis  subsidiis  instru- 
ctum,  quae  ad  Sacras  Litteras  divulgandas  ea- 
rumque  cognitionem  adsequendam  non  parum 
utilitatis  conferant. 

Quod  ut  adipiscerer,  utque  simul  et  brevitati 
et  voluminis  tenui  pretio  consulerem,  visum  est 
non  abs  re  esse,  si  vestigiis  quorundam  ingres- 
sus,  qui  vulgares  Bibliorum  Sacrorum  editiones 
curaverunt,  concoodantias  undique  conquirerem 
et  locos  colligerem,  sive  qui  paralleli  dicuntur, 
sive  qui  in  documents  fidei  et  in  litutgia  ro- 
mana  ab  Ecclesia  usurpantur,  eorumque  nota- 
tionem  textui  sacro  ita  apponerem,  ut  Icgentium 
oculis  simul  cum  sacra  oratione  ea  interpretatio 
quodammodo  exhiberetur  quam  authenticam 
vocant,  quae  scilicet  vel  a  Deo  auctore  Scriptu- 
rarum  vel  ab  Ecclesia  prodiit. 

Nostra  non  multum  interest  difftcultates  enar- 
rare  quae  huic  rei  adsequendae  obfuerunt,  vel 
summam  laborum  ac  vigiliarum  exponere,  quam, 
ut  opus  perficeretur,  sustinui.  Siquidem  Deus, 
qui  et  '  velle  '  contulit,  dedit  et  '  perlicere  '.  Opus 
Dei  gratia,  ut  ita  dicam,  ac  beneficio  concre- 
tum  atque  diuturni  laboris  haud  paenitendus 
fructus  utinam  curatoribus  animarum  ceterisque 
omnibus,  quibus  copia  commentariorum  ncn 
est,  et  tamen  verbum  divinum  explicare  non 
modo  solacium,  sed  officium  et  munus  est,  ali- 
quid  utilitatis  et  commodi  adferre  possit! 

lis  omnibus  itaque  omissis  quae  ad  huius  edi- 
tionis historiam  spectant,  aequum  esse  arbitror 
si,  ut  desiderio  veri  similiter  indulgeam  eorum 
qui  legunt,  pauca  dicam  de  iis  rebus  quae  aut 
adhibitae  sunt  ut  exemplar  maioris  utilitatis  ac 
perspicuitatis  esset,  aut  ad  exemplar  ipsum  sunt 
adiectae. 

1.  Quid  in  hac  editione  ad  textum  quod  at_ 
tinet  factum  sit.  Norunt  omnes  textus  Bibliorum 
Sacrorum  Vulgatae  editionis  nullus  editori  catho- 
lico    edendus    praesto    esse,    praeter    ilium    qui 


anno  MDXCII  typis  Vaticanis,  Clemente  VIII 
auctore,  prodiit,  quique  Pontifex  Maximus  ea 
cautione  in  posterum  denuo  evulgari  posse  sta- 
tuit,  ut,  '  ne  minima  quidem  particula  de  eo  mu- 
tata,  addita  vel  ab  eo  detracta,  nisi  aliquid 
occurreret  quod  typographicae  incuriae  adscri- 
bendum  esset,  inviolabiliter  observarentur  '.  Eius 
tamen  natura  innixus  editionis  usuque  fretus 
eorum  omnium  qui  Biblia  latine  ediderant  opti- 
mum factu  arbitratus  sum  (id  quod  alibi  multis 
argumentis  persuadendum  curavi1),  si  in  earn 
sententiam  venirem,  verbis  illis  a  Clemente  VIII 
tecta  sarctaque  fuisse  ea  omnia  quae  in  textu 
sacro  vere,  ut  dicitur,  substantialia  essent, 
verba  nempe,  verborum  ordinem  eaque  adiuncta, 
quae  utcumque  Scripturae  Sacrae  significationem 
vimque  attingerent;  non  ea  quae  minimi  mo- 
menti  et  mere  accidentalia  viderentur  et  quae 
sive  ad  rectam  scribendi  rationem,  quam  ortho- 
graphiam  vocant,  quaeque,  ut  ait  Quintilianus, 
'  apud  Romanos  consuetudini  inservit  ideoque 
semper  mutata  est ',  sive  ad  genus  interpunctio- 
nis  spectarent;  neque  ea  quae  diversorum  tem- 
porum  usibus  aptarentur,  vel  a  legibus  philolo- 
giae  penderent;  quaeque  curanda  essent,  non 
quo  clarior  sensus  evaderet,  sed  ne  idem  a  scri- 
bendi ratione  differret,  quae  apud  omnes  valet. 
Cui  consilio  eo  libentius  indulsi  quo  perspectius 
mihi  erat  hac  in  re  usum,  qui  penes  aetatis  no- 
strae  eruditos  homines  obtinet,  minime  differre 
ab  ea  ratione  scribendi  quae  temporibus  s.  Hie- 
ronymi  invalescebat  2_)v  Idcirco  non  modo  studui 
ut  unica  forma  exscriberem  quae,  in  editionibus 
Clementinis  duplici  vel  triplici  adspectu  se  on'e- 
runt 3) ;   sed   eas  quoque  formas  verborum  im- 


*)  Videsis  Delle  edizioni  della  Clementina,  Monza, 
1912,    pag.  8   et  sqq. 

2)  Cf.  Corpus  Scriptorum  Ecclesiasticorum  Latino- 
rum,  Vindobonae.  F.  Tempsky,  Voll.  praesertim  LIV 
et  LV. 

3)  Itaque  unica  forma  exscripsi  sequentia  verba:  be- 
ryllus,  topazius,  absinthium,  secutus,  persecutio,  etc.. 
vertale,  mixtus  rum  ?uis  compositis,  exsicco,  femur,  heres 
et  hereditas,  hordeum,  nuntio  cum  suis  compositis,  levi- 
gate, proelium,  sidus,  sollicitus,  frenum,  squaleo  cum 
compositis,  lacryma,  hiems,  nummus,  silva,  etc.  Quia 
vero  Clementina  editio  plerumque  legem  phoneticam  non 
negligit.  quae  mutationem  litterae  m  in  n  importat,  cum 
littera  gutturalis  vel  dentalis  sequatur;  pariter  quando- 
que  in  derivatis  ab  eo  conctractionem  invehit  duorum  i 
si  desinentia  alb  s  incipiat;  ei  ego  legi  obsecutus  semper 
ex^ribendum  esse  censui  quanquam.  nunquid,  eundem, 
veruntamen.    etc.    abisti,    inisti,    praeterisset,   etc. 


B)  SIGLA  IN  NOTULIS  USUM  ECCLESIASTICUM  DESIGNANTIBUS 

FREQUENTIUS  ADHIBITA 

a.                     ante 

mai.                 maior  (hebd.,  Ant.) 

adv.                  adversus 

Ms.,  Mss.       Missa,  -sae 

Adv.                 Adventus 

mt.                    matutinum 

All.                 Alleluia  (V.) 

Nbr.                 November 

Ant.,  Antt.     Antiphona,    nae 

nn.                   nona 

A  p.  App.        Apostolus,  Apostoll 

oct.                  octava 

Aug.                Augustus  (mensis) 

Oct.                 October 

b.                     beatus,  bene;  bonus 

Of.                   Offertorium 

ben.,  bened.    benedictio 

off.                   officium 

br.                    brevis  (L.,  R.) 

ord.                  or  do  (Ms.  etc.) 

bul.                  bulla 

p.                      parvum  (off.),  post 

c.                     contra 

P.                     Pont  if  ex,  Paschale  (T.) 

can.                  canon 

Pass.               Passionis  (D.  vel  T.) 

Catech.  R.      Catechismus  Romanus 

Pnt.                 Pentecostes 

Cf  ,  Cff.          Confessor,  -res 

(P.  R.)             Pontificate  Romanum 

Cin.                  Cine  rum  (fr.  4) 

pr.                   proprium  (off.  etc.) 

cm.                   commune 

prec.                preces 

Cm.                  Communio 

prm.                prima 

cmpl.               completorium 

prop.               propositio 

Cn.                   Canticum 

Prpft.               Piopheiia 

comm.             commemoratio 

prtm .               p  o  to  martyr 

Cone.               Concilium 

Psch.               Pascha 

cons.                consecratio  (ecclesiae) 

qcq.                   quacumque 

Cp.,  Cpp.        Capitulum,  -la 

Qdg.                 Quadragesima 

d.                      dies 

Qng.                  Quinquagesima  (D.) 

D.,  Dd.           Dominica,  -cae 

QT.                   Quattuor  Temfjora 

ded.                 dedicatio  (ecclesiae) 

P  ,  RR.           Responsortum,  -ria 

Df.                   Defunctus,  -orum 

R.  R.)            Rituale  Romanum 

E.,  Ep.            Episcopus 

nt.                   ritus                           [sanctum,  etc. 

Ev.                   Evangelium 

s.  ss.               sessio,  supra,  sanctus,  -cti,  sacro- 

Evang.             Evangelista 

Sctar.              Sanctarum  (cm.) 

fr.,  frr.          feria,  -riae 

Spbr.               Septembris 

frl.                  ferial  is 

Sptg.                Septuagesima  (D.) 

fs.,  fss.          festum,  festa 
Or.                  Graduale 

SS.                   Sancti  (fs.  SS.  omnium) 

Sxg.                 Sexagesima  (D.) 

gr.                   gratia,  -arum  (actio) 

sxt.                  sexta 

hebd.               hebdomada 

T.                    Tempus,  Tempora 

inf.                  infra 

Tr.                   Tractus 

Int.                  Introitum 

trt.                    tertia 

Inv.                  Invitaiorium 

V.,  Vv.,  VV.  Versus 

I.                     liber 

v.,  vot.            votivum,  -va,  (off.,  Ms.) 

L.,  LL.           Lectio,  -nes 

rg,                     vigilia 

ll.                     laudes 

Virg-                Virgo,  Virgines 

M.,  Mm.        Martyr,  -res 

vsp.                  vesperae. 

PRINCIPALIUM  CATECHISM 

ROMANI  ARGUMENTORUM 

INDEX 

[Numeri  uncis  inclusi  significant  quot  para 

^raphos  editiones  Catechismi  R.  recentiores 

in  unoquoque  capite  admittant] 

Prooemium  generate  (13) 

Caput  3.  De  II  praecepto  (30) 

Pars  1.  -  De  Symbolo  Apostolorum 

»       4.  De  III  praecepto  (27) 

Caput  1.  De  symbolo  in  communi  (4) 

*      5.  De  IV  praecepto  (22) 

»       2.  De  creatione  (23) 

>       6.  De  V  praecepto  (25) 

»      3.  De  Filio  Dei  (12) 

»       7.  De  VI  praecepto  (13) 

>       4.  De  eius  incarnatione  (11) 

»       8.  De  VII  praecepto  (25) 

»      5.  De  eius  passione  et  morte  (16) 

>       9.  De  VIII  praecepto    23) 

»       6.  De  eius  descensu  ad  inferos  (15) 

»     10.  De  IX  et  X  praecepto  (23) 

»       7.  De  eius  ascensione  (9) 

»       8.  De  eius  novissimo  adventu  (11) 

Pars  IV.  -  De  oratione  Dominica 

»       9.  De  Spiritu  Sancto  (8) 

»     10.  De  Ecclesia  et  Communione  SS.  (27) 

Caput  1.  De  oratione  et  eius  necessitate  (4) 
»       2.  De  utilitate  orationis  (11) 
»       3.  De  partibus  et  gradibus  orat.  (7) 
»       4.  De  iis  quae  petenda  sunt  (5) 
»       5.  De  iis  pro  quibus  orandum  est  (8) 

>     //.  De  remissione  peccatorum  (12) 
»     12.  De  resurrectione  carnis  (14) 
»     13.  De  vita  aeterna  (13) 

Pars  II.   -  De  Sacra  mentis 

»       6.  De  iis  ad  quos  oratio  dirigitur  (4) 

Caput  1.  De  sacramentis  in  genere  (31) 

»       7.  De  praeparatione  ad  orationem  (6) 

»       2.  De  baptismo  (77) 

»       8.  De  modo  et  ordine  orandi  (9) 

»      3.  De  confirmatione  (26) 

>       9.  De  prooemio  orationis  domin'uae  (20) 

>       4.  De  eucharistia  (81) 

»     10.  De  I  petitione  (9) 

>       5.  De  paenitentia  (79) 

»     //.  De  II  petitione  (19) 

»      6.  De  extrema  unctione  (16) 

»     12.  De  III  petitione  (24) 

»       7.  De  ordine  (34) 

»     13.  De  IV  petitione  (23) 

»       8.  De  matrimonio  (34) 

»     14.  De  V  petitione  (23) 

Pars  II1.  -  De  Praeceptis  Decalogi 

»     15.  De  VI  petitione  (20) 

Caput  1.  De  praeceptis  in  communi  (14) 

»     16.  De  VII  petitione    12) 

»       2.  De  I  praecepto  (24) 

»     17.  De  c  Amen  »  in  fine  orationis  (6) 

—  XVI  — 


LIBER  GENESIS 


HEBRAICE   "  BERESITH  „ 


|N°principio  &creavit  Deus  caelum  et  terram.  2  Terra 
autem  erat  cinanis  et  vacua,  et  tenebrae  erant  super 
faciem  abyssi,  et  dspiritus  Dei  ferebatur  super  aquas. 
3  f'Dixitque  Deus :  /Fiat  lux.  Et  facta  est  lux.  4  Et 
0vidit  Deus  lucem  quod  esset  bona  et  divisit  lucem 
a  tenebris.  5  Appellavitque  lucem  Miem  et  tenebras 
*noctem.  Factumque  est  vespere  et  mane,  dies  unus. 
6  Dixit  quoque  Deus :  Fiat  ^firmamentum  in  medio 
aquarum  et  dividat  aquas  ab  aquis.  7  Et  fecit  Deus  firmamentum, 
'divisitque  aquas,  quae  erant  sub  firmamento,  ab  his  '"quae  erant 
super  firmamentum.  Et  factum  est  ita.  8  Vocavitque  Deus  firma- 
mentum caelum.  Et  factum  est  vespere  et  mane,  dies  secundus. 

9  Dixit  vero  Deus:  "Congregentur  aquae,  quae  sub  caelo  sunt,  in 
locum  unum,  et  appareat  arida.  Et  factum  est  ita.  io  Et  vocavit  Deus 
aridam  terram  congregationesque  aquarum  appellavit  maria.  Et  vidit 
Deus  quod  esset  bonum.  n  Et  ait:  °Germinet  terra  herbam  virentem 
et  facientem  semen  et  lignum  pomiferum  faciens  fructum  iuxta  genus 
suum,  cuius  semen  in  semetipso  sit  super  terram.  Et  factum  est  ita. 
12  Et  protulit  terra  herbam  virentem  et  facientem  semen  iuxta  genus 
suum  lignumque  faciens  fructum  et  habens  unumquodque  sementem 
secundum  speciem  suam.  Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum.  13  Et  fa- 
ctum est  vespere  et  mane,  dies  tertius. 

14  Dixit  autem  Deus :  Fiant  luminaria  in  firmamento  caeli  et  di- 
vidant  diem  ac  noctem  et  sint  in  Psigna  et  tempora  et  dies  et 
annos,  15  ut  luceant  in  firmamento  caeli  et  illuminent  terram.  Et 
factum  est  ita.  16  «Fecitque  Deus  duo  luminaria  magna :  luminare 
maius,  ut  praeesset  diei,  et  rluminare  minus,  ut  praeesset  nocti, 
et  Stellas.  17  Et  posuit  eas  in  firmamento  caeli,  ut  lucerent  super 
terram  18  et  spraeessent  diei  ac  nocti  et  dividerent  lucem  ac  tene- 
bras. Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum.  19  Et  factum  est  vespere  et 
mane,  dies  quartus. 

20  Dixit  etiam  Deus:  Producant  aquae  reptile  animae  viventis,  et 
volatile  super  terram  sub  firmamento  caeli.  21  Creavitque  Deus  *cete 
grandia  et  omnem  animam  viventem  atque  motabilem,  quam  produxe- 
rant  aquae  in  species  suas,  et  omne  volatile  secundum  genus  suum. 
Et  vidit  Deus  quod  esset  bonum,  22  benedixitque  eis  dicens :  "Crescite 
et  multiplicamini  et  replete  aquas  maris,  avesque  multiplicentur  super 
terram.  23  Et  factum  est  vespere  et  mane,  dies  quintus. 

24  Dixit  quoque  Deus :  vProducat  terra  animam  viventem  in  genere 
suo,   iumenta   et    reptilia   et   bestias    terrae   secundum  species   suas. 
Factumque  est  ita.    25  Et  fecit  Deus  bestias  terrae  iuxta  species  suas 
et  iumenta  et  omne  reptile  terrae  in  genere  suo.  Et  vidit  Deus  quod 
esset  bonum    26  et  ait :  ^Faciamus  hominem  ad  ^imaginem  et  simili- 
tudinem  nostram ;  et  ~praesit  piscibus  maris  et  volatilibus  caeli  et  be- 
stiis  universaeque  terrae  omnique  reptili,  quod  movetur  in  terra. 
27  Et  creavit  Deus  hominem  ad  imaginem  suam; 
ad  imaginem  Dei  creavit  ilium : 
"masculum  et  feminam  creavit  eos. 
28  Benedixitque  illis  Deus  et  ait :    bCrescite  et  multiplicamini  et 
replete    terram    et   subicite   earn    et    dominamini    piscibus    maris  et 
volatilibus  caeli  et  universis  animantibus,  quae  moventur  super  terram. 
29  Dixitque  Deus :  Ecce  dedi  vobis  omnem  herbam  adferentem  semen 
super  terram  et  universa  ligna,  quae  habent  in  semetipsis  sementem 


LIBER    GENESIS 

1,   I-2Q. 


1  ss.]  *Conc.  Tolet.  (a.  447)  can. 

9;*  Cone.  Vat.  sess.  3,  cp.  1, 

can.  1,  5. 
j,  1-2,  2]  Prph.  in  sb.  s. 
1-27]    LL.  in  Sptg. 
1,  2]  RR.  in  Sptg.  —  v.  cp.  2.  7. 
a  Jb  38,  4-7;  Jo  1,  1-3;  Ac  14, 

15;  Heb  1,  10. 
b  Ps.  32,  6;  135,  5;  Ecli  18,  1; 

2  Mc  7,  28;  Ac  14,  14;   17, 

24;   Col  1,   r6,  17;   Heb   11, 

3;  Ap.  4,  11. 
c  Is  45,  18;  Jr  4,  23. —  cf.  Sap 
d  Ps  32,  6.  [ii,  18. 

2]   *  Catech.   R.  I  2,  23. 
ePs  32,  9- 

/  2  Cor  4,6;   Heb  11,  3. 
g  vr.  10,  12,  18,  2i,  25,31.  -  cf. 
%  Ps  73,  16. 


i  Ps  103,  20. 


ft 


ro  8,  30. 


j  Jb  37, 18;  Jr  10,  12;  51,  15. 
I  Pro  8,  27-29. 

m  Ps  135,  6;  148,  4;  Dn  3,  60. 

»Jb  38,    8-1 1 ;    Ps  32,   7:    34- 

SI  135,6;  Jr  s,  22;  2  Pt  3,5- 

0  Ps  103, 14;  Is  42,5;  Heb 6,  7. 


p  Ps  103.  19;  Jr  10,  2;  Ez  32. 

7,  8:  Jl  2,  30,  31;  3,  15;  Mt 

24,  29;  Lc  21,  25. 
q  Dt  4,  19;  Ps  73, 16;   135,7-9- 
rPs  8,  4;  Jb  38,  7. 


*Jr  si,  35- 

t  Jb  12,  7,  9;  Ps  103,  25,  26. 
u  cp.  8,  17;   9,  !• 

V  CD.    2,    19. 


26,  27]  v.  vr.  1,  2. 

x  cp.  3,  22;  11,  7;  Sap  9,  2.  - 
cf.  Is  6,  8. 

y  cp.  5,  1;  9,  6;  Ec  7,  30;  Sap 
2,  23;  Ecli  17,  1;  1  Cor 
11,  7;  2  Cor  3,  18;  Eph 
4,  24;  Col  3,  10;  Jc  3,  9. 

z  cp.  9,  2;  Ps  8,  7,8;  Ecu  17,3. 

27.  28}  *  Catech.  R.  II  8,  jo. 
27-2.  10]  LL.  in  fr.  2  p.  Sptg. 
a  (all)  Mt  19,4;  Mr  io,6.-cp. 

2,   18,  21-23;   Ml  2,   is,  16. 
b  cp.  8,   17;    9,   1;    Ps   126,  3, 
127,  3;  Ac  17,  26. 


(I) 


LIBER    GENESIS 
l,3o  —  3,  7. 


Prooemlum  (1, 1-2, 3).  Deus,  caelo  et  terra  creatis  (1, 1-31),  requiescit  septimo 
die  (2,  1-3).  1  Generatlenei  caeli  et  terrae  (2, 4-4,  26).  Protoparentes  formati  et 
in  paradiso  positi  (2,  4-25)  serpentis  astutia  praeceptum  Dei  transgre- 


ccp.  9,  3;  Ps  103,  14,  is;  Ac 

14.  16. 
djb  38,  41;   Ps  144.   15.   16; 
31]  v.  vr.  1,  2.  [146.  9- 


:  E 


£c  3,  11;  7.  30;  Ecli  39,  21; 
Mr  7.37;  iTra  4,4;  Jc  1, 17. 


2]  v.  cp.  1,  1,  au 

a  ! 


tf.  Dt  4,  19;  Ps  32,  6. 

Ex  20,   8-1 1 ;    31,   17;    Dt  s, 

12-14;  Heb4,4.-cf. Jos,  17. 
c  2  Es  9,  14.  -  cf.  Ex  20,  8-11. 
3]  *  Cfl^ecA.  72.  ///  4,  9. 
d  cp.  Si  i;  6,  9;  10,  1;  ii,  10, 

27;  25,  12,  19;  36  1;  37,  2. 
e  cf.  cp.  1,  ii,  12. 
/vr.   15;   cp.  3,  23. 
*Jb   36,   27. 

7]  v.  cp.  1,  1,  2.  —  R.  in  Sptg. 
h  cp.  3,  23;  18  27;  Ps  102,  14; 

Ec  12,  7;   1  Cor  15,  47. 
»cp.  7,  22;  Jb  27,  3;  33,  4;  Is 
/  (all)  1  Cor  15,  45.         [2,22. 
8,  q]  R.  in  Sptg. 
8-10]   R.   in  fs.   appar.   B.   M. 

V.  1mm. 
k\r.  15;  cp.  13,  10;  Is  51,  3; 

Ez  28,  13;  Jl  2,  3;  Ap.  2,  7. 
I  vr.  15. 

m  cp.  3,  22;   Pro  3,  18;  Ap  2, 
n    vr.  17.  [7;  22,  2,  14. 

0  EcJi  24,  35. 

p  cf.  cp.   10,   7,   29;   25,   18;    1 
q  Ecli  24,  37.  [Rg  15,  7- 

r  Tb  6,  1;  Ecli  24,  35;  Dn  10, 
j  v.  cp.  15,  19.  U- 

15-241  LL-  in  Jr-  3  P-  Sptg. 
15]   *  cf.  Catech.  R.  IV  13,  4- 

—R.  in  Sptg. 
t  vr.  s;  cp.  3, 17,23;  Ecli  7, 16. 
u  cp.  3,  1-3;  11,  17;  Ecli  17,  6. 
17]  *  Cone.  Tr.  sess.  5,  can.  1. 

—  Ant.  in  sb.  a.  Sptg. 
»Rm  6,  23;   1  Cor  15,  56;  Jc 

1,  15;  1  Jo  S,  16. 
18]  *  v.  cp.  1.  27,  28.  —  R.  in 
x  cp.  20,  7:  26,  11.  iSptg. 

y  EC4.9;  Ecli  36,26:  1  Cor  11, 

9;  iTm  2, 13. -cf.  Ecli  36.  26. 
z  cp.   1,  20,  24;  Ps  103,  29. 
a  Ps  8,  7. 

20]  *  Catech.  R.  II  8, 10.  -  v.  vr. 
b  cp.  IS,  12;  1  Rg  26,  12.     ii8. 
21-23]  *  R.  in  Sptg. 
c  Pro  18,  22;  Heb  13,  4. 
23]  *  Cone.  Tr.  sess.  24  de  Matr. 
ocp.  29,  14;   Td  9,  2;  2  Rg  5, 

1;  19,  13;  Ecli  17,  5;  Eph  S, 

28-30.  -  cf.  Ac  17,  26. 
e  1  Cor  11,  8. 
24]  *  Catech.  R.  II  8,  24. 
f  (all)   Mt   19,   5;    Mr   10,    7; 

Eph  5,  31.  —  cf.  Ps  44,  10; 

1   Cor  7,  10,   11. 
e  (all)  1  Cor  6,  16.  —  cf.  Ecli 
«  cp.  3,  7,  10,  11.  [25,  36. 

i  v.  Ex  32,  25;  Is  4,  3- 

1-2]  *  cf.  Catech.  R.  IV    is,  6, 7. 
1-20]   LL.  in  fr.  4  p.  Sptg.  et 

in  js.  lmm.  Cone, 
a  Ap  12,  9;  20,  2. 
b  Mt  10,  16;  2  Cor  11,  3. 
c  cp.  2,  16;  17. 
d  vr.  ij;  Jo  8,  44;  2  Cor  11,  3. 

cf.  Sap.  2,  24. 
6]  *  cf.  Catech.  R.  II  2,  7. 
e  cf.  Jc  1,  14. 
/Ecli  25,  33;  1  Tm  2,  14. 
g   Ecli  42,  13. 
*  vr.  12,  17;  Os  6,  7. 
» vr.  5. 
;cp.  2,  25. 


generis  sui,  cut  sint  vobis  in  escam  30  et  dcunctis  animantibus  terrae 
omnique  volucri  caeli  et  universis,  quae  moventur  in  terra  et  in 
quibus  est  anima  vivens,  ut  habeant  ad  vescendum.  Et  factum  est 
ita.  31  eViditque  Deus  cuncta  quae  fecerat,  et  erant  valde  bona.  Et 
factum  est  vespere  et  mane,  dies  sextus. 

2Igitur  perfecti  sunt  caeli  et  terra  et  omnis  °ornatus  eorum.  2  Com- 
plevitque  Deus  die  septimo  opus  suum,  quod  fecerat,  et  brequievit 
die  septimo  ab  universo  opere  quod  patrarat.  3  Et  cbenedixit  diei 
septimo  et  sanctificavit  ilium,  quia  in  ipso  cessaverat  ab  omni  opere 
suo,  quod  creavit  Deus  ut  faceret. 

*  dIstae  sunt  generationes  caeli  et  terrae,  quando  creata  sunt,  in  die 
quo  fecit  Dominus  Deus  caelum  et  terram  5  et  eomne  virgultum  agri, 
antequam  oriretur  in  terra,  omnemque  herbam  regionis,  priusquam 
germinaret;  non  enim  pluerat  Dominus  Deus  super  terram,  et  /homo 
non  erat,  qui  operaretur  terram ;  6  sed  0fons  ascendebat  e  terra  irri- 
gans  universam  supernciem  terrae.  7  Formavit  igitur  Dominus  Deus 
hominem  hde  limo  terrae  et  ^inspiravit  in  faciem  eius  spiraculum 
vitae,  et  tfactus  est  homo  in  animam  viventem. 

8  Piantaverat  autem  Dominus  Deus  fcparadisum  voluptatis  a  prin- 
cipio,  in  quo  'posuit  hominem  quem  formaverat.  9  Produxitque  Do- 
minus Deus  de  humo  omne  lignum  pulchrum  visu  et  ad  vescendum 
suave;  mlignum  etiam  vitae  in  medio  paradisi  lignumque  nscientiae 
boni  et  mali.  10  Et  fluvius  egrediebatur  de  loco  voluptatis  ad  irri- 
gandum  paradisum,  qui  inde  dividitur  in  quattuor  capita.  n  Nomen 
uni  °Phison :  ipse  est  qui  circuit  omnem  terram  PHevilath,  ubi  na- 
scitur  aurum ;  12  et  aurum  terrae  illius  optimum  est :  ibi  invenitur 
bdellium  et  lapis  onychinus.  13  Et  nomen  fluvii  secundi  flGehon: 
ipse  est  qui  circumit  omnem  terram  Aethiopiae.  14  Nomen  vero  flu- 
minis  tertii  '"Tigris:  ipse  vadit  contra  Assyrios.  Fluvius  autem  quar- 
tus  ipse  est  Euphrates. 

15  Tulit  ergo  Dominus  Deus  hominem,  et  posuit  eum  in  paradiso  vo- 
luptatis, ut  'operaretur  et  custodiret  ilium,  l6praecepitque  ei  dicens :  Ex 
omni  ligno  paradisi  comede ;  17  wde  ligno  autem  scientiae  boni  et  mali 
ne  comedas ;  vin  quocumque  enim  die  comederis  ex  eo  xmorte  moricris. 

18  Dixit  quoque  Dominus  Deus :  Non  est  bonum  esse  hominem 
solum;  vfaciamus  ei  adiutorium  simile  sibi. 

19  Formatis  igitur,  Dominus  Deus,  de  humo  cunctis  animantibus 
terrae  et  universis  volatilibus  caeli,  aadduxit  ea  ad  Adam,  ut  videret 
quid  vocaret  ea;  omne  enim  quod  vocavit  Adam  animae  viventis 
ipsum  est  nomen  eius.  20  Appellavitque  Adam  nominibus  suis  cuncta 
animantia  et  universa  volatilia  caeli  et  omnes  bestias  terrae.  Adae  vero 
non  inveniebatur  adiutor  similis  eius.  21  bImmisit  ergo  Dominus  Deus 
soporem  in  Adam;  cumque  obdormisset,  tulit  unam  de  costis  eius  et 
repJevit  carnem  pro  ea  22  et  aedificavit  Dominus  Deus  costam, 
quam  tulerat  de  Adam,  in  mulierem  et  cadduxit  earn  ad  Adam. 
23  Dixitque  Adam :  dHoc  nunc  os  ex  ossibus  meis,  et  caro  de  came 
mea:  haec  vocabitur  virago,  equoniam  de  viro  sumpta  est.  24/Qua- 
mobrem  relinquet  homo  patrem  suum  et  matrem  et  adhaerebit  uxori 
suae,  et  #erunt  duo  in  carne  una. 

25  *  Erat  autem  uterque  nudus,  Adam  scilicet  et  uxor  eius,  et  *non 
erubescebant. 

3  Sed  et  °serpens  erat  bcallidior  cunctis  animantibus  terrae,  quae 
fecerat  Dominus  Deus.  Qui  dixit  ad  mulierem :  Cur  praecepit  vo- 
bis Deus,  ut  non  comederetis  de  omni  ligno  paradisi?  2  Cui  respondit 
mulier:  cDe  fructu  lignorum,  quae  sunt  in  paradiso,  vescimur;  3  de 
fructu  vero  ligni,  quod  est  in  medio  paradisi,  praecepit  nobis  Deus 
ne  comederemus  et  ne  tangeremus  illud,  ne  forte  moriamur.  4  dDixit 
autem  serpens  ad  mulierem :  Nequaquam  morte  moriemini.  5  Scit 
enim  Deus  quod  in  quocumque  die  comederitis  ex  eo  aperientur  oculi 
vestri,  et  eritis  sicut  dii  scientes  bonum  et  malum.  6  eVidit  igitur  mulier 
quod  bonum  esset  lignum  ad  vescendum  et  pulchrum  oculis  aspectuque 
delectabile,  et  tulit  de  fructu  illius  et  /comedit  ^deditque  viro  suo, 
qui  ''comedit.  7  Et  *aperti  sunt  oculi  amborum.  Cumque  cognovissent 
se  J'esse  nudos,  consuerunt  folia  ficus  et  fecerunt  sibi  perizomata. 


diuntur  (3,  1-7),  atque,  post  Redemptorem  promissum,  indicta  singulis 
poena  (8-20),  a  paradiso  peiluntur  (21-24).  Generant  autem  Cain  et 
Abel  (4,  1,  2),  quorum  prior  propter  pii  fratris  necem  (3-8),  a  Deo  pu- 


LIBER    GENESIS 


8  —  4,i9. 


8  Et,  cum  audissent  vocem  Domini  Dei  deambulantis  in  paradiso 
ad  auram  post  meridiem,  fcabscondit  se  Adam  et  uxor  eius  a  facie 
Domini  Dei  in  medio  ligni  paradisi.  *  Vocavitque  Dominus  Deus 
Adam  et  dixit  ei:Ubi  es?  *•  Qui  ait:  Vocem  tuam  audivi  in  pa- 
radiso et  'timui  eo  ^quod  nudus  essem  et  abscondi  me.  n  Cui  dixit: 
"Quis  enim  indicavit  tibi  quod  nudus  esses,  nisi  quod  ex  ligno,  de 
quo  praeceperam  tibi  ne  comederes,  comedisti?  i2  Dixitque  Adam: 
°Mulier,  quam  dedisti  mini  sociam,  dedit  mihi  de  ligno,  et  comedi. 
13  Et  dixit  Dominus  Deus  ad  mulierem:  Quare  hoc  fecisti?  Quae 
respondit:  ^Serpens  decepit  me,  et  comedi. 

14  Et  ait  Dominus  Deus  ad  serpentem :  «Quia  fecisti  hoc,  maledictus 
es  inter  omnia  animantia  et  bestias  terrae:  super  pectus  tuum  gra- 
dieris  et  terram  comedes  cunctis  diebus  vitae  tuae.  15  *Inimicitias 
ponam  inter  te  et  mulierem,  et  *semen  tuum  etMsemen  illius;  ipsa 
vconteret  caput  tuum.  et  Hu  insidiaberis  calcaneo  eius.  16  Mulieri 
quoque  dixit:  Multiplicabo  aerumnas  tuas  et  conceptus  tuos;  win 
dolore  paries  filios  et  sub  viri  potestate  eris  et  *ipse  dominabitur 
tui.  17  Adae  vero  dixit :  Quia  audisti  vocem  uxoris  tuae  et  comedisti 
de  ligno,  ex  quo  praeceperam  tibi  ne  comederes,  "maledicta  terra  in 
opere  tuo :  bin  laboribus  comedes  ex  ea  cunctis  diebus  vitae  tuae. 
18  Spinas  et  tribulos  germinabit  tibi,  et  comedes  herbam  terrae.  19  cIn 
sudore  vultus  tui  vesceris  pane,  donee  drevertaris  in  terram,  de  qua 
sumptus  es ;  quia  epulvis  es,  et  in  pulverem  reverteris.  20  Et  vocavit 
Adam  nomen  uxoris  suae  Heva,  eo  quod  mater  esset  cunctorum  vi- 
ventium. 

21  Fecit  quoque  Dominus  Deus  Adae  et  uxori  eius  tunicas  pelliceas 
et  induit  eos  22  et  ait :  /Ecce  Adam  quasi  unus  ex  nobis  factus  est 
sciens  bonum  et  malum;  nunc  ergo,  ne  forte  mittat  manum  suam 
et  sumat  etiam  de  #ligno  vitae  et  comedat  et  vivat  in  aeternum, 
23  et  emisit  eum  Dominus  Deus  de  paradiso  voluptatis,  ut  7loperaretur 
terram,  de  qua  sumptus  est.  24  Eiecitque  Adam  et  collocavit  ante 
paradisum  voluptatis  ^cherubim  et  flammeum  gladium  atque  versatilem 
ad  custodiendam  viam  ligni  vitae. 

4  Adam  vero  cognovit  uxorem  suam  Hevam,  quae  concepit  et 
peperit  Cain  dicens:  aPossedi  hominem  per  Deum.  2  Rursumque 
peperit  fratrem  eius  Abel.  Fuit  autem  Abel  pastor  ovium  et  Cain 
agricola.  3  Factum  est  autem  post  multos  dies  ut  offerret  Cain  6de 
fructibus  terrae  munera  Domino ;  4Abel  quoque  obtulit  de  cprimogenitis 
gregis  sui  et  de  adipibus  eorum,  et  ^respexit  Dominus  ad  Abel  et 
ad  munera  eius ;  5  ead  Cain  vero  et  ad  munera  illius  non  respexit ; 
iratusque  est  Cain  vehementer,  et  concidit  vultus  eius.  6  Dixitque  Do- 
minus ad  eum:  Quare  iratus  es?  et  cur  concidit  facies  tua?  7  Nonne 
^si  bene  egeris,  recipies;  sin  autem  male,  ^statim  in  foribus  pec- 
catum  aderit?  Sed  7lsub  te  erit  appetitus  eius,  et  tu  dominaberis  illius. 
8  Dixitque  Cain  ad  Abel  fratrem  suum:  ^Egrediamur  jioras.  Cumque 
essent  in  agro,  consurrexit  Cain  adversus  fratrem  suum  Abel  et 
'interfecit  eum.  9  Et  fcait  Dominus  ad  Cain :  Ubi  est  Abel  frater 
tuus?  Qui  respondit:  *Nescio:  num  custos  fratris  mei  sum  ego? 
i*  Dixitque  ad  eum:  Quid  fecisti?  Vox  sanguinis  rratris  tui  mclamat 
ad  me  de  terra.  U  Nunc  igitur  "maledictus  eris  super  terram,  quae 
aperuit  os  suum  et  suscepit  sanguinem  fratris  tui  de  manu  tua. 
12  Cum  operatus  fueris  earn,  non  dabit  tibi  fructus  suos;  °vagus  et 
profugus  eris  super  terram.  13  Dixitque  Cain  ad  Dominum:  Maior 
est  iniquitas  mea,  quam  ut  veniam  merear.  I4  PEcce  eicis  me  hodie 
a  facie  terrae,  et  a  facie  taa  «abscondar  et  ero  vagus  et  profugus 
in  terra :  romnis  igitur,  qui  invenerit  me,  occidet  me.  15  Dixitque  ei 
Dominus:  *Nequaquam  ita  net;  sed  omnis  qui  occiderit  Cain  *septu- 
plum  punietur.  Posuitque  Dominus  Cain  signum,  ut  non  interficeret 
eum  omnis  qui  invenisset  eum.  16  "Egressusque  Cain  a  facie  Domini 
habitavit  profugus  in  terra  ad  orientalem  plagam  Eden.  17  Cognovit 
autem  Cain  uxorem  suam,  quae  concepit  et  peperit  Henoch;  et 
aedificavit  civitatem,  vocavitque  nomen  eius  ex  nomine  (filii  sui 
Henoch.  J8  Porro  Henoch  genuit  Irad,  et  Irad  genuit  Maviael,  et 
Maviael  genuit  Mathusael,  et  Mathusael  genuit  Lamech.  19  Qui  accepit 


8-10]  R.  in  fr.  2  to.  Sptg. 
kci.  Jb  31,  33;  Ps  138,  1-12; 

Jr  23,  24. 
I  Sap  17,  10,  11. 
m  vr.  7.  —  v.  cp.  2,  25. 
n  1  To  3,  20. 

i2yCatech.R.II  8,26 ;IV  14,15. 
0  cp.2, 18;  Jb3i,33;  Pro  28, 13. 
P  vr.  4:  2  Cor  11,3;  *  Tm  2, 14. 
q  cf.  Ex  21,  29. 
r  Is  65,  25;   Mic  7,   17. 
14-15]  *  Catech.  R.  1  3,  t.  — 

Ant  in  Js.  I  mm.  Cone. 
/j]  *  Pii  IX  bulla  «  Ineffabilis 

Deus ».    —    *    cj.    prop.    18 

Syn.  Pist.  a  Pio  VI  damn, 
s Sap  10,  2. 

/Mt  3,  7;   13,  38;  Jo  8,  44. 
wis  7,  14;  Mic  5,  3;  Mt  1,  23, 

25-  Lc  1,  34,  35 ;   Gal  4.  4; 

1  Tm  2,  15. 
v  Rm  16.  20;  Heb  2,  14;   1  Jo 

5,  s;  Ap.  20,  1-3,  9- 

*  Jo  14,  30;*  Ap  12  30. 
Is  26,  17;  Jo  16,  21. 


14,  34;  Eph  5, 


y  Is  2 

z  1  Cor  11,  3; 

22-24;    1  Tm  2,  11,  12. 
/7]   *  cf-  Catech.  R.  II  5,  65; 

IV  9,  8;  13,  5- 
17,  18]  R.  in  }s.  ss.  spin.  Cor. 
Is  24,  s.  6. 


a  cp.  s,  20;  19  24,  5.  6. 

b  Jb  s,  7;  Ps  126,  2;  Ecli  7,  16. 

c  2  Th  3,  10,  12. 

10,22,21]  R.  in  jr.  2  p.Sptg.et 

in  expulsione  paenit.  (P.  R.). 
iob]  Ant.  in  imposit.  ciner. 
djb  10,  9;  34,  15;  Ps  103,  29: 

145,  4;  Ec  12,  7;  Sap  2.  3; 

1  Mc  2,  63.  —  cf.  cp.5,  5; 

Rm  s,  12;  Heb  9,  27. 
e  cp.  2,  7;  Ps  102,  14;  Ecli  10, 

9.  —  v.  Ec  3,  20. 
21]  *  cf.  Catech.  R.  IV  9,  8. 
23,  24]  *  cf.  Catech.  R.  IV  0, 
/vr.  5-  18;   it,  17. 

|cp.  2,  9. 
h  cp.  4,   2;   9,  20;   Ecli  7,   16. 

—  cf.  cp.  2.   5. 
i  Ps  17, 10;  103,4;  Ez  10,  i,ss. 
1-16I  LL.  in  jr.  5  p.  Sptg. 
a  cf.  Pro  8,  22. 
b  v.  Lv  2,  12;  Nm  18,  12. 
c  v.  Nm  18,  17;  Pro  3,  9. 
d  Heb  11,  4.  —  cf.  Nm  16.  15. 
e  cf.  Pro  21,  27. 
f  Ec  8,  12,  13:  Is  3, 10, 11 :  Rm 
g  cf.  Ecli  5, 1;  Rm6,i2.    [2,6-11. 
net.  Nm  32,  23;    Gal  5,   17 
*'  Ecli  8,  19. 
jSap.   10,   4;    Mt   23,   32,   35; 

1  Jo  3,  12,  15;  Ju  11. 
8,  10]  *  Catech.  R.  I  5,  5;  III 
9-1 i~}R.  in  Sptg.  [6,  14. 

k  v.  Ps  9,  13. 
/    To  8,  44. 

m  Heb  12,  24.  —  cf.  Ap.  6,  10. 
n  Dt  27,  24.  —  cf.  Nm  35,  33. 
oDt  28,  65. 

13I  *  Catech.  R.  II  5,  6;  IV 
p  Jb  15,  20-24.  [14,  4. 

?4Rg  24,  20;  Ps  142,  7;  Jr  52, 

3.  —  cf.  Ps  so,  13. 
f  cp.  9,  6;  Nm  35,  33;  Sap  17, 
s  Nm  35,  19;  Ez  18,  23.      [11. 
t  Ps  78.  12. 
«  v.  vr.   14. 
17-55]  LL.  in  fr.  6  p.  Sptg. 


19]  *  cf.  Catech.  R.  II  8,  19. 


—  3  — 


LIBER    GENESIS 
4,  20  —  6,3. 


uvr.  is. 

xci.  Mt  18,  22;  Lc  17,  4- 

yep.  5,  3-      , 

z  1  Par  1,  1:  Lc  3,  38. 

a  cp.  5.  6. 

*  cp.   12,  8;   21,  33;   3  Kg  18, 

24,  Ps  104,  1;   115.  13,  x7; 

Jl  2,  32;  Sph  3,  9;  Zc  13,  9; 

1  Cor  i,  2. 


a cp.   1,  26,   27;    9,  6;   Sap  2, 

23;  Ecli  17,  1. 

£  1  Cor  15,  49- 

4-32]  1  Par  1,1-4;  Lc  3.36-38. 

c  cp.   4,   25- 

d  cp.  3,  19;  Heb  9.  27. 

e  cp.  4,  26. 


5-j/]  II.  m  j£.  p.  Sptg. 


/Ju  14.  IS. 


£  vr.  24 :  cp.  6,  9.  —  cf.  Mic  6, 
8;  Mai  2,  6. 

A  Ecli  44,  16;  49,  16;  Heb  11, 
5.  —  cf.  4  Reg  2,  11;  Sap  4, 
10,   11;   Is  57,   1,  2. 


*cp.  3,  17-19;  4.  11. 

ex  31-8,  2]  Prph.  in  sb.  s. 

31-6,  15]  LL.  in  Sxg. 

}  cp.  6,  10. 

*  cp.  10,  21. 

aMt  24  38, 

b  1  Pt  3,  19,  20.  —  cf.  2  Es  9, 


nitur  (9-12).  Cain  gignit  Henoch,  unde  et  Lantech.  (13-24).  Adae  vero 
nascitur  Seth,  a  quo  Enos  (25-26).  2.  -  Generationes  Adam  (5, 1-6,  8),  seu  vita 
et  progenies  priorum  patriarcharum  ab  Adam  ad  Noe  (5,  1-31),  quo 


30;  Gal  5,  16,  17. 
Ps  77.  39. 


duas  uxores :  nomen  uni  Ada  et  nomen  alteri  Sella.  20  Genuitque 
Ada  label,  qui  fuit  pater  habitantium  in  tentoriis  atque  pastorum. 
21  Et  nomen  fratris  eius  Iubal :  ipse  fuit  pater  canentium  cithara  et 
organo.  22  Sella  quoque  genuit  Tubalcain,  qui  fuit  malleator  et  faber 
in  cuncta  opera  aeris  et  ferri.  Soror  vero  Tubalcain  Noema.  23  Dixit- 
que  Lamech  uxoribus  suis  Adae  et  Sellae: 

Audite  vocem  meam  uxores  Lamech; 

auscultate  sermonem  meum; 
quoniam  occidi  viarum  in  vulnus  meum 
et  adulescentulum  in  livorem  meum: 
24  vseptuplum  ultio  dabitur  de  Cain; 
de  Lamech  vero  septuagies  septies. 
25  Cognovit  quoque  adhuc  Adam  uxorem  suam,  et  peperit  filium, 
vvocavitque  nomen  eius  Seth  dicens:  Posuit  mihi  Deus  semen  aliud 
pro  Abel,  quem  occidit  Cain.    26  Sed  et  *Seth  natus  est  films,  quem 
vocavit  °Enos.  Iste  coepit  ftinvocare  nomen  Domini. 

5  Hie  est  liber  generationis  Adam :  in  die  qua  creavit  Deus  homi- 
nem  ad  asimilitudinem  Dei  fecit  ilium.  2  Masculum  et  feminam 
creavit  eos  et  benedixit  illis  et  vocavit  nomen  eorum  Adam,  in  die 
quo  creati  sunt.  3  Vixit  autem  Adam  centum  triginta  annis  et  genuit 
ad  bimaginem  et  similitudinem  suam  cvocavitque  nomen  ejus  Seth. 
4  Et  facti  sunt  dies  Adam,  postquam  genuit  Seth,  octingenti  anni, 
genuitque  filios  et  filias.  5  Et  factum  est  omne  tempus,  quod  vixit 
Adam,  anni  nongenti  triginta,  et  dmortuus  est. 

6  Vixit  quoque  Seth  centum  quinque  annis  et  genuit  eEnos.  7  Vixit- 
que  Seth,  postquam  genuit  Enos,  octingentis  septem  annis  genuitque 
filios  et  filias.  8  Et  facti  sunt  omnes  dies  Seth  nongentorum  duodecim 
annorum,  et  mortuus  est. 

9  Vixit  vero  Enos  nonaginta  annis,  et  genuit  Cainan.  10  Post  cuius 
ortum  vixit  octingentis  quindecim  annis, et  genuit  filios  et  filias.  UFac- 
tique  sunt  omnes  dies  Enos  nongenii  quinque  anni,  et  mortuus  est. 

12  Vixit  quoque  Cainan  septuaginta  annis  et  genuit  Malaleel.  13  Et 
vixit  Cainan,  postquam  genuit  Malaleel,  octingentis  quadraginta  annis, 
genuitque  filios  et  filias.  14  Et  facti  sunt  omnes  dies  Cainan  nongenti 
decern  anni,  et  mortuus  est. 

15  Vixit  autem  Malaleel  sexaginta  quinque  annis  et  genuit  Iared. 
!«  Et  vixit  Malaleel,  postquam  genuit  Iared,  octingentis  triginta  annis 
et  genuit  filios  et  filias.  17  Et  facti  sunt  omnes  dies  Malaleel  octin- 
genti nonaginta  quinque  anni,  et  mortuus  est. 

18  Vixitque  Iared  centum  sexaginta  duobus  annis  et  genuit  Henoch. 
19  Et  vixit  Iared,  postquam  genuit  /Henoch,  octingentis  annis  et  ge- 
nuit filios  et.  filias.  20  Et  facti  sunt  omnes  dies  Iared  nongenti  sexa- 
ginta duo  anni,  et  mortuus  est. 

21  Porro  Henoch  vixit  sexaginta  quinque  annis,  et  genuit  Mathu- 
salam.  22  Et  tfambulavit  Henoch  cum  Deo,  et  vixit,  postquam  genuit 
Mathusalam,  trecentis  annis,  et  genuit  filios  et  filias.  23  Et  facti  sunt 
omnes  dies  Henoch  trecenti  sexaginta  quinque  anni.  24  <Ambulavitque 
cum  Deo,  et  non  apparuit,  quia  tulit  eum  Deus. 

25  Vixit  quoque  Mathusala  centum  octoginta  septem  annis  et  ge- 
nuit Lamech.  26  Et  vixit  Mathusala,  postquam  genuit  Lamech,  septin- 
gentis  octoginta  duobus  annis  et  genuit  filios  et  filias.  27  Et  facti  sunt 
omnes  dies  Mathusala  nongenti  sexaginta  novem  anni,  et  mortuus  est. 

28  Vixit  autem  Lamech  centum  octoginta  duobus  annis,  et  genuit 
filium  29  vocavitque  nomen  eius  Noe  dicens:  Iste  consolabitur  nos  ab 
operibus  et  laboribus  manuum  nostrarum  in  terra  *cui  maledixit 
Dominus.  30  Vixitque  Lamech,  postquam  genuit  Noe,  quingentis  no- 
naginta quinque  annis,  et  genuit  filios  et  filias.  31  Et  facti  sunt  omnes 
dies  Lamech  septingenti  septuaginta  septem  anni,  et  mortuus  est. 

Noe  vero,  cum  quingentorum  esset  annorum,  %enuit  Sem,  Cham 
et  fclapheth. 

6Cumque  coepissent  homines  multiplicari  super  terrain  et  filias  pro- 
creassent,  2  videntes  filii  Dei  filias  hominum  quod  essent  pulchrae 
aacceperunt  sibi  uxores  ex  omnibus,  quas  elegerant.  3  Dixitque  Deus : 
6Non  permanebit  spiritus  meus  in  nomine  in  aeternum,  quia  ccaro  est ; 


vivente,  omne  genus  humanum  corruptum  diluvio  damnatur  (6,  1-8)  3.  Ge- 
ncrationes  Noe  16,  9-9,  29).  Noe,  in  arcam,  Deo  praecipiente,  exstructam 
\b,  9-22)  cum  suis  et  omnium  animantium  generibus  ingressus  (7,  1-9), 


LIBER    GENESIS 

6,4  —  7,17 


eruntque  dies  illius  centum  viginti  annorum.  4  dGigantes  autem  erant 
super  terram  in  diebus  illis.  Postquam  enim  ingressi  sunt  nui  Dei 
ad  filias  hominum,  illaeque  genuerunt,  isti  sunt  potentes  a  saeculo 
viri  famosi. 

5  eVidens  autem  Deus  quod  multa  malitia  hominum  esset  in  terra, 
et  /cuncta  cogitatio  cordis  intenta  esset  ad  malum  omni  tempore, 
6  spaenituit  eum  quod  hominem  fecisset  in  terra.  Et  Hactus  dolore 
cordis  intrinsecus,  7  Delebo,  inquit,  hominem,  quem  creavi,  a  facie 
terrae,  ab  nomine  usque  ad  animantia,  a  reptili  usque  ad  volucres 
caeli;  paenitet  enim  me  fecisse  eos. 

8  Noe  vero  'invenit  gratiam  coram  Domino. 

9  Hae  sunt  generationes  Noe :  ■'Noe  vir  iustus  atque  fcperfectus  fuit 
in  generationibus  suis,  'cum  Deo  ambulavit  10  et  genuit  tres  filios 
Sem,  Cham  et  Iapheth.  ll  mCorrupta  est  autem  terra  coram  Deo,  et 
"repleta  est  iniquitate.  12  Cumque  °vidisset  Deus  terram  esse  corru- 
ptam  (omnis  quippe  caro  corruperat  viam  suam  super  terram),  13  di- 
xit ad  Noe :  PFinis  universae  carnis  venit  coram  me ;  tfrepleta  est  terra 
iniquitate  a  facie  eorum,  et  ego  disperdam  eos  cum  terra.  14  Fac  tibi 
arcam  de?  lignfs)  levigatis;  mansiunculas  in  area  facies,  et  bitumine 
linies  intririseetis  et  extrinsecus.  15  Et  sic  facies  earn :  trecentorum 
cubitorum  erit  longitudo  arcae,  quinquaginta  cubitorum  latitudo,  et 
triginta  cubitorum  altitudo  illius.  16  Fenestram  in  area  facies,  et  in 
cubito  consummabis  summitatem  eius;  ostium  autem  arcae  pones  ex 
latere ;  deorsum  cenacula  et  tristega  facies  in  ea.  17  rEcce  ego  addu- 
cam  aquas  diluvii  super  terram,  ut  interficiam  omnem  carnem,  in  qua 
spiritus  vitae  est  subter  caelum:  universa,  quae  in  terra  sunt,  con- 
sumentur.  18  6Ponamque  foedus  meum  tecum :  et  *ingredieris  arcam 
tu  et  filii  tui,  uxor  tua  et  uxores  nliorum  tuorum  tecum.  19  Et  ex 
cunctis  animantibus  universae  carnis  bina  induces  in  arcam,  ut  vivant 
tecum,  masculini  sexus  et  feminini.  2«De  volucribus  iuxta  genus  suum 
et  de  iumentis  in  genere  suo  et  ex  omni  reptili  terrae  secundum  genus 
suum,  bina  de  omnibus  ingredientur  tecum,  ut  possint  vivere.  2lTolles 
igitur  tecum  ex  omnibus  escis,  quae  mandi  possunt,  et  comportabis 
apud  te ;  et  erunt,  tam  tibi  quam  illis,  in  cibum.  22  "Fecit  igitur  Noe 
omnia  quae  praeceperat  illi  Deus. 

7Dixitque  Dominus  ad  eum :  aIngredere  tu  et  omnis  domus  tua  in 
arcam;  He  enim  vidi  iustum  coram  me  in  generatione  hac.  2  Ex 
omnibus  animantibus  cmundis  tolle  septena  et  septena,  masculum  et 
feminam;  de  animantibus  vero  dimmundis  duo  et  duo,  masculum  et 
feminam.  3  Sed  et  de  volatilibus  caeli  septena  et  septena,  masculum 
et  feminam,  ut  salvetur  semen  super  faciem  universae  terrae.  4  Adhuc 
enim,  et  post  dies  septem  eego  pluam  super  terram  quadraginta  die- 
bus  et  quadraginta  noctibus,  et  delebo  omnem  substantiam,  quam  feci, 
de  superficie  terrae.  5  /Fecit  ergo  Noe  omnia  quae  mandaverat  ei 
Dominus.  6  Eratque  sescentorum  annorum,  quando  diluvii  aquae 
inundaverunt  super  terram. 

Et  ^ingressus  est  Noe  et  filii  eius,  uxor  eius  et  uxores  nliorum 
eius  cum  eo  in  arcam  propter  aquas  diluvii.  8  De  animantibus  quoque 
mundis  et  immundis  et  de  volucribus  et  ex  omni,  quod  movetur 
super  terram,  9  duo  et  duo  ingressa  sunt  ad  Noe  in  arcam,  masculus 
et  femina,  ftsicut  praeceperat  Dominus  Noe.  10  Cumque  transissent 
septem  dies,  aquae  diluvii  inundaverunt  super  terram.  u  Anno  ses- 
centesimo  vitae  Noe,  mense  secundo,  septimodecimo  die  mensis, 
rupti  sunt  omnes  'fontes  abyssi  magnae,  et  ^cataractae  caeli  apertae 
sunt,  12  et  facta  est  pluvia  super  terram  quadraginta  diebus  et  qua- 
draginta noctibus.  13  In  articulo  diei  illius  ingressus  est  Noe  et  Sem 
et  Cham  et  Iapheth  filii  eius,  uxor  illius  et  tres  uxores  nliorum  eius 
cum  eis  in  arcam :  14  ipsi  et  omne  animal  secundum  genus  suum, 
universaque  iumenta  in  genere  suo  et  omne  quod  movetur  super 
terram  in  genere  suo  cunctumque  volatile  secundum  genus  suum, 
universae  aves  omnesque  volucres  15  fcingressae  sunt  ad  Noe  in  arcam, 
bina  et  bina  ex  omni  carne  in  qua  erat  spiritus  vitae.  16  Et  quae 
ingressa  sunt,  masculus  et  femina  ex  omni  carne  introierunt  *sicut 
praeceperat  ei  Deus;  et  inclusit  eum  Dominus  deforis.    17  Factumque 


d  Jb  26,  6;  Sap  14,  6;  Ecli  16, 
8;  Bar  3,  26.  -  cf.  Jdt  16,  8. 


e  Ps.    13,  2,   3. 

/cp.  8,  21;  Pro  6,  16,  18;  Mt 

IS,  19. 
6,  7].  *  Catech.  R.  II  2,  9;  3,  3. 
g  1  Rg  is,   11,  35;  Jr  18,  10; 

26,  3,  13,  19;  Jn  3,  10.  -  cf. 

Nm  23,  19;   1  Rg  15,  29;  Ps 

109,  4,  8;  Jr  4,  28;  20,  16. 
h  Is  63,   10;  Eph  4,  30.  -  cf.  4 

Rg  10,  32. 
p]  v.  cp.  is,  6.  -  R.  in  Sxg. 
i  cp.  19,  19;  Ex  32,  12  ss.;  Lc 

1,  30;  Ac  7,  46. 
;  cp.  7,  1;  Ecli  44,  17;  Ez  14, 
k  Lc  1,  6.  14;  2  Pt  2,  s. 

/  cp.  s,  22.  -  cf.  Heb  11,  7. 
13,  i4\  R-  in  Sxg.  et  Ant.  in 

sb.    a.  Sxg. 
i4\*Bonifacii  VIII  bul.  «  Unam 

sanctatn  ».  *  Catech.  R.  I  10, 

19. 
m  Ps  52,  2-4. 
n  Jb  22,  15-17- 
0  Ps  13,  2. 
p  Ez  7,  2-7;  Am  8,  2. 
q  Ez  8,  17;  28,  16. 
r  cp.  7,  4,  21;  2  Pt  2,  5. 
*  cp.  9,  9,  11. 
t  cp.  7,  1,  13;  Sap  14,  6;  1  Pt 

3.  20. 


«  Heb  11,  7.  -  cf.  Ex  40,  16. 
22]   v.  vr.  p.  -  R.  in  cm.   Cf. 

1  -18]  LL.  in  fr.  2  p.  Sxg. 

i]    V.  CP.   6,  22. 

a  cp.  6,  18;  2  Pt  2,  5. 

b  cp.  6,  9;  Ps  32,  18  s. 

2]  *  Catech.  R.  I  10,  8. 

c  cp.  8,  20.  -  cf.  Lv  11,  1-9. 

d  Lv  11,   10  ss. 

3]  v.  vr.  13,  14. 

e  vr.  12,  17.  -  cf.  Jb  37,  11-13- 

/  cp.  6,  22. 


fSap  10,  4;  14,  6;  Mt  24, 
37-39;  Lc  17,  26;  Heb  11, 
7;  1  Pt  3,  20;  2  Pt  2,  5. 


h  cp.  6,   19. 

i  cp.  8,  2;   Pro  8,   27,  28;  Ex 

26,  19.  -  cf.  Am  9,  6. 
;  cp.  8,  2;  4  Rg  7.   19;   Ps  77. 

23;  Ts  24,  18;  Ml  3,  10. 
12,  13I  *  Catech.  R.  II  2,  p.  - 

R.  in  Sxg.  etc. 


iSl  v.  vr.  12,  13. 
k  cp.  6,  20. 
/  vr.  2,  3. 


S  — 


LIBER    GENESIS 
7,  18  —  9,  6. 


m  vr.  4,  12. 


n  vr.  4;  cp.  6,  13,  17;  Sap  10, 
4;  bcli  39,  28;  40,  10;  1  -ft 
3,  20;   2  Pt  3,  6. 

0  cp.  6,  13,  17;  Jb  22,  16;  Mt 
24,  38;  Lc  17,  27. 

P  cp.   2,   7. 

2j]  *  t/.  Caf«cA.  R.  I  10,  16. 
— v.  vr.   13. 

q  Sap  io,  4;  1  Pt  3,  20;  2  Pt 
2,  5- 

J-/3I  Z,L.  *'«  /r.  j  p.  Sxg. 

1-2]  V.  in  prec.  ad  postul.  se- 
ven. (R.  R.). 

1-3]  R.  in  jr.  2  p.  Sxg. 

a  cp.  19,  29;  30,  22;  Ex  2,  24 
1  Rg  1,  19.  —  cf.  Ps  8,  5. 

b  Ex  14,  31. 

rep.  7,  IX. 

d4  Rg  19,  37;  (Is  37,  38;  Jr 
5i,  27). 


e  cp.  6,  16. 


15-0,  6]  LL.  in  jr.  4  p,  Sxg. 
}  cf.  cp.   7,   13. 


g  cp.  1,  22,  28;  9,  1,  7. 

n  cp.  7,  2. 

»  Lv  1,  9;   Ez  16  19;    20,  41; 

2  Cor  2, 15;  Ephs,2;  Pb.4,18. 
jcp.  3,  17;. 6,  17. 
20  21]  R.  tn  Sxg. 
21]*  Catech.  R.  IV  12, 3.  — *  cf. 

Cone.  Tr.  sess.  23,  cp.  18  de  R. 
I  cp.  6,  s;  Jb  14,  4;  Ps  50,  7; 

57.  4;  Jr  17,  9;  Km  1,  21.— 
cf.  Tb  4,  14;  Mt  15,  19;  Rm  3, 

23;   7  21. 
m  cp.  9,  II,  15;  Is  54,  9- 
n  cp.  1,   14;  Jr  5,  24. 
0  Jr  33,  20,  25. 
/]  v.  cp.  8,  20.  —  R.  in  Sxg. 
a  cp.  1,  22,  28;  8,  17. 
b  Ecli  17,  4.  —  cf.  Ps  8,  7-9; 

Jc  3,  7. 
2-?]  *  Catech. R.11I  6,1,3,14,15. 
c  Dt  12,  15;   1  Tm  4.  3,  4- 
d  cf.  cp.  1,  29;  Col  2,  16. 
c  Lv  17,  10,  14;  Dt  12,  16,23; 

1  Rg  14.  33;  Ac  15,  20,  29. 

—  cf.  Jo  6.  54,  55- 
/Ex  21,  28  ss. 

g  cp.  4,  10,  11.  —  cf.  cp.  42,32. 
It  Ex  21,  12  ss.;  Lv  24, 17;  Nm 

35.  3i.  .*'*.  —  cf.  Mt  26,  52; 

Ap  13,  10. 


ab  aquis,  quae  inundantes  terram  omnem  carnem  consumunt  (10-24), 
servatur.  Cessato  vero  diluvio,  et  certior  /actus  de  exsiccata  terra 
(8,   1-13)  arcam  relinquit,   Deo  sacrificat  (14-22)  et  cum  eo  foedus 


est  diluvium  OTquadraginta  diebus  super  terram,  et  multiplicatae  sunt 
aquae  et  elevaverunt  arcam  in  sublime  a  terra.  18  Vehementer  enim 
inundaverunt  et  omnia  repleverunt  in  superficie  terrae;  porro  area 
ferebatur  super  aquas.  19  Et  aquae  praevaluerunt  nimis  super  terram, 
opertique  sunt  omnes  montes  excelsi  sub  universo  caelo.  20  Quindecim 
cubitis  altior  fuit  aqua  super  montes,  quos  operuerat.  21nConsumptaque 
est  omnis  caro,  quae  movebatur  super  terram,  volucrum,  animantium, 
bestiarum  omniumque  reptilium,  quae  reptant  super  terram :  °universi 
homines  22  et  cuncta,  in  quibus  fspiraculum  vitae  est  in  terra,  mortua 
sunt.  23  Et  delevit  omnem  substantiam,  quae  erat  super  terram,  ab 
homine  usque  ad  pecus,  tarn  reptile  quam  volucres  caeli,  et  deleta  sunt 
de  terra;  eremansit  autem  solus  Noe  et  qui  cum  eo  erant  in  aTca. 
24  Obtinueruntque  aquae  terram  centum  quinquaginta  diebus. 

8aRecordatus  autem  Deus  Noe  cunctorumque  animantium  et  om- 
nium iumentorum,  quae  erant  cum  eo  in  area,  6adduxit  spiritum 
super  terram,  et  imminutae  sunt  aquae.  2  Et  clausi  sunt  cfontes  abyssi 
et  cataractae  caeli,  et  prohibitae  sunt  pluviae  de  caelo.  3  Reversaeque 
sunt  aquae  de  terra  euntes  et  redeuntes,  et  coeperunt  minui  post 
centum  quinquaginta  dies.  4  Requievitque  area  mense  septimo,  vige- 
simo  septimo  die  mensis  super  montes  ^Armeniae.  5  At  vero  aquae 
ibant  et  descrescebant  usque  ad  decimum  mensem ;  decimo  enim  mense, 
prima  die  mensis  apparuerunt  cacumina  montium.  6Cumque  transissent 
quadraginta  dies,  aperiens  Noe  efenestram  arcae,  quam  fecerat,  di- 
misit  corvum;  7  qui  egrediebatur  et  non  revertebatur,  donee  sicca- 
rentur  aquae  super  terram.  8  Emisit  quoque  columbam  post  eum,  ut 
videret  si  iam  cessassent  aquae  super  faciem  terrae.  9  Quae,  cum  non 
invenisset  ubi-  requiesceret  pes  eius,  reversa  est  ad  eum  in  arcam, 
aquae  enim  erant  super  universam  terram.  Extenditque  manum,  et 
apprehensam  intulit  in  arcam.  10Exspectatis  autem  ultra  septem  diebus 
aliis,  rursum  dimisit  columbam  ex  area;  ll  at  ilia  venit  ad  eum  ad 
vesperam  portans  ramum  olivae  virentibus  foliis  in  ore  suo.  Intellexit 
ergo  Noe  quod  cessassent  aquae  super  terram,  12  exspectavitque  nihi- 
lominus  septem  alios  dies  et  emisit  columbam,  quae  non  est  reversa 
ultra  ad  eum. 

13  lgitur  sescentesimo  primo  anno,  primo  mense,  prima  die  mensis 
imminutae  sunt  aquae  super  terram,  et  aperiens  Noe  tectum  arcae 
adspexit,  viditque  quod  exsiccata  esset  superficies  terrae.  14  Mense  se- 
cundo,  septimc  et  vicesimo  die  mensis  arefacta  est  terra. 

15  Locutus  est  autem  Deus  ad  Noe  dicens :  16  ^Egredere  de  area 
tu  et  uxor  tua,  filii  tui  et  uxores  filiorum  tuorum  tecum.  17  Cuncta 
animantia,  quae  sunt  apud  te  ex  omni  came,  tarn  in  volatilibus  quam 
in  bestiis  et  universis  reptilibus,  quae  reptant  super  terram,  educ 
tecum,  et  ingredimini  super  terram :  ^crescite  et  multiplicamini  super 
earn.  18  Egressus  est  ergo  Noe  et  filii  eius,  uxor  illius  et  uxores  filio- 
rum eius  cum  eo ;  ld  sed  et  fcomnia  animantia,  iumenta  et  reptilia, 
quae  reptant  super  terram,  secundum  genus  suum  egressa  sunt  de 
area. 

20  Aedificavit  autem  Noe  altare  Domino,  et  tollens  de  cunctis  pe- 
coribus  et  volucribus  mundis  obtulit  holocausta  super  altare.  21Odora- 
tusque  est  Dominus  ^dorem  suavitatis  et  ait :  Nequaquam  ultra  ima- 
ledicam  terrae  propter  homines;  Census  enim  et  cogitatio  humani 
cordis  in  malum  prona  sunt  ab  adulescentia  sua;  mnon  igitur  ultra 
percutiam  omnem  animam  viventem,  sicut  feci.  22  "Cunctis  diebus 
terrae,  sementis  et  messis,  frigus  et  aestus,  aestas  et  hiems,  °nox  et 
dies  non  requiescent. 

9Benedixitque  Deus  Noe  et  filiis  eius,  et  dixit  ad  eos:  °Crescite  et 
multiplicamini  et  replete  terram,  2  ftet  terror  vester  ac  tremor  sit 
super  cuncta  animalia  terrae  et  super  omnes  volucres  caeli :  cum 
universis,  quae  moventur  super  terram,  omnes  pisces  maris  manui 
vestrae  traditi  sunt.  3  cEt  omne,  quod  movetur  et  vivit,  erit  vobis  in 
cibum :  ^quasi  holera  virentia  tradidi  vobis  omnia ;  *  excepto  quod 
ecarnem  cum  sanguine  non  comedetis.  5  ^Sanguinem  enim  animarum 
vestrarum  requiram  de  manu  cunctarum  bestiarum;  et  -°de  manu  ho- 
minis,  de  manu  viri  et  fratris  eius  requiram  animam  hominis.    6  '•Qui- 


percutit;  benedictiones  autem  acceptas  (9,  1-17)  in  Sem  et  lapheth 
trans fert;  Chanaan  vero  filio  Cham,  qui  ei  illuserat,  maledicit 
(18-29).  4.  Generationes  Sera,  Cham  et  lapheth  (10, 1-11, 9),  seu  filii  lapheth  (2-5), 


LIBER    GENESIS 
9,  7  —  10,  18. 


cumque  effuderit  humanum  sanguinem,  fundetur  sanguis  illius ;  <ad 
imaginem  quippe  Dei  factus  est  homo.  7  iVos  autem  crescite  et  mul- 
tiplicamini,  et  ingredimini  super  terram,  et  implete  earn. 

8  Haec  quoque  dixit  Deus  ad  Noe  et  ad  filios  eius  cum  eo :  •  Ecce 
ego  'statuam  pactum  meum  vobiscum  et  cum  semine  vestro  post  vos, 
10  et  ad  omnem  animam  viventem,  quae  est  vobiscum,  tam  in  volu- 
cribus  quam  in  iumentis  et  pecudibus  terrae  cunctis,  quae  egressa 
sunt  de  area,  et  universis  bestiis  terrae.  U  *«Statuam  pactum  meum 
vobiscum,  et  nequaquam  ultra  interficietur  omnis  caro  aquis  dUuvii, 
neque  erit  deinceps  diluvium  dissipans  terram. 

12  Dixitque  Deus :  nHoc  signum  foederis,  quod  do  inter  me  et  vos  et 
ad  omnem  animam  viventem,  quae  est  vobiscum  in  generationes  sem- 
piternas;  13  °arcum  meum  ponam  in  nubibus,  et  erit  signum  foederis 
inter  me  et  inter  terram.  14  PCumque  obduxero  nubibus  caelum,  appa- 
rebit  arcus  meus  in  nubibus ;  15  et  «recordabor  foederis  mei  vobiscum 
et  cum  omni  anima  vivente  quae  carnem  vegetat ;  et  non  erunt  ultra 
aquae  diluvii  ad  delendum  universam  carnem.  16  Eritque  arcus  in 
nubibus,  et  videbo  ilium  et  recordabor  foederis  sempiterni,  quod 
pactum  est  inter  Deum  et  omnem  animam  viventem  universae  carnis, 
quae  est  super  terram.  17  Dixitque  Deus  ad  Noe :  Hoc  erit  signum 
foederis,  quod  constitui  inter  me  et  omnem  carnem  super   terram. 

18  Erant  ergo  filii  Noe,  qui  egressi  sunt  de  area,  sSem,  Cham  et  la- 
pheth ;  porro  Cham  ipse  est  pater  Chanaan.  l^Tres  isti  filii  sunt  Noe,  et 
'ab  his  disseminatum  est  omne  genus  hominum  super  universam  terram. 

20  Coepitque  Noe,  vir  agricola,  exercere  terram  et  plantavit  vineam. 

21  "Bibensque  vinum   inebriatus  est  et  nudatus  in  tabernaculo  suo. 

22  Quod  cum  vidisset  Cham  pater  Chanaan,  verenda  scilicet  patris  sui 
esse  nudata,  nuntiavit  duobus  fratribus  suis  foras.  23  *>At  vero  Sem  et 
lapheth  pallium  imposuerunt  umeris  suis,  et  incedentes  retrorsum 
operuerunt  verenda  patris  sui;  faciesque  eorum  aversae  erant  et 
patris  virilia  non  viderunt.  24  Evigilans  autem  Noe  ex  vino,  cum  didi- 
cisset  quae  fecerat  ei  filius  suus  minor,   25  ait : 

^Maledictus  Chanaan: 

„c  ~.  ..  ^servus  servorum  erit  fratribus  suis. 

26  Dixitque : 

Benedictus  Dominus  Deus  Sem ! 

Sit  Chanaan  servus  eius. 

27  *Dilatet  Deus  lapheth, 

et  habitet  in  tabernaculis  Sem, 

sitque  Chanaan  servus  eius. 

28  Vixit  autem  Noe*  post  diluvium  trecentis  quinquaginta  annis. 

29  Et  impleti  sunt  omnes  dies  eius  nongentorum  quinquaginta  anno- 

rum,  et  mortuus  est. 

1  A  Hae  sunt  generationes  filiorum  Noe :  Sem,  Cham  et  lapheth ;  na- 
*  "    tique  sunt  eis  filii  post  diluvium. 

2  Filii  lapheth  Gomer  et  aMagog  et  Madai  et  6Iavan  et  Thubal  et 
Mosoch  et  Thiras.  3  Porro  filii  Gomer  cAscenez  et  Riphath  et  Tho- 
gorma.  4  Filii  autem  Iavan  Elisa  et  dTharsis,  eCetthim  et  Dodanim. 
5  Ab  his  divisae  sunt  /insulae  gentium  in  regionibus  suis,  unusquisque 
secundum  linguam  suam  et  familias  suas  in  nationibus  suis. 

5  Filii  autem  Cham  Chus  et  Mesraim  et  Phuth  et  Chanaan.  7  Filii 
Chus  tfSaba  et  Hevila  et  Sabatha  et  Regma  et  Sabatacha.  Filii  Regma 
Saba  et  Dadan.  8  Porro  Chus  genuit  Nemrod :  ipse  coepit  esse  potens 
in  terra  9  et  erat  robustus  venator  coram  Domino.  Ob  hoc  exivit  pro- 
verbium :  quasi  Nemrod  robustus  venator  coram  Domino.  1°  AFuit 
autem  principium  regni  eius  ^Babylon  et  Arach  et  Achad  et  Chalanne 
in  nerra  Sennaar.  H  De  terra  ilia  egressus  est  Assur,  et  aedificavit 
fcNiniven  et  plateas  civitatis  et  Chale,  12  Resen  quoque  inter  Niniven 
et  Chale :  haec  est  civitas  magna.  13  At  vero  Mesraim  genuit  Ludim 
et  Anamim  et  Laabim,  Nephthuim  14  et  Phetrusim  et  Chasluim,  de 
quibus  egressi  sunt  Philisthiim  et  'Caphtorim.  16  ^Chanaan  autem 
genuit  Sidonem  primogenitum  suum,  Hethaeum  16  et  Iebusaeum  et 
Amorrhaeum,  Gergesaeum,  17  Hevaeum  et  Aracaeum,  Sinaeum  18  et 
Aradium,  Samaraeum,  et  Amathaeum;  et  post  haec  disseminati  sunt 


i  cp.  1,  26,  27;  5,  1;  Jc  3,  9. 
/cp.  1,  28;  8,  17. 


//]  v.  vr.  1.  —  R.  in  Sxg. 
I  cp.  6,  18.  —  cf.  Os  2,  20. 


//]  v.  vr.  9.  R.  in  Sxg. 

m  Is  54,  9,  10.  —  v.  cp.  8,  2i, 


12-20]  LL.  in  jr.  5  p.  Sxg. 
n  cp.  17,  11. 

0  Ez  1,  28;  Ap  4,  3;  10,  1. 
/j]  v.  vr.  9,  it;  Ecli  so,  8.  — 

R.   in  Sxg. 
p  Ecli  43,  12,  13;  50,  8. 
14,  15]  v.  vr.  11,  13.  —  V.  in 

prec.  ad  postul.  seren.  (R.R.) 
q  Lv.  26,  42,  45;  3  Rg  8,  23; 

Ez  16,  60. 
rep.  17,  7,  13.  19. 


5  cp.  s,  32;    10,  I. 

t  cp.   10,   5,  32. 

u  Pro  20,  1;  Eph  5,  18.  —  cf. 
Lm  4.  21;  Hab  2,  15. 

v  Ex  20,  12 ;  Gal  6,  1. 


*  Dt  27,  16;  Pro  30,  17;  Sap. 

12,  it;  Ecli  3,  12  ss. 
y  Js  9.  23;   Jd  1,  28;   3   Rg  9, 

20,   21. 


z  cf.  Zc  8,  22,  23;  Eph,  2,  13; 
3,  6. 


/-//,  8]  LL.  in  fr.  6  p.  Sxg. 

i-S]    1  Par  1,  5-7- 

a  Ez  38,  1  ss. 

b  (Ez  27,  13.) 

cjr  si,  27. 

d  Ps  71,  10;  Ez  38,  13. 

e  (Nm  24,  24;)  Is  23,  1  (;  Dn 

n,    30). 
/  Ps  71,  to*  Is  11,  11  •  Jr  2. 10; 

25,  22;  Ez  27,  6;  Sph  2,  11. 
6-8]   1   Par  1,  8-10. 
t  Jb  1,  15. 


h  Mic  s,  6. 
icp.  11,  9. 
;  cp.  11,  2. 
k  4  Re  19,  36;  Tb  1,  11;  Jn  1, 

2;    Mt  12,  41  etc. 
13-18]  1  Par  1,  11-16. 


/  (Dt  2,  23.) 
m  cp.  15,   18-21. 


LIBER    GENESIS 
10,19  —  11,32. 


wcp.  49,  13;  Js  11,  8;  10,  28; 
Jd  1,  31;  10,  6;  18,28;  2  Rg 
24,  0;  3  Rg  17,  9;  Jr  25,  22; 
1   Mc  s,  15;   Mt  11,  21  etc. 

0  cp.  20,  1;  26,  6ss. ;  2  Par  14.. 

22-29]  cp.  11,  10-26;   1  Par  1, 

p  Dt  2,23;  Js  10,41;  11,22;  IS, 
47;  Jd  1,  18;  6,  4;  16,  lf  2; 
1  Rg  6,17;  4  Rg  18,8;  1  Par 


7,  28;  Jr  25,  20;  47,  1,  SI 
Am  1,6;  Sph  2,  4;  Zc  9,  s; 
1  Mc  11,  61,  62;   13,  43;  Ac 


26. 

q  cp.  11,  10;  Lc  3,  36. 
r  cp.  11,  12;  Lc  3,  35.  36. 
5  v.  cp.  11,  8. 
t  3  Rg  9,  28;   10,   11. 
u  vr.  1;  cp.  9,  19. 


a  cp.  10,10;  14,  1,  9;  Sap  10, 
5;  Is  11,  it,  Dn  1,  2;  Zc 
5,   II. 

b  cp.  14,  10;  Ex  2,  3. 

c  Dt  1,  28. 

del.  cp.   18,  21;   Ex  3,  8;   Ps 

17,  10. 


e  cp.  1,  26.  —  cf.  Ps  2,  4. 

/  Ps  54,  10. 

g  v.  cp.  42,  23;  Dt  28,  49;  Jr 

A  cp.  10.  25,  32;  Dt  32,  8.  — 

cf.  Lc  1.  51. 
i  cp.  10,  10. 

10-30]   LL.  in  sb.   p.  Sxg. 
-0-26]  cp.  10,  22-29;   1  P*r  i» 

17-27. 
;  v.  cp.   10,   12. 


k  cp.  10,  5. 


/  Js  24,  2. 


m  vr.  13;  cp.  is,  7  (;  2  Es 
9,  7). 

n  cp.  17,  is;  20,  12. 
o  cp.  22,  20. 

p  cp.  12,  1;  Js  24,  3;  2  Es9,  7. 

<7cp.  is,  7;  Js24,  2-  Jdt  s,  7; 

Ac  7,  2.  —  cf.  2  Es  9,  7. 

f  cp.  12,  4;  27,  43;  28,  10:  29, 
4;  Ez  27,  23.  —  cf.  Jdt  s, 
9;  Ac  7,  4- 


Chum  (6-20)  et  Sem  (21-31)  descripU,  ildemque  propter  turrim  Ba- 
bel Unguis  confusi  et  dispersi  (11,  1-9).  5.  Generations  Sem  (11,10-26)  pro- 
genies videlicet  patriarcharum  a  Sem  usque  ad  Thar  e  pair  em  Abrahae. 


populi  Chananaeorum.  19  Factique  sunt  termini  Chanaan  yenientibus 
na  Sidone  °Geraram  usque  PGazam,  donee  ingrediaris  Sodomam  et 
Gomorrham  et  Adamam  et  Seboim,  usque  Lesa.  20  Hi  sunt  filii  Cham 
in  cognationibus  et  Unguis  et  generationibus  terrisque  et  gentibus  suis. 
21De  Sem  quoque  nati  sunt,  patre  omnium  filiorum  Heber,  fratre  Ia- 
pheth  maiore.  22Filii  Sem  Aelam  et  Assur  et  Arphaxad  et  Lud  et  Aram. 
23Filii  Aram  Us  et  Hul  et  Gether  et  Mes.  24At  vero  Arphaxad  genuit 
'Sale,  dequo  ortus  est  Heber.  25Natique  sunt  Heber  filii  duo :  nomen  uni 
Phaleg,  eo  quod  in  diebus  eius  divisa  sit  terra,  et  nomen  fratris  eius 
Iectan.  26  Qui  Iectan  genuit  Elmodad  et  Saleph  et  Asarmoth,  Iare 
27et  Aduram  et  Uzal  et  Decia  28et  Ebal  et  Abimael  Saba  29et  «Ophir 
et  Hevila  et  Iobab;  omnes  isti  filii  Iectan.  3°Et  facta  est  habitatio  eo- 
rum  de  Messa  pergentibus  usque  Sephar  montem  orientalem.  31  Isti 
filii  Sem  secundum  cognationes  et  linguas  et  regiones  in  gentibus  suis. 
32  Hae  familiae  Noe  iuxta  populos  et  nationes  suas.  vAb  his  divisae 
sunt  gentes  in  terra  post  diluvium. 

UErat  autem  terra  labii  unius  et  sermonum  eorundem.  2  Cumque 
proficiscerentur  de  oriente,  invenerunt  campum  in  °terra  Sennaar 
et  habitaverunt  in  eo.  3  Dixitque  alter  ad  proximum  suum :  Venite, 
faciamus  lateres  et  coquamus  eos  igni.  Habueruntque  Iateres  pro 
saxis  et  6bitumen  pro  caemento  4  et  dixerunt:  Venite,  faciamus  nobis 
civitatem  et  turrim,  'cuius  culmen  pertingat  ad  caelum,  et  celebremus 
nomen  nostrum  antequam  dividamur  in  universas  terras. 

5  Descendit  autem  Dominus,  ut  videret  civitatem  et  turrim,  quam 
aedificabant  filii  Adam,  *  et  dixit :  Ecce  unus  est  populus  et  unum  la- 
bium omnibus :  coeperuntque  hoc  facere,  nee  desistent  a  cogitationibus 
suis  donee  eas  opere  compleant.  7  eVenite  igitur,  descendamus  et  /con- 
fundamus  ibi  linguam  eorum,  ut  non  ^audiat  unusquisque  vocem  pro- 
ximi  sui.  8  Atque  ita  ''divisit  eos  Dominus  ex  illo  loco  in  universas 
terras;  et  cessaverunt  aedificare  civitatem.  9  Et  idcirco  vocatum  est 
nomen  eius  'Babel,  quia  ibi  confusum  est  labium  universae  terrae;  et 
inde  dispersit  eos  Dominus  super  faciem  cunctarum  regionum. 

10  Hae  sunt  generationes  Sem:  ^'Sem  erat  centum  annorum  quando 
genuit  Arphaxad  biennio  post  diluvium.  ll  Vixitque  Sem,  postquam 
genuit  Arphaxad,  quingentis  annis  et  genuit  filios  et  filias.  12  Porro 
Arphaxad  vixit  triginta  quinque  annis  et  genuit  Sale.  *3Vixitque  Ar- 
phaxad, postquam"  genuit  Sale,  trecentis  tribus  annis  et  genuit  filios 
ct  filias.  14  Sale  quoque  vixit  triginta  annis,  et  genuit  Heber.  15  Vixit- 
que Sale,  postquam  genuit  Heber,  quadringentis  tribus  annis  et  ge- 
nuit filios  et  filias.  16  Vixit  autem  Heber  triginta  quattuor  annis,  et 
genuit  fcPhaleg.  17  Et  vixit  Heber,  postquam  genuit  Phaleg,  quadrin- 
gentis triginta  annis  et  genuit  filios  et  filias.  18  Vixit  quoque  Phaleg 
triginta  annis,  et  genuit  Reu.  19  Vixitque  Phaleg,  postquam  genuit 
Reu,  ducentis  novem  annis  et  genuit  filios  et  filias.  20  Vixit  autem 
Reu  triginta  duobus  annis  et  genuit  Sarug.  21  Vixit  quoque  Reu, 
postquam  genuit  Sarug,  ducentis  septem  annis  et  genuit  filios  et  filias. 
22  Vixit  vero  Sarug  triginta  annis  et  genuit  Nachor.  23  Vixitque 
Sarug,  postquam  genuit  Nachor,  ducentis  annis,  et  genuit  filios  et 
filias.  24  Vixit  autem  fNachor  viginti  novem  annis  et  genuit  Thare. 
25  Vixitque  Nachor,  postquam  genuit  Thare,  centum  decern  et  novem 
annis,  et  genuit  filios  et  filias.  26  Vixitque  Thare  septuaginta  annis, 
et  genuit  Abram  et  Nachor  et  Aran. 

27  Hae  sunt  autem  generationes  Thare :  Thare  genuit  Abram,  Na- 
chor et  Aran.  Porro  Aran  genuit  Lot.  28  Mortuusque  est  Aran  ante 
Thare  patrem  suum  in  terra  nativitatis  suae,  in  mUr  Chaldaeorum. 
29  Duxerunt  autem  Abram  et  Nachor  uxores.  Nomen  uxoris  Abram 
nSarai,  et  nomen  uxoris  Nachor  °Melcha,  filia  Aran  patris  Melchae 
et  patris  Ieschae.  30  Erat  autem  Sarai  sterilis  nee  habebat  liberos. 
81  PTulit  itaque  Thare  Abram  filium  suum  et  Lot  filium  Aran,  filium 
filii  sui,  et  Sarai  nurum  suam,  uxorem  Abram  filii  sui,  et  «eduxit  eos 
de  Ur  Chaldaeorum,  ut  irent  in  terram  Chanaan ;  veneruntque  usque 
rHaran,  et  habitaverunt  ibi.  32  Et  facti  sunt  dies  Thare  ducentorum 
quinque  annorum,  et  mortuus  est  in  Haran. 


6  Generationes  Thare  (11, 27-25, 12),  qui  cum  filiis  transgressus  de  Ur  in  Haran 
moritur  (11,  27-32);  Abraham  autem  vocatus  a  Deo  in  Chanaan  mi- 
grat  (12,  1-9),  deinde  in  Aegyptum  (10-20),  unde  ascendens  se  separat 


LIBER   GENESIS 
12,  i  —  13,  i4 


I  *}    Dixit  autem  Dominus  ad  Abram:  aEgredere  de  terra  tua  et  de 

I  L  cognatione  tua  et  de  domo  patris  tui  et  veni  in  terram,  quam 
monstrabo  tibi.  2  bFaciamque  te  in  gentem  magnam  et  cbenedicam 
tibi  et  magnifkabo  nomen  tuum,  erisque  benedictus.  3  JBenedicam 
benedicentibus  tibi  et  emaledicam  maledicentibus  tibi,  atque  /in  te 
benedicentur  universae  cognatione?   terrae. 

4  Egressus  est  itaque  Abram,  sicut  praeceperat  ei  Dominus,  et  ivit 
cum  eo  Lot.  Septuaginta  quinque  annorum  erat  Abram  cum  egre- 
deretur  de  #Haran.  5  Tulitque  Sarai  uxorem  suam  et  Lot  nlium  fra- 
tris  sui  universamque  substantiam,  quam  possederant,  et  'lanimas 
quas  fecerant  in  Haran;  et  egressi  sunt  ut  irent  in  terram  Chanaan. 

Cumque  venissent  in  earn,  6  ipertransivit  Abram  terram  usque  ad 
locum  'Sichem,  usque  ad  convallem  i  1 1  u  s  t  r  e  m  .  ^Chananaeus  autem 
tunc  erat  in  terra. 

7  Apparuit  autem  Dominus  Abram  et  dixit  ei:  *Semini  tuo  dabo 
terram  hanc.  mQui  aedificavit  ibi  altare  Domino,  qui  apparuerat  ei. 
8  Et  inde  transgrediens  ad  montem,  qui  erat  contra  orientem  "Bethel, 
tetendit  ibi  tabernaculum  suum  ab  occidente  habens  Bethel  et  ab 
oriente  °Hai:  aedificavit  quoque  ibi  altare  Domino  et  Pinvocavit  no- 
men  eius.  9  Perrexitque  Abram  vadens  et  ultra  progrediens  ad  meridiem. 

10  ^Facta  est  autem  fames  in  terra ;  descenditque  Abram  in  Ae- 
gyptum,  ut   peregrinaretur   ibi;    praevaluerat   enim    fames   in  terra. 

II  Cumque  prope  esset  ut  ingrederetur  Aegyptum,  dixit  Sarai  uxori 
suae :  Novi  quod  pulchra  sis,  mulier,  12et  quod,  cum  viderint  te  Aegy- 
ptii,  dicturi  sunt :  Uxor  ipsius  est.  Et  interficient  me,  et  te  reservabunt. 
13  Die  ergo,  obsecro  te,  rquod  soror  mea  sis,  ut  bene  sit  mihi  propter 
te,  et  vivat  anima  mea  ob  gratiam  tui.  li  Cum  itaque  ingressus 
esset  Abram  Aegyptum,  viderunt  Aegyptii  mulierem,  quod  esset 
pulchra  nimis,  15  et  nuntiavcrunt  principes  Pharaoni,  et  laudaverunt 
earn  apud  ilium;  et  *sublata  est  mulier  in  domum  Pharaonis. 
16  Abram  vero  bene  usi  sunt  propter  illam;  fueruntque  ei  oves  et 
boves  et  asini  et  servi  et  famulae  et  asinae  et  cameli.  17  *Flagellavit 
autem  Dominus  Pharaonem  plagis  maximis,  et  domum  eius  propter 
Sarai  uxorem  Abram.  *8  Vocavitque  Pharao  Abram  et  dixit  ei:  Quid- 
nam  est  hoc  quod  fecisti  mihi?  quare  non  indicasti  quod  uxor  tua 
esset?  19  Quam  ob  causam  dixisti  esse  sororem  tuam,  ut  tollerem 
earn  mihi  in  uxorem?  Nunc  igitur  ecce  coniux  tua:  accipe  earn  et 
vade.  20  Praecepitque  Pharao  super  Abram  viris :  et  deduxerunt  eum 
et  uxorem  illius  et  omnia  quae  habebat. 

|  3  Ascendit  ergo  Abram  de  Aegypto  ipse  et  uxor  eius  et  omnia, 
I  O  quae  habebat,  et  Lot  cum  eo  °ad  australem  plagam.  2bErat  autem 
dives  valde  in  possessione  auri  et  argenti.  3  Reversusque  est  per  iter, 
quo  venerat,  a  meridie  in  Bethel  usque  ad  locum,  ubi  cprius  fixerat 
tabernaculum  inter  Bethel  et  Hai,  *  in  loco  altaris,  cquod  fecerat  prius, 
et  invocavit  ibi  nomen  Domini. 

5  Sed  et  Lot,  qui  erat  cum  Abram,  fuerunt  greges  ovium  et  armenta 
et  tabernacula.  6  dNec  poterat  eos  capere  terra,  ut  habitarent  simul ; 
erat  quippe  substantia  eorum  multa,  et  nequibant  habitare  commu- 
niter.  ?  Unde  et  facta  est  rixa  inter  pastores  gregum  Abram  et  Lot. 
Eo  autem  tempore  eChananaeus  et  Pherezaeus  habitabant  in  terra  ilia. 
8  Dixit  ergo  Abram  ad  Lot:  /Ne,  quaeso,  sit  iurgium  inter  me  et  te 
et  inter  pastores  meos  et  pastores  tuos;  ^fratres  enim  sumus.  *  AEcce 
universa  terra  coram  te  est:  recede  a  me,  obsecro:  si  ad  sinistram 
ieris,  ego  dexteram  tenebo;  si  tu  dexteram  elegeris,  ego  ad  sinistram 
pergam.  1°  Elevatis  itaque  Lot  oculis,  vidit  *omnem  circa  regionem 
Iordanis,  quae  universa  irrigabatur,  antequam  J'subverteret  Dominus 
^Sodomam  et  Gomorrham,  *sicut  paradisus  Domini  et  sicut  Aegyptus 
venientibus  in  wSegor.  n  Elegitque  sibi  Lot  regionem  circa  Iordanem, 
et  recessit  ab  oriente;  divisique  sunt  alterutrum  a  fratre  suo.  12  Abram 
habitavit  in  terra  Chanaan;  Lot  vero  moratus  est  in  oppidis,  quae 
erant  circa  Iordanem,  et  habitavit  in  Sodomis.  13  wHc imines  autem 
sodomitae  pessimi  erant  et  peccatores  coram  Domino  nimis. 

l^Dixitque  Dominus  ad  Abram,  postquam  divisus  est  ab  eo  Lot: 
Leva  oculos  tuos  et  vide  a  loco,  in  quo  nunc  es,  ad  °aquilonem  et 


I'lQ]  LL.  in  Qng. 
j]  Int.  (Ps  44,  ii,  12)  in  fs  s. 
1-2]  R.  in  Qng.  [Alexii. 

a  (all)  Ac  7,  3-  —  Heb  n,  8. 
bcp.  17,  6:   18,18;  Ecli  44.20. 

—  cf.  Gal  3,  14. 
c  cp.  24,  1,  35. 

d  cp.  27,  29;  Nm  24,  9;  Dt  26, 
«  cf.  Ex  23,  22.  [5;  3  Rg3,  8. 
/  (all)  Gai  3,  8.  —  cp.  18,  18; 

22,  18  etc.;  Ecli  44,  21;  Ac 

3,  25;  Gal  3,  16,  18. 
$cp.   ii,  31. 
h  cp.  14,  14. 
*  cf.  Heb  11,  9. 
;  cp.  33,  18;  37,  12,  14;  Js  20, 

7;  2i,  21;  24,  25,  32;  Jd  8, 

3i;  9,  i-57;  3  Rg  12,  1,  25; 

Jr  41,  s;  Ac  7.  16. 
*cp.  13,  7. 
/  cp.  13,  14,  is;  15,  18;  17,  8; 

26,  4;   Ex  33,  1;   Dt  34,  4; 

Ps  104,  9-12.  —  cf.  Nm  32. 
m  cp.  35,  1,  7.  [11. 

n  cp.  28, 19;  35,  6;  Js  7,  2 ;  18, 

13,  22;  Jd  1,  22;  4,  5;  1  Rg 

7,  16;  3  Rg  12,  29,  32,  33; 

1  Mc  9,  50  etc. 
0  Js  8,   1   ss.;    12,  9;    1   Rg  2, 

28;  2  Es  7,  32;  Is  10,  28. 
p  cp.  4,  26;   21,  33. 
q  v.  cp.  26,  1  ss. 

r  cp.  20,  12;  26,  7. 


/j]  *  Catech.  R.  Ill  10,  20. 
s  v.  cp.  34.  2. 

t  1    Par   16,    21;    Ps    104,    14: 
Heb  13,  4. 


1-16I  LL.  in  jr.  2  p.  Qng. 
a  cp.  12,  9. 

A  cp.    24,    35.   —   cf.    Ps   in, 
1-3;    Pro  10,   22. 

c  cp.   12,   7,  8. 


d  cp.  36,   7. 


e  cp.  12,  6.  —  cf.  Nm  14,  25. 
/  Ps  132,  1;  Rm  12,  18;  1  Cor 

6,   7- 
g  cp.  11,  27,  31;  20,  12.  —  cf. 

Ac  7.  26. 
A  cp.   20,   15;   34,   10. 

*cp.  19,  17.  25.  28:3  Rg  7.  46. 

—  cf.  Mt  3,     5- 
;cp.  19,  24,  25. 
k  cp.  10,   19;    14,  2  etc. 
I  cp.  2,  8;  Ez  28,  13. 
m  cp.  14,  2,  8;   19,  22. 

n  cp.  18,   20;    19,  4-9;   Ez  16, 
49,  52;  2  Pt  2,  7,  8. 

14,  iS~i   v.  vr.   18. 
0  cp.   28,   14. 


9  — 


LIBER    GENESIS 
13,iS_15,S 


p  cp.  17,  8;  28,  13;  35.  12; 
Ac  7    5, 

q  cp.  12,  7;  15,  18;  24,  7;  26, 
4;  Dt  34,  4;  2  Par  20,  7. 

rep.  22,  17  etc.;  Nra  23,10. — 
cf.  3  Kg  3,  8.  —  v.  cp.  15,  5. 

s  cp.   14,   13- 

/cp.  35,.  27. 

jS]  J&  w  Qng. 

«  Nm  13,  22;  Js  10,  3;  14. 
13-15;  15.  13;  21,  11;  Jd  1, 
10;  1  Rg  30,  31;  2  Rg  2, 
1  ss.;  1  Mc  5,  65  etc. 

a  cp.  10,  10;   11,  12. 

b  cp.  10,  22 ;  Is  11,11;  Ac  2,  9. 

c  vr.  8. 

d  cp.  10,19;  Dt  29,  23;  Os  11, 

e  cp.  19,  22.  [  18. 

/  Nm  34, 12;  Dt  3, 17;  Js  15,2. 

g  cp.  15,  20;  Js  12,  4. 

h  Dt  1,  4-  -  cf.  1  Mc  5,  26,  43, 

i  cf.  Dt  2,  20.  [44. 

;  Dt  2,  10,  11. 

k  cp.  36,  20,  22;  Dt  2,  12. 

/  cf.  cp.  21,  21;  Nm  13,  1,  4. 

m  cp.  16,14;  20,1;  Nm  13,27. 

n  2  Par  20,  2. 

£-20]  Z,Z,.  in  jr.  3  p.  Qng. 


ocp.  ti,  3;  Ex  2,  3. 
p  cp.   19,  17,  30. 


q  vr.  16,  21. 
r.c.).  12,  5. 
'  cp.   13,   10-12. 
t  cp.  13,  18. 

u  vr.  24. 

v  cp.  13,  8.  —  cf.  vr.  12. 

*  v.  cp.   15,  2,  3;    17,   12,  23, 

27;  Lv  22,  11;  Jr  2,  14 
v  Dt  34,  1;  Jd  18,  29. 
j  6  J  *  cj.  Catech.  R.  IV  16,  5. 


r  v.  2  Rg  18,  18. 
/*]   *  Catech.  R.  II  4,  75. 
a  Heb  7,  1  ss. 
b  (Ps  75,  3.) 

c  Ps  109,  4;  Heb  5,  6,  10:   7, 
d  Ps  56,  3.  [1,  11,  17. 

e  Heb  7,  6,  7. 

/  cf.  cp.  28,  22.  —  v.  Heb  7,  4. 
g  cf.  2  Cor  12,  14,  30. 
n  Ex  6,  8;  Nm  14,  30;  Dt  32, 
40;   Dn  12,  7;  Ap  10,  5,  6. 
i  cf.  Est  9,  15,  16. 

;  vr.  13. 

i]R.  in  Qng.  —  v.  Ps  17,  36. 
a  cp.  26,  24;  Dn  10,  12;  Lc  1, 
b  Ps  32,  20;  143,  2.  [13,  30. 
c  Ps  5,  13;  15,  5;  Sap  5,  16; 
Mt  5,  12. 


dcp.  14,  14. 


e  cp.  17,  16.  —  cf.  2  Rg  7, 


a  Lot  (13,  1-13),  novisque  benedictionibus  auctus  (14-17)  sedemfigit  in  He- 
bron (18).  Regibus  transeuphratensibus,  qui  Pentapolim  i nvase rant  et  Lot 
abduxerant,  profligatis  (14,1-16),  a  Melchisedech  benedictionem  (17-24), 


meridiem,  ad  orientem  et  occidentem.  15  Omnem  terram,  quam  conspi- 
cis,Ptibi  dabo  et  tfsemini  tuo  usque  in  sempiternum.  16  rFaciamque  semen 
tuum  sicut  pulverem  terrae :  si  quis  potest  hominum  numerare  pulverem 
terrae,  semen  quoque  tuum  numerare  poterit.  17  Surge  et  perambula 
terram  in  longitudine  et  in  latitud:ne  sua;  quia  tibi  daturus  sum  earn. 
l8Movens  igitur  tabernacuium  suum  Abram,  venit  et  *habitavit  iuxta 
'convallem  Mambre,  quae  est  in  "Hebron,  aedincavitque  ibi  altare 
Domino. 

H  Factum  est  autem  in  illo  tempore,  ut  Amraphel  rex  °Sennaar  et 
Arioch  rex  Ponti  et  Chodorlahomor  rex  ^Elamitarum  et  Thadal 
rex  gentium  2inirent  bellum  contra  cBara  regem  Sodomorum  et  con- 
tra Bersa  regem  Gomorrhae  et  contra  Sennaab  regem  ^Adamae  et  con- 
tra Semeber  regem  dSeboim  contraque  regem  Balae:  eipsa  est  Segor. 
3  Omnes  hi  convenerunt  in  vallem  silvestrem,  /quae  nunc  est  mare 
salis.  4  Duodecim  enim  annis  servierant  Chodorlahomor,  et  tertiode- 
cimo  anno  recesserunt  ab  eo.  5  Igitur  quartodecimo  anno  venit  Cho- 
dorlahomor, et  reges  qui  erant  cum  eo;  percusseruntque  ^Raphaim 
in  ''Astaroth  Carnaim  et  *Zuzim  cum  eis  et  -?Emim  in  Save  Caria- 
thaim  6  et  fcChorraeos  in  montibus  Seir  usque  ad  'campestrk  Pharan, 
quae  est  in  solitudine.  7  Reversique  sunt  et  venerunt  ad  fontem 
Misphat:  ipsa  est  mCades;  et  percusserunt  omnem  regionem  Amale- 
citarum  et  Amorrhaeum,  qui  habitabat  in  "Asason  Thamar.  8  Et  egressi 
sunt  rex  Sodomorum  et  rex  Gomorrhae  rexque  Adamae  et  rex  Se- 
boim  necnon  et  rex  Balae,  quae  est  Segor;  et  direxerunt  aciem  contra 
eos  in  valle  s  i  1  v  e  s  t  r  i ;  9  scilicet  adversus  Chodorlahomor  regem  Ela- 
mitarum  et  Thadal  regem  gentium  et  Amraphel  regem  Sennaar  et 
Arioch  regem  Ponti :  quattuor  reges  adversus  quinque.  10  Vallis  autem 
silvestris  habebat  puteos  multos  °bituminis.  Itaque  rex  Sodomo- 
lum  et  Gomorrhae  terga  verterunt  cecideruntque  ibi;  et  qui  remanse- 
rant  fugerunt  Pad  montem.  ^Tulerunt  autem  omnem  substantiam  So- 
domorum et  Gomorrhae  et  universa,  quae  ad  cibum  pertinent,  et  abie- 
runt;  A2necnon  et  Lot  et  «substantiam  eius,  rnlium  fratris  Abram  *qui 
habitabat  in  Sodomis. 

13  Et  ecce  unus,  qui  evaserat,  nuntiavit  Abram  hebraeo,  'qui  ha- 
bitabat in  convalle  Mambre  amorrhaei  fratris  Eschol  et  fratris  Aner ; 
"hi  enim  pepigerant  foedus  cum  Abram.  H  Quod  cum  audisset  Abram, 
captum  videlicet  Lot  ^fratrem  suum,  numeravit  expeditos  ^vernaculos 
suos  trecentos  decern  et  octo,  et  persecutus  est  usque  ^Dan.  15  Et, 
divisis  sociis,  irruit  super  eos  nocte;  percussitque  eos,  et  persecutus 
est  eos  usque  Hoba,  quae  est  ad  laevam  Damasci,  16  reduxitque 
omnem  substantiam  et  Lot  fratrem  suum  cum  substantia  illius,  mulie- 
res  quoque  et  populum. 

17  Egressus  est  autem  rex  Sodomorum  in  occursum  eius,  postquam 
reversus  est  a  caede  Chodorlahomor  et  regum.  qui  cum  eo  erant,  in 
valle  Save,  quae  est  ^vallis  regis.  18  At  vero  °Melchisedech  rex  bSalem 
proferens  panem  et  vinum  (erat  enim  csacerdos  dDei  altissimi)  19  be- 
nedixit  ei  et  ait:  cBenedictus  Abram  Deo  excelso,  qui  creavit  caelum 
et  terram,  2<>  et  benedictus  Deus  excelsus,  quo  protegente,  hostes  in 
manibus  tuis  sunt.  Et  /dedit  ei  decimas  ex  omnibus.  21  Dixit  autem 
rex  Sodomorum  ad  Abram :  #Da  mihi  animas,  cetera  tolle  tibi.  22  Qui 
respondit  ei:  ''Levo  manum  meam  ad  Dominum  Deum  excelsum, 
possessorem  caeli  et  terrae,  23  quod  *a  filo  subteminis  usque  ad  cor- 
rigiam  caligae  non  accipiam  ex  omnibus  quae  tua  sunt,  ne  dicas: 
Ego  ditavi  Abram,  24  exceptis  his,  quae  comederunt  iuvenes,  et  par- 
tibus  virorum,  qui  venerunt  mecum,  ■'Aner,  Eschol  et  Mambre:  isti 
accipient  partes  suas. 

f  C  His  itaque  transactis,  factus  est  sermo  Domini  ad  Abram  per 
I  O  visionem  dicens:  °Noli  timere,  Abram,  ego  ^protector  tuus  sum, 
et  cmerces  tua  magna  nimis.  2  Dixitque  Abram :  Do  mine  Deus,  quid 
dabis  mihi?  Ego  vadam  absque  liberis,  et  nlius  procuratoris  domus 
meae  iste  damascus  Eliezer.  3  Addiditque  Abram:  Mihi  autem  non 
dedisti  semen ;  et  ecce  dvernaculus  meus  heres  meus  erit.  4  Statimque 
sermo  Domini  factus  est  ad  eum  dicens:  Non  erit  hie  heres  tuus, 
sed  ffqui  egredietur  de  utero  tuo,  ipsum  habebis  heredem.   5  Eduxitque 


u  Deo  vero  obtinet  cum  renovato  foedere  nuntium  et  protnissionem  infi- 
nitae  posteritatis  (15, 1-2 1 ),  non  per  lstnael  propagandae  natum  de  Agar 
ancilla  Sarai  (16, 1-15),  sed  per  filium  ex  ipsa  Sara  oriturum  (17,  1-19). 

eum  foras  et  ait  illi:  Suspice  caelum  et  /numera  Stellas,  si  potes. 
£t  dixit  ei:  #Sic  erit  semen  tuum.  6  ''Credidit  Abram  Deo,  et  repu- 
tatum  est  illi  ad  iustitiam. 

7Dixitque  ad  eum :  Ego  Dominus,  qui  *'eduxi  te  de  Ur  Chaldaeorum, 
ut  ^darem  tibi  terram  istam,  et  possideres  earn.  8  At  ille  ait :  *Domine 
Deus,  unde  scire  possum,  quod  possessurus  sim  earn  ?  9  Et  respondens 
Dominus:  Sume,  inquit,  mihi  vaccam  triennem  et  capram  trimam  et 
arietem  annorum  trium,  turturem  quoque  et  columbam.  i*  mQui  tollens 
universa  haec  divisit  ea  per  medium,  et  utrasque  partes  contra  se 
altrinsecus  posuit,  naves  autem  non  divisit.  n  Descenderuntque  volu- 
cres  super  cadavera,  et  abigebat  eas  Abram.  12Cumque  sol  occumberet, 
°sopor  irruit  super  Abram,  et  horror  magnus  et  tenebrosus  invasit 
eum.  13  Dictumque  est  ad  eum :  Scito  praenoscens  quod  Pperegrinum 
futurum  sit  semen  tuum  in  terra  non  sua ;  et  «sub:cient  eos  servituti, 
et  adrligent  rquadringentis  annis.  14  Veruntamen  gentem,  cui  servituri 
sunt,  *ego  iudicabo;  et  *post  haec  egredientur  cum  magna  substantia. 

15  Tu  autem  "ibis  ad  patres  tuos  in  pace  vsepultus  in  senectute  bona. 

16  ^Generatione  autem  quarta  revertentur  hue;  necdum  enim  ^com- 
pletae  sunt  *iniquitates  Amorrhaeorum  usque   ad  praesens  tempus. 

17  Cum  ergo  occubuisset  sol,  facta  est  caligo  tenebrosa,  et  apparuit 
clibanus    fumans   et   lampas   ignis    ctransiens   inter    divisiones    illas. 

18  In  illo  die  pepigit  Dominus  foedus  cum  Abram  dicens:  bSemini  tuo 
dabo  terram  hanc  a  fiuvio  Aegypti  usque  ad  fiuvium  magnum  cEu- 
phraten,  19  dCinaeos  et  Cenezaeos,  Cedmonaeos  20  et  Hethaeos  et  Phe- 
rezaeos,  eRaphaim  quoque  21  et  Amorrhaeos  et  Chananaeos  et  Ger- 
gesaeos  et  Iebusaeos. 

jj  £  Igitur  aSarai  uxor  Abram  non  genuerat  liberos,  sed  habens  an- 
I  U  cillam  aegyptiam  nomine  &Agar  2dixit  marito  suo :  Ecce  cconclu- 
sit  me  Dominus,  ne  parerem :  ingredere  ad  ancillam  meam,  si  forte 
saltern  <*ex  ilia  suscipiam  filios.  Cumque  ille  adquiesceret  deprecanti, 

3  tulit  Agar  aegyptiam  ancillam  suam  post  annos  decern  quam  ehabi- 
tare  coeperant   in   terra   Chanaan,  et  dedit   earn  viro   suo  uxorem. 

4  Qui  ingressus  est  ad  earn.  At  ilia  concepisse  se  videns  /despexit 
dominam  suam. 

5  Dixitque  Sarai  ad  Abram :  Inique  agis  contra  me :  ego  dedi  an- 
cillam meam  in  sinum  tuum,  quae  videns  quod  conceperit  despectui 
me  habet.  sludicet  Dominus  inter  me  et  te.  6  Cui  respondens  Abram : 
Ecce,  ait,  ancilla  tua  in  manu  tua  est,  utere  ea  ut  libet.  Adfligente 
igitur  earn  Sarai,  fugam  iniit.  7  Cumque  invenisset  earn  angelus  Do- 
mini iuxta  fontem  aquae  in  solitudine,  qui  est  in  via  ftSur  in  deserto, 
8  dixit  ad  illam:  Agar  ancilla  Sarai,  unde  venis  et  quo  vadis?  Quae 
respondit :  A  facie  Sarai  dominae  meae  ego  fugio.  9  Dixitque  ei  an- 
gelus Domini:  Revertere  ad  dominam  tuam,  et  *humiliare  sub  manu 
illius.  10  Et  rursum,  ^Multiplicans,  inquit,  multiplicabo  semen  tuum, 
et  non  numerabitur  prae  multitudine.  n  Ac  deinceps,  *Ecce,  ait,  con- 
cepisti  et  paries  filium  vocabisque  nomen  eius  mIsmael,  eo  quod 
audierit  Dominus  adflictionem  tuam.  l2  Hie  erit  ferus  homo,  manus 
eius  contra  omnes,  et  manus  omnium  contra  eum;  et  ne  regione  uni- 
versorum  fratrum  suorum  figet  tabernacula.  13  Vocavit  autem  nomen 
Domini  qui  loquebatur  ad  earn :  Tu  Deus  qui  vidisti  me.  Dixit  enim : 
°Profecto  hie  vidi  posteriora  videntis  me.  14  Propterea  appellavit  pu- 
teum  ilium  Pputeum  viventis  et  videntis  me.  Ipse  est  inter 
«Cades  et  Barad. 

15  Peperitque  Agar  Abrae  filium,  qui  vocavit  nomen  eius  Ismael. 
rOctoginta  et  sex  annorum  erat  Abram,  quando  peperit  ei  Agar 
Ismaelem. 

1  *i  Postquam  vero  nonaginta  et  novem  annorum  esse  coeperat,  appa- 
I  /  ruit  ei  Dominus  dixitque  ad  eum :  °Ego  Deus  omnipotens :  &am- 
bula  coram  me,  et  esto  cperfectus.  2  Ponamque  foedus  meum  inter 
me  et  te,  et  dmultiplicabo  te  vehementer  nimis.  3  eCecidit  Abram 
pronus  in  faciem.  4  Dixitque  ei  Deus :  Ego  sum,  et  pactum  meum 
tecum,  /erisque  pater  multarum  gentium.  5  Nee  ultra  vocabitur  no- 
men tuum  Abram,  sed  appellaberis  0 Abraham,  ftquia  patrem  multarum 
gentium  constitui  te.    6  Faciamque  te  crescere  vehementissime  et  po- 


LIBER    GENESIS 
15,  6  —  17,  6 


/  Ps  146,  4. 

6]  R.  in  jr.  2  p.  Qng. 

g  (all)   Rm  4,    18.   —  cp.   22, 

17:   26,  4;   Ex  32,  13  etc.; 

Ecli  44.   20. 
h  (all)  1  Mc  2,  52;  Rm  4,  3. — 

Rm  4,  9i  22;  Gal  3,  6;  Jc  2, 
7]  v.vr.i.       [23. —  cf.Ps  105,31. 
i  2  Es  9,  7,  8.  —  v.  cp.  11,  31. 
j  Ps  104,  42-44. 
let.  Jd  6,  17;  4  Rg  20,  8;  Ps 

8s,  17:  Is  7,  "-13;  Lc  1,18. 
mjr  34,  18,  19. 
n  Lv  1,  17. 

0  cp.  2,  21;  Jb  4,  13,  14. 

p  Ac  7,  6,  7. 

q  Ex  1,  ii,  12;  3.  7. 

rjdt  5,  9;   Ac   7,  6.  —  cf.  Ex 

12,  40,  41;  Gal  3,  17. 
s  Ex  6,6. 

t  Ex  3,  21,22;  12,  36;  Ps  104, 
u  cf.  Ecli  44,  14.  [37. 

v  cp.  25,  8. 

*  cp.  46,  4-  —  cf.  Ex  13,  18. 
y  cf.    Dn    8,    23;    Mt    23,   32; 

1  Th  2,  16.  —  v.  Dt  9,  3-6. 
z  3  Rg  21,  26;  Am  2,  9. 

a  Jr  34,   18,   19. 
b  cp.  12,  7;  13,  15;  26,  4;  Nm 
34    2;  Dt  34,  4;  Js  21,  41; 

2  Par  9,  26-  Ps  104,  11. 

c  cp.  2,  14;  Ex  23.  31;  Dt  1, 
7;  Js  1,  4;  2  Rg8,  3,  8;3Rg 
4,  21,  24;  Jdt  2,14;  Ecli  24, 
36;  Is  27,  12;  1  Mc  3,  32. 

d  cp.   10,   15-18. 

e  v.  cp.  14,  5. 

a  cp.  15,  2,  3. 

b  cp.  21,  9;  Gal  4,  24. 

r  cp.  20,  18;  1  Rg  1,  5. 

d  cf.  cp.  30,  3.  9. 

e  en.   12,   5. 

j  cf .  1  Rg  1,  6,  7;  Pro  30,  23. 


*cp.  31,  53;   1  Rg  24,  13,  16; 
Jdt  7,  13. 


A  cp.  20,  1;  25,  18;  Ex  15,  22. 


»Tt  2,  9;  1  Pt  2,  18. 

j  cp.  17,  20;  21,  13,  18.  —  v. 

cp.  25,   12-18. 
Id.  Mt  i,  21;   Lc  1,   13,  31. 

—  v.  cp.  17,  19. 
m  cf.  cp.  29,  32. 
»  cp.  21,  20;  25,  18. 


0  cf .   cp.    32.   30;    Ex   19,    21; 

33,  20;  Jd  13,  22. 
p  cp.  24,  62;  25,  11. 
q  cp.  14,  7;  20,  1;  Nm  13,  26. 

r  vr.  3,  4;  cp.  12,  4. 

/]  *  Catech.  R.  I  2,  11. 

a  cp.  28,  3;  35,  11;  48,  3;  Ex 

bcp.  24,40-  48,15;   Ps  118,1. 
c  cp.  6,9;  Dti8, 13;   Mt  5,48. 
d  cp.  12,  2;    13,  16;  22,  17. 
evr.  17. 
/Ecli  44,  20-23;  Rm  4,  11,  12, 

16,  17. 
g  2  Es  9,  7.  —  cf.  Nm  13,  17; 


Jo  1,  42. 

(all)  Rm  4, 


LIBER    GENESIS 
17,7_18,iS 


Quern  gloriosum  eventum  insinuat  nomen  Abrahae  et  uxor  is  immutu- 
tum  (17,  1-22),  obsignat  circumcisio  in  cuncta  progenie  et  familia  pera- 
genda  (23-27),  imminentem  praedicant  caelites  a  patriarcha  hospitio 


i  vr.  16. 

;  Gal  3,  17- 

k  Heb    ii,    16.  —  cf.   cp.    26, 

24;   28,  13. 
/cp.  12,  7;  13,  15;  Ps  104,  IX. 
m  cp.  23,  4;   35,  27;   Heb  ii, 


9- 

[6. 

n  Ex  6, 

7;  Lv  26, 

12  ; 

I)r 

14,2 

0  Ac 

h 

8. 

pci. 

Ii  44,   21. 
*   Catech. 

10-12] 

R. 

11 

1,   7, 

2, 

3* 

q  Lv 

12 

,  3;   Lc  1 

,  59:   2 

•   21; 

Ac 

7. 

8;  Rm  4, 

11 ; 

Ph 

3.  5 

rcf. 

Ex 

12,  44- 

5  Ex  31,  14.  —  cf.  Ex  4,  24. 


/  cp.   18,  10. 


«  vr.  3. 

v  cp.  21,  6;   Rm  4,  19.  —  cf. 

cp.  18,  12;  Jo  8,  56. 
x  cf.  Lc  1,  18. 
19]  v.  cp.  18,  1. 
yep.  18,  10;  21,  2;  Gal  4,  23, 
z  cp.  2i,  3.  [28. 

a  cp.  16,  10. 
b  v.  cp.   25,    12-16. 
c  cp.  21,  13,  18. 
d  cp.   26,   2-5;    Rm  9,   7. 
g  cp.  21,   2. 
/cp.  35,   13;   Jti   13,  20. 


/,    (2)]    R.   in  Qng. 

a  cp.  13,  18:   14,  13;   19,  1.  — 

cf.  Heb  13,  2. 
2]   *  cf.  Catech.  R.  11  4,  40; 

III  2,  8,  20. 

b  cp.  19,  2;  24,  32;  43,  24.  — 
cf.  Jb  22,  7;  Lc  7,  44;  Jo 
13,  14;   1  Tm  5,  10. 

c  Jd  19,  5.  —  cf.  Ps  103,  15. 

d  cp.  19,  8;  33,  10. 

e  cf.  Mt  13,  33;  Lc  13,  21. 


/v.  Tb   12,   19. 

g  cp.  24,  67. 

h  vr.  14;  4  Rg  4,  16. 

*  (all)  Rm  9,  9.  —  cp.  17,  19. 

21;   21,  1,  2. 
;  cp.   17,    17;    Rm  4.   19;   Heb 
k  v.  cp.  17,  17.         [11,  II,  12. 
/cf.  Lc  1,   18. 
m  1  Pt  3,  6. 
n  Jb  42,  2;  Jr  32,  17;  Zc  8,  6; 

Mt  19,  26;  Lc  1,  37. 
0  vr.   10. 


nam  te  in  gentibus,  *regesque  ex  te  egredientur.  7  ;Et  statuam  pac- 
tum meum  inter  me  et  te  et  inter  semen  tuum  post  te  in  generatio- 
nibus  suis  foedere  sempiterno,  fcut  sim  Deus  tuus  et  seminis  tui  post 
te.  8  'Daboque  tibi  et  semini  tuo  terram  mperegrinationis  tuae,  omnem 
terram  Chanaan,  in  possessionem  aeternam  "eroque  Deus  eorum. 

9  Dixit  iterum  Deus  ad  Abraham :  °Et  tu  ergo  custodies  pactum 
meum,  et  semen  tuum  post  te  in  generaticnibus  suis.  *•  pHoc  est 
pactum  meum,  quod  observabitis  inter  me  et  vos  et  semen  tuum 
post  te :  circumcidetur  ex  vobis  omne  masculinum ;  "et  circumcidetis 
carnem  praeputii  vestri,  ut  sit  in  signum  foederis  inter  me  et  vos. 
12  alnfans  octo  dierum  circumcidetur  in  vobis,  omne  masculinum  in 
generationibus  vestris:  tarn  vernaculus  quam  emptitius  circumcidetur 
et  quicumque  non  fuerit  de  stirpe  vestra.  13  rEritque  pactum  meum  in 
came  vestra  in  foedus  aeternum.  14  Masculus,  cuius  praeputii  caro 
circumcisa  non  fuerit,  Melebitur  anima  ilia  de  populo  suo,  quia  pac- 
tum meum  irritum  fecit. 

J5  Dixit  quoque  Deus  ad  Abraham  :  Sarai  uxorem  tuam  non  vocabis 
Sarai,  sed  Saram.  16  Et  benedicam  ei  et  'ex  ilia  dabo  tibi  filium. 
cui  benedicturus  sum;  eritque  in  nationes,  et  reges  populorum  orien- 
tur  ex  eo.  17  "Cecidit  Abraham  in  faciem  suam  et  yrisit  dicens  in 
corde  suo :  ^Putasne  centenario  nascetur  filius  ?  et  Sara  nonagenaria 
pariet  ?  18  Dixitque  ad  Deum  :  Utinam  Ismael  vivat  coram  te  !  19  Et 
ait  Deus  ad  Abraham :  #Sara  uxor  tua  pariet  tibi  filium,  vocabisque 
nomen  eius  ^Isaac,  et  constituam  pactum  meum  ill i  in  foedus  sempi- 
ternum,  et  semini  eius  post  eum.  20  Super  Ismael  quoque  exaudivi  te; 
ecce  benedicam  ei,  et  augebo  et  amultiplicabo  eum  valde;  bduodecim 
duces  generabit,  et  cfaciam  ilium  in  gentem  magnam.  2idpactum  vero 
meum  statuam  ad  Isaac,  equem  pariet  tibi  Sara  tempore  isto  in  anno 
altero.  22  Cumque  finitus  esset  sermo  loquentis  cum  eo,  /ascendit 
Deus  ab  Abraham. 

23  Tulit  autem  Abraham  Ismael  filium  suum  et  omnes  vernaculos 
domus  suae  universosque  quos  emerat,  cunctos  mares  ex  omnibus 
viris  domus  suae  et  circumcidit  carnem  praeputii  eorum  statim  in 
ipsa  die,  sicut  praeceperat  ei  Deus.  24  Abraham  nonaginta  et  novem 
erat  annorum  quando  circumcidit  carnem  praeputii  sui.  25  Et  Ismael 
filius  tredecim  annos  impleverat  tempore  circumcisionis  suae.  26  Ea- 
dem  die  circumcisus  est  Abraham  et  Ismael  filius  eius.  27  Et  omnes 
viri  domus  illius,  tam  vernaculi  quam  emptitii,  et  alienigenae  pariter 
circumcisi  sunt. 

1  O  °Apparuit  autem  ei  Dominus  in  convalle  Mambre  sedenti  in  ostio 
1  O  tabernaculi  sui  in  ipso  fervore  diei.  2  Cumque  elevasset  oculos, 
apparuerunt  ei  tres  viri  stantes  prope  eum;  quos  cum  vidisset,  cu- 
currit  in  occursum  eorum  de  ostio  tabernaculi,  et  adoravit  in  terram. 
3  Et  dixit:  Domine,  si  inveni  gratiam  in  oculis  tuis,  ne  transeas  ser- 
vum  tuum,  4  sed  adferam  pauxillum  aquae,  et  lavate  pedes  vestros 
et  requiescite  sub  arbore;  5  ponamque  buccellam  panis,  et  cconfortate 
cor  vestrum;  postea  transibitis;  didcirco  enim  declinastis  ad  servum 
vestrum.  Qui  dixerunt:  Fac  ut  locutus  es.  6  Festinavit  Abraham  in 
tabernaculum  ad  Sarain,  dixitque  ei:  Accelera,  ctria  sata  similae 
commisce  et  fac  subcinericios  panes.  7  Ipse  vero  ad  armentum  cu- 
currit,  et  tulit  inde  vitulum  tenerrimum  et  optimum,  deditque  puero, 
qui  festinavit  et  coxit  ilium.  8  Tulit  quoque  butyrum  et  lac  et  vitulum, 
quern  coxerat,  et  posuit  coram  eis;  ipse  vero  stabat  iuxta  eos  sub 
arbore. 

9  Cumque  /comedissent, dixerunt  ad  eum :  Ubi  est  Sara  uxor  tua?  Ule 
respondit :  Ecce  fi'in  tabernaculo  est.  10  Cui  dixit :  Revertens  veniam 
ad  te  ''tempore  isto,  vita  comite,  et  habebit  filium  'Sara  uxor  tua. 
Quo  audito,  Sara  risit  post  ostium  tabernaculi.  **  ^Erant  autem  ambo 
series  provectaeque  aetatis,  et  desierant  Sarae  fieri  muliebria.  12  Quae 
fcrisit  occulte  dicens:  'Postquam  consenui,  et  mdominus  meus  vetulus 
est,  voluptati  operam  dabo  ?  13  Dixit  autem  Dominus  ad  Abraham : 
Quare  risit  Sara  dicens :  Num  vere  paritura  sum  anus  ?  14  nNunquid 
Deo  quidquam  est  difficile?  °Iuxta  condictum  revertar  ad  te  hoc  eo- 
dem  tempore,  vita  comite,  et  habebit  Sara  filium.     iSNegavit  Sara> 


suscepti  (18, 1-16).  Tandem,  post  Pentapoleos  eversionem,  quam  Abraham 
frustra  avertere  conatur  (17-33),  et  a  qua  Lot,  qui  eosdem  angelos  recepta- 
verat  et  obstiteratne  a  Sodomitis  iniuria  adficerentur  (19, 1-9),  solus  cum 


LIBER   GENESIS 
18, 16  —  19,  is 


dicens :  Non  risi,  timore  perterrita.  Dominus  autem :  Non  est,  inquit, 
ita,  sed  risisti. 

16  Cum  ergo  surrexissent  inde  viri,  direxerunt  oculos  contra  Sodo- 
mam ;  et  Abraham  simul  gradiebatur  deducens  eos.  "  Dixitque  Do- 
minus :  PNum  celare  potero  Abraham  quae  gesturus  sum,  18  cum  fu- 
turus  sit  in  gentem  magnam  ac  robustissimam,  «et  benedicendae  sint 
in  illo  omnes  nationes  terrae?  19  rScio  enim  quod  spraecepturus  sit 
nliis  suis  et  domui  suae  post  se,  ut  custodiant  viam  Domini  et 
faciant  iudicium  et  iustitiam,  ut  adducat  Dominus  propter  Abraham 
omnia  quae  locutus  est  ad  eum.  20  Dixit  itaque  Dominus :  ^Clamor 
Sodomorum  et  Gomorrhae  multiplicatus  est,  et  peccatum  eorum  ad- 
gravatum  est  nimis.  21  "Descendant  et  videbo  utrum  clamorem,  vqui 
venit  ad  me,  opere  compleverint,  an  non  est  ita,  ^ut  sciam.  22  2/Con- 
verteruntque  se  inde,  et  abierunt  Sodomam.  Abraham  vero  *adhuc 
stabat  coram  Domino.  23  Et  appropinquans  ait:  aNunquid  perdes 
iustum  cum  impio  ?  24  Si  fuerint  quinquaginta  iusti  in  civitate,  peri- 
bunt  simul?  et  non  parces  loco  illi  propter  quinquaginta  iustos,  si 
fuerint  in  eo  ?  25  Absit  a  te,  ut  rem  hanc  facias  et  occidas  iustum 
cum  impio,  6fiatque  iustus  sicut  impius.  Non  est  hoc  tuum :  cqui  iu- 
dicas  omnem  terram,  nequaquam  fades  iudicium  hoc.  26  Dixitque 
Dominus  ad  eum:  dSi  invenero  Sodomis  quinquaginta  iustos  in  me- 
dio civitatis,  dimittam  omni  loco  propter  eos.  27  Respondensque 
Abraham  ait :  eQuia  semel  coepi,  loquar  ad  Dominum  meum,  cum  sim 
/pulvis  et  cinis.  28  Quid,  si  minus  quinquaginta  iustis  quinque  fuerint? 
delebis  propter  quadraginta  quinque  universam  urbem?  Et  ait:  Non 
delebo,  si  invenero  ibi  quadraginta  quinque.  29  Rursumque  locutus 
est  ad  eum:  Sin  autem  quadraginta  ibi  inventi  fuerint,  quid  facies? 
Ait:  Non  percutiam  propter  quadraginta.  30  #Ne  quaeso,  inquit,  indi- 
gneris,  Domine,  si  loquar.  Quid,  si  ibi  inventi  fuerint  triginta?  Re- 
spondit:  Non  faciam,  si  invenero  ibi  triginta.  31  Quia  semel,  ait,  coepi, 
loquar  ad  Dominum  meum.  Quid,  si  ibi  inventi  fuerint  viginti?  Ait: 
Non  interficiam  propter  viginti.  32  Obsecro,  inquit,  ne  irascaris,  Do- 
mine, si  loquar  adhuc  semel.  Quid,  si  inventi  fuerint  ibi  decern  ?  Et  dixit  • 
7lNon  delebo  propter  decern.  33  Abiitque  Dominus,  postquam  cessavii 
loqui  ad  Abraham ;  et  ille  reversus  est  in  locum  suum. 
I  Q  Veneruntque  aduo  angeli  Sodomam  vespere,  et  sedente  Lot  in 
I  7  foribus  civitatis.  Qui,  cum  vidisset  eos,  surrexit  et  ivit  obviam  eis, 
adoravitque  pronus  in  terram  2  et  dixit:  Obsecro,  domini,  Meclinate 
in  domum  pueri  vestri  et  manete  ibi :  clavate  pedes  vestros,  et  mane 
proficiscemini  in  viam  vestram.  Qui  dixerunt:  dMinime,  sed  in  platea 
manebimus.  3  Compulit  illos  oppido  ut  diverterent  ad  eum ;  ingressis- 
que  domum  illius  fecit  convivium,  et  coxit  azyma,  et  comederunt. 
4  Prius  autem  quam  irent  cubitum,  viri  civitatis  vallaverunt  domum 
a  puero  usque  ad  senem,  omnis  populus  simul.  5  eVocaveruntque  Lot 
et  dixerunt  ei :  Ubi  sunt  viri,  qui  introierunt  ad  te  nocte  ?  /Educ  illos 
hue,  0ut  cognoscamus  eos.  6  Egressus  ad  eos  Lot  post  tergum  occlu- 
dens  ostium  ait:  7Nolite,  quaeso,  fratres  mei,  nolite  Amalum  hoc  fa- 
cere.  8  Habeo  duas  filias,  quae  necdum  cognoverunt  virum,  educam 
eas  ad  vos,  et  abutimini  eis  sicut  vobis  placuerit,  dummodo  viris 
istis  nihil  mali  faciatis,  quia  ingressi  sunt  sub  umbra  culminis  mei. 
9  At  illi  dixerunt:  Recede  illuc.  Et  rursus,  *Ingressus  es,  inquiunt, 
ut  advena;  ^nunquid  ut  iudices?  *te  ergo  ipsum  magis  quam  hos 
adfligemus.  Vimque  faciebant  Lot  vehementissime,  iamque  prope  erat 
ut  effringerent  fores.  10  Et  ecce  miserunt  manum  viri  et  introduxe- 
runt  ad  se  Lot  clauseruntque  ostium  n  et  eos,  qui  foris  erant,  wper- 
cusserunt  caecitate  a  minimo  usque  ad  maximum,  ita  ut  ostium  in- 
venire  non  possent.  l2  Dixerunt  autem  ad  Lot :  Habes  hie  quempiam 
tuorum,  generum  aut  filios  aut  filias?  Omnes,  qui  tui  sunt,  neduc  de 
urbe  hac ;  I3  delebimus  enim  locum  istum,  °eo  quod  increverit  clamor 
eorum  coram  Domino,  Pqui  misit  nos  ut  perdamus  illos.  14  Egressus 
itaque  lot,  locutus  est  ad  generos  suos,  qui  accepturi  erant  filias 
eius,  et  dixit:  Surgite,  tfegredimini  de  loco  isto,  quia  delebit  Domi- 
nus civitafem  hanc.  rEt  visus  est  eis  quasi  ludens  loqui. 

15Cumque  esset  mane,  cogebant  eum  angeli  dicentes:  Surge,  tolle 


P  cf .  Ps  24,  14;   Am  3,   7;   Jo 

IS,  15. 
q  cp.  12,  3;  22,  18;  26,  4;  Ac 

3,  25;   Gal  3,  8. 
r  ci.  Dt  6,  7;   32,  46. 
s  cf.  Am  3,   2. 
t  cp.  4.  10;  19,  13.  —  cf.  Is  3, 

>;  Jc  5,  4. 


«  cp.  11,  5,  7;  Ex  3,  8;  Ps  17, 
v  cf.  Jr  31,  9;  Jn 


[10. 


XCi.    JS    22,    22. 

yep.  19,   I. 

z  vr.  1.  —  cf.  Ps  105,  23;  Jr 

18,  20;   1  Tm  2,  1-4. 
a  cp.  20,  4;  Nm  16,  22;   2  Rg 

24,  17- 


bci.  Jb  8,  20. 

c  Dt  32,  4;  Jb  8,  3;  34,  10-12; 

Ps  93,  2;    Rm  3,  5,  6. 
dci.   Is  65,  8.  —  v.  Jr  5.   1; 

Ez  22,  30. 
e  cf.  Lc  18,   1. 
/  Jb  30,  19;  42,  6:  Ecli  10,  9. 


gel.  Jd  6,  39. 


AJc  s,  16. 


a  cp.  18,  22. 

/]  *  cj.  Cat cch.  R.  Ill  2, 


b  Heb  13,  2.  —  cf.  Jd 
c  v.  cp.  18,  4. 
d  cf.  Lc  24,  28. 


\,  18 


Is  3,  9-  - 
/  cf.  Jd  19,  22,  ss. 
g  Rm  1,  24  27.  —  Ju  7. 
ft  Lv  18,  22;  20,  13.  —  cf.  Jd 
19,  24. 


*  cp.  13,  12. 
;  Ex  2,  14. 
1.2  Pt  2,  7,  8. 

m  Sap  19,    16.  —  cf.  4  Rg  6, 
18;  Ac  13,  11. 

m   Pt  2,   7,  9.  —  cf.  Ap  i8. 

4,    5- 
0  cp.  18,  20. 
p  1  Par  2i,   is- 

q  Nm  16,  21,  26,  45;  Jr  51,  6; 

Ap   18,  4. 
r  Lc  17,  28.  —  v.  Ex  9,  21. 


—  13  " 


LIBER    GENESIS 
19,i6  —  20,ii 


filiabus  prius  in  Segor,  postea  in  spelunca  salvus  evadit  (24-38) ;  postque 
peregrinationem  in  Geraris,  ubi  Sara  ab  Abimelech  et  tollitur  et  inco- 
lumis  redditur  (20, 1-18),  nascitur  Isaac promissionum  filius  et  octavo  die 


16, 17]  *  cf.  Catech.  R.  IV  16, 5. 
s  Sap  10,  6.  —  cf.  Ps  33,  23; 

Rm  9,  15,  16. 
t  cf.  Jr  51,  6,  50. 
u  vr.  26. 
vcf.  Mt  24,  16-18. 


xLc  1,  58. 


y  Ps  144,   19. 

z  Sap  10,  6. 

a  Ex  32,  10;   Dt  9,  14. 

b  cp.   14,  2. 

24]   *  cf.  Catech.  R.  Ill  7,  9. 

c  Dt  29,  23;  Ps  10,  7;  Is  13, 
9;  Jr  20,  16;  50,  40;  Lm  4, 
6;  Ez  16,  49;  Os  11,  8;  Am 
4,  iij  Sph  2    9;  Lc  17,  29; 

d  Ps  106,  34.     [2  Pt  2,  6;  Ju  7. 

eSap  10,  7;  Lc  17,  32. 

/cp.  18,  3,  22. 

g  Ap  18,  9. 
h  v.  cp.  8,   1. 


t  vr.  17,  19. 


;  cf.  Lv  18,  7. 


k  Dt  2,  9. 

/  Dt  2,   19. 

a  cp.  16,   14. 

6  cp.  26,  3.  —  cf.  cp.  12,  10. 

c  cp.  26,  6. 

d  v.  cp.   12,   13-20;   26,  7-11. 

e  Ps  104,  14. 

/  Jb    33- IS,  16;  Mt  1,20;  2, 12. 

£  cp.  18,23.  —  cf.  1  Par  21,17. 


6"]  #  Catech.  R.  Ill  10,  20. 
h  cp.  39,  9;    Ps  so,  6. 


i  1  Rg  7,  s;  Jb  42,  8;  Ps  104, 

iJc<  v6-  a  [is- 

*  cf.  Nm  16,  32,  33. 


/  cf.  Ex  32,  21;  Js  7,  25. 


uxorem  tuam  et  duas  filias  quas  babes,  ne  et  tu  pariter  pereas  in 
scelere  civitatis.  16  Dissimulante  illo,  apprehenderunt  manum  eius  et 
manum  uxoris  ac  duarum  nliarum  eius,  eo  quod  parceret  Dominus 
illi.  17  *Eduxeruntque  eum  et  posuerunt  extra  civitatem;  ibique  io- 
cuti  sunt  ad  eum  dicentes :  *Salva  animam  tuam :  "noli  respicere  post 
tergum,  nee  stes  in  omni  circa  regione;  sed  vin  monte  salvum  te  fac, 
ne  et  tu  simul  pereas.  18  Dixitque  Lot  ad  eos:  Quaeso,  Domine  mi, 
J9  quia  invenit  servus  tuus  gratiam  coram  te,  et  ^magnificasti  miseri- 
cordiam  tuam,  quam  fecisti  mecum,  ut  salvares  animam  meam,  nee 
possum  in  monte  salvari,  ne  forte  apprehendat  me  malum  et  moriar : 
20  est  civitas  haec  iuxta,  ad  quam  possum  fugere,  parva,  et  salvabor 
in  ea;  nunquid  non  modica  est,  et  vivet  anima  mea?  21  Dixitque  ad 
eum:  wEcce  etiam  in  hoc  suscepi  preces  tuas,  ut  non  subvertam  urbem, 
pro  qua  locutus  es.  22  fFestina  et  salvare  ibi,  aquia  non  potero  facere 
quidquam  donee  ingrediaris  illuc.  Idcirco  6vocatum  est  nomen  urbis 
illius  Segor.  23  Sol  egressus  est  super  terram,  et  Lot  ingressus  est  Segor. 

24  cIgitur  Dominus  pluit  super  Sodomam  et  Gomorrham  sulphur  et 
ignem  a  Domino  de  caelo  25  et  subvertit  civitates  has  et  omnem  circa 
regionem,  universos  habitatores  urbium  et  dcuncta  terrae  virentia. 
26  eRespiciensque  uxor  eius  post  se  versa  est  in  statuam  salis. 

27  Abraham  autem  consurgens  mane,  ubi  steterat  /prius  cum  Do- 
mino, 28  intuitus  est  Sodomam  et  Gomorrham  et  universam  terram 
regionis  illius;  viditque  ascendentem  favillam  de  terra  tfquasi  fornacis 
fumum.  29  Cum  enim  subverteret  Deus  civitates  regionis  illius,  Are- 
cordatus  Abrahae  liberavit  Lot  de  subversione  urbium  in  quibus 
habitaverat. 

30  Ascenditque  Lot  de  Segor  et  *mansit  in  monte,  duae  quoque 
nliae  eius  cum  eo  (timuerat  enim  manere  in  Segor),  et  mansit  in 
spelunca  ipse  et  duae  nliae  eius  cum  eo.  31Dixitque  maior  ad  minorcm : 
Pater  noster  senex  est,  et  nullus  virorum  remansit  in  terra,  qui  possit 
ingredi  ad  nos  iuxta  morem  universae  terrae.  32  Veni,  inebriemus 
eum  vino  Mormiamusque  cum  eo,  ut  servare  possimus  ex  patre  nostro 
semen.  33  Dederunt  itaque  patri  suo  bibere  vinum  nocte  ilia.  Et  in- 
«;ressa  est  maior,  dormivitque  cum  patre ;  at  ille  non  sensit,  nee  quando 
iccubuit  filia,  nee  quando  surrexit.  34  Altera  quoque  die  dixit  maior 
id  minorem  :  Ecce  dormivi  heri  cum  patre  meo,  demus  ei  bibere  vinum 
;tiam  hac  nocte,  et  dormies  cum  eo,  ut  salvemus  semen  de  patre 
nostro.  35  Dederunt  etiam  et  ilia  nocte  patri  suo  bibere  vinum,  in- 
gressaque  minor  filia  dormivit  cum  eo,  et  ne  tunc  quidem  sensit 
quando  concubuerit,  vel  quando  ilia  surrexerit.  36  Conceperunt  ergo 
duae  nliae  Lot  de  patre  suo.  37  Peperitque  maior  filium  et  vocavit 
nomen  eius  Moab :  fcipse  est  pater  Moabitarum  usque  in  praesentem 
diem.  3»  Minor  quoque  peperit  filium,  et  vocavit  nomen  eius  Ammon, 
id  est  filius  populi  mei:  *ipse  est  pater  Ammonitarum  usque  hodie. 
y  A  Profectus  inde  Abraham  in  terram  australem  habitavit  inter  aCa- 
L  \3  des  et  Sur,  et  bperegrinatus  est  in  "Geraris.  2  Dixitque  de  Sara 
uxore  sua:  dSoror  mea  est.  Misit  ergo  Abimelech  rex  Gerarae,  et 
tulit  earn.  3  eVenit  autem  Deus  ad  Abimelech  /per  somnium  nocte 
et  ait  illi:  En  morieris  propter  mulierem  quam  tulisti;  habet  enim 
virum.  4  Abimelech  vero  non  tetigerat  earn,  et  ait:  Domine,  "nura 
gentem  ignorantem  et  iustam  interficies  ?  5  Nonne  ipse  dixit  mihi : 
Soror  mea  est,  et  ipsa  ait:  Frater  meus  est?  In  simplicitate  cordis 
mei  et  munditia  manuum  mearum  feci  hoc.  6  Dixitque  ad  eum  Deus: 
Et  ego  scio  quod  simplici  corde  feceris ;  et  ideo  custodivi  te,  ne  ^pec- 
cares  in  me,  et  non  dimisi  ut  tangeres  earn.  7  Nunc  ergo  redde  viro 
suo  uxorem,  *quia  propheta  est;  et  forabit  pro  te,  et  vives:  si  autem 
nolueris  reddere,  scito  quod  morte  morieris  tu  et  fcomnia  quae  tua 
sunt.  8  Statimque  de  nocte  consurgens  Abimelech  vocavit  omnes 
servos  suos  et  locutus  est  universa  verba  haec  in  auribus  eorum : 
timueruntque  omnes  viri  valde.  9  Vocavit  autem  Abimelech  etiam 
Abraham  et  dixit  ei:  Quid  fecisti  nobis?  quid  peccavimus  in  te,  *quia 
induxisti  super  me  et  super  regnum  meum  peccatum  grande?  Quae 
non  debuisti  facere  fecisti  nobis.  10  Rursumque  expostulans  ait :  Quid 
vidisti,  ut  hoc  faceres?  H  Respondit  Abraham :  Cogitavi  mecum  dicens : 


14 


circumciditur  (21,  1-8).  Puer  ablactatus,  instigante  Sara  nee  invito  Do- 
mino, segregatur  ab  Ismael,  qui  cum  matre  eiectus  in  solitudine  versatur 
(9-21).  Interea  Abraham  et  foedus  constituit  cum  Abimelech  (22-34),  et 


Forsitan  wnon  est  timor  Dei  in  loco  isto,  et  ninterficient  me  propter 
uxorem  meam ;  12  alias  autem,  et  vere  soror  mea  est :  filia  patris  mei 
et  non  filia  matris  meae,  et  °duxi  earn  in  uxorem.  13  PPostquam  autem 
eduxit  me  Deus  de  domo  patris  mei,  dixi  ad  earn :  Hanc  misericordiam 
fades  mecum:  in  omni  loco,  ad  quem  ingrediemur,  edices  quod  frater 
tuus  sim.  14  rTulit  igitur  Abimelech  oves  et  boves  et  servos  et  ancillas 
et  dedit  Abraham,  reddiditque  illi  Saram  uxorem  suam  15  et  ait : 
*Terra  coram  vobis  est,  ubicumque  tibi  placuerit  habita.  ifiSarae  autem 
dixit :  Ecce  mille  argenteos  dedi  *fratri  tuo :  hoc  erit  tibi  in  wvelamen 
oculorum  ad  omnes  qui  tecum  sunt,  et  quocumque  perrexeris;  me- 
mentoque  te  deprehensam.  17  vOrante  autem  Abraham,  sanavit  Deus 
Abimelech  et  uxorem  ancillasque  eius,  et  pepererunt ;  18  ^concluserat 
enim  Dominus  omnem  vulvam  domus  Abimelech  propter  Saram 
uxorem  Abrahae. 

^  I  aVisitavit  autem  Dominus  Saram,  sicut  6promiserat,  et  implevit 
L  1  quae  locutus  est.  2  ^Concepitque  et  peperit  filium  in  senectute  sua, 
^tempore  quo  praedixerat  ei  Deus.  3  Vocavitque  Abraham  nomen  filii 
sui,  quem  genuit  ei  Sara,  eIsaac ;  4  et  /circumcidit  eum  octavo  die 
•?sicut  praeceperat  ei  Deus,  5  cum  /lcentum  esset  annorum ;  hac  quippe 
aetate  patris  natus  est  Isaac.  6  Dixitque  Sara  :  *Risum  fecit  mihi  Deus; 
quicumque  audierit  corridebit  mihi.  ?  Rursumque  ait :  Quis  auditurum 
crederet  Abraham,  quod  Sara  lactaret  filium,  quem  peperit  ei  ^iam 
seni?  8  Crevit  igitur  puer,  et  ablactatus  est;  fecitque  Abraham  grande 
convivium  in  die  ablactationis  eius. 

9  Cumque  vidisset  Sara  filium  Agar  aegyptiae  fcludentem  cum  Isaac 
filio  suo,  dixit  ad  Abraham:  10  'Eice  ancillam  hanc  et  filium  eius: 
wnon  enim  erit  heres  filius  ancillae  cum  filio  meo  Isaac.  nDure  accepit 
hoc  Abraham  pro  filio  suo.  12  Cui  dixit  Deus:  Non  tibi  videatur  aspe- 
rum  super  puero  et  super  ancilla  tua;  omnia  quae  dixerit  tibi  Sara, 
audi  vocem  eius;  quia  roin  Isaac  vocabitur  tibi  semen.  13  Sed  et  filium 
ancillae  faciam  in  gentem  magnam,  °quia  semen  tuum  est.  14  Surrexit 
itaque  Abraham  mane,  et  tollens  panem  et  utrem  aquae  imposuit 
scapulae  eius  tradiditque  puerum  et  ^dimisit  earn.  Quae,  cum  abisset, 
errabat  in  solitudine  ^Bersabee.  15  Cumque  consumpta  esset  aqua  in 
utre,  abiecit  puerum  subter  unam  arborum,  quae  ibi  erant,  l6  et  abiit 
seditque  e  regione  procul  quantum  potest  arcus  iacere;  dixit  enim: 
Non  videbo  morientem  puerum;  et  sedens  contra  rlevavit  vocem  suam, 
et  fievit.  i7  *Exaudivit  autem  Deus  vocem  pueri,  vocavitque  angelus 
Dei  Agar  de  caelo  dicens:  Quid  agis,  Agar?  Noli  timere;  exaudivit 
enim  Deus  vocem  pueri  de  loco  in  quo  est.  18  Surge,  tolle  puerum 
et  tene  manum  illius ;  *quia  in  gentem  magnam  faciam  eum.  19  uApe- 
ruitque  oculos  eius  Deus ;  quae  videns  puteum  aquae  abiit  et  implevit 
utrem  deditque  puero  bibere.  20  Et  fuit  cum  eo:  vqui  crevit,  etmo- 
ratus  est  in  solitudine  factusque  est  iuvenis  Sagittarius.  21  Habita  vitque 
in  deserto  Pharan,  et  accepit  illi  mater  sua  uxorem  de  terra  Aegypti. 

22  Eodem  tempore  dixit  *  Abimelech  et  Phicol  s'princeps  exercitus 
eius  ad  Abraham:  fDeus  tecum  est  in  universis  quae  agis.  23oiura  ergo 
per  Deum,  ne  noceas  mihi  et  posteris  meis  stirpique  meae;  sed  iuxta 
misericordiam,  bquam  feci  tibi,  facies  mihi  et  terrae,  in  qua  versatus 
es  advena.  24  Dixitque  Abraham :  Ego  iurabo.  25  Et  increpavit  Abi- 
melech propter  puteum  aquae,  quem  cvi  abstulerant  servi  eius. 
26  Responditque  Abimelech :  Nescivi  quis  fecerit  hanc  rem ;  sed  et  tu 
non  indicasti  mihi,  et  ego  non  audivi  praeter  hodie.  27  Tulit  itaque 
Abraham  oves  et  boves  et  dedit  Abimelech,  ^percusseruntque  ambo 
foedus.  28  Et  statuit  Abraham  septem  agnas  gregis  seorsum.  29  Cui 
dixit  Abimelech:  Quid  sibi  volunt  septem  agnae  istae,  quas  stare 
fecisti  seorsum  ?  30At  Ule,eSeptem,  inquit,  agnas  accipies  de  manu  mea, 
ut  sint  mihi  in  testimonium,  quoniam  ego  fodi  puteum  istum.  Slldcirco 
/vocatus  est  locus  ille  Bersabee,  quia  ibi  uterque  iuravit  32  et  inierunt 
foedus  pro  puteo  iuramenti.  33Surrexit  autem  Abimelech  et  Phicol 
princeps  exercitus  eius,  reversique  sunt  in  terram  Palaestinorum ; 
Abraham  vero  ^plantavit  nemus  in  Bersabee  et  ''invocavit  ibi  nomen 
Domini  Dei  *aeterni.  34  Et  fuit  colonus  terrae  Palaestinorum  diebus 
multis. 


LIBER    GENESIS 
20,12  —  21,34 


mPs 

35 

1; 

Pro 

16 

6 

«  r  ). 

12, 

12  ; 

26, 

7. 

0    p. 

11, 

29. 

P    P- 

12, 

1. 

1   cp. 

12, 

iii 

cp. 

12, 

21, 

23. 

j  cp. 
tci. 

I3i 

9;  34. ic 

. — 

cf. 

Jr 

K: 

vr. 

5- 

u  cp. 

24 

05 

32, 

20. 

77]  *  Catech.  R.  Ill  2,  13. 
v  cf.  Jb  42,  9,  10;  Jc  5,  16. 

*  Cp.     12,    17. 


a  i  Rg  2,  21;   Ps  8,  5- 
b  cp.  17,  19;   18,  10,  14. 
Heb  ii,  11.  —  cf.  Gal  4,  22, 


d  cp.   17,  21. 
«cp.   17,  19. 
/  Ac  7,  8. 
^  cp.  17,  10-12. 
cp.  17,  1,  17; 


[23. 


Rm  4,  19. 
*  cp.  18,  12. 
;  cf.  Is  54,  1;  Gal  4,  27. 


k  cp.  16.  15.  —  cf.  Gal  4.  29. 
I  (all)  Gal  4,  30. 
tn  cf.  Jd  11,  2. 


n  (all)  Rm  9,  7.  8;  Heb  11,18. 
0  vr.  18;  cp.  16,  10;   17,  20. 


P  cf.  Jo  8,  35. 
tfvr.  31. 


r  1  Rg  24,  18. 
s  cf.  Ex  3,  7. 


t  vr.  13. 

m  Nm  22,  31;   4  Rg  6.   17-20. 
—  cf.  Lc  24,  16,  31. 

V  Cp.    l6,    12. 


X  Cp.   20,   2.  Cf.   Cp.   26,    I,   26. 

y  cp.  39,   1;   Jd  4,   7;   2   Rg  2, 

8;  24,  2;  4  Rg  25,  8  etc. 
z  cf.  cp.  26,  28. 
a  1  Rg  24,  22. 
b  cp.  20,  14,  IS- 

C  Cf.    Cp.    26,     15,     l8,    20-22. 

d  cp.  26.  31. 


e  cp.  31,  48-52;  3  Rg  15.  19; 

Is  30,  6;  39,  1. 
/  cf.  cp.  26,  33. 


eci.  Dt  16,  21. 
ft  cp.  4,  26;   12,  8. 
ils  40,  28;  Rm  16,  26.  —  cf. 
Ps  89,2. 


—  IS 


LIBER    GENESIS 
22,  i  —  23,  iS 


/]   *  cf.  Catech.  R.  IV  is.  9. 

i,  2]  R.  in  Qng. 

t-2o]  Prph.  in  sb.  s.  et  vg..'nt. 

a  Dt  13,  3;  Jdt  8,  19,  22;  J  :Ii 
44,  22;  1  Mc  2,  52;  1  ^  ir 
10,  13;  Heb  11,  17.  —  «  ". 
Jc  1,  12,  13;  1  Pt  1,  6,  7. 

b  (2  Par  3,  14). 


5-7]   *  Catech.  R.  I  5,  5. 

c  cf.  Jo  19,  17. 

7-8}  R.  in  js.  ss.  spin.  Cor. 

d  cf.  J  ,  1,  29,  36;  1  Pt  1,  19; 

Ap  5,   12. 

cK(  o  11,  17;  Jc  2,  21. 
10-.2]  R.  in  Qng. 

/cf.   1    Rg   15,   22;    Jr   7,   3i; 

Mic  6,  7,  8. 
£  cf.  cp.  26,  s. 
/«  cf.  Km  8,  32. 
/jj  v.  vr.  7;  Rm  4,  11,  12. 


75]  R.  in  Qng. 

}  Ps  104,  9;  Ecli  44,  22;  Is  45 

23;  1  Mc  2,  52;  Lc  1,  73; 
/<J]  v.cp.9,11.  [Heb  6,13.14. 
16-18]    *   CaJec/t.   /?.   /   3,  4; 

III  3,  is.  —  v.  vr.  15. 
£cp.  15,  5;  Jr  33,  22. 
I  cp.    13,    16;    Ps   77,   27;    Heb 

11,   12. 
mcp.  24.60;  Mic  i,  9;  Mt  16, 

18;  Lc  1,  74. 
«  (all)  Ac  3,  25.  -  cp.   12,  3; 

18,  18;   26,  4;  Gal  3,  8,  16. 

— cf.  Ecli  44,  22-25. 
0  vr.  3:  cp.  26,  5. 
p  cp.  21,  31. 
q  cp.  11,  29;   24,  15. 
f  Jh  1,1;  32,  2;  Jr  25,  20;  Lm 
s  Jb  32,  2;  Jr  25,  23.       [4,21. 
*cp.  24,  15. 

acp.  35,  27;  Js  14,  15;  Jd  1, 
b  vr.  19.  [10. 

c  cp.  17,  8;    1   Par  29,  15;   Ps 

104,  12;  Heb  11,  9,  13. 
d  Ac  7,  5. 

e  v.  cp.  24,  35- 


tentatur  a  Deo,  qui  postulat  Isaac  in  holocaustum  (22, 1-2),  et  pro  fide  et 
oboedientia  (3, 14)  promissionum  renovationem  iterum  atque  iteram  con- 
sequitur  (15-19).  Demum,  cum  ex  fratris  sui  progenie  (20-24),  mortua 


f  cp.  34,   20,   24;    Rt  4, 
g  2    Rg  24,   22. 


72]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  2,  9. 
ft  cp.  14,  23. —  cf.  2  Rg  24,  24. 
i  Ex  30,  13;  Ez  45,  12. 


^  J  Quae  postquam  gesta  sunt,  °tentavit  Deus  Abraham  et  dixit 
LL  ad  eum:  Abraham,  Abraham.  At  ille  respondit:  Adsum.  2  Ait 
iili:  Tolle  filium  tuum  unigenitum,  quem  diligis,  Isaac,  et  vade  in 
bterram  vision  is,  atque  ibi  offeres  eum  in  holocaustum  super  unum 
montium,  quem  monstravero  tibi.  3  Igitur  Abraham  de  nocte  consur- 
gens  stravit  asinum  suum  ducens  secum  duos  iuvenes  et  Isaac  filium 
suum;  cumque  concidisset  ligna  in  holocaustum,  abiit  ad  locum,  quem 
praeceperat  ei  Deus.  4  Die  autem  tertio,  elevatis  oculis,  vidit  locum 
procul,  5  dixitque  ab  pueros  suos:  Exspectate  hie  cum  asino :  ego  et 
puer  illuc  usque  properantes,  postquam  adoraverimus,  revertemur  ad 
vos.  6  Tulit  quoque  ligna  holocausti  et  cimposuit  super  Isaac  nlium 
suum;  ipse  vero  portabat  in  manibus  ignem  et  gladium.  Cumque  duo 
pergerent  simul,  7  dixit  Isaac  patri  suo :  Pater  mi.  At  ille  respondit : 
Quid  vis,  fill?  Ecce,  inquit,  ignis  et  ligna;  ubi  est  victima  holocausti? 
8  Dixit  autem  Abraham :  dDeus  providebit  sibi  victimam  holocausti, 
fill  mi.  Pergebant  ergo  pariter :  9  et  venerunt  ad  locum,  quem  osten- 
derat  ei  Deus,  in  quo  aedincavit  altare,  et  desuper  ligna  composuit. 
Cumque  alligasset  Isaac  filium  suum,  cposuit  eum  in  altare  super  struem 
lignorum  10  extenditque  manum  et  arripuit  gladium,  ut  immolaret 
filium  suum.  ll  Et  ecce  angelus  Domini  de  caelo  clamavit  dicens: 
Abraham,  Abraham.  Qui  respondit:  Adsum.  12  Dixitque  ei:  'Non 
extendas  manum  tuam  super  puerum,  neque  facias  illi  quidquam : 
^nunc  cognovi  quod  times  Deum,  et  ftnon  pepercisti  unigenito  filio 
tuo  propter  me.  13  Levavit  Abraham  oculos  suos  viditque  post  tergum 
arietem  inter  vepre^  haerentem  cornibus,  quem  adsumens  obtulit  holo- 
caustum pro  filio.  14  Appellavitque  nomen  loci  illius  'Dominus 
videt.  Unde  usque  hodie  dicitur:   In   monte  Dominus  videbit. 

15  Vocavit  autem  angelus  Domini  Abraham  secundo  de  caelo  di- 
cens: 16  'Per  memetipsum  iuravi,  dicit  Dominus:  quia  fecisti  hanc 
rem  et  non  pepercisti  filio  tuo  unigenito  propter  me,  17  benedicam 
tibi  et  multiplicabo  semen  tuum  sicut  ^'Stellas  caeli  et  velut  'harenam, 
quae  est  in  litore  maris;  possidebit  semen  tuum  ,Mportas  inimicorum 
suorum,  18  et  "benedicentur  in  semine  tuo  omnes  gentes  terrae,  °quia 
oboedisti  voci  meae.  19  Reversus  est  Abraham  ad  pueros  suos, 
abieruntque  ^Bersabee  simul,  et  habitavit  ibi. 

20  His  ita  gestis,  nuntiatum  est  Abrahae  quod  ^Melcha  quoque  ge- 
nuisset  filios  Nachor  fratri  suo :  21  rHus  primogenitum  et  sBuz  fra- 
trem  eius  et  Camuel  patrem  Syrorum  22  et  Cased  et  Azau,  Phe.das 
quoque  et  Iedlaph  23  ac  *Bathuel,  de  quo  nata  est  Rebecca:  octo 
istos  genuit  Melcha  Nachor  fratri  Abrahae.  24  Concubina  vero  illius, 
nomine  Roma,  peperit  Tabee  et  Gaham  et  Tahas  et  Maacha. 
^  2  Vixit  autem  Sara  centum  viginti  septem  annis  2  et  mortua  est 
mu  in  acivitate  Arbee,  bquae  est  Hebron,  in  terra  Chanaan ;  venit- 
que  Abraham  ut  plangeret  et  fleret  earn.  3  Cumque  surrexisset  ab 
officio  funeris,  locutus  est  ad  filios  Heth  dicens :  4  cAdvena  sum  et 
peregrinus  apud  vos;  ddate  mihi  ius  sepulcri  vobiscum,  ut  sepeliam 
mortuum  meum.  5  Responderunt  filii  Heth  dicentes :  6  Audi  nos,  do- 
mine  :  cprinceps  Dei  es  apud  nos :  in  electis  sepulcris  nostris  sepeli 
mortuum  tuum;  nullusque  te  prohibere  poterit,  quin  in  monumento 
eius  sepelias  mortuum  tuum.  7  Surrexit  Abraham  et  adoravit  populum 
terrae,  filios  videlicet  Heth,  8  dixitque  ad  eos :  Si  placet  animae  ve- 
strae  ut  sepeliam  mortuum  meum,  audite  me  et  intercedite  pro  me 
apud  Ephron  filium  Seor,  9  ut  det  mihi  speluncam  duplicem,  quam 
habet  in  extrema  parte  agri  sui:  pecunia  digna  tradat  earn  mihi  co- 
ram vobis  in  possessionem  sepulcri.  10  Habitabat  autem  Ephron  in 
medio  filiorum  Heth.  Responditque  Ephron  ad  Abraham,  cunctis  au- 
dientibus  /qui  ingrediebantur  portam  civitatis  illius,  dicens:  n  ^Ne- 
quaquam  ita  fiat,  domine  mi,  sed  tu  magis  ausculta  quod  loquor: 
agrum  trado  tibi  et  speluncam,  quae  in  eo  est,  praesentibus  filiis 
populi  mei;  sepeli  mortuum  tuum.  12  Adoravit  Abraham  coram  po- 
puio  terrae.  13  Et  locutus  est  ad  Ephron,  circumstantc  plebe:  Quaeso, 
ut  audias  me:  Mabo  pecuniam  pro  agro;  suscipe  earn,  et  sic  sepe- 
liam mortuum  meum  in  eo.  14  Responditque  Ephron :  15  Domine  mi, 
audi  me    :  terra,  quam  postulas,  quadringentis  *siclis  argenti  valet; 


16 


lam  Sara  amploque  funere  elata  in  speluncam  duplicem  ab  Ephron 
hethaeo  emptam  (23,  1-20),  per  servum  in  Mesopotatniam  missum  et  ml- 
rabiliter  a  Deo  adiutum  (24,  1-32)  Rebeccam,  Nachoris  scilicet  neptem  et 


istud  est  pretium  inter  me  et  te;  sed  quantum  est  hoc?  sepeli  mor- 
tuum  tuum.  16  Quod  cum  audisset  Abraham,  ^appendit  pecuniam, 
quam  Ephron  postulaverat,  audientibus  filiis  Heth,  quadringentos  si- 
clos  argenti  probatae  monetae  publicae.  17  Confirmatusque  est  'ager 
quondam  Ephronis,  in  quo  erat  spelunca  duplex,  respiciens  Mambre, 
lam  ipse  quam  spelunca  et  omnes  arbores  eius  in  cunctis  terminis 
eius  per  circuitum,  18  Abrahae  in  "possessionem,  videntibus  filiis 
Heth  et  cunctis  qui  intrabant  portam  civitatis  illius.  19  Atque  ita  se- 
pelivit  Abraham  Saram  uxorem  suam  in  spelunca  agri  duplici,  quae 
respiciebat  Mambre:  haec  est  Hebron  in  terra  Chanaan.  20  n£t  con- 
firmatus  est  ager  et  antrum,  quod  erat  in  eo,  Abrahae  in  possessio- 
nem monumenti  a  filiis  Heth. 

y  A  Erat  autem  Abraham  senex  dierumque  multorum,  et  Dominus 
L  ^t  °in  cunctis  benedixerat  ei.  2  Dixitque  ad  servum  bseniorem  do- 
oms suae,  qui  praeerat  omnibus  quae  habebat:  cPone  manum  tuam 
subter  femur  meurri,  3  ut  dadiurem  te  per  Dominum  Deum  caeli  et 
terrae,  ut  non  eaccipias  uxorem  filio  meo  de  filiabus  Chananaeorum, 
inter  quos  habito ;  4  sed  ad  /  terram  et  cognationem  meam  proficisca- 
ris,  et  inde  accipias  uxorem  filio  meo  Isaac.  5  Respondit  servus:  Si 
noluerit  mulier  venire  mecum  in  terram  hanc,  nunquid  reducere  de- 
beo  filium  tuum  ad  locum,  de  quo  tu  egressus  es?  6  Dixitque  Abraham: 
Cave  nequando  reducas  filium  meum  illuc.  7  Dominus  Deus  caeli, 
*>qui  tulit  me  de  domo  patris  mei  et  de  terra  nativitatis  meae,  qui 
locutus  est  mihi,  et  iuravit  mihi  dicens :  /fSemini  tuo  dabo  terram 
hanc,  ipse  ^mittet  angelum  suum  coram  te,  et  accipies  inde  uxorem 
filio  meo.  8  Sin  autem  mulier  noluerit  sequi  te,  -f'non  teneberis  iura- 
mento ;  filium  meum  tantum  ne  reducas  illuc.  9  fcPosuit  ergo  servus 
manum  sub  femore  Abraham  domini  sui  et  iuravit  illi  super  ser- 
mone  hoc. 

10  Tulitque  decern  camelos  de  grege  domini  sui,  et  abiit  ex  omnibus 
bonis  eius  portans  secum,  profectusque  perrexit  in  'Mesopotamiam 
ad  murbem  Nachor.  ll  Cumque  camelos  fecisset  accumbere  extra  op- 
pidum  iuxta  puteum  aquae  vespere,  "tempore  quo  solent  mulieres 
egredi  ad  hauriendam  aquam,  dixit :  12  Domine  Deus  domini  mei 
Abraham,  occurre,  obsecro,  mihi  hodie,  et  fac  misericordiam  cum 
domino  meo  Abraham.  13  Ecce  ego  sto  prope  fontem  aquae,  et  °filiae 
habitatorum  huius  civitatis  egredientur  ad  hauriendam  aquam.  l4Igitur 
puella  cui  ego  dixero :  Inclina  hydriam  tuam  ut  bibam,  et  ilia  re- 
spondent: Bibe,  quin  et  camelis  tuis  dabo  potum,  ipsa  est,  quam 
Ppraeparasti  servo  tuo  Isaac,  et  «per  hoc  intelligam  quod  feceris  mi- 
sericordiam cum  domino  meo.  15rNecdum  intra  se  verba  compleverat, 
et  ecce  6Rebecca  egrediebatur  filia  Bathuel  filii  *Melchae  uxoris  Na- 
chor fratris  Abraham  habens  hydriam  in  scapula  sua :  16  puella  de- 
cora nimis  virgoque  wpulcherrima  et  incognita  viro;  descenderat- autem 
ad  fontem  et  impkverat  hydriam,  ac  revertebatur.  17  Occurritque  ei 
servus  et  ait:  vPauxillum  aquae  mihi  ad  bibendum  praebe  de  hydria 
tua.  18  Quae  respondit:  Bibe,  domine  mi.  Celeriterque  deposuit  hy- 
driam super  ulnam  suam,  et  dedit  ei  potum  .  19  Cumque  ille  bibisset, 
adiecit:  Quin  et  camelis  tuis  hauriam  aquam,  donee  cuncti  bibant. 
29  Effundensque  hydriam  in  canalibus,  recurrit  ad  puteum,  ut  hauriret 
aquam,  et  haustam  omnibus  camelis  dedit.  21  Ipse  autem  contempla- 
batur  earn  tacitus,  scire  volens  utrum  prosperum  iter  suum  fecisset 
Dominus,  an  non.  22  Postquam  autem  biberunt  cameli,  protulit  vir 
^inaures  aureas  appendentes  siclos  duos  et  armillas  totidem  pondo 
siclorum  decern.  23  Dixitque  ad  earn:  Cuius  es  filia?  indica  mihi.  Est 
in  domo  patris  tui  locus  ad  manendum  ?  24  Quae  respondit :  #Filia  sum 
Bathuelis  filii  Melchae,  quem  peperit  ipsi  Nachor.  25Et  addidit  dicens : 
Palearum  quoque  et  faeni  plurimum  est  apud  nos,  et  locus  spatiosus 
ad  manendum.  26  *Inclinavit  se  homo  et  adoravit  Dominum  27dicens : 
°Benedictus  Dominus  bDeus  domini  mei  Abraham,  qui  non  abstulit 
''misericordiam  et  veritatem  suam  a  domino  meo,  et  drecto  itinere 
me  perduxit  in  domum  fratris  domini  mei.  28  Cucurrit  itaque  puella, 
et  nuntiavit  in  domum  matris  suae  omnia  quae  audierat. 

29  Habebat  autem  Rebecca  fratrem  nomine  eLaban,  qui  festinus 


LIBER    GENESIS 
23,  16  —  24,  29 


/'cp.  43,  ax;   i  Par  ai,  25;  Jr 
32,  9;   Lc  ii,   12. 

'cp.  25,  9;  49,  29-32;  so,  13. 
m  cf.  Ac  7,  5. 

u  cf.  Rt  4,  7-10;  Jr  32,  10-14. 


avr.  35;   cp.   13,  2.  —  cf.  Ps 
b  ci.  cp.  15,  2.  [111,2,3. 

evr.  9;  cp.  47,  29. 
d  Dt  b,  13.  —  v.  vr.  37-41. 
ecp.  26,  34,  35;  27,  46;  Dt  7, 

3.  —  cf.  cp.  28,   1;   Ex  34, 

16;  2  Cor  0,  14. 
4]   *  Latecti.  R.  U  8,  32. 
}  cf.  cp.  28,  2. 

7]  Ant.  in  js.  ss.  Angel,  c. 

g  cp.  12.  1. 

A  cp.    12,    7;    13,    15;    15,    18; 

26,  3. 
<Ex  23,  20,  23,  33,  2.  —  cf. 

Heb  1,   14. 
;  v.  Js  2,  17-20. 
k  vr.  2. 


JDt  23,  4;  Jd  3,  8. 
»»cf.  cp.  11,  31;   27,  43. 
n  Ex  2,  16;   1  Kg  9,  11;  Jo  4, 
12-27]  vr.  42-48.  L7- 

12}  v.  vr.  42. 

ovr.  43. 


p  cf.  Pro  19,  14. 

q  v.  cp.  is,  8;  Jd  6,  17,  37; 

Rg  6,  7  ss. 
r  cf.  vr.  45. 
s  cp.  22,  23. 
t  cp.   11,  29. 
u  cp.  26,  7. 


v  cf.  Jo  4,  7. 


2/]  v.  vr.  42. 


x  Ex  32,  2,  3;  Js  3,  19  ss.  Ez 
16,   II  ss. 


zvr.  48,  52;  Ex  4,  31. 

a  Ex   18,   10;    Rt  4,   14:    1   Rg 

25,  32;  Lc  1,  68. 
b  vr.  12,  42,  48. 
ccp.  32,  10;   Ps  97,  3. 
d  vr  48. 
e  cp.  25,  20;   28,  2;   29,  5. 


(2) 


17 


LIBER    GENESIS 

24,  30  —  63 


/cf.  cp.  26,  29;  Jd  17,  2;  Rt 
3,   10;   Ps  113,   15. 

g  cp.  43,  24;  Jd  19,  ax. 
A  v.  cp.  18,  4. 


iTb    7,    10. 
Eph  6,  s 

;  vr.  1. 

k  cp.  21.  2. 
/cp.  25,  5. 
*»  vr.  3-8. 


«  cp.  17,  1. 


cf.  Jo  4,   34; 


42-44]   7?/?.  m  Qng. 
42-48J   vr.  12-29. 


0  1  Rg  1,  13.  —  cf.  cr.  15. 


P  cf.  Ez  16,  11,  12. 


q  cp.  47,  29;  Is  2,  14. 


rcf.  Ps  117,23;  Mt  21,42;  Mr 
12,  11.  —  cf.  cp.  31,  24,  29. 

Jv.  vr.  13-15,  42-46. 
/  vr.26,  48. 


u  vr.  56,  59. 

vci.  Jd  19,  4  ss.;  Tb  10,  8. 


*cp.  35,  8. 
y  cp.  22,  17. 


z  cp.  16,  14;  25,  II. 
a  Ps  142,  5.  —  cf.  Lc  6, 


sororem  Labani,  filio  Isaac  petisset  eique  probatam  uxorem  obtinuis- 
set  (33-67);  cutnque  insuper  plures  ex  Cethura  filios  suscepisset,  in 
senectute  bona  moritur  et  cum   Sara  in  Mambre  sepelitur  (25,  1-11). 


egressus  est  ad  hominem,  ubi  erat  fons.  30  Cumque  vidisset  inauies 
et  armillas  in  manibus  sororis  suae,  et  audisset  cuncta  verba  refe- 
rentis:  Haec  locutus  est  mini  homo,  venit  ad  virum,  qui  stabat  iuxta 
camelos  et  prope  fontem  aquae.  3*  dixitque  ad  eum :  Ingredere,  /be- 
nedicte  Domini;  cur  foris  stas?  praeparavi  domum  et  locum  camelis. 
32  Et  introduxit  eum  in  hospitium  ac  destravit  camelos,  ^deditque 
paleas  et  faenum,  et  /laquam  ad  lavandos  pedes  eius  et  virorum 
qui  venerant  cum  eo.  33  Et  appositus  est  in  conspectu  eius  panis.  Qui 
ait:  *Non  comedam,  donee  loquar  sermones  meos.  Respondit  ei: 
Loquere.  34  At  ille,  Servus,  inquit,  Abraham  sum;  3&  et  Dominus 
Jbenedixit  domino  meo  valde,  magnifkatusque  est;  et  dedit  ei  oves 
et  boves,  argentum  et  aurum,  servos  et  ancillas,  camelos  et  asinos. 
36  Et  fcpeperit  Sara  uxor  domini  mei  filium  domino  meo  in  senectute 
sua,  *deditque  illi  omnia  quae  habuerat.  3?  Et  madiuravit  me  dominus 
meus  dicens :  Non  accipies  uxorem  filio  meo  de  filiabus  Chananaeorum, 
in  quorum  terra  habito ;  3«  sed  ad  domum  patris  mei  perges,  et  de 
cognatione  mea  accipies  uxorem  filio  meo.  39  Ego  vero  respondi  do- 
mino meo :  Quid,  si  noluerit  venire  mecum  mulier  ?  40  Dominus,  ait, 
win  cuius  conspectu  ambulo,  mittet  angelum  suum  tecum,  et  diriget 
viam  tuam,  accipiesque  uxorem  filio  meo  de  cognatione  mea  et  de 
domo  patris  mei.  41  Innocens  eris  a  maledictione  mea,  cum  veneris 
ad  propinquos  meos,  et  non  dederint  tibi. 

42  Veni  ergo  hodie  ad  fontem  aquae  et  dixi :  Domine  Deus  domini 
mei  Abraham,  si  direxisti  viam  meam,  in  qua  nunc  ambulo,  43  ecce 
sto  iuxta  fontem  aquae;  et  virgo,  quae  egredietur  ad  hauriendam 
aquam,  audierit  a  me:  Da  mihi  pauxillum  aquae  ad  bibendum  ex 
hydria  tua,  44  et  dixerit  mihi :  Et  tu  bibe,  et  camelis  tuis  hauriam,  ipsa 
est  mulier  quam  praeparavit  Dominus  filio  domini  mei.  45  °Dumque 
haec  tacitus  mecum  volverem,  apparuit  Rebecca  veniens  cum  hydria, 
quam  portabat  in  scapula,  descenditque  ad  fontem  et  hausit  aquam 
Et  aio  ad  earn :  Da  mihi  paululum  bibere.  46  Quae  festinans  deposuit 
hydriam  de  umero  et  dixit  mihi:  Et  tu  bibe,  et  camelis  tuis  tribuam 
potum.  Bibi,  et  adaquavit  camelos.  47  Interrogavique  earn  et  dixi : 
Cuius  es  filia  ?  Quae  respondit :  Filia  Bathuelis  sum  filii  Nachor,  quem 
peperit  ei  Melcha.  Suspendi  itaque  Pinaures  ad  ornandam  faciem 
eius,  et  armillas  posui  in  manibus  eius.  48  Pronusque  adoravi  Domi- 
num  benedicens  Domino  Deo  domini  mei  Abraham,  qui  perduxit  me 
recto  itinere,  ut  sumerem  filiam  fratris  domini  mei  filio  eius.  49  Qua- 
mobrem,  Qsi  facitis  misericordiam  et  veritatem  cum  domino  meo,  in- 
dicate mihi;  sin  autem  aliud  placet,  et  hoc  dicite  mihi,  ut  vadam  ad 
dexteram  sive  ad  sinistram.  50  Responderuntque  Laban  et  Bathuel : 
rA  Domino  egressus  est  sermo;  non  possumus  extra  placitum  eius 
quidquam  aliud  loqui  tecum.  51  En  Rebecca  coram  te  est;  tolle  earn, 
et  proficiscere,  et  sit  uxor  filii  domini  tui,  *sicut  locutus  est  Dominus. 
52  Quod  cum  audisset  puer  Abraham,  *procidens  adoravit  in  terram 
Dominum.  53  Prolatisque  vasis  argenteis  et  aureis  ac  vestibus,  dedit 
ea  Rebeccae  pro  munere;  fratribus  quoque  eius  et  matri  dona  obtulit. 
54  Inito  convivio,  vescentes  pariter  et  bibentes  manserunt  ibi. 

Surgens  autem  mane  locutus  est  puer :  "Dimittite  me  ut  vadam  ad 
dominum  meum.  55  Responderuntque  fratres  eius  et  mater :  vManeat 
puella  saltern  decern  dies  apud  nos,  et  postea  pronciscetur.  56  Nolite, 
ait,  me  retinere,  quia  Dominus  direxit  viam  meam;  dimittite  me  ut 
pergam  ad  dominum  meum.  57  Et  dixerunt :  Vocemus  puellam  et 
quaeramus  ipsius  voluntatem.  58  Cumque  vocata  venisset,  sciscitati 
sunt:  Vis  ire  cum  homine  isto?  Quae  ait:  Vadam.  59  Dimiserunt  ergo 
earn  et  ^nutricem  illius  servumque  Abraham  et  comites  eius,  60  impre- 
cantes  prospera  sorori  suae  atque  dicentes:  Soror  nostra  es,  crescas 
in  mille  milia,  et  fpossideat  semen  tuum  portas  inimicorum  suorum. 
61  Igitur  Rebecca  et  puellae  illius,  ascensis  camelis,  secutae  sunt  virum, 
qui  festinus  revertebatur  ad  dominum  suum. 

62  Eo  autem  tempore  deambulabat  Isaac  per  viam  quae  ducit  ad 
puteum,  cuius  nomen  est  *viventis  et  videntis;  habitabat  enim 
in  terra  australi.  63  Et  egressus  fuerat  ad  ameditandum  in  agro,  incli- 
nata  iam  die.  Cumque  elevasset  oculos,  vidit  camelos  venientes  procul. 


—  18  — 


7.  (ienerationes  Ismael  (12-18),  qui  habitavit  cum  suis  ab  Hevila  usque  Sur. 

8.  Gcnerationes  Isaac  (25, 19-35, 29).  Qenitis  Esau  et  Iacab  (19-26),  quorum  natu 
maior  minori  primogenita  vendit  (27-34),  abit  in  Gerara  (26,  1,  2); 


64  Rebecca  quoque,  conspecto  Isaac,  descendit  de  camelo  65  et  ait  ad 
puerum :  Quis  est  ille  homo  qui  venit  per  agrum  in  occursum  nobis  ? 
Dixitque  ei :  Ipse  est  dominus  meus.  At  ilia  tollens  cito  pallium  operuit 
se.  66  Servus  autem  cuncta  quae  gesserat  narravit  Isaac.  *7  Qui  in- 
troduxit  earn  in  tabernaculum  Sarae  matris  suae  et  accepit  earn  uxorem ; 
et  in  tantum  dilexit  earn,  ut  bdolorem,  qui  cex  morte  matris  eius 
acciderat,  temperaret. 

^  C  Abraham  vero  aliam  duxit  uxorem  nomine  Ceturam,  2  quae  pe- 
L  %J  perit  ei  aZamran  et  Iecsan  et  Madan  et  Madian  et  Iesboc  et 
Sue.  3  Iecsan  quoque  genuit  Saba  et  Dadan.  Filii  Dadan  fuerunt 
Assurim  et  Latusim  et  Loomim.  4  At  vero  ex  Madian  ortus  est  Epha 
et  Opher  et  Henoch  et  Abida  et  Eldaa :  omnes  hi  filii  Ceturae. 

5  &Deditque  Abraham  cuncta  quae  possederat  Isaac ;  6  filiis  autem 
concubinarum  largitus  est  munera,  et  cseparavit  eos  ab  Isaac  filio 
suo,  dum  adhuc  ipse  viveret,  dad  plagam  orientalem. 

7  Fuerunt  autem  dies  vitae  Abrahae  centum  septuaginta  quinque 
anni.  8  Et  edeficiens  mortuus  est  /in  senectute  bona  provectaeque 
aetatis  et  plenus  dierum  congregatusque  est  ad  populum  suum.  *  Et 
sepelierunt  eum  Isaac  et  Ismael  0filii  sui  in  spelunca  duplici,  quae 
sita  est  in  agro  Ephron  filii  Seor  hethaei  e  regione  Mambre,  10  Aquem 
emerat  a  filiis  Heth;  ibi  sepultus  est  ipse  et  Sara  uxor  eius.  U  Et  post 
obitum  illius  benedixit  Deus  Isaac  filio  eius,  qui  habitabat  iuxta  pu- 
teum  nomine  Viventis  et  videntis. 

12  Hae  sunt  generationes  Ismael  filii  Abrahae,  ^quem  peperit  ei  Agar 
aegyptia  famula  Sarae ;  et  i3  haec  nomina  fcfiliorum  eius  in  vocabulis 
et  generationibus  suis :  primogenitus  Ismaelis  'Nabaioth  deinde  Cedar 
et  Adbeel  et  Mabsam,  i4Masma  quoque  et  mDuma  et  Massa,  l5Hadar 
et  nThema  et  °Iethur  et  Naphis  et  Cedma.  16  Isti  sunt  filii  Ismaelis, 
et  haec  nomina  per  castella  et  oppida  eorum,  duodecim  Pprincipes 
tribuum  suarum. 

17  Et  facti  sunt  anni  vitae  Ismaelis  centum  triginta  septem,  Qdefi- 
ciensque  mortuus  est,  et  appositus  ad  populum  suum.  1&  Habitavit 
autem  ab  rHevila  usque  *Sur,  quae  respicit  Aegyptum  introeuntibus 
Assyrios.  Coram  cunctis  fratribus  suis  obiit. 

19  Hae  quoque  sunt  generationes  Isaac  filii  Abraham :  *  Abraham  ge- 
nuit "Isaac ;  20qui,  cum  quadraginta  esset  annorum,  vduxit  uxorem  Re- 
beccam  ^filiam  Bathuelis  syri  de  Mesopotamia,  sororem  Laban.  2iDe- 
precatusque  est  Isaac  Dominum  pro  uxore  sua,  eo  quod  esset  sterilis. 
vQui  exaudivit  eum,  et  dedit  conceptum  Rebeccae.  22Sed  collidebantur 
in  utero  eius  parvuli ;  quae  ait :  Si  sic  mihi  f uturum  erat,  quid  necesse 
fuit  concipere?  ^Perrexitque  ut  consuleret  Dominum.  23Qui  respondens 
ait :  aDuae  gentes  sunt  in  utero  tuo,  et  duo  populi  ex  ventre  tuo  divi- 
dentur,  bpopulusque  populum  superabit,  et  cmaior  serviet  minori. 
24  lam  tempus  pariendi  advenerat,  et  ecce  gemini  in  utero  eius  reperti 
sunt.  25  dQui  prior  egressus  est  rufus  erat  et  totus  in  morem  pellis 
hispidus;  vocatumque  est  nomen  eius  Esau.  Protinus  alter  egrediens 
plantam  fratris  tenebat  manu;  et  idcirco  ^appellavit  eum  Iacob. 
26Sexagenarius  erat  Isaac  quando  /nati  sunt  ei  parvuli.  27Quibus  adul- 
tis,  factus  est  Esau  vir  ^gnarus  venandi  et  homo  agricola ;  Iacob  autem 
vir  simplex  /lhabitabat  in  tabernaculis.  28  Isaac  amabat  Esau,  eo  quod 
*de  venationibus  illius  vesceretur;  et  Rebecca  diligebat  Iacob. 

2»  Coxit  autem  Iacob  pulmentum;  ad  quern,  cum  venisset  Esau  de 
agro  lassus,  30  ait :  Da  mihi  de  coctione  hae  rufa,  quia  oppido  lassus 
sum.  Quam  ob  causam  vocatum  est  nomen  eius  ^Edom.  3i  Cui  dixit 
Iacob :  Vende  mihi  fcprimogenita  tua.  32Hle  respondit :  En  morior,  quid 
mihi  proderunt  primogenita?  33  Ait  Iacob:  Iura  ergo  mihi.  Iuravit  ei 
Esau  et  *vendidit  primogenita.  34  Et  sic,  accepto  pane  et  lentis  edulio, 
comedit  et  bibit,  et  abiit  parvipendens  quod  primogenita  vendidisset. 
'I  C  Orta  autem  fame  super  terrain,  post  earn  °sterilitatem  quae  acci- 
L  0  derat  in  diebus  Abraham,  abiit  Isaac  ad  *>Abimelech  regem  cPa- 
laestinorum  in  Gerara. 

2  Apparuitque  ei  Dominus  et  ait :  Ne  descendas  in  Aegyptum,  sed 
quiesce  din  terra,  quam  dixero  tibi,    3  et  eperegrinare  in  ea,  feroque 


LIBER    GENESIS 
24,  64  —  26,  3 


*Cp.   37,   351    38,   13. 
CCP.    23,    2. 

a  1  Par  1,  32,  33. 


b  cp.  21,  10;  24,  36. 
c  cp.  2i,   14. 
d  cf.  Jd  6,  3. 


evr.   17;   cp.  35,  29. 

/cp.  15,  is;  Jb  5,  26;  42,  16. 

£cp.    35,    29. 

Acp.  23,  16.  —  v.  cp.  50,  13- 


i  cp.  16,  14;  24,  62. 

;  cp.  16,  15- 

k  1   Par  1,  29-31. 

/  Is  60,  7.  —  cf.  1  Mc  5,  25; 

9,  35. 
m  Is  2i,  11. 
«  Jb  6,  19;  Jr  25,  23. 
0  1  Par  5,  19. 
p  cp.  17,  20. 
q  vr.  8. 


r  cp.  2,  ix ;   1  Rg  15.  7- 

s  cp.  16,  7;  20,  1;  Ex  15,  22. 

t  cf.  cp.  16,  12. 

«Mt  1 ,  2 . 
v  cp.  24,  67. 

*  Cp.    22,    23;     24,    29. 

y  cf .  1  Par  5,  20;  Col  4,  a. 


z  1  Rgo,  9. 

a  cp.   17,   16;    24,   60. 

b  cf.  2  Rg  8,  14;  Ab  18-21. 

c  (all)  Rm  9,  10-12.  —  cp.  27, 

j  29,  4°- 

a  cp.  27,  n,  16,  23. 


ccp.  27,  36.  —  cf. 
/Mt  1,  2. 

£Cp.    27,    2,    5. 

ft  Heb   11,   9. 

Os 

12,  3 

»  cp. 

27. 

4,   7,  9. 

;Ab 

j. 

k  cp. 

49 

3- 

/Heb  12 
36. 

,    16,    17. 

-  cf. 

cp. 

a  cp. 
b  cp. 
c  v. 
d  cp. 
e  cp. 
/cp. 

12 

20, 

:p. 
12 
20, 
28, 

10. 
2. 
21,  34- 

1;  Heb  1 

15. 

I,  9 

— 19  — 


LIBER    GENESIS 
26,  4  —  27,  4 


g  v.  cp.   13,   15. 

/j  cp.  12,  7;   15,  18.  —  cf.  Mic 

7,  20;  Lc  1,  73.  —  v,  cp.  22, 

16-18. 
4]  v.  cp.  32,  6.  [5. 

»  (all)  Ex  32,  13.  —  v.  cp.  15, 
;  cp  .12,  3;  18,  18;  22,  18;  28, 
k  cp.  22,  18.  [14. 

/  cp.   12,   13:    20,   2,  13. 
m  cf.  Pro  29,  25. 

«  v.  cp.  24,  16. 
0  cf.  Pro  5,  18. 


/>  cp.  20,  9. 


q  vr.  3;  cp.  24,  i,  35. 
f  Pro   10,  22. 


s  cf.  Ec  4,  4- 

/  cp.    21,    25,    30. 


M  Cp.    21,    31. 


V  V.    CP.    21,    2S. 


*  cp.  41,  52.  —  cf.  Ps  17,  20, 

3  7- 


yep.  17,  7;  28,  13-  Ex  3,  6. 

z  cp.   15,  1.  —  v.  Ps  26,  1-3; 

Rm  8,  31. 

fl  Cp.    28,  IS.   —  Cf.   CP.   21,   22, 
23. 

b  cp.  12,  7,  8. —  v.  Ps  us,  17- 


c  cp.  21,  22. 
dcf.  Jd  11,  7. 
c  vr.  16. 


/cp.   24,  31. 
g  cp.  21,  31. 


h  cf.  cp.  21,  31. 

i  cp.  22,  19. 

/cf.  cp.  28,  9;  36,  2,  3. 

k  cp.  27,  46;  36,  2,  3. 


7-29]  LL.  in  D.  2  Qdr. 
acp.  48,  10;   1  Rg  3,  2. 
ft  cf.  Pro  27,  1 ;  Jc  4,  14. 
c  cp.  25,  27.  28. 
3,  4]  /?•  »'"  £>•  ^  Qdg. 


unde,  iteratis  oraculis  (3-5),  uxore,  quam  antea  dissimulaverat,  regio 
edicto  defensa  (6-11)  et,  frustra  Palaestinis  obstantibus,  dives  /actus 
(12-22)  secedit  Bersabeam,  foedus  cum  Abimelech  pangit  (23-33)  et  post 


tecum,  et  benedicam  tibi;  #tibi  enim  et  semini  tuo  dabo  universas 
regiones  has  complens  Muramentum,  quod  spopondi  Abraham  patri 
tuo.  4  Et  *multiplicabo  semen  tuum  sicut  Stellas  caeli  daboque  posteris 
tuis  universas  regiones  has,  et  ■'benedicentur  in  semine  tuo  omnes 
gentes  terrae,  5  eo  quod  fcoboedierit  Abraham  voci  meae,  et  custo- 
dierit  praecepta  et  mandata  mea  et  caeremonias  legesque  servaverit. 

6  Mansit  itaque  Isaac  in  Geraris.  7  Qui,  cum  interrogaretur  a  viris 
loci  illius  super  uxore  sua,  respondit:  *Soror  mea  est.  mTimuerat 
enim  confiteri  quod  sibi  esset  sociata  coniugio  reputans  ne  forte  inter- 
ncerent  eum  propter  illius  npulchritudinem.  8  Cumque  pertransissent 
dies  plurimi  et  ibidem  moraretur,  prospiciens  Abimelech  rex  Palaes- 
tinorum  per  fenestram  vidit  eum  °iocantem  cum  Rebecca  uxore  sua. 
9  Et,  accersito  eo,  ait :  Perspicuum  est  quod  uxor  tua  sit :  cur  mentitus 
es  earn  sororem  tuam  esse?  Respondit:  Timui  ne  morerer  propter 
earn.  10  Dixitque  Abimelech:  Quare  imposuisti  nobis ?  potuit  coire 
quispiam  de  populo  cum  uxore  tua,  et  Pinduxeras  super  nos  grande 
peccatum.  Praecepitque  omni  populo  dicens :  H  Qui  tetigerit  hominis 
huius  uxorem  morte  morietur. 

12  Sevit  autem  Isaac  in  terra  ilia  et  invenit  in  ipso  anno  centuplum ; 
«benedixitque  ei  Dominus.  13  Et  rlocupletatus  est  homo  et  ibat  pro- 
ficiens  atque  succrescens,  donee  magnus  vehementer  effectus  est; 
14  habuit  quoque  possessiones  ovium  et  armentorum  et  famtfiae  plu- 
rimum.  *Ob  hoc  invidentes  ei  Palaestini  *5  'omnes  puteos,  quos  fode- 
rant  servi  patris  illius  Abraham,  illo  tempore  obstruxerunt  implentes 
humo,  16in  tantum  ut  ipse  Abimelech  diceret  ad  Isaac :  Recede  a  nobis, 
quoniam  potentior  nobis  factus  es  valde.  17  Et  ille  discedens,  ut 
veniret  ad  torrentem  Gerarae  habitaretque  ibi,  18  rursum  fodit  alios 
puteos,  "quos  foderant  servi  patris  sui  Abraham,  et  quos,  illo  mortuo, 
olim  obstruxerant  Philisthiim;  appellavitque  eos  eisdem  nominibus 
quibus  ante  pater  vocaverat.  19Foderuntque  in  torrente,  et  reppererunt 
aquam  vivam.  20  Sed  et  ibi  viurgium  fuit  pastorum  Gerarae  adversus 
pastores  Isaac  dicentium:  Nostra  est  aqua.  Quam  ob  rem  nomen  putei, 
ex  eo  quod  acciderat,  vocavit  calumniam.  21  Foderunt  autem  et 
alium,,  et  pro  illo  quoque  rixati  sunt,  appellavitque  eum  inimicitias. 
22Profectus  inde  fodit  alium  puteum,  pro  quo  non  contenderunt ;  itaque 
vocavit  nomen  eius  latitudo  dicens:  Nunc  xdilatavit  nos  Dominus 
et  fecit  crescere  super  terram. 

23  Ascendit  autem  ex  illo  loco  in  Bersabee,  24  ubi  apparuit  ei  Do- 
minus in  ipsa  nocte  dicens  :^Ego  sum  Deus  Abraham  patris  tui,  2noli 
timere,  quia  aego  tecum  sum;  benedicam  tibi  et  multiplicabo  semen 
tuum  propter  servum  meum  Abraham.  2*  Itaque  baedificavit  ibi  al- 
tare  et,  invocato  nomine  Domini,  extendit  tabernaculum,  praecepitque 
servis  suis  ut  foderent  puteum. 

26  Ad  quern  locum  cum  venissent  de  Geraris  Abimelech  et  Ocho- 
zath  amicus  illius  et  cPhicol  dux  militum,  2?  locutus  est  eis  Isaac : 
dQuid  venistis  ad  me  hominem  quem  odistis  et  eexpulistis  a  vobis? 
28  Qui  responderunt :  Vidimus  tecum  esse  Dominum,  et  idcirco  nos 
diximus :  Sit  iuramentum  inter  nos,  et  ineamus  foedus,  29  ut  non 
facias  nobis  quidquam  mali,  sicut  et  nos  nihil  tuorum  attigimus, 
nee  fecimus  quod  te  laederet;  sed  cum  pace  /dimisimus  auctum 
benedictione  Domini.  3®  Fecit  ergo  eis  convivium,  et  post  cibum  et 
potum  31  surgentes  mane  ^iuraverunt  sibi  mutuo ;  dimisitque  eos  Isaac 
pacifice  in  locum  suum.  32  Ecce  autem  venerunt  in  ipso  die  servi 
Isaac  adnuntiantes  ei  de  puteo  quem  foderant  atque  dicentes:  Inve- 
nimus  aquam.  33  Unde  appellavit  eum  abundantiam  ;  et  Anomen 
urbi  impositum  est  *Bersabee  usque  in  praesentem  diem. 

34  Esau  vero  quadragenarius  duxit  uxores  ^Iudith  filiam  Beeri 
hethaei  et  Basemath  filiam  Elon  eiusdem  loci;  3'fcquae  ambae  of- 
fenderant  animum  Isaac  et  Rebeccae. 

*}  H  Senuit  autem  Isaac,  et  °caligaverunt  oculi  eius  et  videre  non 
L  i  poterat ;  vocavitque  Esau  filium  suum  maiorem  et  dixit  ei :  Fili 
mi.  Qui  respondit:  Adsum.  2  Cui  pater:  Vides,  inquit,  quod  senuerim, 
et  bignorem  diem  mortis  meae.  3cSume  arma  tua,pharetram  et  arcum, 
et  egredere  foras;  cumque  venatu  aliquid  apprehenderis,    4  fac  mihi 


inita  ab  Esau  conubia  sibi  uxorique  ingrata  (34-35),  jam  senex  foetus 
lacobo,  qui  matris  consilio  se  fratrem  esse  finxerat  (27,  /-/3),  benedicit, 
(14-29)  primogenito  vix  secundaria  servata  benedictione  (30-46).  Quod 


inde  pulmentum,  sicut  velle  me  nosti,  et  adfer  ut  comedam,  et  dbe- 
nedicat  tibi  anima  mea,  antequam  moriar.  5  Quod  cum  audisset  Re- 
becca, et  ille  abisset  in  agrum  ut  iussionem  patris  impleret,  6  dixit 
filio  suo  Iacob :  Audivi  patrem  tuum  loquentem  cum  Esau  fratre  tuo 
et  dicentem  ei :  7Adfer  mihi  de  venatione  tua,  et  fac  cibos  ut  comedam, 
et  benedicam  tibi  coram  Domino,  antequam  moriar.  8  Nunc  ergo, 
fili  mi,  eadquiesce  consiiiis  meis  9  et  pergens  ad  gregem  adfer  mihi 
duos  haedos  optimos,  ut  faciam  ex  eis  escas  patri  tuo,  quibus  libenter 
vescitur ;  lOquas  cum  intuleris,et  comederit,  /benedicat  tibi,  priusquam 
moriatur.  n  Cui  ille  respondit :  Nosti  quod  Esau  frater  meus  ^homo 
pilosus  sit,  et  ego  lenis :  12  si  7tattrectaverit  me  pater  meus,  et  senserit, 
timeo  ne  putet  me  sibi  voluisse  illudere,  et  inducam  super  me  *ma- 
ledictionem  pro  benedictione.  13  Ad  quem  mater,  Hn  me  sit,  ait,  ista 
maledictio,  fili  mi;  tantum  audi  vocem  meam,  et  pergens  adfer  quae 
dixi.  14  Abiit,  et  attulit,  deditque  matri.  Paravit  ilia  cibos,  sicut  velle 
noverat  patrem  illius.  15  Et  7cvestibus  Esau  valde  bonis,  quas  apud  se 
habebat  domi,  induit  eum;  16pelliculasque  haedorum  circumdedit  ma- 
nibus,  et  colli  nuda  protexit.  17  Deditque  pulmentum  et  panes,  quos 
coxerat,  tradidit.  18  Quibus  illatis,  dixit :  Pater  mi  ?  At  ille  respondit : 
Audio.  Quis  es  tu,  fili  mi?  19  Dixitque  Iacob:  Ego  sum  primogenitus 
tuus  Esau :  feci  sicut  praecepisti  mihi ;  surge,  sede,  et  comede  de 
venatione  mea,  ut  benedicat  mihi  anima  tua.  20  Rursumque  Isaac  ad 
filium  suum,  Quomodo,  inquit,  tarn  cito  invenire  potuisti,  fili  mi? 
Qui  respondit:  Voluntas  Dei  fuit  ut  cito  occurreret  mihi  quodvolebam. 
21  Dixitque  Isaac :  Accede  hue,  ut  tangam  te,  fili  mi,  et  probem  utrum 
tu  sis  filius  meus  Esau,  an  non.  22  Accessit  ille  ad  patrem  et  palpato 
eo,  dixit  Isaac:  Vox  quidem,  vox  Iacob  est;  sed  manus,  manus  sunt 
Esau.  23  Et  non  cognovit  eum,  quia  mpilosae  manus  similitudinem 
maioris  expresserant.  "Benedicens  ergo  illi  24  ait :  Tu  es  filius  meus 
Esau?  Respondit:  Ego  sum.  2&At  ille,  Adfer  mihi,  inquit,  cibos  de 
venatione  tua,  fili  mi,  ut  benedicat  tibi  anima  mea.  Quos  cum  oblatos 
comedisset,  obtulit  ei  etiam  vinum;  quo  hausto,  26  dixit  ad  eum:  Ac- 
cede ad  me,  et  da  mihi  osculum,  fili  mi.  27  Accessit  et  osculatus  est 
eum.  Statimque,  ut  sensit  vestimentorum  illius  fragrantiam,  °bene- 
dicens  illi  ait : 

Ecce  Podor  filii  mei 
sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Dominus. 

28  tfDet  tibi  Deus  de  rore  caeli 
et  de  pinguedine  terrae, 
rabundantiam  frumenti  et  vini; 

29  et  sserviant  tibi  populi, 
et  adorent  te  tribus : 

'esto  dominus  fratrum  tuorum, 

et  "incurventur  ante  te  filii  matris  tuae. 
rQui  maledixerit  tibi  sit  ille  maledictus, 

et  qui  benedixerit  tibi  benedictionibus  repleatur. 
30  Vix  Isaac  sermonem  impleverat,  et,  egresso  Iacob  foras,  venit 
Esau,  31  coctosque  de  venatione  cibos  intulit  patri  dicens:  Surge,  pater 
mi,  et  comede  de  venatione  filii  tui,  ut  benedicat  mihi  anima  tua. 
32  Dixitque  illi  Isaac :  Quis  enim  es  tu  ?  Qui  respondit :  Ego  sum  filius 
tuus  primogenitus  Esau.  33  Expavit  Isaac  stupore  vehementi,  et,  ultra 
quam  credi  potest,  admirans  ait:  Quis  igitur  ille  est,  qui  dudum 
captam  venationem  attulit  mihi,  et  comedi  ex  omnibus,  priusquam 
tu  venires?  benedixique  ei,  et  ^erit  benedictus.  34  Auditis  Esau  ser- 
monibus  patris,  ^irrugiit  clamore  magno,  et  consternatus  ait:  Benedic 
etiam  et  mihi,  pater  mi.  35  Qui  ait :  Venit  germanus  tuus  f raudulenter, 
et  accepit  benedictionem  tuam.  36At  ille  subiunxit :  Iuste  vocatum  est 
nomen  eius  Iacob;  *supplantavit  enim  me  en  altera  vice:  primo- 
genita  mea  ante  tulit,  et  nunc  secundo  surripuit  benedictionem  meam. 
Rursumque  ad  patrem,  Nunquid  non  reservasti,  ait,  et  mihi  bene- 
dictionem ?  37  Respondit  Isaac :  6Dominum  tuum  ilium  constitui,  et 
omnes  fratres  eius  servituti  illius  subiugavi :  cfrumento  et  vino  stabilivi 
eum  et  tibi  post  haec,  fili  mi,  ultra  quid  faciam  ?  38  Cui  Esau :  Num 
unam,    inquit,    tantum    benedictionem    habes,    pater?    mihi    quoque 


LIBER    GENESIS 

27,  s-38 


d  vr.  io,  25;  cp.  48,  9,  15;  49, 
28;  Dt.  33,  1. 

6-4o\  L.  in  sb.  p.  D.  2  Qdg. 


e  vr.  13. 


/vr. 

4. 

i  cp. 

25,  25. 

h  vr. 

21,  22. 

*cf. 

cp.  9,  25; 

Dt 

27 

,  16 

18 

>ch 

1    Rg    25, 

24; 

2 

Rr 

14. 

Q 

Mt  27,  25. 

*vr. 

27. 

/  vr.  12. 


m  vr.  16. 

«  Heb  11,  20. 


(27)]  Ant.  in  js.  B.  M.   V.  dt 

Consul. 
27]  K.  in  D.  2  Qdg.  et  in  con- 
0  Heb.  11,  20.  [seer.  EccL. 

p  Cn  4,  11;  Us  14,  6,  7. 

28,  2q\  R.  in  D.  2  Qdg. 

Q  Dt  33,  13;  Zc  8,  12.  — cf.  cp. 

49.  25;  2  Rg  1,  21. 
r  Dt  7,  13;  33,  28;  Jl  2,  19. 
s  cf.  cp.  9,  25. 

t  vr.  40;  cp.  25,  23.  —  cf.  2  Rg 

8,  14.  —  v.  Ab  18-21. 
m  cf.  cp.  49.  8. 
v  cp  .  12,  3;  Nm  24,  9. 


x  cp.  28,  3,  4;   Rm  11,  29. 
y  vr.  38,  Heb  12,  17. 


z  cp.  25,  25. 
acp.  25,  33. 


cf.  Jr  9,  4. 


b  vr.  29.  —  cf.  2  Rg  8,  14;  Ab 
18-20;  1  Mc  5,  3;  2  Ale  10, 
16,    17. 

cvr.  28. 


LIBER    GENESIS 
27,39-29,3 


cum  iste  indigne  ferret  et  mortem  supplantatori  moliretur  (41),  Jacob, 
per  speciem  sibi  uxoris  ex  patrio  genere  comparandae  {42-28,  9), 
et  caelesti  visione  futurorum  praesaga  recreates  tiaran  fugit  (10-22). 


d  vr.  34;  Heb  12,  17. 

e  cf.  cp.  36,  6,  7. 

/Heb  11,  20.  —  cf.  vr.  28. 

g  cf.  Ez  33,  26. 

h  vr.  37;  cp.  25,  23. 

icf.  4  Rg  8,  20-22;   2  Par  21, 

8-10. 
;cf.  cp.  37,  4. 
k  cp.  50,  3.  4.  10. 
/  cf.  Am  1,  11;  Ab  10. 


cp.  11,  31.  —  cf.  cp.  24.  10. 


n  cp.  26,  34,  35-  —  cf.  cp.  28, 
0  cp.  24,  3.  [8. 


a  vr.  6. 

b  cp.  24,  3;   27,  46. 
2]  *  cf.  Catech  R.  II  8,  32. 
c  Os  12,  12. 

d  cp.  25,  20;  31.  18  etc. 
e  cp.  22,  23;   24,  29. 
/  v.  cp.  17.  1.  6. 
3]  v.  cp.  27,  27. 
g  cp.  12,  2. 

7icp.  17,  8;  36,  7;  37,  1. 
i  Os  12,  12. 
;  cp.  27,  28  ss. 
k  cp.  24,  3. 
/cp.  26,  34,  35- 
w  cf.  cp.  36,  3. 
n  cp.  25.  13. 

10]  R.  tn  jr.  2  p.  D.  2    Qdg. 
10-22]  L.  in  Ms.  pro  Peregr. 
0  cp.  21,  31;    26,  33. 
p  cf.  Ac  7,  2. 

q  cf .  Nm  12,  6:  Jb  33,  15,  16. 
12-1 4]  *  Catech.  R.  13,  4. 
ex  12-21]  plura  in  off.  ac  Ms. 
ded.  et  in  ritu  consecr.  Eccl. 
r  cf .  Jo  1,  51;  Heb  1,  14. 
13]  v.  vr.  10. 
Jcp.  35,  1;  48,  3- 
t  cp.  35,  1;  48,  3. 
u  cf.  cp.  13,  13,   xo- 
ir  Dt  12,  20;  19,  8;  Is  54,  3. — 
x  cp.  26,  4.  [v.  cp.  13,  16. 

a  v.  cp.  12,  3. 
b  cp.  26,  24;  31,  3. 
c  cp.  35,  6. 

dDt  31,  6,  8;  Js  1,  5;  3  Rg  8, 
«Nm  23,19.  [57;  Heb  13,5- 
16]  v.  cp.  31,  13. 
/cf. 


)  in 


/cf.  Ex  3,  5;  Js  5,  15. 
17-16]  R.  tn  D.  2  Qdg. 
17]  Ant.  et  Int.  iPs  83,  2. 

transl.  almae  Domus  taur. 
18]  v.  vr.  20-22. 
g  cp.  31,  13,  45;  35,  14.  —  cf. 

1  Rg  7,  12;  2  Kg  18,  18. 
h  cf.  Lv  8,  10,11;  Nm  7,  1. 
i  cf.  cp.  35,   14,   15. 
20]* Catech.  R.  IV 4,  3:  13,9. 
)  cp.  35,  6;  Jd  1,  23,  20. 
£cp.  31,  13. 

20-22]  RR.  in  D.  2  Qdg. 
21]  v.  cp.  24,  42. 
I  v.  Pro  30,  8;  Tm  6,  8. 
m  cf .  Jd  11,  31;  2  Rg  15,  7-9. 
n  Dt  26,  17. 
ocp.  35,  7,  14. 
i>cp.  14,  20;  Lv  27,  30-33. 
a  Nm  23,  7;  Jd  6,  3. 


obsecro  ut  benedicas.  Cumque  dheiulatu  magno  fleret,  39  motus  Isaac 
edixit  ad  eum : 

/In  pinguedine  terrae  et  in  rore  caeli  desuper 

40  erit  benedictio  tua. 
fl'Vives  in  gladio,  et  7lfratri  tuo  servies; 

*tempusque  veniet,  cum  excutias 

et  solvas  iugum  eius  de  cervicibus  tuis. 
41  /Oderat  ergo  semper  Esau  Iacob  pro  benedictione  qua  benedixerat 
ei  pater,  dixitque  in  corde  suo :  Venient  fcdies  luctus  patris  mei,  et 
*occidam  Iacob  fratrem  meum.  42  Nuntiata  sunt  haec  Rebeccae ;  quae 
mittens  et  vocans  Iacob  filium  suum  dixit  ad  eum :  Ecce  Esau  frater 
tuus  minatur  ut  occidat  te.  43  Nunc  ergo,  fili  mi,  audi  vocem  meam 
et  consurgens  fuge  ad  Laban  fratrem  meum  in  mHaran ;  44  habita- 
bisque  cum  eo  dies  paucos,  donee  requiescat  furor  fratris  tui,  45  et 
cesset  indignatio  eius,  obliviscaturque  eorum  quae  fecisti  in  eum; 
postea  mittam  et  adducam  te  inde  hue.  Cur  utroque  orbabor  filio 
in  uno  die  ?  46  Dixitque  Rebecca  ad  Isaac :  "Taedet  me  vitae  meae 
propter  fiiias  Heth;  °si  acceperit  Iacob  uxorem  de  stirpe  huius 
terrae,  nolo  vivere. 

*y  O  Vocavit  itaque  Isaac  Iacob,  et  "benedixit  eum,  praecepitque  ei 
L  O  dicens :  bNoli  accipere  coniugem  de  genere  Chanaan ;  2sed  cvade, 
et  proficiscere  in  <*Mesopotamiam  Syriae,  ad  edomum  Bathuel  patris 
matris  tuae,  et  accipe  tibi  inde  uxorem  de  filiabus  Laban  avunculi 
tui.  3  /Deus  autem  omnipotens  benedicat  tibi,  et  crescere  te  faciat 
atque  multiplicet,  ut  sis  in  turbas  populorum,  4  et  det  tibi  ^benedic- 
tiones  Abrahae  et  semini  tuo  post  te,  ut  possideas  ,lterram  peregri- 
nationis  tuae,  quam  pollicitus  est  avo  tuo.  5  ^Cumque  dimisisset  eum 
Isaac,  profectus  venit  in  Mesopotamiam  Syriae  ad  Laban  filium 
Bathuel  syri  fratrem  Rebeccae  matris  suae. 

6  Videns  autem  Esau  quod  -foenedixisset  pater  suus  Iacob  et  mi- 
sisset  eum  in  Mesopotamiam  Syriae,  ut  inde  uxorem  duceret,  et  quod 
post  benedictionem  praecepisset  ei  dicens:  Non  accipies  uxorem  de 
filiabus  Chanaan,  7  quodque  oboediens  Iacob  parentibus  suis  isset  in 
Syriam ;  8probans  quoque  fcquod  non  libenter  adspiceret  fiiias  Chanaan 
pater  suus,  9  ivit  ad  Ismaelem  et  duxit  uxorem,  absque  iis  'quas  prius 
habebat,  mMaheleth  filiam  Ismael  filii  Abraham  sororem  "Nabaioth. 
10  Igitur  egressus  Iacob  de  °Bersabee  pergebat  PHaran.  n  Cumque 
venisset  ad  quendam  locum,  et  vellet  in  eo  requiescere  post  solis  oc- 
cubitum,  tulit  de  lapidibus  qui  iacebant,  et  supponens  capiti  suo 
dormivit  in  eodem  loco.  12  Viditque  in  «somnis  scalam  stantem  super 
terram  et  cacumen  illius  tangens  caelum,  rangelos  quoque  Dei  ascen- 
dentes  et  descendentes  per  earn,  13  et  «Dominum  innixum  scalae  di- 
centem  sibi:  'Ego  sum  Dominus  Deus  Abraham  patris  tui  et  Deus 
Isaac :  "terrain,  in  qua  dormis,  tibi  dabo  et  semini  tuo,  14  eritque 
semen  tuum  quasi  pulvis  terrae,  udilataberis  ad  occidentem  et  orien- 
tem  et  septentrionem  et  meridiem,  et  xbenedicentur  in  te  et  ain  semine 
tuo  cunctae  tribus  terrae.  15Et  ero  ftcustos  tuus  quocumque  perrexeris, 
et  creducam  te  in  terram  hanc;  nee  ddimittam  enisi  complevero  uni- 
versa  quae  dixi.  !6  Cumque  evigilasset  Iacob  de  somno,  ait:  Vere 
/Dominus  est  in  loco  isto,  et  ego  nesciebam.  17  Pavensque,  Quam 
terribilis  est,  inquit,  locus  iste:  non  est  hie  aliud  0nisi  domus  Dei 
et  porta  caeli.  18  Surgens  ergo  Iacob  mane  tulit  lapidem,  quern  suppo- 
suerat  capiti  suo,  et  ^erexit  in  titulum  ''fundens  oleum  desuper. 
19  lAppellavitque  nomen  urbis  Bethel,  /quae  prius  Luza  vocabatur. 
26  fcVovit  etiam  votum  dicens :  Si  fuerit  Deus  mecum  et  custodierit 
me  in  via,  per  quam  ego  ambulo,  et  dederit  mihi  zpanem  ad  vescen- 
dum  et  vestimentum  ad  induendum,  21  mreversusque  fuero  prospere 
ad  domum  patris  mei,  nerit  mihi  Dominus  in  Deum,  22  et  lapis  iste, 
quem  erexi  in  titulum,  vocabitur  °domus  Dei;  Pcunctorumque,  quae 
dederis  mihi,  decimas  offeram  tibi. 

^  Q  Profectus  ergo  Iacob  venit  in  "terram  orientalem.  2  Et  vidit  pu- 
L  7  teum  in  agro,  tres  quoque  greges  ovium  accubantes  iuxta  eum ; 
nam  ex  illo  adaquabantur  pecora,  et  os  eius  grandi  lapid?  claude- 
batur.    3  Morisque  erat  ut,  cunctis  ovibus  congregatis,  devolverent  la- 


Quo  cum  pervenisset,  et  sibi  occurrisset  Rachel,  in  domo  Labani  excipi- 
tur  (29,  1-15),  ubi  quattordecim  annis  servit,  ut,  praeter  Liam,  earn  sibi 
coniugio  sociaret  (16-30).  Voti  compos  ex  uxoribus  earumque  ancillis 


LIBER    GENESIS 
29,  4  _  30, 12 


pidem,  et,  refectis  gregibus,  rursum  super  os  putei  ponerent.  *Dixitque 
ad  pastores :  Fratres,  unde  estis  ?  Qui  responderunt :  De  bHaran.  SQuos 
interrogans,  Nunquid,  ait,  nostis  Laban  filium  Nachor  ?  Dixerunt :  No- 
vimus.  6  cSanusne  est?  inquit.  Valet,  inquiunt:  et  ecce  Rachel  filia 
eius  venit  cum  grege  suo.  7  Dixitque  Iacob :  Adhuc  multum  diei  su- 
perest,  nee  est  tempus  ut  reducantur  ad  caulas  greges;  date  ante 
potum  ovibus,  et  sic  eas  ad  pastum  reducite.  8  Qui  responderunt : 
Non  possumus,  donee  omnia  pecora  congregentur,  et  amoveamus  la- 
pidem  de  ore  putei,  ut  adaquemus  greges.  9  Adhuc  loquebantur,  et 
ecce  dRachel  veniebat  cum  ovibus  patris  sui,  nam  gregem  ipsa  pa- 
scebat.  10Quam  cum  vidisset  Iacob,  et  sciret  consobrinam  suam  ovesque 
Laban  avunculi  sui,  amovit  lapidem  quo  puteus  claudebatur,  ll  et, 
adaquato  grege,  osculatus  est  earn,  et  elevata  voce  flevit,  12  et  indi- 
cavit  ei  quod  efrater  esset  patris  sui  et  filius  Rebeccae;  /at  ilia  festi- 
nans  nuntiavit  patri  suo.  13  Qui,  cum  audisset  venisse  Iacob  nlium 
sororis  suae,  cucurrit  obviam  ei ;  complexusque  eum,  et  in  oscula  ruens 
duxit  in  domum  suam.  Auditis  autem  causis  itineris,  14  respondit : 
^Os  meum  es  et  caro  mea. 

Et,  postquam  impleti  sunt  dies  mensis  unius,  15  dixit  ei :  Num, 
quia  frater  meus  es,  gratis  servies  mihi?  die  quid  mercedis  accipias. 
16  Habebat  vero  duas  filias :  nomen  maioris  Lia,  minor  vero  appel- 
labatur  Rachel ;  17  sed  Lia  lippis  erat  oculis,  Rachel  decora  facie  et 
venusto  adspectu.  18Quam  diligens  Iacob  ait :  /lServiam  tibi  pro  Rachel 
filia  tua  minore  septem  annis.  19  Respondit  Laban :  Melius  est  ut  tibi 
earn  dem  quam  alteri  viro ;  mane  apud  me.  20  Servivit  ergo  Iacob  pro 
Rachel  septem  annis;  et  videbantur  illi  pauci  dies  prae  amoris  magni- 
tudine.  21  Dixitque  ad  Laban :  Da  mihi  uxorem  meam,  quia  iam  tem- 
pus impletum  est,  ut  ingrediar  ad  illam.  22  Qui,  vocatis  multis  ami- 
corum  turbis  *ad  convivium,  fecit  nuptias.  23  Et  vespere  Liam  filiam 
suam  introduxit  ad  eum  24  dans  ancillam  filiae  ^Zelpham  nomine.  Ad 
quam  cum  ex  more  Iacob  fuisset  ingressus,  facto  mane,  vidit  Liam: 
25  et  dixit  ad  socerum  suum:  Quid  est  quod  facere  voluisti?  nonne 
pro  Rachel  servivi  tibi  ?  quare  imposuisti  mihi  ?  26  Respondit  Laban  : 
Non  est  in  loco  nostro  consuetudinis,  ut  minores  ante  tradamus  ad 
nuptias.  27fcImple  hebdomadam  dierum  huius  copulae,  et  hanc  quoque 
dabo  tibi  pro  opere  quo  serviturus  es  mihi  septem  annis  aliis.  28  Ad- 
quievit  placito  et,  hebdomada  transacta,  ^Rachel  duxit  uxorem,  29  Cui 
pater  servam  mBalam  tradiderat.  30Tandemque  potitus  optatis  nuptiis 
amorem  sequentis  priori  praetulit,  nserviens  apud  eum  septem  annis 
aliis. 

31  Videns  autem  Dominus  quod  °despiceret  Liam,  Paperuit  vulvam 
eius,  sorore  sterili  permanente.  32  Quae  conceptum  genuit  filium,  voca- 
vitque  nomen  eius  Ruben  dicens :  «Vidit  Dominus  humilitatem  meam : 
nunc  amabit  me  vir  meus.  33  Rursumque  concepit  et  peperit  filium, 
et  ait:  Quoniam  audivit  me  Dominus  haberi  contemptui,  dedit  etiam 
istum  mihi ;  vocavitque  nomen  eius  Simeon.  34  Concepitque  tertio,  et 
genuit  alium  filium,  dixitque :  Nunc  quoque  rcopulabitur  mihi  maritus 
meus,  eo  quod  pepererim  ei  tres  filios;  et  idcirco  appellavit  nomen 
eius  Levi.  35  Quarto  concepit,  et  peperit  filium,  et  ait :  Modo  confi- 
tebor  Domino;  et  ob  hoc  vocavit  eum  sIudam.  *Cessavitque  parere. 
3  A  Cernens  autem  Rachel  quod  infecunda  esset  invidit  sorori  suae, 
OU  et  ait  marito  suo :  Da  mihi  liberos,  alioquin  moriar.  2  Cui  iratus 
respondit  Iacob:  Num  pro  Deo  ego  sum,  qui  °privavit  te  bfructu 
ventris  tui?  3  At  ilia:  Habeo,  inquit,  famulam  Balam;  ingredere  ad 
illam,  ut  pariat  csuper  genua  mea,  et  dhabeam  ex  ilia  filios.  4  De- 
ditque  illi  Balam  in  coniugium.  Quae,  5  ingresso  ad  se  viro,  concepit 
et  peperit  filium.  6  Dixitque  Rachel :  «Iudicavit  mihi  Dominus  et  exau- 
divit  vocem  meam  dans  mihi  filium;  et  idcirco  appellavit  nomen  eius 
Dan.  7  Rursumque  Bala  concipiens  peperit  alterum,  8  pro  quo  ait 
Rachel:  Comparavit  me  Deus  cum  sorore  mea,  et  invalui;  vocavit- 
que eum  Nephthali. 

9  Sentiens  Lia  quod  /parere  desisset,  ^Zelpham  ancillam  suam  ma- 
rito tradidit.  10  Qua  post  conceptum  edente  filium,  H  dixit :  Feliciter. 
Et  idcirco  vocavit  ncmen  eius  7lGad.    l2Peperit  quoque  Zelpha  alterum. 


b  cp.  27,  43. 
c  cf.  cp.  43,  27. 


cf.  Ex  2,  16,  17. 


e  cf.  cp.  13,  8;  14,  14,  16. 
/  cf.  cp.  24,  28,  29. 


gcp.  37,  27;  Jd  9,  2;  2  Rg  5, 
1;  19,  12,  13;  1  Par  II,  I, 
—  cf.  cp.  2,  23. 


18]  *  Catech.  R.  11  8,  14.  in. 
A  cp.  30,  26;  31,  41.  -  cf.  Os 
12,  12. 


i  Jd  14,  10.  —  cf.  Jo  2,  1,  2. 
;  v.  cp.  30,  9-12. 


k  cf.  Jd  14,  12. 

/  cf.  Lv  18,  18. 
m  v.  cp.  30,  3-7- 
n  vr.  20;  cp.  31,  41. 


0  Dt  21,  15. 
P  cf.  cp.  30,  22. 
q  cp.  31,  42;   Ex  3,  7',  4,  ».i i 
Dt  26,  7. 


r  cf.  Nm  18,  2.  4. 


s  Mt  1,  2.  —  cf.  cp.  49,  8. 
/  cp.  30,  9.  —  cf.  cp.  30,  17. 

a  cf.  cp.  16,     2;  2  Rg  1,  5- 
b  Ps  126,  3. 

c  cp.  50,  22. 

d  cf.  cp.  16,  2;  Rt  4,  16. 

e  cf.  cp.  49,  16. 


/v.  cp.  29,  35. 
g  vr.  4;  cp.  29.  24. 

h  cf.  cp.  49,  19. 


—  23 


LIBER   GENESIS 
30,  13  —  31,  3 


»'cf.  Pro  31,  28;  Lc  1,  48. 

;Jd  15,  1. 
k  Cn  7,  13. 


/  cp.  34,  1  ss. 

m  cf.  iRg  i,  19.  —  v.  cp.  8,  1. 
«cf.  1  Rg  1,  6;  Is  4,  1;  Lc  1, 
ocp.  35,  17.  [25. 


p  cp.  29,  20-30. 


<7  cf.  cp.  39,  5. 

rep.  29,  15. 

5  cp.  31,  6,  38-40. 


*vr.  43- 

u  cf.  1  Tm  5,  8. 


v  cp.  31,  8. 


x  cp.  31,  8-12. 


y  cf.  Ex  2,  16. 


z  vr.  30. 

a  cp.  12,  16;  24,  35;  26,13,14. 


a  cf.  Ps.  48,  17. 
b  cf.  cp.  4,  5. 


undecim  filios  gene  rat  et  filiam  (31-30,24).  Accept  is  vero  pro  mercede  g  re- 
gibus,  eisdemque  ultra  modum  astute  multiplicatis  (25-43)  et  ideo  filiis  La- 
ban  exosus  f actus,  accedentejussu  Dei  et  adnuentibus  Lia  et  Rachel  (31, 1-16), 


13  Dixitque  Lia :  Hoc  pro  beatitudine  mea ;  {beatam  quippe  me  dicent 
mulieres;  propterea  appellavit  eum  Aser. 

14  Egressus  autem  Ruben  -tempore  messis  triticeae,  in  agrum  rep- 
perit  fcmandragoras,  quas  matri  Liae  detulit.  Dixitque  Rachel :  Da 
mihi  partem  de  mandragoris  filii  tui.  15  Ilia  respondit :  Parumne  tibi 
videtur,  quod  praeripueris  maritum  mihi,  nisi  etiam  mandragoras  filii 
mei  tuleris.  Ait  Rachel:  Dormiat  tecum  hac  nocte  pro  mandragoris 
filii  tui.  16  Redeuntique  ad  vesperam  Iacob  de  agro  egressa  est  in 
occursum  eius  Lia  et,  Ad  me,  inquit,  intrabis,  quia  mercede  con- 
duxi  te  pro  mandragoris  filii  mei.  Dormivitque  cum  ea  nocte  ilia. 
17  Et  exaudivit  Deus  preces  eius,  concepitque  et  peperit  filium  quin- 
tum,  18  et  ait:  Dedit  Deus  mercedem  mihi,  quia  dedi  ancillam  meam 
viro  meo.  Appellavitque  nomen  eius  Issachar.  I9  Rursum  Lia  conci- 
piens  peperit  sextum  filium  20  et  ait :  Dotavit  me  Deus  dote  bona : 
etiam  hac  vice  mecum  erit  maritus  meus,  eo  quod  genuerim  ei  sex 
filios:  Et  idcirco  appellavit  nomen  eius  Zabulon.  21  Post  quem  peperit 
filiam  nomine  'Dinam. 

22  wRecordatus  quoque  Dominus  Rachelis  exaudivit  earn  et  aperuit 
vulvam  eius.  23  Quae  concepit  et  peperit  filium  dicens :  "Abstulit  Deus 
opprobrium  meum ;  24  et  vocavit  nomen  eius  Ioseph  dicens :  °Addat 
mihi  Dominus  filium  alterum. 

25  Nato  autem  Ioseph,  dixit  Iacob  socero  suo :  Dimitte  me  ut  re- 
vertar  in  patriam  et  ad  terram  meam.  26  Da  mihi  uxores  et  liberos 
meos,  Ppro  quibus  servivi  tibi,  ut  abeam;  tu  nosti  servitutem  qua 
servivi  tibi.  27  Ait  illi  Laban :  Inveniam  gratiam  in  conspectu  tuo : 
experimento  didici  quia  flbenedixerit  mihi  Deus  propter  te.  28  rCon- 
stitue  mercedem  tuam,  quam  dem  tibi.  29  At  ille  respondit :  <Tu 
nosti  quomodo  servierim  tibi  et  quanta  in  manibus  meis  fuerit  pos- 
sessio  tua.  30  Modicum  habuisti  antequam  venirem  ad  te,  et  nunc 
'dives  effectus  es,  benedixitque  tibi  Dominus  ad  introitum  meum. 
"Iustum  est  igitur  ut  aliquando  provideam  etiam  domui  meae.  31  Di- 
xitque Laban:  Quid  tibi  dabo?  At  ille  ait:  Nihil  volo;  sed,  si  feceris 
quod  postulo,  iterum  pascam  et  custodiam  pecora  tua.  32  Gyra  omnes 
greges  tuos,  et  separa  cunctas  oves  varias  et  sparso  vellere;  et  quod- 
cumque  furvum  et  maculosum  variumque  fuerit,  tarn  in  ovibus  quam 
in  capris,  verit  merces  mea.  33  Respondebitque  mihi  eras  iustitia  mea 
quando  placiti  tempus  advenerit  coram  te;  et  omnia  quae  non  fuerint 
varia  et  maculosa  et  furva,  tam  in  ovibus  quam  in  capris.  furti  me 
arguent.  34  Dixitque  Laban :  Gratum  habeo  quod  petis.  35  Et  sepa- 
ravit  in  die  ilia  capras  et  oves  et  hircos  et  arietes  varios  atque  ma- 
culosos;  cunctum  autem  gregem  unicolorem,  id  est  albi  et  nigri  vel- 
leris,  tradidit  in  manu  filiorum  suorum.  36  Et  posuit  spatium  itineris 
trium  dierum  inter  se  et  generum,  qui  pascebat  reliquos  greges  eius. 

37  ^Tollens  ergo  Iacob  virgas  populeas  virides  et  amygdalinas  et 
ex  platanis  ex  parte  decorticavit  eas;  detractisque  corticibus,  in  his 
quae  spoliata  fuerant,  candor  apparuit;  ilia  vero,  quae  integra  fue- 
rant,  viridia  permanserunt ;  atque  in  hunc  modum  color  effectus  est 
varius.  38  Posuitque  eas  in  ^canalibus,  ubi  effundebatur  aqua,  ut,  cum 
venissent  greges  ad  bibendum,  ante  oculos  haberent  virgas,  et  in 
adspectu  earum  conciperent.  39  Factumque  est  ut  in  ipso  calore  coitus 
oves  intuerentur  virgas,  et  parerent  maculosa  et  varia  et  diverso  co- 
lore respersa.  40  Divisitque  gregem  Iacob,  et  posuit  virgas  in  canalibus 
ante  oculos  arietum;  erant  autem  alba  et  nigra  quaeque  Laban,  ce- 
tera vero  Iacob,  separatis  inter  se  gregibus.  41  Igitur,  quando  primo 
tempore  ascendebantur  oves,  ponebat  Iacob  virgas  in  canalibus  aqua- 
rum  ante  oculos  arietum  et  ovium,  ut  in  earum  contemplatione  con- 
ciperent :  42  quando  vero  serotina  admissura  erat  et  conceptus  extre- 
mus,  non  ponebat  eas.  Factaque  sunt  ea  quae  erant  serotina  Laban; 
et  quae  primi  tempo ris  Iacob.  43  2Ditatusque  est  homo  ultra  modum, 
et  °habuit  greges  multos,  ancillas  et  servos,  camelos  et  asinos. 
2  1  Postquam  autem  audivit  verba  filiorum  Laban  dicentium :  Tulit 
O  I  Iacob  omnia  quae  fuerunt  patris  nostri,  et  de  illius  facultate  di- 
tatus  °factus  est  inclitus ;  2  animadvertit  quoque  bfaciem  Laban,  quod 
non  esset  erga  se  sicut  heri  et  nudiustertius,     3  maxime  dicente  sibi 


24 


cum  liberis,  uxoribus  et  opibus  fugam  arripit  (17,  18).  Eum  Laban  in- 
sequitur  et  comprehendit  (19-23);  at,  prohibitus  a  Deo  ne  malum 
inferat  (24),  obiurgatum  et,  explicatione  admissa,  excusatum  et  post  ini- 


Domino :  cRevertere  in  terram  patrum  tuorum  et  ad  generationem 
tuam,  eroque  tecum;  4  misit  et  vocavit  Rachel  et  Liam  in  agrum, 
ubi  pascebat  greges,  5  dixitque  eis:  Video  dfaciem  paths  vestri  quod 
non  sit  erga  me  sicut  heri  et  nudiustertius.  eDeus  autem  patris  mei 
fuit  mecum,   6  et  ipsae  nostis  quod  yiribus  meis  servierim  patri  vestro. 

7  Sed  et  pater  vester  circumvenit  me,  et  mutavit  mercedem  meam 
^decern  vicibus;  et  tamen  ^non  dimisit  eum  Deus  ut  noceret  mihi. 

8  Si  quando  dixit :  /(Variae  erunt  mercedes  tuae,  pariebant  omnes 
oves  varios  fetus:  quando  vcro  e  contrario  ait:  Alba  quaeque  acci- 
pies  pro  mercede,  omnes  greges  alba  pepererunt.  9  *Tulitque  Deus 
substantiam  patris  vestri  et  dedit  mihi.  10  Postquam  enim  conceptus 
ovium  tempus  advenerat  levavi  oculos  meos,  et  vidi  in  somnis  ^ascen- 
dentes  mares  super  feminas,  varios  et  maculosos  et  diversorum  co- 
lorum.  n  Dixitque  fcangelus  Dei  ad  me  in  somnis:  Iacob.  Et  ego  res- 
pondi :  Adsum.  12  Qui  ait :  Leva  oculos  tuos,  et  vide  universos  ma- 
sculos  ascendentes  super  feminas,  varios,  maculosos  atque  respersos. 
zVidi  enim  omnia  quae  fecit  tibi  Laban.  13  ™Ego  sum  Deus  Bethel, 
ubi  unxisti  lapidem  et  votum  vovisti  mihi.  Nunc  ergo  nsurge,  et 
egredere  de  terra  hac  revertens  in  terram  nativitatis  tuae.  1*  Respon- 
deruntque  Rachel  et  Lia :  °Nunquid  habemus  residui  quidquam  in 
facultatibus  et  hereditate  domus  patris  nostri?  15  Nonne  quasi  alienas 
reputavit  nos  et  Pvendidit,  comeditque  pretium  nostrum  ?  16  Sed  Deus 
tulit  opes  patris  nostri,  et  eas  tradidit  nobis  ac  filiis  nostris;  unde 
omnia,  quae  praecepit  tibi  Deus,  fac. 

17  Surrexit  itaque  Iacob  et,  impositis  liberis  ac  coniugibus  suis  su- 
per came! os,  abiit.  1S  Tulitque  omnem  substantiam  suam  et  greges 
et  quid  quid  in  ^Mesopotamia  adquisierat  pergens  ad  Isaac  patrem 
suum  in  terram  Chanaan.  19  Eo  tempore  ierat  Laban  ad  tondendas 
oves,  et  Rachel  furata  est  ridola  patris  sui.  20  Noluitque  Iacob  con- 
fiteri  socero  suo  quod  fugeret. 

21  Cumque  abisset  tarn  ipse  quam  omnia  quae  iuris  sui  erant,  et, 
"amne  transmisso,  pergeret  contra  montem  Galaad,  22  nuntiatum  est 
Laban  die  tertio  quod  fugeret  Iacob.  23  Qui,  adsumptis  *fratribus  suis, 
persecutus  est  eum  diebus  septem;  et  comprehendit  eum  in  monte 
Galaad.  24  Viditque  "in  somnis  dicentem  sibi  Deum :  vCave  ne  quid- 
quam aspere  loquaris  contra  Iacob.  25  Iamque  Iacob  extenderat  in 
monte  tabernaculum.  Cumque  ille  consecutus  fuisset  eum  cum  fratribus 
suis,  in  eodem  monte  Galaad  fixit  tentorium.  26  Et  dixit  ad  Iacob: 
Quare  ita  egisti,  ut  ^clam  me  abigeres  filias  meas  quasi  captivas 
gladio  ?  27  Cur,  ignorante  me,  fugere  voluisti  nee  indicare  mihi,  ut 
i'prosequerer  te  cum  gaudio  et  canticis  et  tympanis  et  citharis  ?  28  Non 
es  passus  ut  *oscularer  filios  meos  et  filias:  astulte  operatus  es,  et 
nunc  quidem  29  ^valet  manus  mea  reddere  tibi  malum ;  sed  cDeus 
patris  vestri  heri  dixit  mihi:  dCave  ne  loquaris  contra  Iacob  quid- 
quam durius.  30  Esto,  ad  tuos  ire  cupiebas,  et  desiderio  erat  tibi 
domus  patris  tui-;  cur  furatus  es  edeos  meos  ?  3i  Respondit  Iacob 
Quod,  inscio  te,  profectus  sum,  timui  ne  violenter  auferres  filias  tuas. 
32  Quod  autem  furti  me  arguis,  /apud  quemcumque  inveneris  deos 
tuos,  necetur  coram  fratribus  nostris.  Scrutare  quidquid  tuorum  apud 
me  inveneris,  et  aufer.  Haec  dicens  ignorabat  quod  Rachel  furata 
esset  idola.  33  Ingressus  itaque  Laban  tabernaculum  Iacob  et  Liae  et 
utriusque  famulae  non  invenit.  Cumque  intrasset  tentorium  Rachelis, 
34  ilia  festinans  abscondit  idola  subter  stramenta  cameli  et  sedit  de- 
super,  scrutantique  omne  tentorium  et  nihil  invenienti  35  ait :  Ne  ira- 
scatur  dominus  meus,  "quod  coram  te  adsurgere  nequeo,  quia  iuxta 
consuetudinem  feminarum  nunc  accidit  mihi.  Sic  delusa  sollicitudo 
quaerentis  est.  36  Tumensque  Iacob  cum  iurgio  ait :  7lQuam  ob  culpam 
meam  et  ob  quod  peccatum  meum  sic  exarsisti  post  me,  37  et  scru- 
tatus  es  omnem  supellectilem  meam?  Quid  invenisti  de  cuncta  sub- 
stantia domus  tuae?  Pone  hie  coram  fratribus  meis  et  *fratribus  tuis, 
et  iudicent  inter  me  et  te.  38  Idcirco  viginti  annis  fui  tecum  ?  Oves 
tuae  et  caprae  steriles  non  fuerunt,  arietes  gregis  tui  non  comedi; 
39  nee  'captum  a  bestia  ostendi  tibi :  ego  damnum  omne  reddebam ; 
quidquid  furto  peribat,  a  me  exigebas.    40  Die  noctuque  aestu  urebar 


LIBER    GENESIS 
31,  4-40 


c  vr.  13;  cp.  28,  15;  32,  9. 


d  vr.  38-40;  cp.  30,  29. 
ccp.  28,  13;  32,  9.  —  cf.  cp. 
26,  24. 

/  vr.  41.  —  cf.  Nm  14,  22:   2 
Es  4,  12;  Jb  19,  3;  Zc  8,  23. 
g  Ps  104,  14. 
hep.  30,  32,  39- 
*  vr.  1;  Pro  10,  22. 


;cp.  30,  41. 
k  cp.  48,  16. 


I  cf.  Ex  3.  7- 

zj]  R.  in  jr.  2  p.  D.  2  Qdg. 

wcp.  28,   17-22;   35,   7. 

n  cp.  32,  9-  —  v.  vr.  3. 

oci.  2  Rg  20,  1;  3  Rg  12,  16. 

P  cp.  30,  26.  -  v.  cp.  29,  15-20, 

27. 


cp.  25,  20:  28,  2,  6.  7. 


f  vr.  30.  34;  cp.  35,  2-4;  Js  24. 

2;  Jdt  5.  7.  8.  —  cf.  Jd  17. 

5;   1  Rg  15,  23;   19,   13;  Ez 

21,  21;  Os  3,  4;  Zc  10,  2. 
s  Ex  23,  31;  Ps  71,  8;   Is  27, 

12  etc. 
Jcp.  13,  8;  24,  53. 


u  v.  cp.  20,  3. 

v  vr.  29,  —  cf.  Pro  16,  7. 


y  1   Rg  16,   16. 

z  vr.  55;  Rt  1,  9,  14;  3  Rg  19. 

20;  Ac  20.  37. 
a  1  Rg  13,  13;  2  Par  16,  9. 
b  Mic  2 ,   1 . 

cvr.  42,  53;  cp.  24,  50;  28,13. 
d  vr.  24.  —  cf.  cp.  48,  16. 
e  vr.  19.  —  cf.  Jd  18,  24. 

/cf.  cp.  44,  9- 


/cf.  Lv  19.  32, 
h  cf.  1  Rg  20,  1. 

i  vr.  54. 


;'  cf.  Ex  22,  n,  12. 


LIBER    GENESIS 
31,41  —  32,20 


turn  cum  eo  foedus  et  e rectum  in  memoriam  tumulum,  dimittit  (25-55). 
Jacob,  interea  angelorum  visione  recreatus  mittit  ad  Esau  nuntios 
pacis,  qui  et  munera  ferunt  (32,  1-21).  Postea  vero  lacob  f lumen  tran- 


k  cp.  29,  27-30. 

/cp.  30,  31.  32. 

m  vr.   7. 

n  Ps  123,   1,  2. 

o  cp.  28,  13.  —  cf.  cp.  46, 

pvr.  S3- 

qv.  cp.  29,  32. 

r  vr.  24,  29. 

s  cf .  cp.  26,  28;  Pro  16,  7. 

/  Js  24,  27. 

Mcp.  28,  18. 

V  Cp.    28,    22. 


zcf.  4  Rg  18,  26. 
y  vr.  44.  —  cf.  Js  22,  27;  24, 
27. 


z  Jd  11,  10;  1  Rg  12,  5;  Jr  42, 
5;  Mc  1,  2.  —  cf.  Jb  16,  19. 

a  vr.  43,  44- 

b  cp.  16,  s;  1  Rg  24,  13,  16. 
c  vr.  42. 
d  vr.  37. 

evr.  28,  43- 


a  cp.  28,   12;   Ps  S3,  8.  —  cf. 

cp.  48,  16. 
b  cf.  Js  s,  14;  Lc  2,    13. 
c  Js  13,  26;   21,  37   (;  2  Rg  2, 

8;   17,  24,  27;  3  Rg  2,  8). 
d  cp.  36,  8,  9;  Dt  2,  5;  Js  24, 
ecf.  Pro  is,  1.  [4- 

(6) -8]  k.  'in  D.  2  Qdg. 


cp.    33,    1. 

cp.  35,  3- 


Of.  in  fs.  s. 


pb]   v.   vr.   6 

A  lexii. 
icp.  28,  13;  31,  42,  53. 
;cp.  31,  3,  13. 
hci.  2  Rg  7,  18;  Mt  8,8 
/  cf.  Jb.  8,  7. 
11,  12]  v.  vr.  6. 
m  cf.  Ps  58,  1  ss. 
n  cp.  28,  13-15- 


0  cp.  43,  11.  —  cf.  Pro  18,  16; 
19,  6;  21,  14. 


£cp.  43,  n-14. 


et  gelu,  fugiebatque  somnus  ab  oculis  meis.  41  Sicque  per  viginti 
annos  in  domo  tua  servivi  tibi,  fcquattuordecim  pro  fiJiabus,  et  sex 
'pro  gregibus  tuis;  mimmutasti  quoque  mercedem  meam  decern  vi- 
cibus.  42  nNisi  Deus  °patris  mei  Abraham  et  Ptimor  Isaac  adfuisset 
mihi,  forsitan  modo  nudum  me  dimisisses;  «adflictionem  meam  et  labo- 
rem  manuum  mearum  respexit  Deus,  et  rarguit  te  heri.  43  Respondit 
ei  Laban:  Filiae  meae  et  filii  et  greges  tui  et  omnia  quae  cernis 
mea  sunt;  quid  possum  facere  filiis  et  nepotibus  meis?  44  Veni  ergo, 
et  *ineamus  foedus,  *ut  sit  in  testimonium  inter  me  et  te.  45  "Tulit 
itaque  lacob  lapidem,  et  erexit  ilium  in  vtitulum,  46  dixitque  fratribus 
suis:  Adferte  lapides.  Qui  congregantes  fecerunt  tumulum,  comederunt- 
que  super  eum.  47  Quern  vocavit  Laban  tumulum  testis,  et  lacob, 
acervum  testimonii:  ^'uterque  iuxta  proprietatem  linguae  suae. 

48  Dixitque  Laban :  ^Tumulus  iste  erit  testis  inter  me  et  te  hodie,  et 
idcirco  appellatum  est  nomen  eius  Galaad,  id  est  tumulus  testis. 

49  Intueatui  et  iudicet  Dominus  inter  nos  quando  recesserimus  a  nobis, 

50  si  adfiixeris  filias  meas,  et  si  introduxeris  alias  uxores  super  eas : 
nullus  sermonis  nostri  testis  est  absque  ^Deo,  qui  praesens  respicit. 

51  Dixitque  rursus  ad  lacob :  En  tumulus  hie  et  lapis,  quern  erexi 
inter  me  et  te,  52  testis  erit;  °tumulus,  inquam,  iste  et  lapis  sint  in 
testimonium,  si  aut  ego  transiero  ilium  pergens  ad  te,  aut  tu  prae- 
terieris  malum  mihi  cogitans.  53  Deus  Abraham  et  Deus  Nachor  biu- 
dicet  inter  nos,  Deus  patris  eorum.  Iuravit  ergo  lacob  per  ctimorem 
patris  sui  Isaac ;  54  immolatisque  victimis  in  monte,  vocavit  dfratres 
suos  ut  ederent  panem.  Qui,  cum  comedissent,  manserunt  ibi.  55  Laban 
vero  de  nocte  consurgens  eosculatus  est  filios  et  filias  suas  et  bene- 
dixit  illis,  reversusque  est  in  locum  suum. 

3  ^  lacob  quoque  abiit  itinere  quo  coeperat,  fueruntque  ei  obviam 
O  L  oangeli  Dei.  2  Quos  cum  vidisset,  ait :  ftCastra  Dei  sunt  haec : 
et  appellavit  nomen  loci  illius  cMahanaim,  id  est  castra. 

3  Misit  autem  et  nuntios  ante  se  ad  Esau  fratrem  suum  in  terram 
dSeir  in  regionem  Edom,  4  praecepitque  eis  dicens :  Sic  loquimini 
domino  meo  Esau :  eHaec  dicit  frater  tuus  lacob :  Apud  Laban  pe- 
regrinatus  sum,  et  fui  usque  in  praesentem  diem.  5  Habeo  boves  et 
asinos  et  oves  et  servos  et  ancillas;  mittoque  nunc  legationem  ad 
dominum  meum  /ut  inveniam  gratiam  in  conspectu  tuo.  6  Reversique 
sunt  nuntii  ad  lacob  dicentes:  Venimus  ad  Esau  fratrem  tuum,  et 
ffecce  properat  tibi  in  occursum  cum  quadringentis  viris.  7  ATimuit 
lacob  valde,  et  perterritus  divisit  populum  qui  secum  erat,  greges 
quoque  et  oves  et  boves  et  camelos,  in  duas  turmas  8  dicens :  Si 
venerit  Esau  ad  unam  turmam,  et  percusserit  earn,  alia  turma,  quae 
reliqua  est,  salvabitur.  9  Dixitque  lacob :  *Deus  patris  mei  Abraham 
et  Deus  patris  mei  Isaac,  Domine,  qui  Mixisti  mihi :  Revertere  in 
terram  tuam  et  in  locum  nativitatis  tuae,  et  benefaciam  tibi:  10  fcmi- 
nor  sum  cunctis  miserationibus  tuis  et  veritate  tua,  quam  explevistj 
servo  tuo.  *In  baculo  meo  transivi  Iordanem  istum,  et  nunc  cum 
duabus  turmis  regredior.  ll  wErue  me  de  manu  fratris  mei  Esau, 
quia  valde  eum  timeo;  ne  forte  veniens  percutiat  matrem  cum  filiis. 

12  pTu  locutus  es  quod  benefaceres  mihi,  et  dilatares  semen  meum 
sicut  harenam  maris,  quae  prae  multitudine  numerari  non   potest. 

13  Cumque  dormisset  ibi  nocte  ilia,  separavit  de  his,  quae  habebat, 
°munera  Esau  fratri  suo :  14  capras  ducentas,  hircos  viginti,  oves  du- 
centas  et  arietes  viginti,  15  camelos  fetas  cum  pullis  suis  triginta, 
vaccas  quadraginta  et  tauros  viginti,  asinas  viginti  et  pullos  earum 
decern.  i6  Et  misit  per  manus  servorum  suorum  singulos  seorsum 
greges,  dixitque  pueris  suis:  Antecedite  me,  et  sit  spatium  inter  gre- 
gem  et  gregem.  17  Et  praecepit  priori  dicens :  Si  obvium  habueris 
fratrem  meum  Esau,  et  interrogaverit  te :  Cuius  es  ?  aut :  Quo  vadis  ? 
aut:  Cuius  sunt  ista  quae  sequeris?  18  respondebis :  Servi  tui  lacob, 
munera  misit  domino  meo  Esau;  ipse  quoque  post  nos  venit.  19  Si- 
militer dedit  mandata  secundo  et  tertio  et  cunctis,  qui  sequebantur 
greges,  dicens:  Iisdem  verbis  loquimini  ad  Esau,  cum  inveneritis 
eum.  20  Et  addetis :  Ipse  quoque  servus  tuus  lacob  iter  nostrum  in- 
sequitur.  Dixit  enim:  PPlacabo  ilium  muneribus  quae  praecedunt,  et 


—  26  — 


siit,  luctatur  cam  angelo,  et  nomen  Israel  obtinet  (22-32);  fra- 
trem  aatem  convenit  et  pacat  (33,  1-15).  Ad  sua  uterque  discedens, 
Jacob  venit  in  Chanaan  et  iuxta  Sichem  tentoria  figit  (16-20).  Inde, 


postea  videbo  ilium :  forsitan  propitiabitur  mihi.  21  Praecesserunt  ita- 
que  munera  ante  eum;  ipse  vero  mansit  nocte  ilia  in  castris. 

22  Cumque  mature  surrexisset,  tulit  duas  uxores  suas  et  totidem 
famulas  cum  undecim  filiis,  et  transivit  vadum  «Iaboc.  22Traductisque 
omnibus,  quae  ad  se  pertinebant,    24  mansit  solus. 

Et  ecce  rvir  luctabatur  cum  eo  usque  mane.  25Qui,  cum  videret  quod 
eum  superare  non  posset,  tetigit  nervum  femoris  eius,  et  statim  emarcuit. 
26Dixitque  ad  eum :  Dimitte  me,  iam  enim  ascendit  aurora.  Respondit : 
sNon  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mihi.  27  Ait  ergo :  Quod  nomen  est 
tibi? Respondit: Iacob.  28Atille,*Nequaquam,  inquit,  Iacob  appellabitur 
nomen  luum,  sed  Israel ;  quoniam,  si  contra  Deum  fortis  fuisti,  quanto 
magis  contra  homines  Mpraevalebis  ?  29  Interrogavit  eum  Iacob  :  ^Dic 
mihi,  quo  appellaris  nomine?  Respondit:  Cur  quaeris  nomen  meum? 
Et  benedixit  ei  in  eodem  loco.  30  Vocavitque  Iacob  nomen  loci  illius 
^Phanuel  dicens :  #Vidi  Deum  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  est  anima 
mea.  31  Ortusque  est  ei  statim  sol,  postquam  transgressus  est  Phanuel ; 
ipse  vero  claudicabat  pede.  32  Quam  ob  causam  non  comedunt  ner- 
vum filii  Israel,  qui  emarcuit  in  femore  Iacob,  usque  in  praesentem 
diem,  eo  quod  tetigerit  nervum  femoris  eius,  et  obstupuerit. 
3  3  Elevans  autem  Iacob  oculos  suos  vidit  avenientem  Esau  et  cum 
O  O  eo  quadringentos  viros;  divisitque  filios  Liae  et  Rachel  amba- 
rumque  famularum,  2  et  posuit  utramque  ancillam  et  liberos  earum 
in  principio,  Liam  vero  et  filios  eius  in  secundo  loco,  Rachel  autem 
et  loseph  novissimos.  3  Et  ipse  progrediens  badoravit  pronus  in  terram 
septies,  donee  appropinquaret  frater  eius.  4  cCurrens  itaque  Esau 
obviam  fratri  suo  amplexatus  est  eum;  dstringensque  collum  eius  et 
osculans  flevit.  5  Levatisque  oculis,  vidit  mulieres  et  parvulos  earum, 
et  ait:  Quid  sibi  volunt  isti?  et  si  ad  te  pertinent?  Respondit:  Parvuli 
sunt,  equos  donavit  mihi  Deus  servo  tuo.  6  Et  appropinquantes  an- 
cillae  et  filii  earum  incurvati  sunt.  7  Accessit  quoque  Lia  cum  pueris 
suis  et,  cum  similiter  adorassent,  extremi  loseph  et  Rachel  adora- 
verunt.  8  Dixitque  Esau :  Quaenam  sunt  /istae  turmae  quas  obviam 
habui?  Respondit:  fl'Ut  invenirem  gratiam  coram  domino  meo.  9  At 
ille  ait:  Habeo  plurima,  frater  mi,  sint  tua  tibi.  10  Dixitque  Iacob: 
Noli  ita,  obsecro ;  sed,  si  inveni  gratiam  in  oculis  tuis,  accipe  munu- 
sculum  de  manibus  meis;  sic  enim  vidi  faciem  tuam  ftquasi  viderim 
vultum  Dei;  esto  mihi  propitius,  H  et  suscipe  *benedictionem  quam 
attuli  tibi  et  quam  donavit  mihi  Deus  tribuens  omnia.  A^ix  fratre 
compellente,  suscipiens  12  ait:  Gradiamur  simul,  eroque  socius  itineris 
tui.  13  Dixitque  Iacob :  Nosti,  domine  mi,  quod  parvulos  habeam 
teneros  et  oves  et  boves  fetas  mecum,  quas  si  plus  in  ambulando 
fecero  laborare,  morientur  una  die  cuncti  greges.  14  Praecedat  dominus 
meus  ante  servum  suum,  et  ego  sequar  paulatim  vestigia  eius,  sicut 
videro  parvulos  meos  posse,  donee  veniam  ad  dominum  meum  *in 
Seir.  15  Respondit  Esau:  Oro  te,  ut  de  populo,  qui  mecum  est,  saltern 
socii  remaneant  viae  tuae.  Non  est,  inquit,  necesse;  hoc  uno  tantum 
indigeo,  ut  winveniam  gratiam  in  conspectu  tuo,  domine  mi. 

16  Reversus  est  itaque  illo  die  Esau  itinere,  quo  venerat,  in  Seir. 
17  Et  Iacob  venit  in  nSocoth,  ubi,  aedificata  domo  et  fixis  tentoriis,  ap- 
pellavit  nomen  loci  illius  Socoth, idesttabernacula.  i8Transivitque 
in  °  Salem  urbem  PSichimorum,  quae  est  in  terra  Chanaan,  postquam 
reversus  est  de  Mesopotamia  Syriae,  et  habitavit  iuxta'  oppidum. 
19  tfEmitque  partem  agri,  in  qua  fixerat  tabernacula,  a  filiis  rHemor 
patris  Sichem  ^centum  agnis.  2©  Et,  'erecto  ibi  altari,  invocavit  super 
illud  fortissimum  Deum  Israel. 

2  A  Egressa  est  autem  aDina  filia  Liae  ut  videret  mulieres  regionis 
O  nt  illius.  2  Quam  cum  vidisset  Sichem  nlius  Hemor  hevaei  princeps 
terrae  illius,  adamavit  earn  et  rapuit  et  dormivit  cum  ilia  vi  oppri- 
mens  virginem.  3  Et  bconglutinata  est  anima  eius  cum  ea,  tristemque 
delinivit  blanditiis.  4  Et  pergens  ad  Hemor  patrem  suum :  cAccipe, 
inquit,  mihi  puellam  hanc  coniugem.  5  Quod  cum  audisset  Iacob, 
absentibus  filiis  et  in  pastu  pecorum  occupatis,  <*siluit  donee  redirent. 
6  Egresso  autem  Hemor  patre  Sichem  ut  loqueretur  ad  Iacob,  7  ecce 
filii  eius  veniebant  de  agro ;   auditoque  quod  acciderat,  eirati  sunt 


LIBER    GENESIS 
32,21  —  34,7 


22]  v.  vr.  24,  25. 

?Nm  21,  24;  Dt  2,  37;  3,  16; 

Js  12,  2;  Jd  11,  13-22. 
24,  25]  v.  vr.  26. 
r  Os  12,  3,  4. 

26]  R.  in  D.  2  Qdg. 

s  cf .  Lc  24,  29.  —  v.  Mt   15, 

22-28;  Lc  18,  1. 
*  (all)  3  Rg  18,  31.  —  cp.  35. 

10;  4  Rg  17,  34- 
28]  v.  vr.  30. 
u  cf.  cp.  33,  4- 
vjd  13,  17,  18. 
2q]  v.  vr.  26. 
s  Jd 


Td  8,  8,  17;  3  Rg  12,  2«;. 
y  cp.  16,  13;  Ex  24,  11 


»'  c?: 


24;    Jd    6,    22;     13,    22. 

Ex  33,  20;  Is  6,  s. 
30]  R.  in  D.  2  Qdg. 

a  cp.  32,  6. 


*  cp.  18,  2;  42,  6;  43,  26;  Rt 

2,  10. 
c  cp.  32,  28.  —  cf.  Pro  16,  7. 
d  cp.  45,  14,  15.  —  cf.  Lci5,20. 


e  cp.  48,  9;  Ps  126,  3;  Is  8,  iS 


/cp.  32,   14-21. 
£vr.  15;  cp.  32,  5. 


A  Ex  7,  1    —  cf.  1  Rg  29,  9;  2 

Rg  14,  17,  20. 
i  Jd  1.  15;   i  Rg  25,  27;  30,26; 

4  Rg  5.  15;   Ps  23,  5;   2  Cor 

9.   5. 
;  cf.  2Rg13.2s.27;   4Rg  5,23. 


Jcp.  32,  3. 


vr.  8;  cp.  34,  11;  47,  25;  Rt 
2,  13;   Rg  1,  18;   20,  3. 


Jd9,  1 


n  Js  13,  27;  Jd  8,  s  (;  Ps  59, 

8). 
0  Jo 

r  cf . 
scf. 
t  cp. 
a  cp. 
2]  * 


3,  23. 

37,  12;  Js  24,  1 

59,  8;  Ac  7.  16. 
24,  32:  Io  4,  5- 
Ac  7.  16. 
Jb  42,  11. 

12.  7.  8. 

30,  21. 

cf.  Catech.  R.  Ill  7.  10. 


b  1  Rg  18,  1. 

c  cf,  cp.  21,  21;  Jd  14,  2. 

d  cf.  2  Rg  13,  22. 


—  27 


LIBER   GENESIS 
34,  8  —  35,  13 


eo  quod  oppressae  sororis  ulciscendae  causa  Levi  et  Simeon  truci- 
dassent  Sichetnitas  eorundemque  bona  diripuissent  (34,  1-31),  descendit 
in  Bethel  (35,  1-5)  et  postea,  erecto   ibi  altari,   defuncta  Debora  ac 


/Js  7.  15;  Jd  20;   6. 

g  vr.  31;  cp.  20,  9;  Dt  23,  17; 
2  Rg  13,  12. 

k  cp.  13.  9;  20,  15. 


»  vr.  21 ;  cp.  42,  34- 

;cp.  47,  27. 

I  v.  cp.  33,   IS- 

m  Ex  22.  16,  17;   1  Rg  18,  25. 

—  cf.  Dt  22,  29. 
n  cp.  24,  S3- 


ocf.  Dt  7,  3  (;  Js  5,  9). 


p  cf.  1  Par  4,  9- 

q  v.  Rt  4,  i. 

r  vr.  10;  cp.  42,  34. 


$cp.  49,  5-71  Jdt  9,  2. 
'cp.  29.  33.  341  30,  21. 

27-29]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  7,  9. 


"  Js  7,  25.  —  cf.  Jdt  9,  2. 

v  cf.  Ex  5,  at. 

«cp.  13,  7;  15,  20,  21. 

y  1  Par  16,  19;  Ps  104,  12. 


a  cp.  28,  19;  31,  13. 

b  cp.  28,  13. 

r cp.  18,  19;  Js  2 

d  cp.  31,   1 

e  Ex  19,  10 


19,  34;  Js  24,  23;   I 
[Rg  7.  3. 


/  cp.  32,  7,  24;  — cf.  Ps  106.  6. 
g  cp.  28,  20;  31,  3. 
it  Os  2,  13. 
/'  Js  24,  26;  Jd  9,  6. 
5]  *  cf.  Catech.  R.  IV  16,  8. 
j  cf.  Ex  15,  16;  23,  27;  Dt  11, 
25;  Js  2,  9;  2  Par  14,  14. 

k  cp.  28,  19. 

/ cp.  28,  22;  32,  20. 

m  cp.  28,  13. 

n  cp.  24,  59. 

0  cf .  vr.  4. 


p  cp.  32,  38.  —  cf.  cp.  17,  5, 15. 
q  (all)  3  Rg  if 
r  cp.  17,  1. 


18,  31. 


CP.  32, 
[28. 
j  cp.  28,  3;  48,  4. 
/  cp.  17,  5,  6,  16;  26,  4. 
u  cp.  12.  7;  17,  8;  28,  13  etc. 

V  Cp.   17,   22. 


valde,  eo  quod  /foedam  rem  operatus  esset  in  Israel,  et,  violata  filia 
Iacob,  #rem  illicitam  perpetrasset.  8  Locutus  est  itaque  Hemor  ad  eos : 
Sichem  filii  mei  adhaesit  anima  filiae  vestrae;  date  earn  illi  uxorem, 
9  et  iungamus  vicissim  conubia :  filias  vestras  tradite  nobis  et  filias 
nostras  accipite,  10  et  habitate  nobiscum ;  /lterra  in  potestate  vestra 
est:  exercete,  *negotiamini,  et  ^possidete  earn,  n  Sed  et  Sichem  ad 
patrem  et  ad  fratres  eius  ait:  'Inveniam  gratiam  coram  vobis,  et 
quaecumque  statueritis  dabo.  12wAugete  dotem,  et  nmunera  postulate, 
et  libenter  tribuam  quod  petieritis;  tantum  date  mihi  puellam  hanc 
uxorem.  13  Responderunt  filii  Iacob  Sichem  et  patri  eius  in  dolo  sae- 
vientes  ob  stuprum  sororis :  14  Non  possumus  facere  quod  petitis,  nee 
dare  sororem  nostram  homini  incircumciso ;  °quod  illicitum  et  nefa- 
rium  est  apud  nos.  15  Sed  in  hoc  valebimus  foederari,  si  volueritis 
esse  similes  nostri,  et  circumcidatur  in  vobis  omne  masculini  sexus; 
16  tunc  dabimus  et  accipiemus  mutuo  filias  vestras  ac  nostras  et  ha- 
bitabimus  vobiscum  erimusque  unus  populus.  17  Si  autem  circumcidi 
nolueritis,  tollemus  filiam  nostram  et  recedemus.  18  Placuit  oblatio 
eorum  Hemor  et  Sichem  filio  eius ;  19  nee  distulit  adulescens  quin 
statim  quod  petebatur  expleret;  amabat  enim  puellam  valde  et  ipse 
erat  Pinclitus  in  omni  domo  patris  sui.  20  Ingressique  «portam  urbis 
locuti  sunt  ad  populum :  21  Viri  isti  pacifici  sunt  et  volunt  habitare 
nobiscum;  rnegotientur  in  terra  et  exerceant  earn,  quae  spatiosa  et 
lata  cultoribus  indiget;  filias  eorum  accipiemus  uxores,  et  nostras 
illis  dabimus.  22  Unum  est  quo  differtur  tantum  bonum,  si  circum- 
cidamus  masculos  nostros  ritum  gentis  imitantes ;  23et  substantia  eorum 
et  pecora  et  cuncta  quae  possident  nostra  erunt;  tantum  in  hoc 
adquiescamus  et  habitantes  simul  unum  efficiemus  populum.  2<  Ad- 
sensique  sunt  omnes,  circumcisis  cunctis  maribus.  25Et  ecce,  die  tertio, 
quando  gravissimus  vulnerum  dolor  est,  arreptis  duo  filii  Iacob  *Si- 
meon  et  Levi  'fratres  Dinae  gladiis,  ingressi  sunt  urbem  confidenter; 
interfectisque  omnibus  masculis,  26  Hemor  et  Sichem  pariter  neca- 
verunt  tollentes  Dinam  de  domo  Sichem  sororem  suam.  27  Quibus 
cgressis,  irruerunt  super  occisos  ceteri  filii  Iacob,  et  depopulati  sunt 
urbem  in  ultionem  stupri.  28  Oves  eorum  et  armenta  et  asinos  cun- 
ctaque  vastantes,  quae  in  domibus  et  in  agris  erant,  29parvulos  quoque 
eorum  et  uxores  duxerunt  captivas.  30  Quibus  patratis  audacter,  Iacob 
dixit  ad  Simeon  et  Levi:  "Turbastis  me  et  vodiosum  fecistis  me 
•"Chananaeis  et  Pherezaeis  habitatoribus  terrae  huius.  »Nos  pauci 
sumus,  illi  congregati  percutient  me,  et  delebor  ego  et  domus  mea. 
31  Responderunt:  JNunquid  ut  scorto  abuti  debuere  sorore  nostra? 
2  C  Interea  locutus  est  Deus  ad  Iacob :  Surge,  et  ascende  aBetheI, 
O  O  et  habita  ibi,  facque  altare  Deo,  qui  bapparuit  tibi  quando  fu- 
giebas  Esau  fratrem  tuum.  2  Iacob  vero,  convocata  comni  domo  sua, 
ait:  Abicite  ddeos  alienos,  qui  in  medio  vestri  sunt,  et  emundamini 
ac  mutate  vestimenta  vestra.  3  Surgite,  et  ascendamus  in  Bethel,  ut 
faciamus  ibi  altare  Deo,  /qui  exaudivit  me  in  die  tribulationis  meae 
et  csocius  fuit  itineris  mei.  4  Dederunt  ergo  ei  omnes  deos  alienos, 
quos  habebant,  et  Mnaures,  quae  erant  in  auribus  eorum;  at  ille 
infodit  ea  subter  Herebinthum,  quae  est  post  urbem  Sichem.  SCumque 
profecti  essent,  ^terror  Dei  invasit  omnes  per  circuitum  civitates,  et 
non  sunt  ausi  persequi  recedentes. 

6  Venit  igitur  Iacob  fcLuzam,  quae  est  in  terra  Chanaan  cognomen  to 
Bethel,  ipse  et  omnis  populus  cum  eo.  7  *Aedificavitque  ibi  altare,  et 
appellavit  nomen  loci  illius  domus  Dei ;  ibi  enim  mapparuit  ei  Deus, 
cum  fugeret  fratrem  suum.  8  Eodem  tempore  mortua  est  "Debora 
nutrix  Rebeccae  et  sepulta  est  ad  radices  Bethel  °subter  quercum; 
vocatumque  est  nomen  loci  illius  quercus  fletus. 

9  Apparuit  autem  iterum  Deus  Iacob,  postquam  reversus  est  de  Me- 
sopotamia Syriae,  benedixitque  ei  10  dicens :  PNon  vocaberis  ultra 
Iacob,  sed  ^Israel  erit  nomen  tuum.  Et  appellavit  eum  Israel,  n  di- 
xitque  ei:  rEgo  Deus  omnipotens:  *cresce  et  multiplicare :  *gentes 
et  populi  nationum  ex  te  erunt,  *reges  de  lumbis  tuis  egredientur; 
12  «terramque,  quam  dedi  Abraham  et  Isaac,  dabo  tibi  et  semini 
tuo  post  te.    13  Et  vrecessit  ab  eo. 


28  — 


visione  renovata  (6-15),  in  Ephratam;  unde  post  natutn  Beniamin, 
mortuatn  Rachel  cognitumque  Ruben  primogeniti  incestum  (16-22), 
venit  ad  Isaac  (23-29).  -  9.  (ienerationes  Esau  (36, 1-37),  qui  a  fratre  secedit 


14  Ille  vero  ^erexit  titulum  lapideum  in  loco,  quo  locutus  fuerat  ei 
Deus,  libans  super  eum  libamina  et  effundens  oleum  15  vocansque  no- 
men  loci  illius  J'Bethel. 

15  Egressus  autem  inde  venit  verno  tempore  ad  terram,  quae  ducit 
Ephratam,  in  qua,  cum  parturiret  Rachel,  17  ob  dimcultatem  partus 
periclitari  coepit.  Dixitque  ei  obstetrix:  Noli  timere  quia  et  *hunc 
habebis  filium.  I8  Egrediente  autem  anima  prae  dolore  et  imminente 
iam  morte,  vocavit  nomen  filii  sui  Benoni,  id  est  filius  doloris  mei; 
apater  vero  appellavit  eum  Beniamin,  id  est  nlius  dextrae.  19  6Mortua 
est  ergo  Rachel,  et  sepulta  est  in  via  quae  ducit  cEphratam:  haec 
est  Bethlehem.  20  Erexitque  Iacob  titulum  super  sepulcrum  eius :  hie 
est  titulus  dmonumenti  Rachel  usque  in  praesentem  diem. 

21  Egressus  inde  fixit  tabernaculum  trans  eturrem  gregis .  22Cum- 
que  habitaret  in  ilia  regione,  abiit  Ruben  et  ^dormivit  cum  Bala 
concubina  patris  sui;  quod  ilium  minime  latuit. 

Erant  autem  filii  Iacob  duodecim.  23Filii  Liae  s'primogenitus  Ruben 
et  Simeon  et  Levi  et  Iudas  et  Issachar  et  Zabulon,  24  filii  Rachel 
Ioseph  et  Beniamin,  25  filii  Balae  ancillae  Rachelis  Dan  et  Nephtali, 
26  filii  Zelphae  ancillae  Liae  Gad  et  Aser:  hi  sunt  filii  Iacob,  qui 
nati  sunt  ei  hm  Mesopotamia  Syriae. 

27  Venit  etiam  ad  Isaac  patrem  suum  lm  Mambre  ^civitatem  Arbee, 
haec  est  Hebron ;  in  qua  peregrinatus  est  Abraham  et  Isaac.  28  Et 
completi  sunt  dies  Isaac  centum  octoginta  annorum.  29  fcConsumptus- 
que  aetate  mortuus  est,  et  appositus  est  populo  suo  senex  et  plenus 
dierum,  et'sepelierunt  eum  Esau  et  Iacob  filii  sui. 
2  /£  Hae  sunt  autem  generationes  Esau :  °ipse  est  Edom :  2  bEsau 
O  U  accepit  uxores  de  filiabus  Chanaan  Ada  filiam  Elon  hethaei  et 
cOolibama  filiam  Anae  filiae  Sebeon  hevaei ;  3  dBasemath  quoque 
filiam  Ismael  sororem  Nabaioth.  *  ePeperit  autem  Ada  Eliphaz,  Ba- 
semath  genuit  Rahuel,  5  Oolibama  genuit  Iehus  et  Ihelon  et  Core: 
hi  filii  Esau,  qui  nati  sunt  ei  in  terra  Chanaan.  6  Tulit  autem  Esau 
uxores  suas  et  filios  et  filias  et  omnem  animam  domus  suae  et  sub- 
stantiam  et  pecora  et  cuncta,  quae  habere  poterat  in  terra  Chanaan, 
et  abiit  in  alteram  regionem  recessitque  a  fratre  suo  Iacob.  7  ^Di- 
vites  enim  erant  valde  et  simul  habitare  non  poterant,  nee  sustine- 
bat  eos  ^terra  peregrinationis  eorum  prae  multitudine  gregum.  8  /»Ha- 
bitavitque  Esau  in  monte  Seir:  ipse  est  Edom. 

9  Hae  autem  sunt  generationes  Esau  patris  Edom  in  monte  Seir 
i°et  haec  nomina  filiorum  eius:  'Eliphaz  filius  Ada  uxoris  Esau, 
Rahuel  quoque  filius  Basemath  uxoris  eius.  H  Fueruntque  Eliphaz 
filii  Theman,  Omar,  Sepho  et  Gatham  et  Cenez.  l2Erat  autem  Thamna 
concubina  Eliphaz  filii  Esau,  quae  peperit  ei  'Amalech:  hi  sunt  filii 
Ada  uxoris  Esau.  i3  Filii  autem  Rahuel  Nahath  et  Zara,  Samma  et 
Meza :  hi  filii  Basemath  uxoris  Esau.  14  Isti  quoque  erant  filii  kOoli- 
bama  filiae  Anae  filiae  Sebeon  uxoris  Esau,  quos  genuit  ei,  Iehus 
et  Ihelon  et  Core. 

15 Hi  'duces  filiorum  Esau:  filii  Eliphaz  primogeniti  Esau  dux 
Theman,  dux  Omar,  dux  Sepho,  dux  Cenez,  16  dux  Core,  dux  Ga- 
tham, dux  Amalech:  hi  filii  Eliphaz  in  terra  Edom  et  hi  filii  Ada. 
I7  Hi  quoque  filii  mRahuel  filii  Esau :  dux  Nahath,  dux  Zara,  dux 
samma,  dux  Meza:  hi  autem  duces  Rahuel  in  terra  Edom:  isti  filii 
Basemath  uxoris  Esau.  i8  Hi  autem  filii  Oolibama  uxoris  Esau :  dux 
Iehus,  dux  Ihelon,  dux  Core:  hi  duces  "Oolibama  filiae  Anae  uxoris 
Esau.    19  Isti  sunt  filii  Esau  et  hi  duces  eorum :  °ipse  est  Edom. 

20  Isti  sunt  filii  Seir  Phorraei  habitatores  terrae :  Lotan  et  Sobal  et 
Sebeon  et  Ana  21  et  Dison  et  Eser  et  Disan.  Hi  duces  horraei  filii  Seir 
in  terra  Edom.  22  Facti  sunt  autem  filii  Lotan  Hori  et  Heman ;  erat 
autem  soror  Lotan  Thamna.  23  Et  isti  filii  Sobal :  Alvan  et  Manahat 
et  Ebal  et  Sepho  et  Onam.  24  Et  hi  filii  Sebeon :  Aia  et  Ana.  Iste 
est  Ana  qui  in  venit  aquas  calidas  in  solitudine,  cum  pasceret  asinos 
Sebeon  patris  sui ;  25habuitque  filium  Dison  et  filiam  ^Oolibama.  26Et 
isti  filii  Dison :  Hamdan  et  Eseban  et  Iethram  et  Charan.  27Hi  quoque 
filii  Eser:  Balaan  et  Zavan  et  Acan.  2*  Habuit  autem  filios  Disan, 
rHus  et  Aram.     29  Hi  duces  Horraeorum:  dux  sLotan,  dux  Sobal, 


LIBER    GENESIS 
35,  14  _  36,  29 


xcp.  28,   18;   31,  45. 
y  cp.  28,  19. 


z  cp.  30,  24. 


a  cf.  Lc  1,  59,  60. 

b  cp.  48,  7. 

cRt  1,  2;  4,  11;   1  Rg  17,  12; 

Ps  131,  6;   Mic  5,  2;   Mt  2. 

6,  16-18. 
d  1  Rg  io,  2.  —  cf.  2  Rg  18,  18. 
e  Mic  4,  8. 
/  cp.  49.  4:    1   Par  5,   1.  —  cf. 

Lv  20.  11;   2  Rg  16,  22;  20. 

3;  1  Cor  5,  1. 
23-26J  cp.  46,  8-27;  Ex  1,  2-4. 
tfep.  29,  31,  32  • 
h  cf.  vr.  17  ,18. 


i  cp.  13,  18;  23.  2,  19. 
;Js  14,  is;  15.  13. 
Acp.  15,  15;  25,  8. 

/cf.  cp.  25,  9;  49,  31. 

acp.  25,  30. 
*  cp.  26,  34. 

c  vr.  14,  18.  25. 
d  cf.  cp.  28,  9. 
e  vr.  10;  1  Par  1,  35. 


/cf.  cp.  13,  6. 

g  cp.  17,  8;  28,  4;  37,  1;  Heb 

u,  9. 
h  Js  24,  4.  —  v.  cp.  32,  3. 

i  vr.  4;  1  Par  1,  35. 


;  Nm 
v. 

Lx 

20 
17, 

8- 

[  Rg  15, 
16  etc. 

2,  3- 

k  vr. 

2. 

/Ex 

15. 

15. 

m  vr 

13 

n  vr. 

M- 

0  vr. 

1,  8. 

20-28]   1  Par  1,  38-42. 
p  cp.  14,  6;  Dt  2,  12,  22. 


q  vr.  2,  14. 


r  Jb  1,  1;  32,  2  (?). 
5  vr.  20. 


—    20 


LIBER    GENESIS 
36,3o  —  37,2S 


t  Nm  20,  14;  Jd  11,  17. 
31-43]   1  far  1,  43-54. 
u  cf.  1  Rg  10,  1. 


v  cf .  (cp.  26,  22;)  1  Par  1,  48. 


x  cf.  Nm  33,  42. 


/-20]  Z,L.  »«  £>.  3  Qdg. 
a  cp.  36,  7;  Heb  11,9- 

6cp.  35,  25,  26. 

c  cf.  1  Rg  2,  22-24. 

d  cp.  44,  20.  —  cf.  cp.  30,  23. 

e  vr.  23,  32 ;  Jd  5,  30;  2  Rg  13, 

4]  v.  vr.  18.  [18. 

/cp.  49,  23. 


6-2 2]  L.  m  /r.  6  p.  D.  2  Qdg. 

g  cp.  42,  6,  9. 

h  cp.  43  ,26;  44,  U. 


i  cf.  cp.  35,  18. 
j  vr.  7,  9. 
I  Ac  7,  9. 

*w  cf.  Lc  2,  19,  51. 
«  cp.  33,  18;  Js  24,  1;  Jd  9, 1; 
Ps  59,  8;  Ac  7,  16. 

ocp.  13,  18;  35,  27. 

p  cf.  Cn  1,  7. 

<7  4  Rg  6,  13.  —  cf.  Jdt  4,  51 

7,  3- 

18-20]  R.  in  D.  3  Qdg. 

r  cf.  Ps  36,  12,  32. 

s  vr.  s,  9. 

t  cp.Pro  1, 11, 16;  Sap  2, 10  ss. 

u  cp.  42,  22. 


v  vr.  29,  30. 

x  vr.  3. 

y  cf.  Jr  38,  6;  Lm  3,  53. 
z  Am  6,  6.  —  cf.  Pro  30,  20. 
a  vr.  27;  cp.  39, 1. —  cf.  vr.  28, 
b  Jb  6,  19;  Is  2i,  13.  [36. 

c  cp.  43,  11;  Jr  8,  22;  46,  11. 


in  montem  Seir ;  eiusque  filii  (36,  1-19)  cum  ducibus  Horrhaeorum  et 
regibus  ldumaeorum  recensentur  (20-43).  -  10.  Generationes  lacob  (37,1-50,25). 
Joseph  patri  dilectus,  cum  missus  ad  fratres,  quibus  invisus  erat,  venis- 


dux  Sebeon,  dux  Ana,    30  dux  Dison,  dux  Eser,  dux  Disan :  isti  duces 
Horraeorum  qui  *imperaverunt  in  terra  Seir. 

31Reges  autem,  qui  regnaverunt  in  terra  Edom,  "antequam  haberent 
regem  filii  Israel,  fuerunt  hi :  32  Bela  filius  Beor  nomenque  urbis  eius 
Denaba.  33  Mortuus  est  autem  Bela,  et  regnavit  pro  eo  lobab  filius 
Zarae  de  Bosra.  34  Cumque  mortuus  esset  lobab,  regnavit  pro  eo 
Husam  de  terra  Themanorum.  35  Hoc  quoque  mortuo,  regnavit  pro 
eo  Adad  filius  Badad,  qui  percussit  Madian  in  regione  Moab,  et  nomen 
urbis  eius  Avith.  36  Cumque  mortuus  esset  Adad,  regnavit  pro  eo 
Semla  de  Masreca.  37  Hoc  quoque  mortuo,  regnavit  pro  eo  Saul  de 
fluvio  l'Rohoboth.  38  Cumque  et  hie  obisset,  successit  in  regnum 
Balanan  filius  Achobor.  39  Isto  quoque  mortuo,  regnavit  pro  eo  Adar, 
nomenque  urbis  eius  Phau,  et  appellabatur  uxor  eius  Meetabel  filia 
Matred  filiae  Mezaab.  40  Haec  ergo  nomina  ducum  Esau  in  cogna- 
tionibus  et  locis  et  vocabulis  suis:  dux  Thamna,  dux  Alva,  dux  Ie- 
theth,  41  dux  Oolibama,  dux  Ela,  dux  ^Phinon,  *2  dux  Cenez,  dux 
Theman,  dux  Mabsar,  43  dux  Magdiel,  dux  Hiram :  hi  duces  Edom 
habitantes  in  terra  imperii  sui:  ipse  est  Esau  pater  s/Idumaeorum. 
"3  H  Habitavit  autem  lacob  in  terra  Chanaan,  °in  qua  pater  suus 
O  I     peregrinatus  est,    2  et  hae  sunt  generationes  eius. 

Ioseph,  cum  sedecim  esset  annorum,  pascebat  gregem  cum  fratribus 
suis  adhuc  puer;  et  erat  cum  bfiliis  Balae  et  Zelphae  uxorum  patris 
sui;  accusavitque  fratres  suos  apud  patrem  ccrimine  pessimo.  3  Israel 
autem  diligebat  Ioseph  super  omnes  filios  suos,  eo  quod  din  senectute 
genuisset  eum;  fecitque  ei  etunicam  polymitam.  4  Videntes  autem 
fratres  eius  quod  a  patre  plus  cunctis  filiis  amaretur,  /oderant  eum, 
nee  poterant  ei  quidquam  pacifice  loqui. 

5  Accidit  quoque  ut  visum  somnium  referret  fratribus  suis;  quae 
causa  maioris  odii  seminarium  f uit.  6Dixitque  ad  eos :  Audite  somnium 
meum  quod  vidi :  7  putabam  nos  ligare  manipulos  in  agro  et  quasi 
consurgere  ^manipulum  meum  et  stare,  vestrosque  manipulos  circum- 
stantes  ''adorare  manipulum  meum.  8  Responderunt  fratres  eius : 
Nunquid  rex  noster  eris?  aut  subiciemur  dicioni  tuae?  Haec  ergo 
causa  somniorum  atque  sermonum  invidiae  et  odii  fomitem  ministravit. 

9  Aliud  quoque  vidit  somnium,  quod  narrans  fratribus  ait:  Vidi  per 
somnium  quasi  solem  et  lunam  et  Stellas  undecim  adorare  me. 
10  Quod  cum  patri  suo  et  fratribus  rettulisset,  increpavit  eum  pater 
suus,  et  dixit:  Quid  sibi  vult  hoc  somnium  quod  vidisti?  num  ego 
et  »mater  tua  et  fratres  tui  'adorabimus  te  super  terram?  n  'Invi- 
debant  ei  igitur  fratres  sui,  wtpater  vero  rem  tacitus  considerabat. 

12  Cumque  fratres  illius  in  pascendis  gregibus  patris  morarentur  in 
reSichem,  13  dixit  ad  eum  Israel:  Fratres  tui  pascunt  oves  in  Sichimis; 
veni,  mittam  te  ad  eos.  Quo  respondente :  14  Praesto  sum,  ait  ei : 
Vade  et  vide  si  cuncta  prospera  sint  erga  fratres  tuos  et  pecora. 
et  renuntia  mihi  quid  agatur.  Missus  °de  valle  Hebron  venit  in 
Sichem,  15  invenitque  eum  vir  errantem  in  agro  et  interrogavit  quid 
quaereret.  16  At  ille  respondit:  Fratres  meos  quaero,  Pindica  mihi  ubi 
pascant  greges.  17  Dixitque  ei  vir:  Recesserunt  de  loco  isto;  audivi 
autem  eos  dicentes:  Eamus  in  9Dothain. 

Perrexit  ergo  Ioseph  post  fratres  suos  et  invenit  eos  in  Dothain. 
18  Qui,  cum  vidissent  eum  procul,  antequam  accederet  ad  eos,  rco- 
gitaverunt  ilium  occidere,  19  et  mutuo  loquebantur :  Ecce  *somniator 
venit :  20  Venite,  occidamus  eum,  et  mittamus  in  cisternam  veterem, 
dicemusque:  Fera  pessima  devoravit  eum,  et  tunc  apparebit  quid  illi 
prosint  somnia  sua.  21  "Audiens  autem  hoc  Ruben  nitebatur  liberare 
eum  de  manibus  eorum  et  dicebat:  22  Non  interficiatis  animam  eius 
nee  effundatis  sanguinem;  sed  proicite  eum  in  cisternam  hanc,  quae 
est  in  solitudine,  manusque  vestras  servate  innoxias.  vHoc  autem 
dicebat  volens  eripere  eum  de  manibus  eorum  et  reddere  patri  suo. 
23  Confestim  igitur,  ut  pervenit  ad  fratres  suos,  nudaverunt  eum  ^tu- 
nica talarj(  et  polymita  24  miseruntque  eum  ^in  cisternam  veterem 
quae  non  habebat  aquam. 

25.Et  sedentes  ut  comederent  panem  viderunt  aismaelitas  bviatores 
venire  de  Galaad  et  camelos  eorum  portantes  caromata  et  resinam 


—  30 


set,  in  Dothain  in  cisternam  mittitur  indeque  ereptus  venditor  (37, 1-36) 
et,  prout  narrator  post  descriptom  filiorum  luda  scelus  et  percus- 
sionent,   necnon   ipsius   luda  ad  Thamar   ingressum   et  filios  ab  ea 

et  stacten  in  Aegyptum.  26  Dixit  ergo  Iudas  fratribus  suis :  Quid  nobis 
prodest  dsi  occiderimus  fratrem  nostrum,  et  celaverimus  sanguinem 
ipsius  ?  27  Melius  est  ut  venundetur  Ismaelitis,  et  emanus  nostrae  non 
polluantur;  frater  enim  et  /caro  nostra  est.  Adquieverunt  fratres  sermo- 
nibus  illius.  28  Et  praetereuntibus  ^madianitis  negotiatoribus,  extra- 
hentes  eum  de  cisterna  Avendiderunt  eum  Ismaelitis  *viginti  argenteis, 
qui  duxerunt  eum  in  Aegyptum.  29  Reversusque  Ruben  ad  cisternam 
non  invenit  puerum,  30  et,  J'scissis  vestibus,  pergens  ad  fratres  suos 
ait:  'Puer  non  comparet,  et  ego  quo  ibo? 

31  Tulerunt  autem  mtunicam  eius,  et  in  sanguine  haedi,  quem  occi- 
derant,  tinxerunt,  32mittentes  qui  ferrent  ad  patrem  et  dicerent :  Hanc 
invenimus :  vide  utrum  tunica  filii  tui  sit  an  non.  33  Quam  cum  agno- 
visset  pater,  ait:  Tunica  filii  mei  est:  nfera  pessima  comedit  eum, 
bestia  devoravit  Ioseph.  34  ogcissisque  vestibus,  indutus  est  cilicio 
lugens  filium  suum  multo  tempore. 

35  PCongregatis  autem  cunctis  liberis  eius  ut  lenirent  dolorem  patris, 
noluit  consolationem  accipere,  sed  ait:  ^Descendam  ad  filium  meum 
lugens  in  infernum. 

Et,  illo  perseverante  in  fletu,  36  rMadianitae  vendiderunt  Ioseph  in 
Aegypto  Putiphari  seunucho  Pharaonis  *magistro  militum. 

30  Eodem  tempore  descendens  Iudas  a  fratribus  suis  adivertit  ad 
O  virum  6odollamitem,  nomine  Hiram.  2  Viditque  ibi  filiam  homi- 
nis  chananaei  vocabulo  cSue  et,  accepta  uxore,  ingressus  est  ad  earn. 
3  Quae  concepit  et  peperit  filium  et  vocavit  nomen  eius  dHer.  4  Rur_ 
sumque  concepto  fetu,  natum  filium  vocavit  Onan.  5  Tertium  quoque 
peperit,  quem  appellavit  Sela;  quo  nato,  parere  ultra  cessavit.  6eDedit 
autem  Iudas  uxorem  primogenito  suo  Her  nomine  Thamar.  7  /Fuit 
quoque  Her  primogenitus  Iudae  ^nequam  in  conspectu  Domini  et 
ab  eo  occisus  est.  8  Dixit  ergo  Iudas  ad  Onan  filium  suum :  /4Ingredere 
ad  uxorem  fratris  tui  et  sociare  illi  ut  suscites  semen  fratri  tuo. 
9  Ille,  sciens  non  sibi  nasci  filios,  introiens  ad  uxorem  fratris  sui  semen 
fundebat  in  terrain,  ne  liberi  fratris  nomine  nascerentur.  M  Et  idcirco 
percussit  eum  Dominus,  quod  rem  detestabilem  faceret.  HQuamobrem 
dixit  Iudas  Thamar  nurui  suae :  Esto  vidua  in  domo  patris  tui,  donee 
crescat  Sela  filius  meus;  timebat  enim  *ne  et  ipse  moreretur  sicut 
fratres  eius.  Quae  abiit  Jet  habitavit  in  domo  patris  sui. 

12  Evolutis  autem  multis  diebus,  mortua  est  filia  Sue  uxor  Iudae ; 
qui,  post  luctum  zconsolatione  suscepta,  ascendebat  ad  tonsores  ovium 
suarum  ipse  et  Hiras  opilio  gregis  odollamites  in  "Thamnas.  13  Nun- 
tiatumque  est  Thamar  quod  socer  illius  ascenderet  in  Thamnas  ad 
tondendas  oves ;  14  quae,  "depositis  viduitatis  vestibus,  adsumpsit 
°theristrum  et,  mutato  habitu,  Psedit  in  bivio  itineris  quod  ducit 
Thamnam;  eo  quod  crevis^et  Sela,  et  non  eum  accepisset  maritum. 
15  Quam  cum  vidisset  Iudas,  suspicatus  est  esse  meretricem,  operuerat 
enim  vultum  suum  ne  agnosceretur ;  16  «ingrediensque  ad  earn  ait: 
Dimitte  me  ut  coeam  tecum,  rnesciebat  enim  quod  nurus  sua  esset. 
Qua  respondente :  Quid  dabis  mihi  ut  fruaris  concubitu  meo  ?  17Dixit : 
*Mittam  tibi  haedum  de  gregibus.  Rursumque  ilia  dicente:  Patiar 
quod  vis,  si  dederis  mihi  arrhabonem  donee  mittas  quod  polliceris. 
18  Ait  Iudas:  Quid  tibi  vis  pro  arrhabone  dari?  Respondit:  Anulum 
tuum  et  armillam  et  baculum  quem  manu  tenes.  Ad  unum  igitur 
coitum  mulier  concepit  19  et  surgens  abiit :  depositoque  *habitu,  quem 
sumpserat,  induta  est  viduitatis  vestibus.  20Misit  autem  Iudas  haedum 
per  pastorem  suum  odollamitem,  ut  reciperet  pignus  quod  dederat 
mulieri.  Qui,  cum  non  invenisset  earn,  21  interrogavit  homines  loci 
illius :  Ubi  est  mulier  quae  sedebat  in  "bivio  ?  Respondentibus  cunctis : 
Non  fuit  in  loco  isto  meretrix,  22reversus  est  ad  Iudam  et  dixit  ei: 
Non  inveni  earn ;  sed  et  homines  loci  illius  dixerunt  mihi  nunquam 
sedisse  ibi  scortum.  23  Ait  Iudas:  Habeat  sibi;  certe  mendacii  arguere 
nos  non  potest:  ego  misi  haedum,  quem  promiseram,  et  tu  non  in- 
venisti  earn.  24  Ecce  autem  post  tres  menses  nuntiaverunt  Iudae  di- 
centes:  Fornicata  est  Thamar  nurus  tua,  et  videtur  uterus  illius 
intumescere.  Dixitque  Iudas :  vProducite  earn  ut  comburatur.  25  Quae, 
cum  duceretur  ad  poenam,  misit  ad  socerum  suum  dicens:  De  viro, 


LIBER   GENESIS 
37,  26  —  38,  25 


26,  27]  R.  in  D.  j  Qdg. 

a  vr.  20. 

ecf.  i  Rg  18,  17. 

/cp.  29,  14. 

g  vr.  36;   cp.   25,  2;  Jd  8,  22, 

24-  —  cf.  vr.  25. 
28-30]  R.  in  D.  3  Qdg. 
hep.  45,  4;   Ps  104,  17;  Ac  7, 
.   9-  —  cf.  Sap.  10    13. 
*  cf.  Ex  21,  32;   Mt  27,  9. 
;  cp.  44,  13;  Nm  14,  6;  2  Rg  r, 
,    11;  3.3i;  Jb  i,2o;Mt  26,65. 
/cp.  42    13;  Jr  3i,i5;Lms.7. 
31-34]  RR.  tn  D.  3  Qdg. 
tn  vr.  23. 

33,  34]  R.  in  fs.  ss.  Sind.  D.  N. 
n  vr.  20;  cp.  44,  28. 
ocf.  2  Rg  12,  17;  Jo  11,  31. 
pep.  42,  38;  44,  29,31.  —  cf. 

2   Rg  22,  6;  Jb  10,  21,  22; 

30,  23;  Ps  6,  6;  Pro  27,  20; 

Ecli  51,  9  etc. 
tf  vr.  28.  — cf.  vr.  25;  cp.  39,1. 
r  Est  1,  10. 

s  cp.  40,  3,  4;  41,  10,  12;  1  Rg. 
A    i2,  9;  Jr  39,  9  . 
t  cf.  cp.  39,  1. 


avr    16;  cp.  19,  3;  4  Rg  4,  8. 
*  1   Rg  22,   1;   2   Rg  23,  13;    1 

Par  11,  15;  Mic  1,  15. 
cci.   1   Par 


c  ct.   1   rar  2,  3. 
d  cp.  46,  12;  Nm  26, 
e  cp.  2i,  21. 
/  Nm  26,  19. 
g  1  Par  2,  3. 
h  Mt  22,  24  etc.  —  ' 
5-10;   Rt  1,   12,   13. 


19. 


Dt  25, 


«cf.  Tb  7,  n. 

;'Lv  22,  13;  Jd  19,  3. 

/cp.  24,  67;  37,  35;  2  Rg  13 
"» Js  15,  10,  57;  Jd  14,1.    [39. 

»  Jdt  10,  3. 

0  cf.  vr.  19;  cp.  24,  65. 

£cf.  Pro  7,  ioss.;  Jr  3,  2. 

tf  cf.  Lv  18,  15;  20,  12. 
r  cf.  Ez  16,  33. 

svr.  25. 


t  vr.  14. 


24]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  7,  4- 

v  Lv  21,  9.  —  cf .  Dt  22,  2 1 :  Jo 

8,  5  . 


—  31   — 


LIBER    GENESIS 
38,  26  —  40,  ii 


x  vr.  18. 

y  cf.  i  Rg  24,  18. 


2  cp.  46,  12;  Nm  26,  20;  1  Par 
2,  4;  Mt  1,  3. 

i-j]r  Z.  *'»  fs.  s.  Joseph. 

ocp.  37.  36. 

6  cf.  cp.  37,36.—  v.  cp.21,22. 

c  cp.  37,  25- 

2]  *  cf.  Catech.  R.  IV  16,  5. 

d  vr.  21;  Ac  7,  9- —  cf.  cp.  21, 

22;  26,  24,  28;  28,  15;  1  Rg 

16,  18;  14,  28. 
e  2  Par  26,  5;  Ps  1,  3- 
/  vr.  21;  cp.  19.  19;  33,  10. 

£cf.   Cp.   30,   2  7. 


h  cf .  cp.  29,  17;   1  Rg  16,  12. 
7-0]  *  c/.  Ca/ec/z.  fl.  ///  2,  2, 
IV  15,  16. 


id.  cp.  20,  6;  Ex  20,  14;  Pro 
6,  29  ss. 

j  cf.  Lv  6,  2;  2  Rg  12,  13; 
Tb  4.  6;  Ps  so,  6-  Ecli  23, 
25-33;  Dn  13,  22;  Rm  8,  35- 

*cf.  Pro  7,  13-18. 

I  cf.  Ecli  9,  3;  21,  a. 


m  Ps  104,  18;   1  Pt  2,  19. 
n  cp.  40,  3.  5-—  cf.  cp.  40, 15; 
Sap  10,  14  . 

270]  Ant.  in  fs.  Fugae  D.  N. 

in  Aegyp. 
21-23]  R.  in  fs.  s.  Joseph. 
o  vr.  2;  Ac  7,  9,  10. 
p  cf.  Ex  11,  3,  12,  36;  Ps  105, 

46;  Pro  16,  7;  Dn  1,  9. 
Q  cp.  40,  4. 
f  vr.  2,  3. 
a  2  Es  1,  11. 
b  Pro  16,  14. 
c  cf.  cp.  39,  20. 
d  cp.  37,  36;  41,  9. 


e  cf.  2  Es  2,  2;  Lc  24,  17. 
/cp.  41,  15- 

g  cp.  41,   16;    Is  44.   7;    Dn   2, 
28,  47. 


susceptos  (38,  1-30),  ductus  in  Aegyptum  a  Putiphare  emitur,  ab  eoque 
concreditam  habuit  totam  domum.  At,  calumniose  criminatus,  de- 
truditur  in  carcerem  (39,  1-20);  ubi  nactus  custodis  benevolentiam, 


cuius  haec  sunt,  concepi;  cognosce  cuius  sit  *anulus  et  armilla  et 
baculus.  26  Qui,  agnitis  muneribus,  ait :  vlustior  me  est,  quia  non 
tradidi  earn  Sela  filio  meo.  Attamen  ultra  non  cognovit  earn.  27instante 
autem  partu,  apparuerunt  gemini  in  utero;  atque  in  ipsa  effusione 
infantium  unus  protulit  manum,  in  qua  obstetrix  ligavit  coccinum 
dicens :  28Iste  egredietur  prior ;  29illo  vero  retrahente  manum,  egressus 
est  alter;  dixitque  mulier:  Quare  divisa  est  propter  te  maceria?  Et 
ob  hanc  causam  vocavit  nomen  eius  *Phares.  30  Postea  egressus  est 
frater  eius  in  cuius  manu  erat  coccinum,  quern  appellavit  Zara. 
2  Q  Igitur  Ioseph  ductus  est  in  Aegyptum,  emdtque  eum  °Putiphar 
O  7  eunuchus  Pharaonis,  bprinceps  exercitus,  vir  aegyptius,  de  manu 
Ismaelitarum  a  quibus  perductus  erat.  2  dFuitque  Dominus  cum  eo, 
et  erat  evir  in  cunctis  prospere  agens,  habitavitque  in  domo  domini 
sui,  3  qui  optime  noverat  Dominum  esse  cum  eo  et  omnia,  quae  ge- 
reret,  ab  eo  dirigi  in  manu  illius.  4  /Invenitque  Ioseph  gratiam  coram 
domino  suo,  et  minis trabat  ei :  a  quo  praepositus  omnibus  gubernabat 
creditam  sibi  domum  et  universa  quae  ei  tradita  fuerant;  S^benedi- 
xitque  Dominus  domui  Aegyptii  propter  Ioseph  et  multiplicavit,  tarn 
in  aedibus  quam  in  agris,  cunctam  eius  substantiam ;  6  nee  quidquam 
aliud  noverat,  nisi  panem  quo  vescebatur. 

Erat  autem  Ioseph  /lpulchra  facie  et  decorus  adspectu.  TPost  multos 
itaque  dies  iniecit  domina  sua  oculos  suos  in  Ioseph,  et  ait:  Dormi 
mecum.  8  Qui  nequaquam  adquiescens  operi  nefario  dixit  ad  earn : 
Ecce  dominus  meus,  omnibus  mihi  traditis,  ignorat  quid  habeat  in 
domo  sua ;  9  nee  quidquam  est,  quod  non  in  mea  sit  potestate  vel  non 
tradiderit  mihi,  praeter  te,  quae  uxor  eius  es;  quomodo  ergo  possum 
*hoc  malum  facere  et  ^peccare  in  Deum  meum  ?  10Huiuscemodi  verbis 
per  singulos  dies,  et  mulier  molesta  erat  adulescenti,  et  ille  recusabat 
stuprum.  U  Accidit  autem  quadani  die,  ut  intraret  Ioseph  domum 
et  operis  quippiam  absque  arbitris  faceret;  I2et  ilia,  apprehensa  lacinia 
vestimenti  eius,  diceret:  fcDormi  mecum.  Qui,  relicto  in  manu  eius 
pallio,  Jfugit  et  egressus  est  foras.  13  Cumque  vidisset  mulier  vestem 
in  manibus  suis  et  se  esse  contemptam,  14  vocavit  ad  se  homines 
domus  suae,  et  ait  ad  eos:  En  introduxit  virum  hebraeum,  ut  illu- 
deret  nobis:  ingressus  est  ad  me,  ut  coiret  mecum;  cumque  ego  succla- 
massem  15  et  audisset  vocem  meam,  reliquit  pallium,  quod  tenebam, 
et  fugit  foras.  16  In  argumentum  ergo  fidei  retentum  pallium  ostendit 
marito  revertenti  domum,  12  et  ait:  Ingressus  est  ad  me  servus  he- 
braeus,  quem  adduxisti  ut  illuderet  mimi ;  18  cumque  audisset  me 
clamare,  reliquit  pallium,  quod  tenebam,  et  fupt  foras.  19  His  auditis, 
dominus  et  nimium  credulus  verbis  coniugis  iratus  est  valde,  20  mtra- 
diditque  Ioseph  nin  carcerem,  ubi  vincti  regis  custodiebantur.  Et 
erat  ibi  clausus. 

21  Fuit  °autem  Dominus  cum  Ioseph  et  misertus  illius  Pdedit  ei 
gratiam  in  conspectu  principis  carceris ;  22  «qui  tradidit  in  manu  illius 
universos  vinctos,  qui  in  custodia  tenebantur;  et  quidquid  nebat 
sub  ipso  erat.  23  Nee  noverat  aliquid,  cunctis  ei  creditis ;  rDominus 
enim  erat  cum  illo,  et  omnia  opera  eius  dirigebat. 
A  A  His  ita  gestis,  accidit  ut  peccarent  duo  eunuchi,  opincerna  regis 
^  "  Aegypti  et  pistor,  domino  suo.  2  bIratusque  contra  eos  Pharao 
(nam  alter  pincernis  praeerat,  alter  pistoribus)  3cmisit  eos  in  carcerem 
dprincipis  militum,  in  quo  erat  vinctus  et  Ioseph.  *  At  custos  carceris 
tradidit  eos  Ioseph,  qui  et  ministrabat  eis. 

Aliquantulum  temporis  fluxerat,  et  illi  in  custodia  tenebantur. 
5  Videruntque  ambo  somnium  nocte  una,  iuxta  interpretationem  con- 
gruam  sibi.  6  Ad  quos  cum  introisset  Ioseph  mane  et  vidisset  eos 
tristes,  7  sciscitatus  est  eos  dicens :  eCur  tristior  est  hodie  solito  fades 
vestra?  8  Qui  responderunt :  ^Somnium  vidimus,  et  non  est  qui  in- 
terpretetur  nobis.  Dixitque  ad  eos  Ioseph:  ^Nunquid  non  Dei  est 
interpretatio  ?  Referte  mihi  quid  videritis.  9  Narravit  prior  praepositus 
pincernarum  somnium  suum :  Videbam  coram  me  vitem,  10  in  qua 
erant  tres  propagines,  crescere  paulatim  in  gemmas  et  post  flores 
uvas  maturescere;  ll  calicemque  Pharaonis  in  manu  mea.  Tuli  ergo 
uvas  et  expressi  in  calicem,  quem  tenebam,  et  tradidi  poculum  Pha- 


32  — 


pincernam  et  pistorem  Pharaonis  custodiendos  habuit,  eorumque  som- 
nia scite  conicit  (40,  1-23).  Quo,  tandem  post  biennium,  a  rege  arces- 
situs,  ipsius  somnia  interpretatur  (41,  1,  36),  et  exitnia  prudentia 


raoni.  12  Respondit  Ioseph :  ftHaec  est  interpretatio  somnii :  *Tres 
propagines  tres  adhuc  dies  sunt,  13  post  quos  recordabitur  Pharao 
ministcrii  tui,  et  restituet  te  in  gradum  pristinum ;  dabisque  ei  calicem 
iuxta  ofncium  tuum,  sicut  ante  facere  consueveras.  14  Tantum  ■'me- 
mento mei,  cum  bene  tibi  fuerit,  et  fcfacias  mecum  misericordiam, 
ut  suggeras  Pharaoni  ut  educat  me  de  isto  carcere,  W  quia  *furto 
sublatus  sum  de  terra  Hebraeorum  et  mhic  innocens  in  lacum  missus 
sum.  16  Videns  pistorum  magister,  quod  prudenter  somnium  dissol- 
visset,  ait:  Et  ego  vidi  somnium,  quod  tria  canistra  farinae  haberem 
super  caput  meum;  17  et  in  uno  canistro,  quod  erat  excelsius,  portare 
me  omnes  cibos  qui  fiunt  arte  pistoria,  avesque  comedere  ex  eo. 
18  Respondit  Ioseph :  Haec  est  interpretatio  somnii :  nTria  canistra 
tres  adhuc  dies  sunt,  19  post  quos  auferet  Pharao  caput  tuum  ac 
°suspendet  te  in  cruce,  et  lacerabunt  volucres  carnes  tuas. 

20  Exinde  dies  tertius  Pnatalitius  Pharaonis  erat,  qui  faciens  grande 
convivium  pueris  suis  recordatus  est  inter  epulas  magistri  pincer- 
narum  et  pistorum  principis  21  «restituitque  alterum  in  locum  suum, 
rut  porrigeret  ei  poculum,  22  °alterum  suspendit  in  patibulo,  ut 
coniectoris  Veritas  probaretur.  23  Et  tamen,  succedentibus  prosperis, 
*praepositus  pincernarum  *oblitus  est  interpretis  sui. 
A  1  Post  duos  annos  vidit  Pharao  somnium :  putabat  se  stare  super 
Tt  1  °fluvium,  2de  quo  ascendebant  septem  boves  pulchrae  et  crassae 
nimis,  et  pascebantur  in  locis  palustribus ;  3  aliae  quoque  septem 
emergebant  de  flumine  foedae  confectaeque  macie  et  pascebantur 
in  ipsa  amnis  ripa  in  locis  virentibus  4  devoraveruntque  eas,  quarum 
mira  species  et  habitudo  corporum  erat.  Expergefactus  Pharao  5  rur- 
sum  dormivit  et  vidit  alterum  somnium:  septem  spicae  pullulabant 
in  culmo  uno  plenae  atque  formosae ;  6  aliae  quoque  totidem  spicae 
tenues  et  percussae  fturedine  oriebantur  7  devorantes  omnem  priorum 
pulchritudinem.  Evigilans  Pharao  post  quietem  8  et,  facto  mane,  cpa- 
vore  perterritus  misit  ad  omnes  rtconiectores  Aegyptii  cunctosque 
sapientes  et  accersitis  narravit  somnium,  nee  erat  qui  interpretaretur. 

9  Tunc  demum  reminiscens  pincernarum  magister  ait :  Confiteor 
peccatum  meum :  10  eiratus  rex  servis  suis  /me  et  magistrum  pistorum 
retrudi  iussit  in  carcerem  ^principis  militum,  n^ubiuna  nocte  uterque 
vidimus  somnium  praesagum  futurorum.  *2  Erat  ibi  puer  hebraeus 
^eiusdem  ducis  militum  famulus,  cui  narrantes  somnia  13  ^'audivimus 
quidquid  postea  rei  probavit  eventus;  ego  enim  redditus  sum  officio 
meo,  et  ille  suspensus  est  in  cruce. 

14  Protinus  fcad  regis  imperium  *eductum  de  carcere  Ioseph  wtoton- 
derunt  ac,  veste  mutata,  obtulerunt  ei.  15  Cui  ille  ait :  Vidi  somnia, 
nee  est  qui  edisserat,  nquae  audivi  te  sapientissime  conicere.  16  Re- 
spondit Ioseph:  °  Absque  me  Deus  respondebit  prospera  Pharaoni. 
17  Narravit  ergo  Pharao  quod  viderat :  Putabam  me  stare  super  ripam 
fluminis  18  et  septem  boves  de  amne  conscendere  pulchras  nimis  et 
obesis  carnibus,  quae  in  pastu  paludis  virecta  carpebant.  19  Et  ecce 
has  sequebantur  aliae  septem  boves  in  tantum  deformes  et  macilentae 
ut  nunquam  tales  in  terra  Aegypti  viderim ;  20  quae,  devoratis  et 
consumptis  prioribus,  21  nullum  saturitatis  dedere  vestigium ;  sed 
simili  macie  et  squalore  torpebant.  Evigilans,  rursus  sopore  depressus, 
22vidi  somnium :  Septem  spicae  pullulabant  in  culmo  uno  plenae  atque 
pulcherrimae ;  23  aliae  quoque  septem  tenues  et  percussae  uredine 
oriebantur  e  stipula,  24  quae  priorum  pulchritudinem  devoraverunt. 
PNarravi  coniectoribus  somnium,  et  nemo  est  qui  edisserat.  25  Re- 
spondit Ioseph :  Somnium  regis  unum  est :  «quae  facturus  est  Deus 
ostendit  Pharaoni.  26  Septem  boves  pulchrae  et  septem  spicae  plenae 
septem  ubertatis  anni  sunt;  eandemque  vim  somnii  comprehendunt. 
27  Septem  quoque  boves  tenues  atque  macilentae,  quae  ascenderunt 
post  eas,  et  septem  spicae  tenues  et  vento  urente  percussae  rseptem 
anni  venturae  sunt  famis,  28  qui  hoc  ordine  complebuntur.  29  Ecce 
septem  anni  venient  fertilitatis  magnae  in  universa  terra  Aegypti, 
30  6quos  sequentur  septem  anni  alii  tantae  sterilitatis  ut  oblivioni 
tradatur  cuncta  retro  abundantia;  *consumptura  est  enim  fames 
omnem  terram,     31  et  ubertatis  magnitudinem  perditura  est  inopiae 


LIBER   GENESIS 
40,i2  —  41,3i 


h  vr.  i8*  cp.  41,  12.  -  cf.  Dn  2, 
12  b,  i3\  v.  vr.  14.  [36. 

I  cf.  cp.  41,  26,  27. 

14,  ijl  R.  in  D.  3Qdg. 

;  cf .  Lc  23,  42-  i  Cor  7,  21. 

£Js  2,  12;   1  Rg  20,  14,  is;  2 

,  Rg  9.  x;  3  Re  2,  7. 

/  cp.  37,  28. 
m  cp.  39,  20. 


o  cf .  2  Rg  2i,  9,  10;  Est  8,  10. 
P  Mt  14,  6;  Mr  6,  21. 

q  vr.  13,  19. 
r  2  Es  2,  1. 
s  cf .  Jb  19,  14;   Ps  117,  8;  Ec 

?,  15,  16;  Am  6,  6. 
.  vr.  14. 

a  Ex  1,  22;    7,  IS. 


b  cf .  Ez  17,  10;  19,  12;  Os  13, 

c  Ps  76,  5:  Dn  2,  1,  3.        [15. 

d   vr.  24;  Ex  7,  11,  22.  —  cf. 

Dn  1,20;  2,2;  4,7;  Mt  2,1. 


e  cp.  40,  2,  3. 

j  d.  cp.  39,  20. 

£cp.  37,  36;  40,  3. 

»  cp.  37,  36.  —  cf.  cp.  40,  3- 

;  v.  cp.  40,  12-19. 


Sap  10,  13;   Dn 


k  Ps  104, 

2,  25. 
Icf.  1  Rg  2,  8;  Ps  112,  7,  8. 
tn  v.  2  Rg  19,  24. 
n  vr.  13;   Dn  5,  16  . 
a  cp.  40,8;  Dn  2,  22,28;  30,47- 
17-23]  vr.  1-7. 


p  vr.  8.  —  cf.  Dn  4,  7. 

q  cf.  Dn  2,  28,  29,  45;  Ap.  4, 


r  cf.  4  Rg  8,  1. 


5vr.  54;  cp.  45.  6. 
tvr.  57:  cp.  47,  13. 


(3) 


33 


LIBER    GENESIS 
41,32  —  42,11 


praeditum  se  ostendens,  factum  est  ut  Aegyptiis  regendis  praefice- 
retur  et  uxori  nobili  genere  natae  copularetur  (37-46).  Adventanie  vero 
fame,  cum  frumenta,  quae  collegerat,   omnibus   distribueret   (47-57), 


Nm  23,  19;   Is  14,  24;  46, 
10,  11. 


v  cp.  47,   24-26.  —  cf.  Pro  6, 
6-8;  Ecli  18,  25. 


37-44\  2L.  et  3  L.  ut  s.  cp.  39, 1. 

x  cf.  Pro  14,  35- 

y  Nm  27,  18;  Dn  4.  8,   18;   5. 

11,  14.  —  cf.  Pro  2,  6. 
38,39]  *cf.  Catech.  R.1V  15,16. 
z  Ps  104,  21,  22;   1  Mc  2,  53; 

Ac  7,  10. 
a  cp.  42,  6;  Sap  10,   14.  —  cf. 

Ec  4,  14. 
6  Est  3,  10;  8,  2,  8,  10. 
ccf.  Est  8,  15. 
d  Pro  1,  9;  Ez  16,11. —  cf.  Dn 

S,  7.  29. 
e  cf.  Est  6,  9. 
/  cp.  42,  6;  45,  8,  26. 
g  Ps   104,   21,   22. 


h  cf.  Is  19,  18;  Jr  43,  13. 

i  1  Rg  16,  21;   3  Rg  12,  6.  8; 
Dn  1,  19. 


/cp.  22,17;  Jd  7,  12;  1  Rg  13, 

,  s:  Ps  77,  27. 

k  cp.  46,  20;  48,  5. 


/  cf.  cp  .49,  22;  Os  13,  15- 


m  Ps  104,  16;  Ac  7,  "• 

n  vr.  30. 

o  vr.  56. 

$5,  y<5]  RR.  in  fs.  s.  Joseph. 

pvr.  54. 

q  cp.  42,  6. —  cf.  47,14,20.24. 

r  cf.  cp.  12,  10. 

a  Ac  7,  12. 

b  cp.  43,  8. 


c  vr.  38. 
d  Ac  7,  11. 
«cp.  41,  41. 
/cp.  37,  7.  9,  10. 
g  vr.  30. 

Acp.  37.  5-9- 


magnitude  32  Quod  autem  vidisti  secundo  ad  eandem  rem  pertinens 
somnium  firmitatis  indicium  est,  eo  quod  "fiat  sermo  Dei  et  velocius 
impleatur.  33  Nunc  ergo  provideat  rex  virum  sapientem  et  industrium, 
et  praenciat  eum  terrae  Aegypti :  34qui  constituat  praepositos  per  cun- 
ctas  regiones  et  vquintam  partem  fructuum  per  septem  annos  fertili- 
tatis,  35  qui  iam  nunc  f uturi  sunt  congreget  in  horrea ;  et  omne  f  ru- 
mentum  sub  Pharaonis  potestate  condatur  serveturque  in  urbibus 
36  et  praeparetur  futurae  septem  annorum  fami,  quae  oppressura  est 
Aegyptum;  et  non  consumetur  terra  inopia. 

37  2/Placuit  Pharaoni  consilium  et  cunctis  ministris  eius ;  38  locutus- 
que  est  ad  eos:  Num  invenire  poterimus  talem  virum,  qui  spiritu 
Dei  plenus  sit?  39  Dixit  ergo  ad  Ioseph:  Quia  ostendit  tibi  Deus 
omnia  quae  locutus  es,  nunquid  sapientiorem  et  consimilem  tui  in- 
venire potero  ?  40  ^Tu  eris  super  domum  meam,  et  ad  tui  oris  impe- 
rium  cunctus  populus  oboediet;  uno  tantum  regni  solio  te  praecedam. 
4i  Dixitque  rursus  Pharao  ad  Ioseph:  aEcce,  constitui  te  super  uni- 
versam  terram  Aegypti.  42  ^Tulitque  anuium  de  manu  sua  et  dedit 
eum  in  manu  eius  cvestivitque  eum  stola  byssina,  et  ^collo  torquem 
auream  circumposuit.  43  Fecitque  eum  ascendere  super  currum  suum 
secundum,  eclamante  praecone  ut  omnes  coram  eo  genu  flecterent  et 
/praepositum  esse  scirent  universae  terrae  Aegypti.  44  Dixit  quoque 
rex  ad  Ioseph :  Ego  sum  Pharao :  ^absque  tuo  imperio  non  movebit 
quisquam  manum  aut  pedem  in  omni  terra  Aegypti.  45  Vertitque  no- 
men  eius,  et  vocavit  eum  lingua  aegyptiaca  salvatorem  mundi. 
Deditque  illi  uxorem  Aseneth  filiam  Putiphare  sacerdotis  ''Heliopoleos. 

Egressus  est  itaque  Ioseph  ad  terram  Aegypti  46  (triginta  autem 
annorum  erat  quando  fstetit  in  conspectu  regis  Pharaonis)  et  circuivit 
omnes  regiones  Aegypti. 

47Venitque  fertilitas  septem  annorum,  et  in  manipulos  redactae 
segetes  congregatae  sunt  in  horrea  Aegypti.  48  Omnis  etiam  Irugum 
abundantia  in  singulis  urbibus  condita  est.  49Tantaque  fuit  abundantia 
tritici.  ut  ftarenae  maris  coaequaretur,  et  copia  mensuram  excederet. 

50  «Nati  sunt  autem  Ioseph  filii  duo,  antequam  veniret  fames,  quos 
peperit  ei  Aseneth  filia  Putiphare  sacerdotis  Heliopoleos.  siyocavitque 
nomen  primogeniti  Manasses  dicens :  Oblivisci  me  fecit  Deus  omnium 
laborum  meorum  et  domus  patris  mei.  52  Nomen  quoque  secundi 
appellavit  Ephraim  dicens:  *Crescere  me  fecit  Deus  in  terra  pau- 
pertatis  meae. 

53  Igitur,  transactis  septem  ubertatis  annis,  qui  fuerant  in  Aegypto, 
54mCOeperunt  venire  septem  anni  inopiae,  nquos  praedixerat  Ioseph, 
et  °in  universo  orbe  fames  praevaluit;  in  cuncta  autem  terra  Aegypti 
panis  erat.  55  Qua  esuriente,  clamavit  populus  ad  PUaraonem  alimenta 
petens.  Quibus  ille  respondit:  Ite  ad  Ioseph,  et  quidquid  ipse  vobis 
dixerit  facite.  56  Crescebat  autem  cotidie  fames  Pin  omni  terra,  ape- 
ruitque  Ioseph  universa  horrea,  et  «vendebat  Aegyptiis;  nam  et  illos 
oppresserat  fames.  57  Omnesque  provinciae  rveniebant  in  Aegyptum, 
ut  emerent  escas  et  malum  inopiae  temperarent. 
A  *}  °Audiens  autem  Iacob  quod  alimenta  venderentur  in  Aegypto 
T  L  dixit  filiis  suis :  Quare  negligitis  ?  2Audivi  quod  triticum  venun- 
detur  in  Aegypto ;  descf-ndite,  et  emite  nobis  necessaria,  &ut  possimus 
vivere,  et  non  consumamur  inopia. 

3  Descendentes  igitur  fratres  Ioseph  decern,  ut  emerent  frumenta  in 
Aegypto  (4  Beniamin  domi  retento  a  Iacob,  qui  dixerat  fratribus  eius : 
°Ne  forte  in  itinere  quidquam  patiatur  mali),  5  ingressi  sunt  terram 
Aegypti  cum  aliis  qui  pergebant  ad  emendum.  dErat  autem  fames  in 
terra  Chanaan.  6  eEt  Ioseph  erat  princeps  in  terra  Aegypti,  atque  ad 
eius  nutum  frumenta  populis  vendebantur.  /Cumque  adorassent  eum 
fratres  sui,  7  et  agnovisset  eos,  quasi  ad  alienos  ^durius  loquebatur 
interrogans  eos:  Unde  venistis?  Qui  responderunt :  De  terra  Chanaan, 
ut  emamus  victui  necessaria.  8  Et  tamen  fratres  ipse  cognoscens  non 
est  cognitus  ab  eis.  9  ,lRecordatusque  somniorum,  quae  aliquando 
viderat,  ait  ad  eos:  Exploratores  estis:  ut  videatis  infirmiora  terrae 
venistis.  10  Qui  dixerunt:  Non  est  ita,  domine;  sed  servi  tui  venerunt 
ut  emerent  cibos.    n  Omnes  filii  unius  viri  sumus;  pacifici  venimus, 


34 


fratres  suos,  qui  ut  emerent  alimenta  eo  advenerant,  dure  tractat 
(42,  1-17),  atque  hac  condicione  domutn  remittit  ut  postea  rever- 
suri  Beniamin    secum   ducant  (18-25),   quod,    licet  patre  reluctante 


nee  quidquam  famuli  tui  machinantur  mali.  12  Quibus  ille  respondit : 
Aliter  est :  immunita  terrae  huius  considerare  venistis.  13  At  illi :  Duo- 
decim,  inquiunt,  servi  tui  fratres  sumus  filii  viri  unius  in  terra  Cha- 
naan ;  minimus  cum  patre  nostro  est,  %lius  non  est  super.  14  Hoc  est, 
ait,  quod  locutus  sum :  exploratores  estis.  15  lam  nunc  experimentum 
vestri  capiam:  Jper  salutem  Pharaonis  non  egrediemini  hinc,  donee 
veniat  frater  vester  minimus.  16  Mittite  ex  vobis  unum,  et  adducat 
eum ;  vos  autem  eritis  in  vinculis,  donee  probentur  quae  dixistis,  utrum 
vera  an  falsa  sint;  alioquin,  per  salutem  Pharaonis,  exploratores  estis. 
17  Tradidit  ergo  illos  custodiae  tribus  diebus. 

18  Die  autem  tertio  eductis  de  carcere  ait :  Facite  quae  dixi  et 
vivetis,  fcDeum  enim  timeo.  19  Si  pacifici  estis,  frater  vester  unus 
ligetur  in  carcere;  vos  autem  abite  et  ferte  ^frumenta,  quae  emistis, 
in  domos  vestras ;  20  et  wf ratrem  vestrum  minimum  ad  me  adducite, 
ut  possim  vestros  probare  sermones,  et  non  moriamini.  Fecerunt  ut 
dixerat  21  et  locuti  sunt  ad  invicem:  nMerito  haec  patimur,  quia 
peccavimus  in  fratrem  nostrum  videntes  angustiam  animae  illius, 
dum  deprecaretur  nos,  et  non  audivimus;  °idcirco  venit  super  nos 
ista  tribulatio.  22E  quibus  unus,  Ruben,  ait:  Nunquid  non  dixi  vobis: 
PNoIite  peccare  in  puerum;  et  non  audistis  me?  ^En  sanguis  eius 
exquiritur.  23  Nesciebant  autem  quod  intelligeret  Ioseph,  eo  quod  per 
interpretem  loqueretur  ad  eos.  24  Avertitque  se  parumper  ret  fievit, 
et  reversus  locutus  est  ad  eos.  25  Tollensque  Simeon  et  ligans,  illis 
praesentibus,  siussit  ministris  ut  implerent  eorum  saccos  tritico,  et 
reponerent  pecunias  singulorum  in  sacculis  suis,  datis  supra  cibariis 
in  viam.  Qui  fecerunt  ita. 

26  At  illi  portantes  frumenta  in  asinis  suis  profecti  sunt.  27  l Aper- 
toque  unus  sacco,  ut  daret  iumento  pabulum  Min  deversorio,  con- 
templatus  pecuniam  in  ore  sacculi  28  dixit  fratribus  suis :  Reddita  est 
mihi  pecunia;  en  habetur  in  sacco.  Et  obstupefacti  turbatique  mutuo 
dixerunt:  Quidnam  est  hoc  quod  fecit  nobis  Deus?  29  Veneruntque 
ad  Iacob  patrem  suum  in  terram  Chanaan,  et  narraverunt  ei  omnia, 
quae  accidissent  sibi  dicentes :  30  vLocutus  est  nobis  dominus  terrae 
dure  et  putavit  nos  exploratores  esse  provinciae.  31  Cui  respondimus : 
Pacifici  sumus  nee  ullas  molimur  insidias.  32  Duodecim  fratres  uno 
patre  geniti  sumus;  unus  a'non  est  super,  minimus  cum  patre  nostro 
est  in  terra  Chanaan.  33  Qui  ait  nobis :  *>Sic  probabo  quod  pacifici 
sitis:  fratrem  vestrum  unum  dimittite  apud  me,  et  cibaria  domibus 
vestris  necessaria  sumite  et  abite  34  fratremque  vestrum  minimum 
adducite  ad  me,  ut  sciam  quod  non  sitis  exploratores,  et  istum,  qui 
tenetur  in  vinculis,  recipere  possitis,  ac  deinceps  quae  vultis  ^emendi 
habeatis  licentiam.  35  aHis  dictis,  cum  frumenta  effunderent,  singuli 
reppererunt  in  ore  saccorum  ligatas  pecunias;  exterritisque  simul  om- 
nibus, 36  dixit  pater  Iacob :  ^Absque  liberis  me  esse  fecistis :  Ioseph 
non  est  super;  Simeon  tenetur  in  vinculis,  et  Beniamin  auferetis:  in 
me  haec  omnia  mala  reciderunt.  37  Cui  respondit  Ruben :  cDuos  filios 
meos  interfice,  si  non  reduxero  ilium  tibi:  trade  ilium  in  manu  mea, 
et  ego  eum  tibi  restituam.  38  At  ille,  Non  descendet,  inquit,  filius 
meus  vobiscum :  dfrater  eius  mortuus  est,  et  ipse  solus  remansit : 
si  quid  ei  adversi  accident  in  terra  ead  quam  pergitis,  ^deducetis 
canos  meos  cum  dolore  ad  inferos. 

A  2  Interim  fames  omnem  terram  avehementer  premebat ;  2consum- 
Tc  O  ptisque  cibis,  quos  ex  Aegypto  detulerant,  dixit  Iacob  ad  filios 
suos:  Revertimini  et  emite  nobis  pauxillum  escarum.  3  Respondit 
Iudas :  Denuntiavit  nobis  vir  ille  sub  attestatione  iurisiurandi  dicens : 
&Non  videbitis  faciem  meam,  nisi  fratrem  vestrum  minimum  adduxe- 
ritis  vobiscum.  4  Si  ergo  vis  eum  mittere  nobiscum,  pergemus  pariter 
et  ememus  tibi  necessaria ;  5  sin  autem  non  vis,  non  ibimus ;  vir 
enim,  ut  saepe  diximus,  denuntiavit  nobis  dicens:  Non  videbitis 
faciem  meam  absque  fratre  vestro  minimo.  6  Dixit  eis  Israel:  In 
meam  hoc  fecistis  miseriam,  ut  cindicaretis  ei  et  alium  habere  vos 
fratrem.  7  At  illi  responderunt :  Interrogavit  nos  homo  per  ordinem 
nostram  progeniem;  si  pater  viveret,  si  haberemus  fratrem,  et  nos 
respondimus  ei  consequenter  iuxta  id  quod  fuerat  sciscitatus;  nun- 


LIBER    GENESIS 
42,12—43,7 


i  vr.  32.  —  v.  cp.  37,  30. 
;  i  Rg  17,  55. 


kLv  25,  43;  2  Es  5,  15. 

I  vr.  33- 

"ivr.  34;  cp.  43,  5;  44,  23. 

21,  22]  RR.  in  D.  3  Qdg. 

«  cf .  Jb  36,  8,  9;  Sap.  17,  10. 

—  v.  cp.  37,  23-28. 
0  Pro  21,  13;  Mt  7,  2. 

pep.  37,  22. 

Q  cp.  9,  5;  2  Par  24,  22.  —  cf. 

3  Rg  2,  32;  Ps  9,  13;  Lc  11, 

rep.  43,  30.  [50,  51. 

J  cp.  44,1. —  cf.  Mt  5,44;   Rm 
12,  17,  20. 


*vr.  35 ;   cp.  43,  21. 
u  Ex  4,  24:  Jr  9.  2. 


v  vr.  7,  9. 


x  vr.  13. 

y  vr.  15,  19,  20. 


zcp.  34,  10,  21. 
a  vr.  27;  cp.  43,  21. 

(36)1R.  in  D.  3  Qdg. 

b  cp.  43,  14. 


c  cf.  cp.  46,  9. 


dvT.  13,  32,  36;  cp.  37,  33;r44, 
evr.  4;  cp.  44,  29.  [2R. 

/cp.  37,  35  5  44,  31.  —  cf.  Tb 

6,  15. 
flcp.  41,  54,  57. 


b  cp.  42,  15,  20;  44,  23. 


ccp.  42,  7-13. 


35  — 


LIBER    GENESIS 

43,  8  —  44,  5 


d  cp.  42,   2. 

e  cp.  42,  371  44,  32. 

r/]  R.  in  fr.  2  p.  D.  3  Qdg. 
/  cf.  cp.  32,  20;  Pro  18,  16. 

gv.  cp.  37.  25. 

Acp.  42,  25,  27,  35- 

14]  *  Catech.  R.  I  2,  11.  —  v. 

vr.   11  ( ;  cp.  42,  36). 
i  v.  cp.  17,  1. 
/  cf .  2  Es  1.  11. 
k  cp.  42,  30. 

I  vr.  19;  cp.  44,  1,  4.  —  cf.  cp. 

24,  2;  39-  4. 

m  cf.   Lv   26,   36;    Jb   15,   21; 

Sap  17,  10. 


n  cp.  42,  3,  10. 
o  cp.  42,  27.  28. 


p  cf.  cp.  23,  16. 

q  cp.  42,  25. 

r  v.  cp.  18,  4;  24,  32. 

5  vr  .11. 
t  Lc  14,  1. 

«  cp.  42,  6.  —  v.  cp.  37,  7.  10. 

27]  v.  cp.  45,  4- 

v  cp.  42,  11,  13. 

x  vr.  26.  —  v.  cp.  37,  7-9- 

yep.  35.  17.  18. 

z  cp.  42,  13. 

2Q, 30]  R.  in  jr.  2  p.  D.  3  Qdg. 

a  3  Rg  3,  26.  —  cf.  Jr    31,  20. 

b  cp.  42,  24. 

c  cp.  45,  I. 
a  vr.  25. 


e  cp.  46,  34;  Ex  8,  26. 


cp.  46 
Dn  i, 


cf. 


/cf.  2  Rg  11,  8.  —  v.  1  Re  9, 

#cp.  45,  22.  [23. 

h  Ag  1,  6;  Jo  2,  10. 

a  vr.  4.  ■ —  v.  cp.  43,  16. 

b  cp  .42,  25. 


(26-38),  Iudae  consilio  et  praesertim  propter  grassaniem  fametn, 
factum  est  (43,  1-14).  Hague  comiter  eos,  qui  redierunt  cum  mu- 
neribus,    Ioseph   excipit  (15-25)   eisque   convivium  par  at   (26-34);  at 


quid  scire  poteramus  quod  dicturus  esset:  Adducite  fratrem  vestrum 
vobiscum?  8 Iudas  quoque  dixit  patri  suo :  Mitte  puerum  mecum,  ut 
proficiscamur  et  possimus  dvivere,  ne  moriamur  nos  et  parvuli  no- 
stri.  9eEgo  suscipio  puerum;  de  manu  mea  require  ilium.  Nisi  reduxero 
et  reddidero  eum  tibi,  ero  peccati  reus  in  te  omni  tempore.  10  Si 
non  intercessisset  dilatio,  iam  vice  altera  venissemus. 

11  Igitur  Israel  pater  eorum  dixit  ad  eos:  Si  sic  necesse  est,  facite 
quod  vultis:  sumite  de  optimis  terrae  fructibus  in  vasis  vestris,  'et 
deferte  viro  munera,  modicum  ^resinae  et  mellis  et  storacis,  stactes 
et  terebinthi  et  amygdalarum.  12  Pecuniam  quoque  duplicem  ferte 
vobiscum,  et  illam,  /lquam  invenistis  in  sacculis,  reportate,  ne  forte 
errore  factum  sit;  13  sed  et  fratrem  vestrum  tollite  et  ite  ad  virum. 
14  *Deus  autem  meus  omnipotens  Jfaciat  vobis  eum  placabilem,  et 
remittat  vobiscum  fratrem  vestrum  quem  tenet  et  hunc  Beniamin; 
fcego  autem  quasi  orbatus  absque  liberis  ero. 

15  Tulerunt  ergo  viri  munera  et  pecuniam  duplicem  et  Beniamin, 
descenderuntque  in  Aegyptum  et  steterunt  coram  Ioseph.  16  Quos 
cum  ille  vidisset  et  Beniamin  simul,  praecepit  'dispensatori  domus 
suae  dicens:  Introduc  viros  domum  et  occide  victimas  et  instrue 
convivium,  quoniam  mecum  sunt  comesturi  meridie.  17  Fecit  ille  quod 
sibi  fuerat  imperatum  et  introduxit  viros  domum.  18  Ibique  mexterriti 
dixerunt  mutti'o :  Propter  pecuniam,  quam  retulimus  prius  in  saccis 
nostris  introducti  sumus,  ut  devolvat  in  nos  calumniam  et  violenter 
subiciat  servituti  et  nos  et  asinos  nostros.  19  Quamobrem  in  ipsis  fo- 
ribus  accedentes  ad  dispensatorem  domus  20  locuti  sunt :  Oramus, 
domine,  ut  audias  nos:  niam  ante  descendimus  ut  emeremus  escas; 
21  quibus  emptis,  °cum  venissemus  ad  deversorium,  aperuimus  saccos 
nostros  et  invenimus  pecuniam  in  ore  saccorum;  quam  nunc  eodem 
pondere  reportavimus.  22  Sed  et  aliud  attulimus  argentum,  ut  emamus 
quae  nobis  necessaria  sunt ;  non  est  in  nostra  conscientia  quis  posuerit 
earn  in  marsupiis  nostris.  23  At  ille  respondit :  Pax  vobiscum,  nolite 
timere.  Deus  vester  et  Deus  patris  vestri  dedit  vobis  thesauros  in 
saccis  vestris ;  nam  pecuniam,  quam  dedistis  mihi,  Pprobatam  ego  habeo. 
Eduxitque  ad  eos  «Simeon,  24  et  introductis  domum  rattulit  aquam, 
et  laverunt  pedes  suos,  deditque  pabulum  asinis  eorum.  25  Illi  vero 
parabant  «munera,  donee  ingrederetur  Ioseph  meridie;  audierant  enim 
quod  ibi  'comesturi  essent  panem. 

26Igitur  ingressus  est  Ioseph  domum  suam,  obtuleruntque  ei  munera 
tenentes  in  manibus  suis  et  "adoraverunt  proni  in  terram.  27  At  ille, 
clementer  resalutatis  eis,  interrogavit  eos  dicens:  Salvusne  est  pater 
vester  senex  vde  quo  dixeratis  mihi  ?  adhuc  vivit?  28Qui  responderunt : 
Sospes  est  servus  tuus  pater  noster:  adhuc  vivit.  ^Et  incurvati  ado- 
raverunt  eum.  29Attollens  autem  Ioseph  oculos  vidit  Beniamin  s>fratrem 
suum  uterinum  et  ait:  Iste  est  frater  vester  parvulus,  *de  quo  dixe- 
ratis mihi  ?  Et  rursum,  Deus,  inquit,  misereatur  tui,  fili  mi.  30  Festi- 
navitque,  quia  °commota  fuerant  viscera  eius  super  fratre  suo,  et 
erumpebant  lacrimae,  et  introiens  cubiculum  ^flevit.  31  Rursumque, 
lota  facie,  egressus  ccontinuit  se  et  ait :  Ponite  dpanes.  32  Quibus 
appositis,  seorsum  Ioseph  et  seorsum  fratribus,  Aegyptiis  quoque,  qui 
vescebantur  simul,  seorsum  (eillicitum  est  enim  Aegyptiis  comedere 
cum  Hebraeis,  et  profanum  putant  huiuscemodi  convivium),  33  sede- 
runt coram  eo,  primogenitus  iuxta  primogenita  sua  et  minimus  iuxta 
aetatem  suam.  Et  mirabantur  nimis,  34  /sumptis  partibus  quas  ab  eo 
acceperant;  maiorque  pars  venit  Beniamin,  ita  ut  tfquinque  partibus 
excederet.  Biberuntque  et  /linebriati  sunt  cum  eo. 
A  A  Praecepit  autem  Ioseph  adispensatori  domus  suae  dicens :  bImple 
t:  i  saccos  eorum  frumento,  quantum  possunt  capere,  et  pone  pe- 
cuniam singulorum  in  summitate  sacci ;  2  scyphum  autem  meum  ar- 
genteum  et  pretium,  quod  dedit  tritici,  pone  in  ore  sacci  iunioris. 
Factumque  est  ita.  3  Et,  orto  mane,  dimissi  sunt  cum  asinis  suis. 
4  Iamque  urbem  exierant  et  processerant  paululum ;  tunc  Ioseph,  ac- 
cersito  dispensatore  domus,  Surge,  inquit,  et  persequere  viros,  et 
apprehensis  dicito :  Quare  reddidistis  malum  pro  bono  ?  5  Scyphus, 
quem  furati  estis,  ipse  est  in  quo  bibit  dominus  meus,  et  in  quo 


-  36  - 


experiri  cupiens,  utrum  fratri  etiam  natu  minimo  inviderent  necne, 
per  scyphum  inmissum  in  saccum  Beniamin,  eos  furti  coarguit 
(44,  1 -17);  sed  commotus  obsecrationibus  Iudae,  qui  se  in  manapium 


LIBER    GENESIS 
44,  6  —  45,  7 


caugurari  solet :  pessimam  rem  fecistis.  6  Fecit  ille  ut  iusserat.  Et  ap- 
prehensis  per  ordinem  locutus  est.  7  Qui  responderunt :  Quare  sic 
loquitur  dominus  noster,  ut  servi  tui  tantum  flagitii  commiserint? 
8  dPecuniam,  quam  invenimus  in  summitate  saccorum,  reportavimus 
ad  te  de  terra  Chanaan;  et  quomodo  consequens  est  ut  furati  simus 
de  domo  domini  tui  aurum  vel  argentum  ?  9  Apud  quemcumque  fuerit 
inventum  servorum  tuorum  quod  quaeris,  emoriatur,  et  nos  erimus 
servi  domini  nostri.  10  Qui  dixit  eis :  Fiat  iuxta  vestram  sententiam : 
apud  quemcumque  fuerit  inventum,  ipse  sit  servus  meus,  vos  autem 
eritis  innoxii.  n  Itaque  festinato  deponentes  in  terram  saccos  ape- 
ruerunt  singuli.  12  Quos  scrutatus  incipiens  a  maiore  usque  ad  mini- 
mum invenit  scyphum  in  sacco  Beniamin.  13  At  illi,  /scissis  vestibus, 
oneratisque  rursum  asinis,  reversi  sunt  in  oppidum. 

14  Primusque  Iudas  cum  fratribus  ingressus  est  ad  Ioseph  (necdum 
enim  de  loco  abierat),  ^omnesque  ante  eum  pariter  in  terram  cor- 
ruerunt.  15  Quibus  ille  ait:  Cur  sic  agere  voluistis?  An  ignoratis  quod 
non  sit  similis  mei  in  7laugurandi  scientia?  16  Cui  Iudas,  Quid  respon- 
debimus,  inquit,  domino  meo  ?  vel  quid  loquemur  aut  iuste  poterimus 
obtendere?  Deus  invenit  *iniquitatem  servorum  tuorum;  en  omnes 
^servi  sumus  domini  mei,  et  nos  et  apud  quem  inventus  est  scyphus. 
17Respondit  Ioseph  :fcAbsit  a  me  ut  sic  agam :  qui  furatus  est  scyphum, 
ipse  sit  servus  meus;  vos  autem  abite  liberi  ad  patrem  vestrum. 

18  Accedens  autem  propius  Iudas  confidenter  ait:  *Oro,  domine  mi, 
loquatur  servus  tuus  verbum  in  auribus  tuis,  et  ne  mirascaris  famulo 
tuo ;  ntu  es  enim  post  Pharaonem  19  dominus  meus.  Interrogasti  prius 
servos  tuos:  °Habetis  patrem  aut  fratrem?  20  Et  nos  respondimus  tibi 
domino  meo :  Est  nobis  pater  senex  et  Ppuer  parvulus,  qui  in  senec- 
tute  illius  natus  est,  cuius  uterinus  frater  mortuus  est;  et  ipsum 
solum  «habet  mater  sua,  pater  vero  tenere  diligit  eum.  21  rDixistique 
servis  tuis:  Adducite  eum  ad  me,  et  ponam  oculos  meos  super  ilium. 
22Suggessimus  domino  meo :  Non  potest  puer  relinquere  patrem  suum ; 
si  enim  ilium  dimiserit,  smorietur.  23Et  dixisti  servis  tuis :  *Nisi  venerit 
frater  vester  minimus  vobiscum,  non  videbitis  amplius  faciem  meam. 
24  Cum  ergo  ascendissemus  ad  famulum  tuum  patrem  nostrum,  narra- 
vimus  ei  omnia  quae  locutus  est  dominus  meus.  25  Et  dixit  pater 
noster :  "Revertimini  et  emite  nobis  parum  tritici.  26  Cui  diximus : 
Ire  non  possumus:  si  frater  noster  minimus  descenderit  nobiscum, 
proficiscemur  simul ;  alioquin,  illo  absente,  non  audemus  videre  faciem 
viri.  27  Ad  quae  ille  respondit:  vVos  scitis  quod  duos  genuerit  mihi 
uxor  mea.  23  Egressus  est  unus,  et  dixistis :  ^Bestia  devoravit  eum, 
et  hucusque  non  comparet.  29  #Si  tuleritis  et  istum,  et  *aliquid  ei  in 
via  contigerit,  deducetis  canos  meos  cum  maerore  aad  inferos.  30  Igi- 
tur,  si  intravero  ad  servum  tuum  patrem  nostrum,  et  puer  defuerit  (cum 
anima  illius  ex  huius  anima  pendeat),  31  videritque  eum  non  esse  no- 
biscum, morietur;  &et  deducent  famuli  tui  canos  eius  cum  dolore  ad 
inferos.  32  Ego  proprie  servus  tuus  sim,  qui  in  meam  hunc  recepi 
fidem  et  spopondi  dicens:  cNisi  reduxero  eum,  peccati  reus  ero  in 
patrem  meum  omni  tempore.  33  Manebo  itaque  servus  tuus  pro  puero 
in  ministerio  domini  mei,  et  puer  ascendat  cum  fratribus  suis.  34  Non 
enim  possum  redire  ad  patrem  meum,  absente  puero,  ne  calamitatis, 
quae  oppressura  est  patrem  meum,  testis  adsistam. 
A  C  Non  se  poterat  ultra  acohibere  Ioseph  multis  coram  adstantibus, 
*  O  unde  praecepit  ut  egrederentur  cuncti  foras,  et  nullus  interesset 
alienus  agnitioni  mutuae.  2  Elevavitque  vocem  cum  fietu,  quam  audie- 
runt  Aegyptii  omnisque  domus  Pharaonis.  3  Et  dixit  fratribus  &suis : 
Ego  sum  Ioseph:  adhuc  pater  meus  vivit?  Non  poterant  respondere 
fratres  nimio  terrore  perterriti.  4Ad  quos  ille  clementer,  Accedite, 
inquit,  ad  me.  Et  cum  accessissent  prope,  cEgo  sum,  ait,  Ioseph, 
frater  vester,  quem  vendidistis  in  Aegyptum.  5  <*Nolite  pavere,  neque 
vobis  durum  esse  videatur  quod  vendidistis  me  in  his  regionibus; 
epro  salute  enim  vestra  misit  me  Deus  ante  vos  in  Aegyptum.  6  Bien- 
nium  est  enim  quod  coepit  fames  esse  in  terra,  fet  adhuc  quinque 
anni  restant,  quibus  nee  ?arari  poterit  nee  meti.  7  Praemisitque  me 
Deus  ut  reservemini  super  terram  et  escas  ad  vivendum  habere  pos- 


cvr.  15.  —  cf.  Lv  19,  26:  In 
18,  10;  4  Rg  2i,  6;  2  Par 
33,  6  . 

d  cp.  43,  21. 
«cf.  cp.  31,  32. 


^cp.  37,  29. 


Jfcp.  37,   7,  9,   10;   42,  6;   43, 
26,  28. 

h  vr.  s. 

i  cp.  37,  18;  42,  21,  22.  —  Nm 
;  vr.  9.  [32,  23;  Lm  1,14. 

k  cf.  Pro  17,  15. 

/  cp.  43,  20. 

m  cp.  18,  30,  32;  Ex  32,  22. 

n  cp.  41,  40. 

ocp.  42,  13;  43,  7- 

Pep.  37,  3- 

tfef.  cp.  35,  18. 

rep.  42,  IS,  20;  43,  3.  5- 


s  cf.  vr.  St. 

top.  42,  15;  43,  3-5- 


u  cp.  43,   2. 

y.cp.  46,  19. 
*cp.  37,  20,  32,  33. 
yep.  42,  36. 
2  cp.  42,  4,  38. 
acf.  cp.  37,  35- 

&cp.  42,  38. 
c  cp.  43,  9. 


/]  v.  cp.  43,  29. 
acp.  43,  3i. 


b  Ac  7,  13. 

4,  J]  R.  in  jr.  2  p.  D.  2  Qdg. 

c  cp.  37,  28. 

5]  v.  vr.  8. 

5-5]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  6,  21. 

acf.  Is  40,  2*2  Cor  2,  7. 

ecp.  50,  20;  Ps  104,  16,  17;  2 

Rg  16,  10,  11;  Ac  4,  27,  28. 
6]  v.  vr.  4. 
/cp.  41,  30. 
$Ex  34,  21;  Dt  21,  4;  1  Rg  8, 

12.  —  cf.  Is  30,  24. 


—  37 


LIBER    GENESIS 
45,  8  —  46,  16 


Loco  fratris  dat  (18-34),  voce  magna  sese  manifestat  (45,  1-3),  ti- 
more  perculsos  fratres  solatur  et  ad  pattern  mittit  ut  eum  secum  addu- 
cant  (4-28).  lacob,  Deo  annuente,filio  obsequitur  et  cum  suis  in  Aegyptum 


81  RR.  in  fs.  s.  Joseph. 

hci.  2   Rg  15,  io;  Est  4,  14; 

Am  3,  6. 
id.  Est  16,  11;   1  Mc  11,  32. 
j  vr.  26;  cp.  41,  40-43. 
0]  v.  vr.  13. 

£cp.  46,  34;   47,   1,  4,  6,  27; 

50,  8;   Ex  8,  22.  —  cf.  cp. 

47,  11;  Js  10,  41. 
/  cp.  47,  12;  50,  21. 

m  cf.  cp.  42,  23. 
13I  v.  vr.  4. 
n  Ac  7,  14. 


18]  v.  vr.  8. 

0  cp.  47,  6. 

pel.  cp.  27,  28;  Nm  18,12,  29. 

Q  cp.  46,  5. 


r  cf.  4  Rg  S,  5,  22,  23. 
set.  cp.  43,  34. 


/  cf.  cp.  42,  22. 

26-28]  R.  in  jr.  3  p.  D.  3  Qdg. 

u  cf.  Lc  24,  41;  Ac  12,  14. 

v  vr.  19,  21;  cp.  46,  5. 
x  cp.  46,  30. 

a  cp.  21,  32  (;  26,  23;  28,  10). 
b  cf.  cp.  26.  24,  25;  28,  13;  31, 
ccp.  15,1;  Jb33,i4,  IS-  U2. 
3,  4]  R.  in  fs.  Fugae  D.  N.  in 
d  cp.  28,  13.  [Aegyp. 

e  cp.  35,  11;  47,  27.  —  cf.  cp. 

12,  2;  Ex  1,  7,  12;  Dt  26,  5. 
/  cp.   15,   16;    28,   15;   48,  21; 

50,  24;  Ex  3,  8. 
gel.  Tb  14,  15. 
h  cp.  45.  19,  21,  27. 
/Js  24,  3;  Jdt  5,  10;     Ps  104, 


23 


;  Is  52,  4;  Ac  7,  IS 


8-11]  Ex  6,  14-16. 
;  Ex  1,  1-5. 

k  Nm  26,  5;   1  Par  5,  1-3. 

/  Ex  6,  15;  1  Par  4,  24. 

m  1  Par  6,  1. 

n  cp. 38,3,4;  29,30;  1  Par  2.3; 

0  cp.  38,  3,  7,  10.  [4,  21. 

p  1  Par  2,  5. 

qr  1  Par  7,  1. 

f  v.  cp.  29,  3I-3S;   17-21. 
s  Nm  26,  15-18. 


sitis.  8  Non  vestro  consilio,  sed  ''Dei  voluntate  hue  missus  sum,  qui 
fecit  me  quasi  ^patrem  Pharaonis  et  dominum  universae  domus  eius 
ac  ■fprincipem  in  omni  terra  Aegypti.  9  Festinate  et  ascendite  ad 
patrem  meum,  et  dicetis  ei:  Haec  mandat  filius  tuus  Ioseph:  Deus 
fecit  me  dominum  universae  terrae  Aegypti :  descende  ad  me,  ne  mo- 
reris ;  10  et  fchabitabis  in  terra  Gessen  erisque  iuxta  me  tu  et  filii  tui 
et  filii  filiorum  tuorum,  oves  tuae  et  armenta  tua  et  universa  quae 
possides.  n  *Ibique  te  pascam  (adhuc  enim  quinque  anni  residui  sunt 
famis),  ne  et  tu  pereas  et  domus  tua  et  omnia  quae  possides.  12  En 
oculi  vestri  et  oculi  fratris  mei  Beniamin  vident  quod  mos  meum 
loquatur  ad  vos.  13  Nuntiate  patri  meo  universam  gloriam  meam  et 
cuncta  quae  vidistis  in  Aegypto.  Festinate  et  "adducite  eum  ad  me. 

14  Cumque  amplexatus  recidisset  in  collum  Beniamin  fratris  sui, 
flevit,  illo  quoque  similiter  fiente,  super  collum  eius.  15  Osculatusque 
est  Ioseph  omnes  fratres  suos,  et  ploravit  super  singulos.  Post  quae 
ausi  sunt  loqui  ad  eum. 

16  Auditumque  est  et  celebri  sermone  vulgatum  in  aula  regis :  Ve- 
nerunt  fratres  Ioseph.  Et  gavisus  est  Pharao  atque  omnis  familia  eius. 
17  Dixitque  ad  Ioseph  ut  imperaret  fratribus  suis  dicens :  Onerantes 
iumenta  ite  in  terram  Chanaan  18  et  tollite  inde  patrem  vestrum  et 
cognationem  et  venite  ad  me ;  et  ego  °dabo  vobis  omnia  bona  Aegypti, 
ut  comedatis  Pmedullam  terrae.  19  Praecipe  etiam  ut  tollant  tfplaustra 
de  terra  Aegypti  ad  subvectionem  parvulorum  suorum  ac  coniugum, 
et  dicito :  Tollite  patrem  vestrum  et  properate  quantocius  venientes ; 
20  nee  dimittatis  quidquam  de  supellectili  vestra,  quia  omnes  opes 
Aegypti  vestrae  erunt. 

21  Feceruntque  filii  Israel  ut  eis  mandatum  fuerat.  Quibus  dedit 
Ioseph  plaustra  secundum  Pharaonis  imperium  et  cibaria  in  itinere. 
22  Singulis  quoque  proferri  iussit  rbinas  stolas:  Beniamin  vero  dedit 
trecentos  argenteos  cum  squinque  stolis  optimis  23tantundem  pecuniae 
et  vestium  mittens  patri  suo,  addens  et  asinos  decern,  qui  subveherent 
ex  omnibus  divitiis  Aegypti,  et  totidem  asinas  triticum  in  itinere 
panesque  portantes.  24Dimisit  ergo  fratres  suos  et  proficiscentibus  ait : 
*Ne  irascamini  in  via.  25  Qui  ascendentes  ex  Aegypto  venerunt  in 
terram  Chanaan  ad  patrem  suum  lacob  26et  nuntiaverunt  ei  dicentes : 
Ioseph  filius  tuus  vivit  et  ipse  dominatur  in  omni  terra  Aegypti.  Quo 
audito,  lacob  quasi  de  gravi  somno  evigilans  tamen  "non  credebat 
eis.  27  Illi  e  contra  referebant  omnem  ordinem  rei.  Cumque  vidisset 
vplaustra  et  universa  quae  miserat,  revixit  spiritus  eius  28  et  ait : 
Sufficit  mihi  si  adhuc  Ioseph  filius  meus  vivit :  vadam  et  ^videbo  ilium 
antequam  moriar. 

A/i  Profectusque  Israel  cum  omnibus  quae  habebat,  venit  ad  apu- 
1"  teum  iuramenti  et,  mactatis  ibi  victimis  bDeo  patris  sui 
Isaac,  2  audivit  eum  cper  visionem  noctis  vocantem  se  et  dicentem 
sibi:  lacob,  lacob.  Cui  respondit:  Ecce  adsum.  3  Ait  illi  Deus:  Ego 
sum  dfortissimus  Deus  patris  tui:  noli  timere,  descende  in  Aegyptum, 
quia  ein  gentem  magnam  faciam  te  ibi.  4  Ego  descendam  tecum  illuc, 
et  tego  inde  adducam  te  revertentem;  ^Ioseph  quoque  ponet  manus 
suas  super  oculos  tuos. 

5  Surrexit  autem  lacob  aputeo  iuramenti;  tuleruntque  eum  filii 
cum  parvulis  et  uxoribus  suis  in  plaustris,  7lquae  miserat  Pharao  ad 
portandum  senem  6  et  omnia  quae  possederat  in  terra  Chanaan ;  *ve- 
nitque  in  Aegyptum  cum  omni  semine  suo,  7  filii  eius  et  nepotes, 
filiae  et  cuncta  simul  progenies. 

8  ^'Haec  sunt  autem  nomina  filiorum  Israel,  qui  ingressi  sunt  in 
Aegyptum,  ipse  cum  liberis  suis:  fcPrimogenitus  Ruben.  9  Filii  Ruben, 
Henoch  et  Phallu  et  Hesron  et  Charmi;  10  filii  ^Simeon  Iamuel  et 
Iamin  et  Ahod  et  Iachin  et  Sohar  et  Saul  filius  Chanaanitidis ;  ll  filii 
mLevi  Gerson  et  Caath  et  Merari ;  12  filii  "Iuda  Her  et  Onan  et  Sela 
et  Phares  et  Zara ;  mortui  sunt  autem  °Her  et  Onan  in  terra  Chanaan, 
natique  sunt  filii  pPhares  Hesron  et  Hamul;  13  «filii  Issachar  Thola  et 
Phua  et  lob  et  Semron ;  14  filii  Zabulon  Sared  et  Elon  et  Iahelel : 
15  rhi  filii  Liae,  quos  genuit  in  Mesopotamia  Syriae  cum  Dina  filia 
sua :  omnes  animae  filiorum  eius  et  filiarum  triginta  tres.    16  sFilii  Gad 


-  38 


ad  eum  veniens  (46,  1-27)  magno  cum  gaudio  excipitur,  ad  Pha- 
racn  in  introducitur  et  ab  eo  terra  Gessen  donatur  (28-47  12).  De- 
nique  Iosephuni,  qui   interea   quidquid  Aegyptii  haberent,   Pharaoni 


Sephion  et  Haggi  et  Suni  et  Esebon  et  Heri  et  Arodi  et  Areli;  17  t  filii 
Aser  Iamne  et  Iesua  et  Iessui  et  Beria,  Sara  quoque  soror  eorum ; 
filii  Beria  Heber  et  Melchiel :  18  "hi  filii  Zelphae,  vquam  dedit  Laban 
Liae  filiae  suae ;  et  hos  genuit  Iacob :  sedecim  animas.  19  ^Filii  Rachel 
uxoris  Iacob  Ioseph  et  Beniamin ;  2<>  s/natique  sunt  Ioseph  filii  in  terra 
Aegypti,  quos  genuit  ei  Aseneth  filia  Putiphare  sacerdotis  2Heliopoleos, 
Manasses  et  Ephraim;  2i  afilii  Beniamin  Bela  et  Bechor  et  Asbel  et 
Gera  et  Naaman  et  Echi  et  Ros  et  Mophim  et  Ophim  et  Ared: 
22  hi  filii  Rachel,  quos  genuit  Iacob :  omnes  animae  quattuordecim. 
23&Filii  Dan  Husira;  24cfilii  Nephtali  Iasiel  et  Guni  et  Ieser  et  Sallem; 
25  dhi  filii  Balae,  equam  dedit  Laban  Racheli  filiae  suae ;  et  hos  genuit 
Iacob:  omnes  animae  septem.  26  Cunctae  animae,  quae  ingressae  sunt 
cum  Iacob  in  Aegyptum,  et  egressae  sunt  de  femore  illius,  absque 
uxoribus  filiorum  eius,  sexaginta  sex;  27  filii  autem  Ioseph,  qui  nati 
sunt  ei  in  terra  Aegypti,  animae  duae:  /omnes  animae  domus  Iacob, 
quae  ingressae  sunt  in  Aegyptum,  fuere  septuaginta. 

28  Misit  autem  Iudam  ante  se  ad  Ioseph,  ut  nuntiaret  ei,  et  ^occur- 
reret  in  Gessen.  29  Quo  cum  pervenisset,  iuncto  Ioseph  curru  suo, 
ascendit  obviam  patri  suo  ad  eundem  locum  vidensque  eum  7lirruit 
super  collum  eius  et  inter  amplexus  flevit.  30Dixitque  pater  ad  Ioseph : 
'lam  laetus  moriar,  quia  vidi  faciem  tuam,  et  superstitem  te  relinquo. 

31  At  ille  locutus  est  ad  fratres  suos,  et  ad  omnem  domum  patris 
sui:  -fAscendam  et  nuntiabo  Pharaoni,  dicamque  ei:  Fratres  mei  et 
domus  patris  mei,  qui  erant  in  terra  Chanaan,  venerunt  ad  me  32  et 
*sunt  viri  pastores  ovium  curamque  habent  alendorum  gregum ;  pecora 
sua  et  armenta  et  omnia,  quae  habere  potuerunt,  adduxerunt  secum. 
33Cumque  vocaverit  vos  et  dixerit :  Quod  est  opus  vestrum  ?  34respon- 
debitis:  Viri  pastores  sumus  servi  tui  mab  infantia  nostra  usque  in 
praesens,  et  nos  et  patres  nostri.  Haec  autem  dicetis,  ut  habitare 
possitis  in  "terra  Gessen,  quia  °detestantur  Aegyptii  omnes  pastores 
ovium. 

AH  Ingressus  ergo  Ioseph  anuntiavit  Pharaoni  dicens:  Pater  meus 
t:  /  et  fratres,  oves  eorum  et  armenta  et  cuncta  quae  possident  ve- 
nerunt de  terra  Chanaan ;  et  ecce  consistunt  in  Herra  Gessen.  2  Extre- 
mos  quoque  fratrum  suorum  quinque  viros  constituit  ccoram  rege, 
3  quos  ille  interrogavit :  dQuid  habetis  operis  ?  Responderunt :  ^Pastores 
ovium  sumus  servi  tui  et  nos  et  patres  nostri.  4  /Ad  peregrinandum 
in  terra  tua  venimus,  quoniam  non  est  herba  gregibus  servorum 
tuorum,  ingravescente  fame  in  terra  Chanaan;  petimusque  ut  esse 
nos  iubeas  servos  tuos  in  ^terra  Gessen. 

5  Dixit  itaque  rex  ad  Ioseph :  Pater  tuus  et  fratres  tui  venerunt  ad 
te.  6  7lTerra  Aegypti  in  conspectu  tuo  est;  *in  optimo  loco  fac  eos 
habitare  et  trade  eis  terram  Gessen.  Quod  si  nosti  in  eis  esse  Mros 
industrios,  constitue  illos  magistros  pecorum  meorum. 

7  Post  haec  introduxit  Ioseph  patrem  suum  ad  regem  et  statuit  eum 
coram  eo,  'qui  benedicens  illi  8  et  interrogatus  ab  eo :  Quot  sunt  dies 
annorum  vitae  tuae  ?  9  Respondit :  Dies  mperegrinationis  meae  centum 
triginta  annorum  sunt,  nparvi  et  mali  et  non  pervenerunt  usque  ad 
°dies  patrum  meorum  quibus  peregrinati  sunt,  10  et  benedicto  rege, 
egressus  est  foras.  n  Ioseph  vero  patri  et  fratribus  suis  dedit  posses- 
sionem in  Aegypto  in  optimo  terrae  loco  PRamesses,  ut  «praece- 
perat  Pharao,  12  et  ralebat  eos  omnemque  domum  patris  sui  praebens 
cibaria  singulis. 

*3In  toto  enim  orbe  panis  deerat,  et  oppresserat  fames  terram 
maxime  Aegypti  et  Chanaan.  I4  E  quibus  omnem  pecuniam  congre- 
gavit  pro  *venditione  frumenti,  et  intulit  earn  in  aerarium  regis.  i^Cum- 
que  defecisset  emptoribus  pretium,  venit  cuncta  Aegyptus  ad  Ioseph 
dicens :  Da  nobis  panes.  'Quare  morimur  coram  te,  deficiente  pecunia  ? 
16  Quibus  ille  respondit:  Adducite  pecora  vestra,  et  dabo  vobis  pro 
eis  cibos,  si  pretium  non  habetis.  I7  Quae  cum  adduxissent,  dedit  eis 
alimenta  pro  equis  et  ovibus  et  bobus  et  asinis  sustentavitque  eos 
illo  anno  pro  commutatione  pecorum.  I8  Venerunt  quoque  anno  se- 
cundo  et  dixerunt  ei:  Non  celabimus  dominum  nostrum  quod,  de- 
ficente  pecunia,  pecora  simul  defecerunt;  nee  clam  te  est  quod  absque 


LIBER    GENESIS 
46,i7  —  47,i8 


Par  7,  30. 


u  v.  cp.  30,  10-13. 
v  cp.  29,  24. 
x  cp.  30,  23;  35,  18. 
yep.  41.  50-52. 
zcp.  41,  45- 

a  v.  Nm  26,  38-40;   1  Par  7,  6- 
12;  8,  1. 


b  Nm  26,  42;  1  Par  7.  12. 
c  Nm  26,  48;   1  Par  7,  13. 
d  cp.  30,  5-8. 
e  cp.  29,  29. 


/  Ex  i,  5;  Dt  10,  22.  —  cf.  Ac 

7,  14. 
gv.  cp.  45,  10. 

29]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  s,  10. 
h  cf.  cp.  45,   14. 
jo]  R.  in  js.  s.  Ioseph. 
i  cp.  45,  28. —  cf.  Lc  2,  29,  30. 

;cp.  47,  1. 
f  cp.  47,  3. 


m  cp.  37,  12. 

n  vr.  28. 

ocp.  43,  32;  Ex  8,  26. 

a  cp.  46,  31. 


b  cp.  45,  10. 

c  Ac  7,  13- 

dcp.  46,  33- 

e  cp.  46,  32,  34. 

/  cp.  15,  13;  Dt  26,  5. 


g  cp.  46,  34. 

h  cf.  cp.  20,  15. 
i  cp.  45,  18. 
;  Ex  18,  21,  25. 


/  vr.  10. 

m  1  Par  29. 15;  Ps  38, 13;  il8- 

19,54;  Heb  ii,  9,  13. 
n  Jb  14,  1.  —  cf.  Ps  38,  6,  7; 

89,  10;  Sap  2,  1;  Jc  4,  IS- 
0  cp.  11,  32;  25,  7;  35,  28. 
p  Ex  1,  11;    12,  37.  —  cf.  cp. 
q  vr.  6  .  [4s,  10. 

r  cp.  45,  11;  50,  21. 


*cp.  41,  56. 
t  vr.  19. 


—  39 


LIBER    GENESIS 
47,i9  —  48,i7 


tribuendum  cur  aver  at  (13-26),  septendecim  annis  post  ad  se  ad- 
vocat,  obtestatur  de  sepultura  (27-31),  eiusdemque  filiis  benedicens 
Ephraim   natu  minorem  Manasse  primogenito   anteponit  (48,  1-20), 


u  cf.  2  Es  s.  2.  3. 


v  vr.  26.  —  cf.  1  Es  7,  24. 


x  cp.  41,  34. 

25]  v.  cp.  41,  SS- 
y  v.  cp.  33,  IS- 


a  v.  cp.  45.  10. 

b  cp.  46,  3. 

c  cp.  46,  3;  Ex  1,  7,  12. 

d  cf.  vr.  9. 

e  Dt  31,  14;  3  Rg  2,  1. 

/v.  cp.  33.  IS- 
gcp.  24,  2,  9. 

h  cp.  24,  49- 

t  cf.  cp.  25,  9;   2  Kg  19,  37. 

;  cf.  cp.  50.  24. 

k  cp.  23,  17-19;  49,  29-32;   SO, 

5,  13. 
Icp.  48,  2;  3  Rg  1,  47-  —  cf. 

Heb  11,  21. 


a  v.  cp.  17,  1. 

b  cp.  28,  13,  19;  35.  6.  9. 

31  v.  cp.  13,  13. 

c  cp.  35,  n,  12. —  cf.  cp.  17.1 

d  cp.  41,  50,  51;  46,  20. 

e  Js  13,  7,  29;  14,  4;  17,  17. 


/v.  cp.  35,  16-19. 


!  cf.  cp.  33,  5- 


A  cp.  49,  25,  26;  Heb  11,  2 1. — 
*  cf  cp.  27,  1.  [cf.  cp.  27,4. 

;cp.  27  ,27. 
ill  v.  cp.  46,  30. 
kci.cp.  37,  33  5  45.  26. 
/cf.  Ps  127,  6. 


m  vr.  17, 

n  vr.  19. 

0  Heb  11,  21. 

p  cp.  17,  1;  24,  40. 

JS,  r<5]  *Catech.  R.  Ill  2, 10;  IV 

9,  4.  —  v.  vr.  11 ;  cp.  32.  0. 
q  cf.  ps  22,  1,  2. 
r  cf.  cp.  31,29;  32, 1;  Mti8, 10. 
s  Is  44.  22,  23;  49,  7;  63,  9- — 

cf.  2  Rg  4,  9;  Ps  33,  23,120, 
t  Am  9,  12;  Ac  is,  17.  [7- 

«  cf.  Nm  26,  34,  37. 
»  vr.  14. 


corporibus  et  terra  nihil  habeamus.  19  Cur  ergo  moriemur  te  vidente  ? 
Et  Mnos  et  terra  nostra  tui  erimus:  erne  nos  in  servitutem  regiam,  et 
praebe  semina,  ne,  pereunte  cultore,  redigatur  terra  in  solitudinem. 

20  Emit  igitur  Ioseph  omnem  terram  Aegypti,  vendentibus  singulis 
possessions  suas  prae  magnitudine  famis.  Subiecitque  earn  Pharaoni 

21  et  cunctos  populos  eius,  a  novissimis  terminis  Aegypti  usque  ad 
extremos  fines  eius,  22  vpraeter  terram- sacerdotum,  quae  a  rege  tradita 
fuerat  eis;  quibus  et  statuta  cibaria  ex  horreis  publicis  praebebantur, 
et  idcirco  non  sunt  compulsi  vendere  possessiones  suas.  23  Dixit  ergo 
Ioseph  ad  populos:  En,  ut  cernitis,  et  vos  et  terram  vestram  Pharao 
possidet:  accipite  semina  et  serite  agros,  24  ut  fruges  habere  possitis. 
^Quintam  partem  regi  dabitis;  quattuor  reliquas  permitto  vobis  in 
sementem  et  in  cibum  familiis  et  liberis  vestris.  25  Qui  responderunt : 
Salus  nostra  in  manu  tua  est;  ^respiciat  nos  tantum  dominus  noster, 
et  laeti  serviemus  regi.  26  Ex  eo  tempore  usque  in  praesentem  diem, 
in  universa  terra  Aegypti  regibus  quinta  pars  solvitur,  et  factum  est 
quasi  in  legem  absque  *terra  sacerdotali,  quae  libera  ab  hac  condi- 
cione  fuit. 

27  °Habitavit  ergo  Israel  in  Aegypto,  id  est  in  terra  Gessen,  et  pos- 
sedit  earn,  fcauctusque  est  et  cmultiplicatus  nimis. 

28  Et  vixit  in  ea  decern  et  septem  annis ;  dfactique  sunt  omnes  dies 
vitae  illius  centum  quadraginta  septem  annorum.  29  eCumque  appro- 
pinquare  cerneret  diem  mortis  suae,  vocavit  filium  suum  Ioseph  et 
dixit  ad  eum :  ^Si  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo  #pone  manum 
tuam  sub  femore  meo  et  facies  mihi  misericordiam  et  veritatem,  ut 
;'non  sepelias  me  in  Aegypto ;  30  sed  Mormiam  cum  patribus  meis,  et 
''auferas  me  de  terra  hac  condasque  in  fcsepulcro  maiorum  meorum. 
Cui  respondit  Ioseph :  Ego  faciam  quod  iussisti.  31  Et  ille,  Iura 
ergo,  inquit,  mihi.  Quo  iurante,  *adoravit  Israel  Deum  conversus 
ad  lectuli  caput. 

A  O  His  ita  transactis,  nuntiatum  est  Ioseph  quod  aegrotaret  pater 
T  O  suus;  qui,  adsumptis  duobus  filiis  Manasse  et  Ephraim,  ire  pei- 
rexit.  2  Dictumque  est  seni :  Ecce  films  tuus  Ioseph  venit  ad  te.  Qui 
confortatus  sedit  in  lectulo,  3  et  ingresso  ad  se  ait :  aDeus  omnipotens 
6apparuit  mihi  in  Luza,  quae  est  in  terra  Chanaan,  benedixitque 
mihi,  *  et  ait :  Ego  cte  augebo  et  multiplicabo,  et  faciam  te  in  turbas 
populorum;  daboque  tibi  terram  hanc  et  semini  tuo  post  te  in  pos- 
sessionem sempiternam.  5  dDuo  ergo  filii  tui,  qui  nati  sunt  tibi  in  terra 
Aegypti,  antequam  hue  venirem  ad  te,  emei  erunt:  Ephraim  et  Ma- 
nasses  sicut  Ruben  et  Simeon  reputabuntur  mihi.  6  Reliquos  autem, 
quos  genueris  post  eos,  tui  erunt,  et  nomine  fratrum  suorum  voca- 
buntur  in  possessionibus  suis.  7  Mihi  enim,  quando  veniebam  de  Me- 
sopotamia, /mortua  est  Rachel  in  terra  Chanaan  in  ipso  itinere; 
eratque  vernum  tempus,  et  ingrediebar  Ephratam,  et  sepelivi  earn 
iuxta  viam  Ephratae,  quae  alio  nomine  appellatur  Bethlehem.  8Videns 
autem  filios  eius  dixit  ad  eum :  Qui  sunt  isti?  9  Respondit:  tfFilii  mei 
sunt,  quos  donavit  mihi  Deus  in  hoc  loco.  Adduc,  inquit,  eos  ad 
me,  ut  /lbenedicam  illis. 

10  *Oculi  enim  Israel  caligabant  prae  nimia  senectute,  et  clare  videre 
non  poterat.  Applicitosque  ad  se  •'deosculatus  et  circumplexus  eos 
11  dixit  ad  filium  suum:  fcNon  sum  fraudatus  adspectu  tuo,  *insuper 
ostendit  mihi  Deus  semen  tuum.  12  Cumque  tulisset  eos  Ioseph  de 
gremio  patris,  adoravit  pronus  in  terram  13  et  posuit  Ephraim  ad 
dexteram  suam,  id  est  ad  sinistram  Israel;  Manassen  vero  in  sinistra 
sua,  ad  dexteram  scilicet  patris,  applicuitque  ambos  ad  eum;  l*mqui 
extendens  manum  dexteram  posuit  super  caput  Ephraim  minoris  fratris, 
sinistram  autem  super  caput  Manasse,  qui  maior  natu  erat,  ncom- 
mutans  manus.  15  °Benedixitque  Iacob  filiis  Ioseph  et  ait:  Deus,  Pin 
cuius  conspectu  ambulaverunt  patres  mei  Abraham  et  Isaac;  Deus, 
Oqui  pascit  me  ab  adulescentia  mea  usque  in  praesentem  diem ;  16  ran- 
gelus,  qui  «eruit  me  de  cunctis  malis,  benedicat  pueris  istis,  et  'in- 
vocetur  super  eos  nomen  meum,  nomina  quoque  patrum  meorum 
Abraham  et  Isaac;  et  «crescant  in  multitudinem  super  terram.  W  Vi- 
deos autem  Ioseph,  quod   vposuisset   pater  suus  dexteram  manum 


—  40 


praedicit  reditum  in  Chanaan  (21-22),  filiisque  omnibus  congregatis, 
a  Ruben  ad  Beniamin,  quae  cuique  in  diebus  novissimis  ventura  es- 
sent  vaticinatur  et  faustissima  praesertim  Iudae  et  Iosepho  adnuntians 


super  caput  Ephraim,  graviter  accepit  et  apprehensam  manum  patris 
levare  conatus  est  de  capite  Ephraim  et  transferre  super  caput  Ma- 
nasse  18  dixitque  ad  patrem :  Non  ita  convenit,  pater :  quia  hie  est 
primogenitus ;  pone  dexteram  tuam  super  caput  eius.  19  Qui  renuens 
ait:  Scio,  fili  mi,  scio;  ^et  iste  quidem  erit  in  populos  et  multipli- 
cabitur,  sed  f rater  eius  minor  maior  erit  illo,  et  semen  illius  crescet 
in  gentes.  30  Benedixitque  eis  in  tempore  illo  dicens :  In  te  benedicetur 
Israel  atque  dicetur:  */Faciat  tibi  Deus  sicut  Ephraim  et  sicut  Ma- 
nasse.  Constituitque  Ephraim  ante  Manassen.  2lEt  ait  ad  Ioseph  filium 
suum:  En  ego  morior,  et  serit  Deus  vobiscum  reducetque  vos  ad 
terram  patrum  vestrorum.  22Do  tibi  apartem  unam  extra  fratres  tuos, 
quam  tuli  de  manu  6Amorrhaei  in  gladio  et  arcu  meo. 

A  Q    Vocavit  autem  Iacob  filios  suos  et  ait  eis :  aCongregamini,  ut 
*  7     adnuntiem  quae  ventura  sunt  vobis  bin  diebus  novissimis. 

2  Congregamini  et  audite,  filii  Iacob, 

audite  Israel  patrem  vestrum. 

3  Ruben  cprimogenitus  meus, 

tu  fortitudo  mea  et  principium  doloris  mei ; 
dprior  in  donis,  maior  in  imperio, 

4  effusus  es  sicut  aqua,  cnon  crescas, 

quia  fascendisti  cubile  patris  tui 
et  maculasti  stratum  eius. 

5  ^Simeon  et  Levi  fratres, 

vasa  7liniquitatis  bellantia : 

6  *in  consilium  eorum  non  veniat  anima  mea, 

et  in  ^coetu  illorum  non  sit  fcgloria  mea ; 
quia  zin  furore  suo  occiderunt  virum, 

et  in  voluntate  sua  suffoderunt  murum. 

7  Maledictus  furor  eorum,  quia  pertinax ; 

et  indignatio  eorum,  quia  dura. 
mDividam  eos  in  Iacob, 

et  dispergam  eos  in  Israel. 

8  "Iuda,  te  laudabunt  fratres  tui, 

°manus  tua  in  cervicibus  inimicorum  tuorum, 
Padorabunt  te  filii  patris  tui. 

9  «Catulus  leonis  Iuda. 

Ad  praedam,  fili  mi,  ascendisti. 
rrequiescens  accubuisti  ut  leo 

et  quasi  leaena:  quis  suscitabit  eum? 

10  sNon  auferetur  sceptrum  de  Iuda 

et  dux  *de  femore  eius, 
donee  veniat  qui  Mmittendus  est; 
et  vipse  erit  exspectatio  gentium. 

11  Ligans    ad  vineam  pullum  suum 

et  ad  vitem,  o  fili  mi,  asinam  suam. 
Lavabit  in  vino  stolam  suam 

et  in  ^sanguine  uvae  pallium  suum. 

12  Pulchriores  sunt  oculi  eius  vino 

et  dentes  eius  lacte  candidiores. 

13  S'Zabulon  in  slitore  maris  habitabit 

et  in  statione  navium  pertingens  usque  ad  Sidonem. 

14  Issachar  asinus  fortis  accubans  inter  cterminos, 

15  vidit  requiem  quod  esset  bona 
et  terram  quod  optima 
et  supposuit  umerum  suum  ad  portandum 
bfactusque  est  tributis  serviens. 

16  Dan  ciudicabit  populum  suum 

sicut  et  alia  tribus  in  Israel. 

17  dFiat  Dan  coluber  in  via,  cerastes  in  semita, 

mordens  ungulas  equi,  ut  cadat  ascensor  eius  retro. 

18  eSalutare  tuum,  exspectabo,  Domine. 


LIBER    GENESIS 
48,  18  —  49, 18 


xNm  i,  33-35;   *.  19.  21;  Dt 
33,  17. 

y  cf.  Rt  4,  11,  12. 

z  cp.  46,  4;  So,  24;  Ex  33,  16; 

Nra  14,  9:   Dt  20,  1,  3.  4; 

31,  6,  8;  Js  1,  5;  Jd  1,  22; 

2  Par  13,  12;  15,  2;  20,  17; 

Ps  45,  8,  12  etc. 
acf. 
b 


cf.  Js  16,  1.  —  v.  Js  24,  32; 

cf.  Js  24,  8.  [Jo  4,  5- 

1-27]  Dt  33,  6-25. 
a  1  Par  28,  8;  Tb  14,  5;  Am  3, 


7;  1  Mc  2,  49. 

24,  14;  Dt  4,  30; 31.29; 
Is  2,  2;  Jr  23,  20;  Dn  2,  28; 


*Nm 


10,  4;  Os  3,  5. 
c  cp.  29,  32. 

d  cf.  Dt  21,  17. 
e  Dt  33,  6. 

/cp.  35,  22;   1  Par  5,  1.  —  v. 
Dt  27,  20. 

if  cp.  29,  33,  34. 

h  cp.  34   ,25.  26. 

i  cf.  Pro  1,  15,  16. 

;  cf.  Ps  25,  4;  Eph  5,  11. 

k  cf.  Ps  29,  13;  56,  9. 

Up.  34  ,25. 


m  Js  19  ,1-9;  21, 1-42;  1  Par  4, 
24-39-  —  v.  Nm  3,  5-13. 

n  cp.  29,  35.  —  cf.  cp.  27,  29. 

0  cf.  Ps  17,  38-41. 

p  1  Par  5,  2.  —  cf.  Nm  10,  14; 

Jd  1,   1,  2. 
Q  Ap  5,  5-  —  cf.  Os  5,  14. 

r  cf.  Nm  23,  24;  24,  9. 

10]  Cp.  in  frr.  Adv.  ad  vsp.  —  R. 

in  D.  4  Adv.  etc.  —  cf.  Ant. 

«  O  Emm.  »  (23  Dec), 
s  Nm  24,   17;    1  Par  28,  4;   Zc 

10,  11;  Mt  2,  6;  Jo  1,  45. 
t  cf.  Gn  15,  4. 
u  Is   11,   1;   Ez  21,   27;    Dn  9, 

25;   Mt  21,  9;  Heb  7,  14. 
v  Is  11,  10;   42,  4;   49,  6  ss.; 

55,  S;    60,   1-5;   Ag  2,  7,  8; 

Lc  2,  30-32. 
*Dt  32,  14;  4  Rg  18,  32. 
/2]  v.  vr.  10. 
y  Js  19,  10-16. 
z  cf.  Dt.  1,  7;  Js  9, 1;  Jd  5,17. 

a  Jd  5,  16  . 


b  Js  16,  10.  —  cf.  Pro  12,  24. 

c  cp.  30,  6;  Jd  13,  2,  25. 

'  Td  18,  27. 

e  Ps  24,  5;  118, 166, 174;  Is  25, 
9;  Mic  7,  7;  Hab  2,  3.  — 
cf.  Lc  2,  25. 


—  41 


LIBER   GENESIS 
49,  iq  —  50,  17 


(49,  1-27),  mortem  oppetit  (28-32),  sollemni  funere  effertur  et  cum 
patribus  suis  sepelitur  (50,  1-13).  Tandem  ipse  Joseph  fratres  hor- 
tatus  ut  redituri  in  Chanaan  ipsius  ossa  defer  ant,  moritur  (14-25). 


/cf.  1  Par  5,  18-22. 

20]  Ant.  in  js.Corp.Chr.—  cf. 

gjs    19,   24-31.  IPs  62,6,  12. 

h  Jd  4,  6-10. 

22-26]  L.  et  Cpp*  infs.  s.  Joseph, 
i  Js  17  ,14,  18;  1  Par  5,  1;  Ps 

.    79'  9' 

;cp.  37,  24,  28;  39,  20. 

k  cf.  Jb  29,  20. 

I  v.  js,  24;  60,  16. 

m  Ps  79,  1. 

n  Is  28,  16;  Eph  2,  20;  1  Pt  2, 

4.  —  cf.  Dt  32,  4. 
0  cp.  35,  3;  So,  17. 
pcv.  17,  1;   35.  11. 

q  Hab  3,  6. 


r  cf .  Jd  20,  21,  25;  Ez  22,  27. 
s  Zc  14,  1.  —  cf.  Ez  39,  10. 

£  Ecli  44,  26. 

wvr.  33;  cp.  25,  8,  17. 

fl.cp.  47.  30. 

x  cp.  50,  13.  —  cf.  cp.  23,  9. 

y  v.  cp.  23,  16-18. 

z  cp.  25,  9. 

acp.  23,  19. 
bcp.  35.  29. 


cvr.  29  . 

a  vr.  25.  —  cf.  2  Par  16,  14; 

Mt  26,  12;  Mr  16,  i;  Lc  23, 

56;  Jo  19,  39,  40. 
b  cf .  vr.   10;    Nm  20.   29;    Dt 

34,  8;  Jdt  16,  29;  Jb  2,  13; 

Ecli  22,  13. 
<rcf.  cp.  33,  IS. 
a  cp.  47,  29,  30. 
e2  Par  16,  14;  Is  22,  16;  Mt 

27,  60. 


/  v.  cp.  45,  10. 


g  cf.  1  Rg  31,  13;  Jdt  16,  29; 
Ecli  22, 13;  Ez  3, 15;  Ac  8,2. 
h  cf .  2  Rg  1,  17;  Ac  8,  2. 


1  cp.  49,  29,  30. 

;  cf.  Ac  7.  16. 
k  cp.  23,  16. 


/  cf.  Jb   15,   21,   : 

45,  3- 
met.  3  Rg  2,  5-8. 


cp. 


19  ^Gad  accinctus  proeliabitur  ante  eum 

et  ipse  accingetur  retro  rsum. 

20  #Aser,  pinguis  panis  eius, 

et  praebebit  delicias  regibus. 

21  ^Nephthali  cervus  emissus 

et  dans  eloquia  pulchritudinis. 

22  *Filius    accrescens    Ioseph,    filius    accrescens    et    decorus 

filiae  discurrerunt  super  murum.  [adspectu; 

23  Sed  ^exasperaverunt  eum,  et  iurgati  sunt, 

invideruntque  illi  habentes  iacula. 

24  fcSedit  in  forti  arcus  eius, 

et  dissoluta  sunt  vincula  bracchiorum  et  manuum  illius 
per  manus  'potentis  Iacob; 

inde  mpastor  egressus  est,  "lapis  Israel. 

25  °Deus  patris  tui  erit  adiutor  tuus, 

et    p  Omnipotens    benedicet    tibi    benedictionibus    caeli 
benedictionibus  abyssi  iacentis  deorsum,  [desuper, 

benedictionibus  uberum  et  vulvae. 

26  «Benedictiones  patris  tui  confortatae  sunt 

benedictionibus  patrum  eius, 
donee  veniret  desiderium  collium  aeternorum: 

nant  in  capite  Ioseph  et  in  vertice  nazaraei  inter  fratres 

27  rBeniamin  lupus  rapax  mane  comedet  praedam  Lsuos. 

et  vespere  *dividet  spolia. 

28  *Omnes  hi  in  tribubus  Israel  duodecim.  Haec  locutus  est  eis 
pater  suus,  benedixitque  singulis  benedictionibus  propriis. 

29  Et  praecepit  eis  dicens :  Ego  wcongregor  ad  populum  meum ;  vse- 
pelite  me  cum  patribus  meis  in  ^spelunca  duplici,  quae  est  in  agro 
Ephron  hethaei  30  contra  Mambre  in  terra  Chanaan,  ^quam  emit 
Abraham  cum  agro  ab  Ephron  hethaeo  in  possessionem  sepulcri. 
31  Ibi  sepelierunt  *eum  et  °Saram  uxorem  eius,  ibi  sepultus  est  bIsaac 
cum  Rebecca  coniuge  sua,  ibi  et  Lia  condita  iacet.  32  Finitisque 
mandatis,  quibus  filios  instruebat,  collegit  pedes  suos  super  lectulum, 
et  obiit;  cappositusque  est  ad  populum  suum. 

C  A  Quod  cernens  Ioseph  ruit  super  faciem  patris  flens  et  deosculans 
M  U  eum.  2Praecepitque  servis  suis  medicis  ut  aaromatibus  condirent 
patrem;  3  quibus  iussa  explentibus,  transierunt  quadraginta  dies:  iste 
quippe  mos  erat  cadaverum  conditorum.  bFlevitque  eum  Aegyptus 
septuaginta  diebus.  4  Et,  expleto  planctus  tempore,  locutus  est  Ioseph 
ad  familiam  Pharaonis:  cSi  inveni  gratiam  in  conspectu  vestro,  lo- 
quimini  in  auribus  Pharaonis :  5  eo  quod  dpater  meus  adiuraverit  me 
dicens :  En  morior :  in  sepulcro  meo,  quod  efodi  mihi  in  terra  Chanaan, 
sepelies  me.  Ascendam  igitur  et  sepeliam  patrem  meum  ac  revertar. 
6  Dixitque  ei  Pharao :  Ascende  et  sepeli  patrem  tuum,  sicut  adiuratus 
es.  7  Quo  ascendente,  ierunt  cum  eo  omnes  senes  domus  Pharaonis 
cunctique  maiores  natu  terrae  Aegypti,  8  domus  Ioseph  cum  fratribus 
suis,  absque  parvulis  et  gregibus  atque  armentis,  quae  dereliquerant 
in  /terra  Gessen.  9  Habuit  quoque  in  comitatu  currus  et  equites;  et 
facta  est  turba  non  modica.  10Veneruntque  ad  aream  Atad,  quae  sita 
est  trans  Iordanem;  ubi  ^celebrantes  exsequias  ''planctu  magno  atque 
vehementi  impleverunt  septem  dies.  UQuod  cum  vidissent  habitatores 
terrae  Chanaan,  dixerunt:  Planctus  magnus  est  iste  Aegyptiis.  Et 
idcirco  vocatum  est  nomen  loci  illius  planctus  Aegypti.  12  Fe- 
cerunt  ergo  filii  Iacob,  sicut  *praeceperat  eis;  13et  portantes  eum 
in  terram  Chanaan  J'sepelierunt  eum  in  spelunca  duplici,  fcquam 
emerat  Abraham  cum  agro  in  possessionem  sepulcri  ab  Ephron 
hethaeo  contra  faciem  Mambre. 

14  Reversusque  est  Ioseph  in  Aegyptum  cum  fratribus  suis  et  omni 
comitatu,  sepulto  patre.  l6Quo  mortuo,  *timentes  fratres  eius  et  mutuo 
colloquentes :  wNe  forte  memor  sit  iniuriae,  quam  passus  est  et  reddat 
nobis  omne  malum  quod  fecimus,  16  mandaverunt  ei  dicentes :  Pater 
tuus  praecepit  nobis  antequam  moreretur,    17  ut  haec  tibi  verbis  illius 


42 


1.  Filii  Israel  mirabillter  multiplicati  opprimuntur,  sed  et  in  libcrtatem  vindlcantur  (Ex  1, 
1- 13, 16)  Rex  Aegypti  cum  Israel  nimis  roboratum  adfligendo  (1-7) 
nihil  prof  ice  ret   (8-14),    natos   Hebraeorum    necari    iubet   (15-22); 


diceremus:  "Obsecro  ut  obliviscaris  sceleris  fratrum  tuorum  et  pec- 
cati  atque  malitiae,  quam  exercuerunt  in  te.  Nos  quoque  oramus  ut 
servis  °Dei  paths  tui  dimittas  iniquitatem  hanc.  Quibus  auditis,  flevit 
Ioseph.  18  Veneruntque  ad  eum  fratres  sui,  et  Pproni  adorantes  in 
terrain  dixerunt :  Servi  tui  sumus.  19  Quibus  ille  respondit :  Nolite 
tiraere ;  «num  Dei  possumus  resistere  voluntati  ?  20  Vos  cogitastis  de 
me  malum,  sed  rDeus  vertit  iilud  in  bonum,  ut  exaltaret  me  sicut 
impraesentiarum  cernitis,  et  salvos  faceret  multos  populos.  21  Nolite 
timere:  ego  spascam  vos  et  parvulos  vestros.  Consolatusque  est  eos, 
et  *blande  ac  leniter  est  locutus. 

22  Et  habitavit  in  Aegypto  cum  omni  domo  paths  sui  vixitque 
centum  decern  annis  et  wvidit  Ephraim  filios  usque  ad  tertiam  ge- 
nerationem.  ^Filii  quoque  Machir  filii  Manasse  nati  sunt  in  ^genibus 
Ioseph.  23  Quibus  transactis,  locutus  est  frathbus  suis :  Post  mortem 
meam  Deus  2/visitabit  vos,  et  ascendere  vos  faciet  de  terra  ista  ad 
terram  ^quam  iuravit  Abraham,  Isaac  et  Iacob.  24  Cumque  adiurasset 
eos  atque  dixisset :  aDeus  visitabit  vos :  asportate  ossa  mea  vobiscum 
de  loco  isto,  25  mortuus  est,  expletis  centum  decern  vitae  suae  annis. 
Et  bconditus  aromatibus  repositus  est  in  cloculo  in  Aegypto. 


LIBER   GENESIS 
50,  18-25 


n  cf.  Pro  28,  13. 

0  cp.  49,  25. 
pci.  cp.  37.  7,  10. 
q  cp.  30,  2  ;  2  Par  20,  6-  Est  13, 
8;  Rm  9,19.  —  cf.  4&g  S,  7- 
20]  v.  cp.  45,  8. 
r  cp.  45,  5,  7.  -  cf.  Is  28,  28,  29. 

s  cp.45, 11;  47, 12.-  cf.Mt  5,44. 
/  cp.  34,  3- 

uci.  Tb  9,  ix !  Jb  42,  16;   Ps 

127,  6. 
v  Nm  32,  39;  1  Par  7,  14,  15. 
*  cf.  cp.  30,  3;  Jb  3,  12. 
yep.  is,  14;  46,  4;  48,  21;  Ex 

3,  16,  17.  —  cf.  Heb  11.  12. 
z  cp.  51  ,18;  26,  3;  35,  12  etc. 
a  (all)  Ex  13.  19.  —  Js  24,  32. 
b  vr.  2.  —  cf.  Ecli  49,  18. 
c  cf.  Js  24,  32. 


LIBER  EXODUS 


HEBRAICE  "  VEELLE  SEMOTH  „ 


"""aec  sunt  anomina  filiorum  Israel  qui  ingressi  sunt 
in  Aegyptum  cum  Iacob :  singuli  cum  domibus  suis 
introierunt :  2  Ruben,  Simeon,  Levi,  Iudas,  3  Issa- 
char,  Zabulon  et  Beniamin,  *  Dan  et  Nephthali, 
Gad  et  Aser.  5  Erant  igitur  omnes  animae  eorum, 
qui  egressi  sunt  de  femore  Iacob,  &septuaginta ; 
Ioseph  autem  in  Aegypto  erat.  6  cQuo  mortuo  et 
universis  frathbus  eius  omnique  cognatione  ilia, 
7<*  filii  Israel  creverunt  et  equasi  germinantes  multiplicati  sunt  ac 
roborati  nimis  impleverunt  terram. 

8  /Surrexit  interea  rex  novus  super  Aegyptum,  qui  ignorabat  Ioseph ; 
9  et  ait  ad  populum  suum:  Ecce  ^populus  filiorum  Israel  multus  et 
fortior  nobis  est :  19  ;ivenite,  *sapienter  opphmamus  eum,  ne  forte 
multiplicetur  et,  si  ingruerit  contra  nos  bellum,  addatur  inimicis 
nostris,  expugnatisque  nobis  egrediatur  de  terra.  H  Praeposuit  itaque 
eis  magistros  operum,  ut  ^'adrligerent  eos  fconehbus :  aedificaveruntque 
urbes  tabernaculorum  Pharaoni,  Phithom  et  *Ramesses.  12  Quan- 
toque  opphmebant  eos,  tanto  magis  multiplicabantur  et  crescebant. 
13Oderantque  filios  Israel  Aegyptii,  et  adrligebant  illudentes  eis; 
14  atque  ad  mamahtudinem  perducebant  vitam  eorum  opehbus  duris 
luti  et  lateris  omnique  famulatu,  quo  in  terrae  opehbus  premebantur. 
!5  Dixit  autem  rex  Aegypti  obstetricibus  Hebraeorum,  quarum  una 
vocabatur  Sephora,  altera  Phua,  *6  praecipiens  eis :  Quando  obsteth- 
cabitis  Hebraeas,  et  partus  tempus  advenerit,  si  masculus  fuerit, 
interficite  eum ;  si  femina,  reservate.  !?  wTimuerunt  autem  obstetrices 
Deum  et  °non  fecerunt  iuxta  praeceptum  regis  Aegypti,  sed  conser- 
vabant  mares.  18  Quibus  ad  se  accersitis  rex  ait :  Quidnam  est  hoc 
quod  facere  voluistis,  ut  pueros  servaretis?  19  Quae  responderunt : 
Non  sunt  hebraeae  sicut  aegyptiae  mulieres;  ipsae  enim  obstetricandi 
habent  scientiam  et,  phusquam  veniamus  ad  eas,  pariunt.  2<>  PBene 
ergo  fecit  Deus  obstetricibus:  et  crevit  populus  confortatusque  est 
nimis.   2*  Et,  quia  timuerunt  obstetrices  Deum.  «aedificavit  eis  domos. 


LIBER  EXODUS 
1,  2-21 


a  Gn  35,  23-26;  46,  8-26. 


b  Gn  46, 

27 

Dt 

10 

22. 

c  Gn  50, 

25. 

d  Gn  47,  27; 
24;  Ac  7, 
eci.  Ez  16, 
/  (all)  Ac  7, 
g  Ps  104,  24 
*  Ps  82,  3-5 
1  Pro  21,30. 

Dt 

17. 

?i. 

26; 

26, 
— cf 

Ac 
cf. 

s;  Ps  104 

.  Gn  46,  3 

7,  19. 

Sap.  2,  10- 
[20 

;  cp.  3,  7;  Gn  is,  13;  Dt  26,6. 
k  cp.  2,   11;    s,  4,  5;   6,  6,  7; 

Ps  80,  7. 
/cp.  12,  37;  Gn  47,  11. 

m  cp.  2,  23;   6,  9;  Nm  20,  15; 
Ac  7,  19,  34- 


n  Pro  16,  6. 

0  cf .  Dn  3,  16-18;  2  Mc  7,  30; 
Ac  s,  29. 

£cf.  Pro  11,  18;  Ec  8,  12;  Heb 

6,  10  . 
2/]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  10,  14. 
q  cf.  Rt  4,  Ii;    1   Rg  2,  35 ;    2 

Rg   7,    11,   27;   3   Rg  2,   24; 

11,  38;  Ps  126,  1. 


43 


LIBER  EXODUS 

1,22  —  3,8 


Moyses  vero  e  flumine  a  filia  Pharaonis  eripitur  et  in  filium  ado- 
ptatur  (2,  1-10);  at,  post  tempos,  cum  Aegyptium  quendam  occidisset, 
fugit  et  versatur  in  Madian  (11-22).  Ingemiscentes  filios  Israel  Deus 


r  Ac  7,  19. 

s  Gn  41,  1. 

a  cp.  6,  20;  Nm  26,  59. 

b  Ac  7,  20;  Heb  11,  23. 

c  Jb  8,  11.  —  cf.  Is  18,  2. 

dSap  18,  5. 

e  vr.  5;  Is  19,  6. 

/  cp.  15,  20;  Nm  26,  59. 


cf.  vr.  3. 


A  Ac  7,  21.  —  cf.  Heb  11,  24. 
»  2  Rg  22,  17;  Ps  17,  17. 
;  Ac  7,  23,  24;  Heb  11,  24-26. 
k  v.  cp.  I,  11. 


/Ac  7,  22-28. 

mAcj,  35-  —  cf.  Mt  21,  13; 
»cf.  Tb  3,  10.  [Lci2,i4. 


0  Ac  7,  29;  Heb  11,  27. 
P  Gn  24,  11;   29,  2. 

tf  cp.  3,  I. 

r  Gn  24, 11;  29,  10;   1  Rg  9.  Ms 

5  cf.  Gn  29,  10. 

t  Nm  10,  29.  —  cf.  cp.  3,  1;  4, 


18;   18 


s;  9.  12. 


m  Gn  31,  545  43,  25. 


Par  23, 


v  cp.  4,  25;  18,  2,  3 

IS- 
*cp.  i8,  3;  Jd  18,  30. 
y  Ac  7,  29.  —  cf.  Heb  11, 13, 14. 
z  cf.  cp.  7,  7;  Ac  7,  23,  30. 
acf.  Dt  26,  7. 

6  cp.  3,  7,  9;  Gni8,  20;  Dt  24, 
cv.  cp.  6,  5-  [i5L  Jc  5,  4- 

d  Ps  104,  8;  105,  45;  Lc  1,  72. 
e  Gms,  18:26,3:28, 13, J4;46,4- 
/cp.  3,  7;  4,3i.—  cf.  Lc  1,25. 
gci.  cp.  3,  16. 

i-irt  LL.  in  D.  3  Qdg. 

2]  *  Catech.  R.  I  4.  10. 

2,  3I  R.  in  js.  spin.  Cor. 

a  cp.  4,  27;  18,  s;  24,  13:  Nm 

6Dt33,i6.      [io,33;3Rgi9,8. 

2-8]  Ac  7,  30-35. 

c  cf.  cp.  19,  3- 

d  Js  5,  16.  —  cf.  cp.  19, 12 ;  Ec 
ecf.  Gn  28,  17.  [5,  1. 

/  (all)  Mt  22,  32;  Mr  12,26  — 

cp.  4,  5;  Gn  28,13;  3  Rg  18, 

36.  —  cf.  Lc  20,  37. 
*cf.  3  Rg  19,  13;  Is  6,  2,  5. 
«  cp.  2,  23-25;   2  Es  9,  9;   Ps 
*  cp.  2,  23.  [105,  44- 

)  cp.  5,  13,  14. 
8]  v.  vr.  cp.  32,  11  etc. 
k  Gn  11,  s,  7;  18,  21. 


22Praecepit  ergo  Pharao  omni  populo  suo  dicens :  rQuidquid  mascu- 
lini  sexus  natum  fuerit  in  sflumen  proicite,  quidquid  feminini  reservate. 

2Egressus  est  post  haec  vir  de  domo  Levi  et  aaccepit  uxorem 
stirpis  suae ;  2  quae  concepit  et  peperit  filium  et  bvidens  eum 
elegantem  abscondit  tribus  mensibus.  3Cumque  iam  celare  non  posset, 
sumpsit  cfiscellam  scirpeam,  et  linivit  earn  bitumine  ac  pice  posuitque 
intus  infantulum  et  dexposuit  eum  ein  carecto  ripae  fluminis,  4  stante 
procul  /sorore  eius  et  considerante  eventum  rei.  5  Ecce  autem  de- 
scendebat  filia  Pharaonis  ut  lavaretur  in  flumine,  et  puellae  eius 
gradiebantur  per  crepidinem  alvei.  Quae,  cum  vidisset  fiscellam  in 
^papyrione,  misit  unam  e  famulabus  suis  et  allatam  6  aperiens  cer- 
nensque  in  ea  parvulum  vagientem  miserta  eius  ait:  De  infantibus 
Hebraeorum  est  hie.  7  Cui  soror  pueri,  Vis,  inquit,  ut  vadam,  et 
vocem  tibi  mulierem  hebraeam,  quae  nutrire  possit  infantulum?  8  Re_ 
spondit:  Vade.  Perrexit  puella,  et  vocavit  matrem  suam.  9  Ad  quam 
locuta  filia  Pharaonis.  Accipe,  ait,  puerum  istum  et  nutri  mini;  ego 
dabo  tibi  mercedem  tuam.  Suscepit  mulier  et  nutrivit  puerum  adul- 
tumque  tradidit  filiae  Pharaonis.  10  Quern  7iilla  adoptavit  in  locum 
filii  vocavitque  nomen  eius  Moyses  dicens:  Quia  Me  aqua  tuli  eum. 

11  In  diebus  illis,  postquam  creverat,  Moyses  ^egressus  est  ad  fratres 
suos  viditque  fcadflictionem  eorum  et  virum  aegyptium  percutientem 
quendam  de  hebraeis  fratribus  suis.  12  Cumque  circumspexisset  hue 
atque  illuc  et  nullum  adesse  vidisset,  Jpercussum  Aegyptium  abscondit 
sabulo.  13  Et  *egressus  die  altero  conspexit  duos  Hebraeos  rixantes; 
dixitque  ei  qui  faciebat  iniuriam:  Quare  percutis  proximum  tuum? 
14  Qui  respondit:  mQuis  te  constituit  principem  et  iudicem  super  nos? 
"Num  occidere  me  tu  vis,  sicut  heri  occidisti  Aegyptium?  Timuit 
Moyses  et  ait:  Quomodo  palam  factum  est  verbum  istud?  15  Audi- 
vitque  Pharao  sermonem  hunc  et  quaerebat  occidere  Moysen;  °qui 
fugiens  de  conspectu  eius  moratus  est  in  terra  Madian,  et  Psedit  iuxta 
puteum.  !6Erant  autem  Qsacerdoti  Madian  septem  filiae,  rquae  venerunt 
ad  hauriendam  aquam,  et  impletis  canalibus  adaquare  cupiebant  greges 
patris  sui.  l  •  Supervenere  pastores  et  eiecerunt  eas;  surrexitque  Moyses 
et.  defensis  puellis.  *adaquavit  oves  earum.  18  Quae  cum  revertissent 
ad  *Raguel  patrem  suum,  dixit  ad  eas:  Cur  velocius  venistis  solito? 
19  Responderunt :  Vir  aegyptius  liberavit  nos  de  manu  pastorum ; 
insuper  et  hausit  aquam  nobiscum  potumque  dedit  ovibus.  20  At  ille, 
Ubi  est?  inquit.  Quare  dimisistis  hominem?  Vocate  eum  ut  "comedat 
panem. 

2i  Iuravit  ergo  Moyses  quod  habitaret  cum  eo  vaccepitque  Se- 
phoram  filiam  eius  uxorem ;  22  quae  peperit  ei  filium,  quern  vocavit 
^Gersam  dicens:  *Advena  fui  in  terra  aliena.  Alterum  vero  peperit, 
quern  vocavit  Eliezer  dicens:  Deus  enim  patris  mei  adiutor  meus 
eripuit  me  de  manu  Pharaonis. 

23  2Post  multum  vero  temporis  mortuus  est  rex  Aegypti,  et  ainge- 
miscentes  filii  Israel  propter  opera  vociferati  sunt,  ftascendi|tque 
clamor  eorum  ad  Deum  ab  operibus.  24  Et  caudivit  gemitum  eorum, 
ac  drecordatus  est  foederis,  equod  pepigit  cum  Abraham,  Isaac  et 
Iacob;    25  et  /respexit  Dominus  filios  Israel,  et  ^cognovit  eos. 

3  Moyses  autem  pascebat  oves  Iethro  soceri  sui  sacerdotis  Madian; 
cumque  minasset  gregem  ad  interiora  deserti,  venit  ad  °montem 
Dei  Horeb.  2  bApparuitque  ei  Dominus  in  flamma  ignis  de  medio 
rubi ;  et  videbat  quod  rubus  arderet  et  non  combureretur.  3  Dixit 
ergo  Moyses:  Vadam  et  videbo  visionem  hanc  magnam;  quare  non 
comburatur  rubus.  4  Cernens  autem  Dominus  quod  pergeret  ad  vi- 
dendum,  cvocavit  eum  de  medio  rubi  et  ait:  Moyses,  Moyses.  Qui 
respondit:  Adsum.  5  At  ille,  Ne  appro  pies,  inquit,  hue;  ^solve  cal- 
ceamentum  de  pedibus  tuis;  elocus  enim,  in  quo  stas,  terra  sancta 
est.  «  Et  ait :  ^Ego  sum  Deus  patris  tui,  Deus  Abraham,  Deus  Isaac 
et  Deus  Iacob.  Abscondit  Moyses  faciem  suam;  0non  enim  audebat 
adspicere  contra  Deum. 

7  Cui  ait  Dominus :  AVidi  adflictionem  populi  mei  in  Aegypto  et 
*clamorem  eius  audivi,  propter  duritiam  ieorum  qui  praesunt  operibus, 
8  et  sciens  dolorem  eius  fcdescendi  ut  liberem  eum  de  manibus  Ae- 


—  44 


tandem  exaudiens  (23-25)  Moysetn  de  rubo  incombusto  iubet  ut  eos 
educat  (3,  l-*0),  quid  suum  nomen  sit  revelat  (11-14),  edocet  de  mu- 
nere  implendo,   suaque   virtute   instruit   (15-4,   9).    Quare,    adnuente 


gyptiorum,  et  'educam  de  terra  ilia  in  mterram  bonam  et  spatiqsam, 
in  terram  nquae  Quit  lacte  et  melle,  ad  °loca  Chananaei  et  Hethaei 
et  Amorrhaei  et  Pherezaei  et  Hevaei  et  Iebusaei.  9  Clamor  ergo  n- 
liorum  Israel  venit  ad  me,  vidique  Padflictionem  eorum,  qua  ab  Ae- 
gyptiis  opprimuntur.  10  Sed  veni,  et  «mittam  te  ad  Pharaonem,  ut 
educas  populum  meum,  filios  Israel  de  Aegypto. 

11  Dixitque  Moyses  ad  Deum :  rQuis  sum  ego  ut  vadam  ad  Pha- 
raonem et  educam  filios  Israel  de  Aegypto  ?  12  Qui  dixit  ei :  *Ego 
ero  tecum,  et  hoc  habebis  signum,  quod  miserim  te :  Cum  eduxeris 
populum  meum  de  Aegypto,  *immolabis  Deo  super  montem  istum. 
13  Ait  Moyses  ad  Deum :  Ecce  ego  vadam  ad  filios  Israel,  et  dicam 
eis:  Deus  patrum  vestrorum  misit  me  ad  vos.  Si  dixerint  mihi:  Quod 
est  nomen  eius?  quid  dicam  eis?  14  Dixit  Deus  ad  Moysen:  Ego  sum 
"qui  sum.  Ait :  Sic  dices  filiis  Israel :  vQui  est  misit  me  ad  vos. 

iSDixitque  iterum  Deus  ad  Moysen :  Haec  dices  filiis  Israel :  Dominus 
Deus  patrum  vestrorum,  Deus  Abraham,  Deus  Isaac  et  Deus  Iacob 
misit  me  ad  vos:  ^hoc  nomen  mihi  est  in  aeternum,  et  hoc  »memo- 
riale  meum  in  generationem  et  generationem.  *•  Vade  et  ^congrega 
aseniores  Israel,  et  dices  ad  eos:  Dominus  Deus  patrum  vestrorum 
apparuit  mihi,  Deus  Abraham,  Deus  Isaac  et  Deus  Iacob  dicens: 
bVisitans  visitavi  vos,  et  vidi  omnia  quae  acciderunt  vobis  in  Aegypto ; 
17  et  dixi  ut  educam  vos  de  adflictione  Aegypti  in  terram  Chananaei 
et  Hethaei  et  Amorrhaei  et  Pherezaei  et  Hevaei  et  Iebusaei,  ad  ter- 
ram fluentem  lacte  et  melle.  18  cEt  audient  vocem  tuam ;  dingredie- 
risque  tu  et  seniores  Israel  ad  regem  Aegypti  et  dices  ad  eum:  Do- 
minus Deus  Hebraeorum  vocavit  nos :  ibimus  viam  trium  dierum  in  so- 
litudinem,  ut  immolemus  Domino  Deo  nostro.  19Sed  ego  scio  quod  enon 
dimittet  vos  rex  Aegypti,  ut  eatis,  nisi  per  /manum  validam.  20*/Exten- 
dam  enim  manum  meam  et  percutiam  Aegyptum  in  /lcunctis  mira- 
bilibus  meis,  quae  facturus  sum  in  medio  eorum;  *post  haec  dimittet 
vos.  21  -f'Daboque  gratiam  populo  huic  coram  Aegyptiis;  et,  cum  egre- 
diemini,  non  exibitis  vacui ;  22  sed  fcpostulabit  mulier  a  vicina  sua  et 
ab  hospita  sua  *vasa  argentea  et  aurea  ac  vestes,  ponetisque  eas 
super  filios  et  filias  vestras,  et  wspoliabitis  Aegyptum. 

4Respondens  Moyses  ait:  Non  credent  mihi  neque  audient  vocem 
meam,  sed  dicent:  Non  apparuit  tibi  Dominus. 

2  Dixit  ergo  ad  eum :  Quid  est  quod  tenes  in  manu  tua  ?  Respondit : 
aVirga.  3  Dixitque  Dominus :  Proice  earn  in  terram.  6Proiecit,  et 
versa  est  in  colubrum,  ita  ut  fugeret  Moyses.  4  Dixitque  Dominus. 
Extende  manum  tuam  et  apprehende  caudam  eius.  Extendit  et 
tenuit,  versaque  est  in  virgam.  5  cut  credant,  inquit,  quod  apparuerit 
tibi  Dominus  dDeus  patrum  suorum,  Deus  Abraham,  Deus  Isaac  et 
Deus  Iacob. 

6  Dixitque  Dominus  rursum :  Mitte  manum  tuam  in  sinum  tuum. 
Quam,  cum  misisset  in  sinum,  protulit  eleprosam  instar  nivis.  7  Re- 
trahe,  ait,  manum  tuam  in  sinum  tuum.  Retraxit  et  protulit  iterum, 
et  /erat  similis  carni  reliquae.  8  Si  non  crediderint,  inquit,  tibi  neque 
audierint  sermonem  signi  prioris,  credent  verbo  signi  sequentis.  9Quod 
si  nee  duobus  quidem  his  signis  crediderint  neque  audierint  vocem 
tuam,  sume  aquam  fluminis  et  effunde  earn  super  aridam,  et  ^quidquid 
hauseris  de  fluvio  vertetur  in  sanguinem. 

10 Ait  Moyses:  Obsecro,  Domine,  non  sum  eloquens  ab  heri  et 
nudiustertius ;  et,  ex  quo  locutus  es  ad  servum  tuum,  Aimpeditioris  et 
tardioris  linguae  sum.  n  Dixit  Dominus  ad  eum :  *Quis  fecit  os 
hominis?  aut  quis  fabricatus  est  mutum  et  surdum,  videntem  et 
caecum?  Nonne  ego?  12  Perge  igitur,  et  ego  ^'ero  in  ore  tuo,  doce- 
boque  te  quid  loquaris.  13  At  ille,  Obsecro,  inquit,  Domine,  fcmitte 
quem  missurus  es.  14  Iratus  Dominus  in  Moysen  ait :  Aaron  frater 
tuus  levites  scio  quod  eloquens  sit;  ecce  ipse  'egreditur  in  occursum 
tuum,  vidensque  te  laetabitur  corde.  15  mLoquere  ad  eum  et  npone 
verba  mea  in  ore  eius ;  et  ego  ero  in  ore  tuo  et  in  ore  illius  et  ostendam 
vobis  quid  agere  debeatis.  16  °Ipse  loquetur  pro  te  ad  populum,  et 
erit  os  tuum;  Ptu  autem  eris  ei  in  his  quae  ad  Deum  pertinent.  i7«Vir- 
gam  quoque  hanc  sume  in  manu  tua,  in  qua  facturus  es  signa. 


LIBER  EXODUS 
3,9  —  4,17 


:p.  6,  ( 
iDt  i, 


25;  8,  7-9. 


3;  Nm 


»vr.  17;  cp.  13,  5;  33,  o,  — 
13,  27;  Dt  26,  9,  15;  Jr  11, 

d;  32,  22;  Ez  20,  6.  -  cf. Nm 
n  15,  18-21.  [16,  13. 

9,  10]  v.  vr.  19. 
p  cp.  1,  11-14,  22. 
q  cf.  Ps  104,  26;  Mic  6,  4. 
rep.  4,  io-  6,  12.  —  cf.  1  Rg 

18,  18;  Js  6,  5,  8;  Jr  1,  6. 
s  cp.  4,  12,  15;  Dt  31,  8,  23; 
t  v.  cp.  24,  5-8.  [Js  1,  5. 


i4b\  Ant.  in  Pasch. 

wSap  13,   1. 

v  cp.  6,  3;  Jo  8,  58;  2  Cor  1, 

19,  20;  Heb  13,  8;  ApCi.  4, 

8;  4,  8. 
x  Is  42,  8.  —  cf.  Ps  134,  13. 
y  Ps  101,  13;  Is  26,  8;  Os  12, 
zcp.  4,  29.  Is. 

a  Jd  2,  7. 
b  cp.  4,  31;   Gn  so,  24.  —  cf. 


ccp.  4,  31. 
a  cp.  s,  1 


19I  v.  cp.  4,  ip. 
ecp.  s,  2;  7,  4.  [12. 

/cp.  13,  3;  JDt  26,  8;  Ps  135, 
£  Dt  6,  22;  2  Es  9,  10;  Ac  7, 
«  cp.  4,  21.  [36.-v.cpp.  7-12. 
*  cp.  12,  31. 

;  cp.  11,  2,  3;  i2,  36;   Ps  105, 
46.  —  cf.  Gn  is;  14-  39,  21; 
k  cf.  Sap  10,  17.  [Pro  16,  7. 

I  cf.  cp.  33,  6. 
m  cf.  Ez  39,   10. 


a  vr.  17,  20. 


,?,  6, 7]  *  cf.  Catech.  R.  11 1,  14. 
b  cp.  7,  10. 


c  cp.  19,  9. 
d  v.  cp.  3,  6. 


e  Nm  12,  10;  4  Rg  5,  27. 
/cf.  4  Rg  S,  14;  Mt  8,  3. 

gcp.  7,  17.  19. 


/;  cp.  6,  12;  Jr  i,  6. 
*  Ps  93,  9;  Pro  20,  12. 

jcp.  3,  12;  Is  50,  4;  Jr  1,  9; 
Ez  33,  22;  Mt  10,  20;  Mr 
13,  11;  Lc  12,  11,12;  21,15. 

13I  R.  in  D.  1  Adv. 

k  Gn  49,  10.  —  cf.  Jn  1,  1-3. 

Ivx.  27.  —  cf.  1  Rg  10,  2,  5. 

m  cp.  7.  2. 

«  Nm  22,  38;  23,  s,  12;  Dt  18, 
18;  2  Rg  14,  3,  19;  Is  51, 16. 

0  vr.  30. 

p  cf.  cp.  7,  i,  2;    18,  19. 

q  vr.  2;  cp.  7,  15. 


—  45 


LIBER  EXODUS 
4,  18  —  5,  21 


rep.  3,  i.  —  cf.  cp.  2,  18. 


/p]   R.  in  D.  4  Qdg. 

$  cp.  2,  is,  23.  —  cf.  Mt  2, 

*  cp.  18,  2-4. 

«  cp.  17,  9;  Nm  20,  8,  9. 

2/]  *  Ca/ecA.  -R.  /K  *5,  13- 

v  cp.  3,  20. 

x  cp.  7,  13,  22;  8,  IS,  32; 
12,  35;  10,  1;  11,  10;  14 
Rm  8,17,18.—  cf.  Dt  2, 
Js  11,  20;  Is  63,  17. 

22,<  23]  v.  vr.  19. 

)»Os  11,  1. 

2  Ecli  36,  14;  Jr  31,  9. 

a  cp.-u,  s;  12,  29;  Sap  18, 


b  Gn  42,  27. 

c  cf .  Nm  22,  22;   1  Par  21, 

d  cf.  Gn  17,  14. 

e  cp.   2,  21. 

>J|5.  2-    0 
g  cf.  cp.  18,  2. 

ft  vr.  14. 

*  v.  cp.  3,  1. 

;  vr.  is,  16. 

k  v.  vr.  3-9. 

I  cp.  3,  16. 

m  vr.  16. 

» vr.  8,  9;  cp.  3,  18. 

0  cp.  3,  16;  Lc  1,  68. 

p  cp.  12,  27;  Gn  24,  26 

29,  20. 

1]  2?.  m  Z).  4  Qdg. 

a  cp.  3,  18;  7,  16,  26;  8,  16 

b  cp.  10,  9.  [1, 

c  cf.  4  Kg  18,  35;  Jb  21, 

d  cp.  3,  19.  [Dn  3, 

j]  v.  vr.  1. 

ecp.  3,  18;   7,  16;  9,  1,  13. 

/  cp.  1 ,  11. 

g  cp.  1,  7,  9. 

A  cp.  3,  7. 

t  vr.  14,  15,  19. 


;cp.  3,  7. 


16. 


1  Par 


£  cp.  6,  9. 
/cf.  Jdt  7,  13. 


quoque  socero,  Deo  tnorem  geritetarripit  viam  (10-26),  atquecum  Aaron, 
quern  obvium  habuit  (27-31),  ingreditur  ad  Pharaonem.  Cum  nedum 
demissionem,  into  graviorem  oppressionem  obtinuisset  (5,  1-18),  et  vo- 


18  Abiit  Moyses  et  reversus  est  ad  lethro  socerum  suum  dixitque 
ei:  Vadam  et  revertar  ad  fratres  meos  in  Aegyptum,  ut  videam  si 
adhuc  vivant.  Cui  ait  Iethro :  Vade  in  pace. 

19  Dixit  ergo  Dominus  ad  Moysen  in  Madian :  Vade  et  revertere  in 
Aegyptum,  smortui  sunt  enim  omnes  qui  quaerebant  animam  tuam. 
20  Tulit  ergo  Moyses  'uxorem  suam  et  filios  suos  et  imposuit  eos 
super  asinum  reversusque  est  in  Aegyptum  portans  wvirgam  Dei  in 
manu  sua.  21  Dixitque  ei  Dominus  revertenti  in  Aegyptum :  Vide  ut 
omnia  vostenta,  quae  posui  in  manu  tua,  facias  coram  Pharaone :  ego 
^indurabo  cor  eius,  et  non  dimittet  populum.  22  Dicesque  ad  eum : 
Haec  dicit  Dominus :  ^Filius  meus  ^primogenitus  Israel.  23  Dixi  tibi : 
Dimitte  filium  meum  ut  serviat  mihi ;  et  noluisti  dimittere  eum :  aecce 
ego  interficiam  filium  tuum  primogenitum. 

24  Cumque  esset  in  itinere,  in  bdeversorio,  coccurrit  ei  Dominus  et 
dvolebat  occidere  eum.  25  Tulit  ilico  eSephora  /acutissimam  petram, 
et  circumcidit  praeputium  filii  sui  tetigitque  pedes  eius  et  ait: 
Sponsus  sanguinum  tu  mihi  es.  26  Et  ^dimisit  eum  postquam  dixerat : 
sponsus  sanguinum  ob  circumcisionem. 

27  Dixit  autem  Dominus  ad  Aaron :  ftVade  in  occursum  Moysi  in 
desertum.  Qui  perrexit  obviam  ei  in  montem  Dei,  et  osculatus  est 
eum.  28  -J'Narravitque  Moyses  Aaron  omnia  verba  Domini,  quibus 
miserat  eum  et  ^'signa  quae  mandaverat.  29  Veneruntque  simul,  et 
congregaverunt  cunctos  seniores  filiorum  Israel.  30  wLocutusque  est 
Aaron  omnia  verba  quae  dixerat  Dominus  ad  Moysen  et  fecit  signa 
coram  populo,  31  et  "credidit  populus.  Audieruntque  quod  °visitasset 
Dominus  filios  Israel  et  quod  respexisset  adfiictionem  illorum  et 
Pproni  adoraverunt. 

5  Post  haec  ingressi  sunt  Moyses  et  Aaron,  et  dixerunt  Pharaoni: 
Haec  dicit  Dominus  Deus  Israel :  aDimitte  populum  meum  but  sa- 
crificet  mihi  in  deserto.  2  At  ille  respondit:  cQuis  est  Dominus,  ut 
audiam  vocem  eius  et  dimittam  Israel?  Nescio  Dominum,  et  dIsrael 
non  dimittam.  3  Dixeruntque :  eDeus  Hebraeorum  vocavit  nos,  ut 
eamus  viam  trium  dierum  in  solitudinem,  et  sacrificemus  Domino 
Deo  nostro,  ne  forte  accidat  nobis  pestis  aut  gladius.  4  Ait  ad  eos 
rex  Aegypti :  Quare,  Moyses  et  Aaron,  sollicitatis  populum  ab  operibus 
suis  ?  Ite  ad  Sonera  vestra.  5  Dixitque  Pharao :  0 Multus  est  populus 
terrae:  videtis  quod  turba  succreverit;  quanto  magis  si  dederitis  eis 
requiem  ab  operibus. 

6Praecepit  ergo  in  die  illo  ^praefectis  operum  et  *exactoribus  populi 
dicens :  7  Nequaquam  ultra  dabitis  paleas  populo  ad  conficiendos  la- 
teres,  sicut  prius ;  sed  ipsi  vadant  et  colligant  stipulas.  8  Et  mensuram 
laterum,  quam  prius  faciebant,  imponetis  super  eos  nee  minuetis 
quidquam;  vacant  enim  et  idcirco  vociferantur  dicentes:  Eamus 
et  sacrificemus  Deo  nostro.  9  Opprimantur  operibus  et  expleant  ea, 
ut  non  adquiescant  verbis  mendacibus.  10Igitur  ^egressi  praefecti  ope- 
rum et  exactores  ad  populum  dixerunt :  Sic  dicit  Pharao :  Non  do  vobis 
paleas:  u  ite  et  colligite  sicubi  invenire  poteritis;  nee  minuetur 
quidquam  de  opere  vestro.  12  Dispersusque  est  populus  per  omnem 
terram  Aegypti  ad  colligendas  paleas.  13  Praefecti  quoque  operum 
instabant  dicentes:  Complete  opus  vestrum  cotidie,  ut  prius  facere 
solebatis,  quando  dabantur  vobis  paleae.  14  Flagellatique  sunt  qui 
praeerant  operibus  filiorum  Israel  ab  exactoribus  Pharaonis  dicentibus : 
Quare  non  impletis  mensuram  laterum,  sicut  prius,  nee  heri  nee  hodie  ? 
15  Veneruntaue  praepositi  filiorum  Israel,  et  vociferati  sunt  ad  Pha- 
raonem dicentes :  Cur  ita  agis  contra  servos  tuos?  l6Paleae  non  dantur 
nobis,  et  lateres  similiter  imperantur,  en  famuli  tui  flagellis  caedimur : 
et  iniuste  agitur  contra  populum  tuum.  17  Qui  ait:  Vacatis  otio  et 
idcirco  dicitis:  Eamus  et  sacrificemus  Domino.  18  Ite  ergo  et  opera- 
mini:  paleae  non  dabuntur  vobis,  et  reddetis  consuetum  numerum 
laterum. 

19  Videbantque  se  praepositi  filiorum  Israel  in  malo,  eo  quod  di- 
ceretur  eis:  Non  minuetur  quidquam  de  lateribus  per  singulos  dies. 
20  Occurreruntque  Moysi  et  Aaron,  qui  stabant  ex  adverso,  egredien- 
tibus  a  Pharaone,    21  et  fcdixerunt  ad  eos :  ^Videat  Diminus  et  iudicet, 


46 


ciferassent  in  se  principes  Israel,  Moyses  nova  a  Deo  impetrat  sub- 
sidia  (19-6,  13).  Re  quidem  vera,  post  descriptas  generationes  Ruben, 
Simeon  et  praesertim  Levi  (14-28),  ipse  et  Aaron  venisse  ad  Pharaonem 


LIBER  EXODUS 

5,22  —  7,5 


quoniam  mfetere  fecistis  odorem  nostrum  coram  Pharaone  et  servis 
eius  et  praebuistis  ei  gladium  ut  occideret  nos.  22  Reversusque  est 
Moyses  ad  Dominum  et  ait:  Domine,  cur  adflixisti  populum  istum? 
Quare  misisti  me  ?  23  Ex  eo  enim  quo  ingressus  sum  ad  Pharaonem, 
ut  loquerer  in  nomine  tuo,  adflixit  populum  tuum  et  non  liberasti  eos. 

6Dixitque  Dominus  ad  Moysen:  Nunc  videbis  quae  facturus  sim 
Pharaoni;  per  °manum  enim  fortem  dimittet  eos,  et  in  manu  ro- 
busta  beiciet  illos  de  terra  sua. 

2  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  cEgo  Dominus  3  qui 
apparui  Abraham,  Isaac  et  Iacob  in  dDeo  omnipotente,  et  nomen 
meum  6Adonai  non  indicavi  eis.  4  /Pepigique  foedus  cum  eis,  ut  darem 
eis  terram  Chanaan,  terram  peregrinationis  eorum,  in  qua  fuerunt 
advenae.  5  Ego  ^audivi  gemitum  filiorum  Israel,  quo  Aegyptii  oppres- 
serunt  eos,  et  recordatus  sum  pacti  mei.  6  Ideo  die  filiis  Israel :  Ego 
Dominus,  qui  /leducam  vos  de  ergastulo  Aegyptiorum,  et  eruam  de 
servitute,  ac  *redimam  in  bracchio  excelso  et  iudiciis  magnis.  7  Et 
^'adsumam  vos  mihi  in  populum,  et  ero  tester  Deus;  et  scietis  quod 
ego  sum  Dominus  Deus  vester,  qui  fceduxerim  vos  de  ergastulo  Ae- 
gyptiorum 8  et  induxerim  in  wterram,  super  quam  nlevavi  manum 
meam  ut  darem  earn  Abraham,  Isaac  et  Iacob;  daboque  illam  vobis 
possidendam :  ego  Dominus.  9Narravit  ergo  Moyses  omnia  filiis  Israel, 
qui  non  adquieverunt  ei  propter  angustiam  spiritus  et  opus  duris- 
simum.  10Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  Ulngredere  et 
loquere  ad  Pharaonem  regem  Aegypti,  ut  dimittat  filios  Israel  de 
terra  sua.  12  Respondit  Moyses  coram  Domino :  Ecce  filii  Israel  °non 
audiunt  me;  et  quomodo  audiet  Pharao,  praesertim  cum  Pincircum- 
cisus  sim  labiis? 

13  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  et  dedit  mandatum 
ad  filios  Israel  et  ad  Pharaonem  regem  Aegypti,  ut  educerent  filios 
Israel  de  terra  Aegypti. 

14  Isti  sunt  principes  domorum  per  familias  suas :  ^Filii  Ruben  pri- 
mogeniti  Israelis  Henoch  et  Phallu,  Hesron  et  Charmi :  15  hae  cogna- 
tiones  Ruben.  rFilii  Simeon  Iamuel  et  Iamin  et  Ahod  et  Iachin  et 
Soar  et  Saul  filius  Chanaanitidis :  hae  progenies  Simeon.  16  «Et  haec 
nomina  filiorum  Levi  per  cognationes  suas :  Gerson  et  Caath  et  Merari. 
Anni  autem  vitae  Levi  fuerunt  centum  triginta  septem.  i7*Filii  Gerson 
Lobni  et  Semei  per  cognationes  suas.  I8  "Filii  Caath  Amram  et  Isaar 
et  Hebron  et  Oziel.  Anni  quoque  vitae  Caath  centum  triginta  tres. 
19  vFilii  Merari  Moholi  et  Musi :  hae  cognationes  Levi  per  familias 
suas.  20a;Accepit  autem  Amram  uxorem  Iochabed  patruelem  suam, 
quae  peperit  ei  Aaron  et  Moysen ;  f ueruntque  anni  vitae  Amram  centum 
triginta  septem.  2l  Filii  quoque  Isaar  ^Core  et  Nepheg  et  Zechri. 
22  zFilii  quoque  Oziel  Misael  et  Elisaphan  et  Sethri.  23  Accepit  autem 
Aaron  uxorem  Elisabeth  filiam  °Aminadab  sororem  bNahason,  quae 
peperit  ei  cNadab  et  Abiu  et  Eleazar  et  Ithamar.  24  dFilii  quoque 
Core  Aser  et  Elcana  et  Abiasaph:  hae  sunt  cognationes  Coritarum. 
25  At  vero  Eleazar  filius  Aaron  accepit  uxorem  de  filiabus  Phutiel, 
quae  peperit  ei  ePhinees:  hi  sunt  principes  familiarum  leviticarum 
per  cognationes  suas.  26  Iste  est  Aaron  et  Moyses,  /quibus  praecepit 
Dominus  ut  educerent  filios  Israel  de  terra  Aegypti  per  ffturmas 
suas :  27  hi  sunt  qui  loquuntur  ad  Pharaonem  regem  Aegypti,  ut  edu- 
cant  filios  Israel  de  Aegypto :  iste  est  Moyses  et  Aaron,  28  in  die  qua 
locutus  est  Dominus  ad  Moysen  in  terra  Aegypti. 

29  Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  AEgo  Dominus :  lo- 
quere ad  Pharaonem  regem  Aegypti  omnia  quae  ego  loquor  tibi. 
30  Et  ait  Moyses  coram  Domino :  En  ^'incircumcisus  labiis  sum : 
quomodo  audiet  me  Pharao? 

7Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  Ecce  °constitui  te  deum  Pharaonis, 
et  Aaron  frater  tuus  erit  ftpropheta  tuus.  2  Tu  cloqueris  ei  omnia 
quae  mando  tibi;  et  ille  loquetur  ad  Pharaonem,  ut  dimittat  filios 
Israel  de  terra  sua.  3  Sed  ego  ^indurabo  cor  eius  et  multiplicabo 
signa  et  ostenta  mea  in  terra  Aegypti,  4et  non  audiet  vos ;  immittamque 
manum  meam  super  Aegyptum  et  educam  /exercitum  et  populum 
meum  filios  Israel  de  terra  Aegypti  per  iudicia  maxima.    5  Et  ^scient 


Gn  34,  30. 


acp.  3,  19;  13.  3. 

bcp.  11,  1;  12,  33,  39. 

c  Ps  67,  S;  82,  19;  Is  42  ,8;  Ml 

3,  6. 
d  Gn  17,  1. 
e  (cp.  3,  14;  IS,  2). 
;  Gn  15,  18  ;i7,  4-8;  26,  3-5; 
£cp.  2,24.  [28,4. 

hep.   7,  4;   Dt  26,   8;   Ps  80, 

11;  135,  ii,  12;  Dn  9, 15. — 
,   cf.  cp.  3,  17. 
*cp.  15,  13;  Dt  7.  8;  4  Rg  17, 

36;  1  Par  17,  21;  2  Es  1,  10. 
;  Dt  4,  20;  7,  6;  14,  2;  26,  18; 

2  Rg  7,  24.  —  cf.  1  Pt  2,  9. 


I  cp.  29,  45;  Gn  17,  8;  Lv  26, 
12;  Dt  29,  13.  -  cf.  Ap  21,  7. 

m  cp.  32,13;  Gn  15,18;  26,  3; 
28,  13;  35.  12;  Ez  20,  6,  42. 


n  cf.  Gn  14,  22;  Dt  32,  40;  Ez 
20,  5.  6;  47,  14. 


0  cp.  5,  21.  —  cf.  Ac  7,  25. 
p  vr.  30;  cp.  4,  10;  Jr  1,  6.  — 

cf.  Lv    26,  41;  jr  6,  10;  Ez 

44,  7;  Ac  7,  5i  etc. 


q  Gn   46,   9-1 1 ;    Nm  46,   5;    1 

Par  5,  3- 
r  Gn  46,  10;  1  Par  4,  24. 
s  Gn  46,  11;  Nm  3,  17;   1  Par 

6,  1;  23,  6. 

t  Nm  3,  18;  1  Par  6,  17;  23.  7. 
m  Nm  3,   19;   26,  57;    1  Par  6, 

2,  18. 
v  Nm  3,  20;  1  Par  6, 19;  23,21. 
ac  v.  cp.  2,  1.  2. 

y  Nm  16,  1 ;  1  Par  6,  37,  38. 

z  Lv  10,  4;  Nm  3,  30. 

a  Rt  4,  19,  20;  1  Par  2, 10;  Mt 

1,  4;  Lc  3,  33- 
b  Nm  1,  7;  2,  3-  7,  12,  17;  10, 

14;  Mt  1,  4;  Lc  3,  32. 
c  cp.  28,  1;  Lv  10,  1;   Nm  3, 

2;  26,  60;  1  Par  6,  3;  24,  1. 
d    1  Par  6,  22,  23,  37. 
e  Nm  25,  7,  11;  Js  24,  33;  Ps 
/vr.  13.  [105,  30. 

g  cp.  7,4;  12, 17,  51;  Nm  33, 1. 


A  vr.  2 . 

i  vr.  11.  —  cf.  cp.  7,  2. 
;  cf.  Is  6,  5.  —  v.  vr.  12. 
7]  *  cf.  Catech.  R.  I,  2  8. 


cp.  4,  16. 
Gn  20,  7. 


cf.  1  Rg  9-  9- 


c  cf.  cp.  4,  15;  6,  29. 

3]  *  Catech.  R.  IV  5,  13. 

a  v.  cp.  4,  21. 

e  cp.  11,  9;  Ps  134,  9.  —  v.  Ps 

;  77, 43-51;  104, 27-35. 

/  cp.  6,  26.  [14.  18. 

gvt.   17;  cp. 8, 10,22;  9, 14,  29; 


47   — 


LIBER  EXODUS 

7,6  —  8,  12 


h  cf.  Dt  29,  5;  31,  2;  34,  7; 
Ac  7,  23,  30. 


i  cf.  Is  7,  11;  Jo  2,  18;  4.  48; 
i  cp.  4,  3.  [6,  30. 

&  Sap  10,  16. 


I  Gn  41,  8;  2  Tm  3,  8. 
»vr.  12,  22;  cp.  8,  7;  9»  ii! 
Sap  17,  7;  2  Tm  3,  8. 

13]   V.   CP.  4  10. 

«  vr.  3;  cp.  4,  21. 


0  cp.  8,  20;  9,  13. 

£  vr.  20;  cp.  4.  2,  17;  17,  5. 

<?cp.  3,  18;  S,  3;  9,  x,  13. 
rep.  s,  1.     ■ 
5  cp.  3,  12,  18,  5.  i»  3. 
*  vr.  5. 

u  cp.  4,  9;  Sap  11,  7;  Ap  16, 

4-6. 
v  vr.  2.1,  24. 

ac  cp.  8,  5,  6,  16;  9,  22;  10,  12, 
21;  14,  16;  21,  26  —  cf.  Ap. 
11,  6. 


yep.  17,  5,  9. 

zPs  77.  44;  104,  29. 

a  vr.  18,  24. 

b  vr.  11;  Sap  17,  7. 

c  vr.  13. 

d  vr.  3,  4. 


e  vr.  20;  cp.  3,  12,  18;  5,i'  7, 
b  cp.  7,  14;  9.  2.  [16. 

c  Ps  77,  45 1   104,  30.  —  cf.  Ap 

16,  13. 
d  v.  Gn  43,  30. 


e  v.  cp.  7,  19. 


/  cp.  7,  11,  22;  Sap  17,  7. 

g  vr.  28;  cp.  9,  28;  10,  17,  18. 
—  cf.  Nm  31,  7;  1  Rg  12, 
19;  3  Rg  13,  6;  Ac  8,  24. 

Avr.  25-28;  cp.  10,  8,  24;  12, 
31.  32. 


t  vr.  22;  cp.  7,  17. 

/  cp.  9,  14;  15,  11;  Dt  S3,  26; 
2  Rg  7,  22;  1  Par  17,  20;  Ps 
85,  8;  Is  46;  9;  Jt  10,  6,  7. 

k  cf.  vr.  30:  cp.  9,  33;  10,  18; 
32,  11;  Jc  s,  16  ss. 


narrantur,  et  ad  eius  duritiam  confringendam  plagas  immisisse(29-7, 13), 
quarum  prior  est  de  aquis  in  sanguinem  versis  (14-25),  altera  de 
ranis  eductis  ab  aqua  omniaqae  invadentibus  (8,  1-15),  tertia  de  scy- 


Aegyptii  quia  ego  sum  Dominus,  qui  extenderim  manum  meam  super 
Aegyptum  et  eduxerim  filios  Israel  de  medio  eorum.  6  Fecit  itaque 
Moyses  et  Aaron  sicut  praeceperat  Dominus :  ita  egerunt. 

7  Erat  autem  Moyses  Aoctoginta  annorum  et  Aaron  octoginta  trium 
quando  locuti  sunt  ad  Pharaonem. 

8Dixitque  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron :  9Cum  dixerit  vobis  Pharao  : 
Ostendite  signa,  dices  ad  Aaron:  Tolle  virgam  tuam  et  Jproice  earn 
coram  Pharaone,  ac  vertetur  in  colubrum.  10  fcIngressi  itaque  Moyses 
et  Aaron  ad  Pharaonem  fecerunt  sicut  praeceperat  Dominus,  tulitque 
Aaron  virgam  coram  Pharaone  et  servis  eius,  quae  versa  est  in  co- 
lubrum. "  'Vocavit  autem  Pharao  sapientes  et  maleficos,  Wlet  fecerunt 
etiam  ipsi  per  incantationes  aegyptiacas  et  arcana  quaedam  similiter. 
12  Proieceruntque  singuli  virgas  suas,  quae  versae  sunt  in  dracones, 
sed  devoravit  virga  Aaron  virgas  eorum.  13  nInduratumque  est  cor 
Pharaonis  et  non  audivit  eos,  sicut  praeceperat  Dominus. 

14Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen  :  Ingravatum  est  cor  Pharaonis : 
non  vult  dimittere  populum.  15  Vade  ad  eum  "mane;  ecce  egredietur 
ad  aquas,  et  stabis  in  occursum  eius  super  ripam  fluminis;  et  Pvirsiam, 
quae  conversa  est  in  draconem,  tolles  in  manu  tua  16  dicesque  ad 
eum:  eDominus  Deus  Hebraeorum  misit  me  ad  te  dicens:  rDimitte 
populum  meum  ut  ^sacrificet  mihi  in  deserto,  et  usque  ad  praesens 
audire  noluisti.  17  Haec  igitur  dicit  Dominus :  *In  hoc  scies  quod  sim 
Dominus:  ecce  percutiam  virga,  quae  in  manu  mea  est,  aquam  flu- 
minis,  et  "vertetur  in  sanguinem.  18  Pisces  quoque,  qui  sunt  in  fluvio, 
morientur,  et  computrescent  aquae,  et  ^adfligentur  Aegyptii  bibentes 
aquam  fluminis.  19  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  Die  ad  Aaron  : 
Tolle  virgam  tuam,  et  *extende  manum  tuam  super  aquas  Aegypti, 
et  super  fluvios  eorum  et  rivos  ac  paludes  et  omnes  lacus  aquarum, 
ut  vertantur  in  sanguinem,  et  sit  cruor  in  omni  terra  Aegypti,  tam  in 
ligneis  vasis  quam  in  saxeis.  20  Feceruntque  Moyses  et  Aaron  sicut 
praeceperat  Dominus;  et  ^elevans  virgam  percussit  aquam  fluminis 
coram  Pharaone  et  servis  eius,  *quae  versa  est  in  sanguinem.  21  Et 
pisces,  qui  erant  in  flumine,  mortui  sunt;  computruitque  fluvius,  et 
anon  poterant  Aegyptii  bibere  aquam  fluminis,  et  fuit  sanguis  in  tota 
terra  Aegypti.  22  bFeceruntque  similiter  malefici  Aegyptiorum  incan- 
tationibus  suis,  et  cinduratum  est  cor  Pharaonis,  nee  audivit  eos,  dsicut 
praeceperat  Dominus,  23  avertitque  se  et  ingressus  est  domum  suam, 
nee  apposuit  cor  etiam  hac  vice.  24  Foderunt  autem  omnes  Aegyptii 
per  circuitum  fluminis  aquam  ut  biberent;  non  enim  poterant  bibere 
de  aqua  fluminis.  25  Impletique  sunt  septem  dies,  postquam  percussit 
Dominus  fluvium. 

8  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  Ingredere  ad  Pharaonem,  et 
dices  ad  eum :  Haec  dicit  Dominus :  °Dimitte  populum  meum,  ut 
sacrificet  mihi;  2  sin  autem  bnolueris  dimittere,  ecce  ego  percutiam 
omnes  terminos  tuos  cranis.  3Et  ebulliet  fluvius  ranas,  quae  ascendent, 
et  ingredientur  domum  tuam  et  dcubiculum  lectuli  tui  et  super  stratum 
tuum  et  in  domos  servorum  tuorum  et  in  populum  tuum  et  in  furnos 
tuos  et  in  reliquias  ciborum  tuorum,  4  et  ad  te  et  ad  populum  tuum 
et  ad  omnes  servos  tuos  intrabunt  ranae.  5  Dixitque  Dominus  ad 
Moysen :  Die  ad  Aaron :  eExtende  manum  tuam  super  fluvios  ac  super 
rivos  et  paludes  et  educ  ranas  super  terram  Aegypti.  6  Et  extendit 
Aaron  manum  super  aquas  Aegypti,  et  ascender unt  cranae  operue- 
runtque  terram  Aegypti.  7  /Fecerunt  autem  et  malefici  per  incanta- 
tiones suas  similiter  eduxeruntque  ranas  super  terram  Aegypti.  8  Vo- 
cavit  autem  Pharao  Moysen  et  Aaron  et  dixit  eis :  fi'Orate  Dominum 
ut  auferat  ranas  a  me  et  a  populo  meo,  et  Mimittam  populum  ut 
sacrificet  Domino.  9  Dixitque  Moyses  ad  Pharaonem :  Constitue  mihi 
quando  deprecer  pro  te  et  pro  servis  tuis  et  pro  populo  tuo,  ut  abi- 
gantur  ranae  a  te  et  a  do  mo  tua  et  a  servis  tuis  et  a  populo  tuo,  et 
tantum  in  flumine  remaneant.  10  Qui  respondit:  Cras.  At  ille,  *Iuxta. 
inquit,  verbum  tuum  faciam,  ut  scias  quoniam  ^'non  est  sicut  Dominus 
Deus  noster.  n  Et  recedent  ranae  a  te  et  a  domo  tua  et  a  servis  tuis 
et  a  populo  tuo  et  tantum  in  flumine  remanebunt.  l2  Egressique  sunt 
Moyses  et  Aaron  a  Pharaone;  et  fcclamavit  Moyses  ad  Dominum  pro 


—  48  — 


niphibus  e  pulvere  procreatis,  ad  quod  efficiendum  malefici  ex  Aegyptiis 
non  valent  (16-19);  quarto,  est  in  muscis  omnia  implentibus  (20-24).  Post 
vero    quandam    Pharaonis    resipiscentiae   speciem    (25-32)    veniunt: 


LIBER  EXODUS 
8,i3  —  9,ii 


sponsione  ranarum,  quam  condixerat  Pharaoni.  13  Fecitque  Do- 
minus  iuxta  verbum  Moysi;  et  mortuae  sunt  ranae  de  domibus  et 
de  villis  et  de  agris.  14  Congregaveruntque  eas  in  immensos  ag- 
geres,  et  computruit  terra.  15  Videns  autem  Pharao  quod  *data  esset 
requies  mingravavit  cor  suum  et  non  audivit  eos,  sicut  praeceperat 
Dominus. 

16Dixitque  Dominus  adMoysen :  Loquere  ad  Aaron :  "Extende  virgam 
tuam  et  percute  pulverem  terrae,  et  sint  sciniphes  in  universa  terra 
Aegypti.  17  Feceruntque  ita.  Et  extendit  Aaron  manum  virgam  tenens 
percussitque  pulverem  terrae;  et  °facti  sunt  sciniphes  in  hominibus 
et  in  iumentis;  omnis  pulvis  terrae  versus  est  in  sciniphes  per  totam 
terram  Aegypti.  18PFeceruntque  similiter  malefici  incantationibus  suis, 
ut  educerent  sciniphes,  et  Qnon  potuerunt;  erantque  sciniphes  tarn  in 
hominibus  quam  in  iumentis.  19  Et  dixerunt  malefici  ad  Pharaonem : 
rDigitus  Dei  est  hie.  Induratumque  est  cor  Pharaonis  et  non  audivit 
eos,  sicut  praeceperat  Dominus. 

20  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen:  sConsurge  diluculo,  et  sta 
coram  Pharaone;  egredietur  enim  ad  aquas,  et  dices  ad  eum:  Haec 
dicit  Dominus :  *Dimitte  populum  meum,  ut  sacrificet  mihi.  21  Quod 
si  non  dimiseris  eum,  ecce  ego  immitam  in  te  et  in  servos  tuos  et  in 
populum  tuum  et  in  domos  tuas  omne  genus  muscarum;  et  imple- 
buntur  domus  Aegyptiorum  muscis  diversi  generis,  et  universa  terra 
in  qua  fuerint.  22  "Faciamque  mirabilem  in  die  ilia  terram  Gessen,  in 
qua  populus  meus  est,  ut  non  sint  ibi  muscae,  et  ^scias  quoniam  ego 
Dominus  in  medio  terrae.  23  Ponamque  divisionem  inter  populum 
meum  et  populum  tuum :  eras  erit  signum  istud.  24  Fecitque  Dominus 
ita.  ^Et  venit  musca  gravissima  in  domos  Pharaonis  et  servorum  eius 
et  in  omnem  terram  Aegypti;  corruptaque  est  terra  ab  huiuscemodi 
muscis.  25  Vocavitque  Pharao  Moysen  et  Aaron,  et  ait  eis :  Ite  et 
sacrificate  Deo  vestro  in  terra  hac.  26  Et  ait  Moyses :  Non  potest  ita 
fieri;  ^abominationes  enim  Aegyptiorum  immolabimus  Domino  Deo 
nostro.  Quod  si  mactaverimus  ea  quae  colunt  Aegyptii  coram  eis, 
lapidibus  nos  obruent.  27  zViam  trium  dierum  pergemus  in  solitu- 
dinem,  et  sacrificabimus  Domino  Deo  nostro,  asicut  praecepit  nobis. 

28  Dixitque  Pharao :  Ego  dimittam  vos  ut  sacrificetis  Domino  Deo 
vestro  in  deserto,  veruntamen  longius  ne  abeatis;   brogate  pro  me. 

29  Et  ait  Moyses :  Egressus  a  te  orabo  Dominum,  et  recedet  musca 
a  Pharaone  et  a  servis  suis  et  a  populo  eius  eras;  veruntamen  noli 
ultra  cfallere,  ut  non  dimittas  populum  sacrificare  Domino.  30  Egres- 
susque  Moyses  a  Pharaone  oravit  Dominum,  31qui  fecit  iuxta  verbum 
illius,  et  abstulit  muscas  a  Pharaone  et  a  servis  suis  et  a  populo  eius : 
non  superfuit  ne  una  quidem.  32  Et  dingravatum  est  cor  Pharaonis, 
ita  ut  nee  hac  quidem  vice  dimitteret  populum. 

9  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen:  °Ingredere  ad  Pharaonem  et 
loquere  ad  eum :  Haec  dicit  bDominus  Deus  Hebraeorum :  Dimitte 
populum  meum,  ut  sacrificet  mihi.  2  Quod  si  adhuc  renuis  et  retines 
eos,  3  ecce  cmanus  mea  erit  super  agros  tuos,  et  super  equos  et  asinos 
et  camelos  et  boves  et  oves  pestis  valde  gravis ;  4  et  dfaciet  Dominus 
mirabile  inter  possessiones  Israel  et  possessiones  Aegyptiorum;  ut 
nihil  omnino  pereat  ex  his  quae  pertinent  ad  filios  Israel.  5  Consti- 
tuitque  Dominus  tempus  dicens:  Cras  faciet  Dominus  verbum  istud 
in  terra.  6  Fecit  ergo  Dominus  verbum  hoc  altera  die ;  emortuaque 
sunt  omnia  animantia  Aegyptiorum ;  de  animalibus  vero  filiorum  Israel 
nihil  omnino  periit.  7  Et  misit  Pharao  ad  videndum ;  nee  erat  quid- 
quam  mortuum  de  his  quae  possidebat  Israel.  /Ingravatumque  est 
cor  Pharaonis  et  non  dimisit  populum. 

8  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron :  Tollite  plenas  manus 
cineris  de  camino,  et  spargat  ilium  Moyses  in  caelum  coram  Pharaone; 

9  sitque  pulvis  super  omnem  terram  Aegypti ;  erunt  enim  in  hominibus 
et  iumentis   ulcera   et  vesicae   turgentes   in   universa   terra   Aegypti. 

10  Tuleruntque  cinerem  de  camino,  et  steterunt  coram  Pharaone,  et 
sparsit  ilium  Moyses  in  caelum;  factaque  sunt  ^ulcera  vesicarum 
turgentium  in  hominibus  et  iumentis;  ll  /(nec  poterant  malefici  stare 
coram  Moyse  propter  ulcera,  quae  in  illis  erant,  et  in  omni  terra 


lei.  Ec  8,  xi. 

m  vr.  32;  cp.  4,  11. 

n  v.  cp.  7,  19. 

0  Ps  104,  31. 

p  v.  cp.  7,  11. 
q  2  Tm  3,  9. 

r  cp.  31,  18;  Ps  8,  4;  Lc  11,20. 
-  cf.  cp.  14,  25;  1  Rg  6,  9. 

*cp.  7,  is;  9.  13. 

t  vr.  1;  cp.  5.  1. 


u  cp.  9,  4,  6,  26;  10,  23;  11,  6, 

7;  12,  13.  —  cf.  Ml  3,  18. 
v  vr.  10;  cp.  7,  17. 


x  Ps  77,  45;   104,  31;  Sap  16, 
9.  —  cf.  Is  7,  18. 


y  cf.  Gn  43,  32;  46,  34. 

z  cp.  3,  18. 
a  cp.  3,  12. 

b  v.  vr.  8. 

c  vr.  15.  —  cf.  Jr  42,  20,  21. 


d  vr.  15;  cp.  4,  21. 

a  cp.  8,  1,  2. 
b  v.  cp.  7,  16. 

ccp.  3,  20;   7,  4- 
d  cp.  8,  22;   11,  7. 


e  Ps  77,  so.  —  cf.  vr.  19. 
/cp.  4,  21;   7,  14. 


g  Lv  13,  18;  Dt  28,  27;  4  Rg 

20,  7;  Jb  2,  7;  Is  38,  21;  Ap 

h  2  Tm  3,  9.  [16,  2. 


(4) 


49  — 


LIBER  EXODUS 
9, 12  —  10,  8 


i  v.  cp.  4,  21. 

J  cp.  7i  15;  8,  20. 
£cp.  5,  1. 

I  v.  cp.  8,  10. 
m  cp.  3,  20. 

n  (all)  Rm  9,  17.  —  cf.  cp.  10, 

1,  2;  ii,  9;  14,  17;  Pro  16,4. 

ocf.  Ps75, 11;  82, 19;   Is  63,12. 


P  cf.  vr.  4. 


q  Ap  16,  21. 


r  Ps  77,  47;  104,  32.  —  cf.  Js 
10,  11;  1  Rg  12,  17;  Ps  17, 
14;  148,  8;  Sap  16,  16;  19, 
19;  Is  30,  30;  Ez  38,  22;  Ap 

5  cf.  Ez  1,  4.  [8,  7. 

t  Ps  77,  47;   104,  33- 

u  cp.  8,  22  etc.  —  cf.  Is  32, 18. 


v  cp.  10,  16. 

X2  Par  12,  6;  Ps  128,  4;  144, 

17;  Lm  1,  18;  Dn  9,  14. 
y  cp.  8,  8. 
z  cf.  Gn  23,  6;  Ps  35,  7  etc. 

a  3  Rg  8,  22,  38;  Ps  142,  6;  Is 

1,  IS- 
b  cp.  19,  s;  Ps  23,  1;  49,  12;  1 

Cor  10,  26.  —  cf.  Dt  10,  14. 
c  Is  26,  10. 
d  cf.  Rt  1,  22;  2,  23. 
e  vr.  29. 


/cp.  4,  21;  7,  14. 
g  1  Rg  6,  6. 


a  cp.  4,  21;  7,  3,  14;  9,  12  etc. 
b  cf.  cp.  13,  8,  14;  Dt  4,  9;  6, 

20-22;  Ps  77,  4-7;  Jl  i,  3. 
ccp.  7,  17. 


d  3  Rg  21,  29;  2  Par  7,  14;  34, 
27;  Jb  42,  1;  Jr  13,  18;  Jc 
4,  10;   1  Pt  s,  6. 

e  Lv  11,  22;  Pro  30,  27;  Sap 
16,  9;  Jl  1,  41  Ap  9,  3. 

/cp.  9,  32. 

g  ci.  cp.  8,  3,  21;  Jl  2,  9. 


h  vr.  24. 


quinto  pestis  in  pecora  (9,  1-7),  sexto  ulcera  in  homines  et  iumenta 
(8-12),  septimo  grando,  quae  vastat  hordeum  et  linutn  (13-35),  octavo 
locustae,  quidquid  post  grandinem  superest,  devorantes  (10,  1-20),  nona 


Aegypti.   12  *Induravitque  Dominus  cor  Pharaonis,  et  non  audivit  eos, 
sicut  locutus  est  Dominus  ad  Moysen. 

13  Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  ^Mane  consurge,  et  sta  coram 
Pharaone,  et  dices  ad  eum:  Haec  dicit  Dominus  Deus  Hebraeorum: 
fcDimitte  populum  meum,  ut  sacrificet  mihi :  14quia  in  hac  vice  mittam 
omnes  plagas  meas  super  cor  tuum  et  super  servos  tuos  et  super 
populum  tuum,  ut  scias  quod  *non  sit  similis  mei  in  omni  terra. 
15Nunc  enim  wextendens  manum  percutiam  te  et  populum  tuum  peste 
peribisque  de  terra.  16  "Idcirco  autem  posui  te,  ut  ostendam  in  te 
fortitudinem  meam,  et  °narretur  nomen  meum  in  omni  terra.  17Adhuc 
retines  populum  meum,  et  non  vis  dimittere  eum  ?  18  En  pluam  eras, 
hac  ipsa  hora,  grandinem  multam  nimis,  qualis  non  fuit  in  Aegypto 
a  die  qua  fundata  est  usque  in  praesens  tempus.  19  Mitte  ergo  iam 
nunc,  et  Pcongrega  iumenta  tua  et  omnia  quae  habes  in  agro ;  homines 
enim  et  iumenta  et  universa  quae  inventa  fuerint  foris  nee  congre- 
gata  de  agris,  cecideritque  super  ea  grando,  morientur.  20  Qui  timuit 
verbum  Domini  de  servis  Pharaonis  fecit  confugere  servos  suos  et 
iumenta  in  domos;  21  qui  autem  neglexit  sermonem  Domini  dimisit 
servos  suos  et  iumenta  in  agris.  22  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen : 
Extende  manum  tuam  in  caelum,  ut  Qfiat  grando  in  universa  terra 
Aegypti,  super  homines  et  super  iumenta  et  super  omnem  herbam 
agri  in  terra  Aegypti.  23  Extenditque  Moyses  virgam  in  caelum,  et 
'Dominus  dedit  tonitrua  et  grandinem  ac  discurrentia  fulgura  super 
terram;  pluitque  Dominus  grandinem  super  terram  Aegypti.  24.Et 
"grando  et  ignis  mixta  pariter  ferebantur ;  tantaeque  fuit  magnitudinis 
quanta  ante  nunquam  apparuit  in  universa  terra  Aegypti,  ex  quo 
gens  ilia  condita  est.  25  Et  percussit  grando  in  omni  terra  Aegypti 
cuncta  quae  fuerunt  in  agris  ab  homine  usque  ad  iumentum,  *cun- 
ctamque  herbam  agri  percussit  grando  et  omne  lignum  regionis  con- 
fregit.  26  "Tantum  in  terra  Gessen,  ubi  erant  filii  Israel,  grando  non 
cecidit.  27  Misitque  Pharao  et  vocavit  Moysen  et  Aaron  dicens  ad 
eos:  vPeccavi  etiam  nunc;  ^Dominus  iustus:  ego  et  populus  meus 
impii.  28  ^Orate  Dominum,  ut  desinant  2tonitrua  Dei  et  grando ;  ut 
dimittam  vos  et  nequaquam  hie  ultra  maneatis.  29  Ait  Moyses :  Cum 
egressus  fuero  de  urbe,  aextendam  palmas  meas  ad  Dominum,  et 
cessabunt  tonitrua,  et  grando  non  erit,  ut  scias  quia  bDomini  est 
terra.  30  Novi  autem  quod  et  ctu  et  servi  tui  necdum  timeatis  Do- 
minum Deum.  31  Linum  ergo  et  dhordeum  laesum  est,  eo  quod  hor- 
deum esset  virens,  et  linum  iam  folliculos  germinaret ;  32  triticum 
autem  et  far  non  sunt  laesa,  quia  serotina  erant.  33Egressusque  Moyses 
a  Pharaone  ex  urbe  etetendit  manus  ad  Dominum  et  cessaverunt 
tonitrua  et  grando,  nee  ultra  stillavit  pluvia  super  terram.  34  Videns 
autem  Pharao  quod  cessasset  pluvia  et  grando  et  tonitrua  auxit 
peccatum,  35  et  /ingravatum  est  cor  eius  et  Nervorum  illius  et  in- 
duratum  nimis;  nee  dimisit  filios  Israel,  sicut  praeceperat  Dominus 
per  manum  Moysi. 

1  A  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen :  Ingredere  ad  Pharaonem ;  ego  enim 
1  U  °induravi  cor  eius  et  servorum  illius,  ut  faciam  signa  mea  haec 
in  eo ;  2  et  bnarres  in  auribus  filii  tui  et  nepotum  tuorum,  quoties 
contriverim  Aegyptios  et  signa  mea  fecerim  in  eis;  et  csciatis  quia 
ego  Dominus.  3  Introierunt  ergo  Moyses  et  Aaron  ad  Pharaonem  et 
dixerunt  ei :  Haec  dicit  Dominus  Deus  Hebraeorum :  Usquequo  non 
vis  %ubici  mihi?  Dimitte  populum  meum,  ut  sacrificet  mihi.  4  Sin 
autem  resistis  et  non  vis  dimittere  eum,  ecce  ego  inducam  eras  elo- 
custam  in  fines  tuos,  5  quae  operiat  superficiem  terrae,  ne  quidquam 
eius  appareat,  sed  ^comedatur  quod  residuum  fuerit  grandini;  corro- 
det  enim  omnia  ligna  quae  germinant  in  agris.  6  Et  ^implebunt  domos 
tuas  et  servorum  tuorum  et  omnium  Aegyptiorum,  quantam  non  vi- 
derunt  patres  tui  et  avi,  ex  quo  orti  sunt  super  terram  usque  in  prae- 
sentem  diem.  Avertitque  se  et  egressus  est  a  Pharaone.  7  Dixerunt 
autem  servi  Pharaonis  ad  eum :  Usquequo  patiemur  hoc  scandalum  ? 
Dimitte  homines,  ut  sacrificent  Domino  Deo  suo.  Nonne  vides  quod 
perierit  Aegyptus  ?  8  Revocaveruntque  Moysen  et  Aaron  ad  Pharao- 
nem, qui  dixit  eis:  ftIte,  sacrificate  Domino  Deo  vestro.  Quinam  sunt 


So  — 


horridae  trium  dierum  tenebrae  (21-29).  At  cum,  talibas  plagis  ingruen- 
tibus,  Pharao  ad  meliorem  frugem  videretur  reduci,  eis  vero  recedenti- 
bus  magis  ac  magis  corde  induraretur,  novissitna  poena  denuntiatur ; 


LIBER  EXODUS 
10,  9  —  11,  io 


qui  ituri  sunt?  9  Ait  Moyses:  Cum  parvulis  nostris  et  senioribus  per- 
gemus,  cum  filiis  et  filiabus,  cum  ovibus  et  armentis;  est  enim  lsol- 
lemnitas  Domini  Dei  nostri.  10  Et  respondit  Pharao  :  Sic  Dominus  sit 
vobiscum,  quomodo  ego  dimittam  vos  et  ^'parvulos  vestros.  Cui  du- 
bium  est  quod  pessime  cogitetis?  n  Non  fiet  ita;  sed  ite  tantum  viri 
et  sacrificate  Domino ;  hoc  enim  et  ipsi  petistis.  Statimque  eiecti  sunt 
de  conspectu  Pharaonis. 

12  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  fcExtende  manum  tuam  super 
terram  Aegypti  ad  iocustam,  ut  ascendat  super  eam,et  'devoret  omnem 
herbam  quae  residua  fuerit  TOgrandini.  13  Et  extendit  Moyses  virgam 
super  terram  Aegypti;  et  Dominus  induxit  ventum  urentem  tota  die 
ilia  et  nocte.  Et  mane  facto,  ventus  urens  levavit  locustas,  14  nquae 
ascenderunt  super  universam  terram  Aegypti  et  sederunt  in  cunctis 
finibus  Aegyptiorum  innumerabiles,  °quales  ante  illud  tempus  non 
fuerant,  nee  postea  futurae  sunt.  15  Operueruntque  universam  super- 
ficiem  terrae  vastantes  omnia.  PDevorata  est  igitur  herba  terrae  et 
quidquid  pomorum  in  arboribus  fuit,  quae  grando  dimiserat;  nihilque 
omnino  virens  relictum  est  in  lignis  et  in  herbis  terrae  in  cuncta 
Aegypto.  iSQuamobrem  festinus  Pharao  vocavit  Moysen  et  Aaron 
et  dixit  eis :  ePeccavi  in  Dominum  Deum  vestrum  et  in  vos.  17  Sed 
nunc  dimittite  peccatum  mihi  etiam  hac  vice  et  rrogate  Dominum 
Deum  vestrum,  ut  auferat  a  me  mortem  istam.  l8sEgressusque  Moyses 
de  conspectu  Pharaonis  *oravit  Dominum,  19  qui  flare  fecit  ventum 
ab  occidente  vehementissimum,  et  "arreptam  Iocustam  proiecit  in  mare 
Rubrum.  Non  remansit  ne  una  quidem  in  cunctis  finibus  Aegypti. 
20  Et  ^induravit  Dominus  cor  Pharaonis,  nee  dimisit  filios  Israel. 

21  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  ^Extende  manum  tuam  in 
caelum,  et  sint  tenebrae  super  terram  Aegypti  tarn  densae  ut  palpari 
queant.  22  Extenditque  Moyses  manum  in  caelum,  et  vfactae  sunt 
tenebrae  horribiles  in  universa  terra  Aegypti  tribus  diebus.  23  Nemo 
vidit  fratrem  suum  nee  movit  se  de  loco  in  quo  erat.  *Ubicumque 
autem  habitabant  filii  Israel  lux  erat .  24  Vocavitque  Pharao  Moysen 
et  Aaron  et  dixit  eis :  aIte,  sacrificate  Domino ;  oves  tantum  vestrae 
et  armenta  remaneant,  ^parvuli  vestri  eant  vobiscum.  25  Ait  Moyses : 
Hostias  quoque  et  holocausta  dabis  nobis,  quae  offeramus  Domino 
Deo  nostro.  26  Cuncti  greges  pergent  nobiscum :  non  remanebit  ex  eis 
ungula,  quae  necessaria  sunt  in  cultum  Domini  Dei  nostri;  praesertim 
cum  ignoremus  quid  debeat  immolari,  donee  ad  ipsum  locum  perve- 
niamus.  27  cInduravit  autem  Dominus  cor  Pharaonis,  et  noluit  dimit- 
tere  eos.  28  Dixitque  Pharao  ad  Moysen :  Recede  a  me,  et  cave  ne 
ultra  videas  faciem  meam;  quocumque  die  apparueris  mihi,  morieris. 
29  Respondit  Moyses :  Ita  fiet  ut  locutus  es ;  dnon  videbo  ultra  faciem 
tuam. 

II  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen :  Adhuc  °una  plaga  tangam  Pha- 
1  raonem  et  Aegyptum,  et  post  haec  ftdimittet  vos  et  exire  compel- 
let.  2  Dices  ergo  omni  plebi,  ut  postulet  vir  ab  amico  suo  et  mulier  a 
vicina  sua  cvasa  argentea  et  aurea ;  3  ddabit  autem  Dominus  gratiam 
populo  suo  coram  Aegyptiis. 

eFuitque  Moyses  vir  magnus  valde  in  terra  Aegypti  coram  servis 
Pharaonis  et  omni  populo.  *  Et  ait:  Haec  dicit  Dominus:  /Media 
nocte  egrediar  in  Aegyptum :  5  et  fi'morietur  omne  primogenitum  in 
terra  Aegyptiorum,  a  primogenito  Pharaonis,  qui  sedet  in  solio  eius, 
usque  ad  primogenitum  ancillae  7lquae  est  ad  molam,  et  omnia  primo- 
genita  iumentorum.  6*Eritque  clamor  magnus  in  universa  terra  Aegypti, 
qualis  nee  ante  fuit  nee  postea  futurus  est.  7*Apud  omnes  autem 
filios  Israel  *non  mutiet  canis  ab  homine  usque  ad  pecus;  ut  wsciatis 
quanto  miraculo  dividat  Dominus  Aegyptios  et  Israel.  8  nDescen- 
dentque  omnes  servi  tui  isti  ad  me,  et  adorabunt  me  dicentes: 
Egredere  tu  et  omnis  populus  qui  subiectus  est  tibi.  Post  haec  egre- 
diemur.    9  Et  exivit  a  Pharaone  iratus  nimis. 

Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  °Non  audiet  vos  Pharao,  ut 
Pmulta  signa  fiant  in  terra  Aegypti.  !0  Moyses  autem  et  Aaron  fece- 
runt  omnia  ostenta,  quae  scripta  sunt,  coram  Pharaone.  Et  sinduravit 
Dominus  cor  Pharaonis,  nee  dimisit  filios  Israel  de  terra  sua. 


i  cp.  s,  i.  —  cf.  cp.  3,  il 
j  vr.  24. 

k  v.  cp.  7.  19. 
I  vr.  4,  5- 
m  cp.  9,  32. 

n  Ps  77,  46;   104,  34- 

Ojl    2,    2. 

£Ps  104,  35. 


<?cp.  9,  27. 
f  v.  cp.  8,  8,  28. 
scp.  8,  30;   9,  33- 
t  cf.  Nm  11,2. 
u  cf.  Jl  2,  20. 

v  v.  cp.  4,  2  1. 
x  vr.  12. 

y  Ps  104,  28;  Sap  17,  2. 

z  Sap  18,  1.  -  cf.  cp.  8,  22;  9, 

4,  6. 
a  vr.  8. 
b  vr.  10. 


c  vr.  20;  cp.  4,  21. 


rfef.  Heb  11,  27. 

a  cf.  cp.  4,  23. 
6cp.  12,  31,  33,  39. 


c  cp.  3,  22;   12,  35. 

d  cp.  3,  21;   12,  36;  Ps  105,46. 

e  Ecli  45,  1. 

/cp.   12,   12,  29.  —  cf.  Jb  34, 

20;  Am  4,  10. 
g  cp.  4,  23;  Am  4,  10. 

h  Mt  24,  41;  Lc  17,  35. 

i  cp.  12,  30. —  cf.  Am  5,  16, 17. 

;  cf.  cp.  8,  22;  9,  4. 

/  cf.  Js  10,  21;  Jdt  ii,  15. 

m  cp.  9,  4,  6,  26. 

n  cp.   12,  33. 


ocp.  3,  19;  7,  4;   10,  1. 
Pep-  7,  3- 
q  v.  cp.  4,  21. 


—  51  — 


LIBER  EXODUS 
12,  1-31 


atque,  vasis  ab  Aegyptiis  commodatis  (11,  1-10)  comparataque  victima 
paschali  (12,  1-13)  quotannis  iam  in  perpetuum  immolanda  (14-20)  et 
ipsius  sanguine  postibus  domorum  Unit  is  (21-28),  infligitur  per  angelum 


i-ii~\  L.  in  Parasc.  —  Prph.  in 

sb.  s. 
a  cp.  13,  4;  23,  15;  34,  18:  Dt 

16,  1. 
3]  *  cf.  Catech.  R.  11  4,  70. 
0  vr.  21. 


5,  7]  *  Catech.  R.  I  5,  5.  —  R- 

in  fs.  Corp.  Chr. 
cLv  22,19-21;  Dt  17,1;  Ml  1, 

8, 14;  Heb9, 14;  1  Ft  1,  igetc. 


vr.  18;  Lv  23,  5;  Nm  9,  3; 
1  Es  6, 

8]  v.  vr.  5. 


28,  16;  Js  s,  10 
e  vr.  13,  22. 


/  cp.  23,  18;  34,  25;  Nm  9, 11; 

Dt  16,  3;  1  Cor  s,  8. 
g  Dt  16,  7;   2  Par  35,   13. 
ft  cp.   23,    18;    29,   34;    34,   25; 

Dt  16,  4.  —  cf.  Lv  7,  15. 
icf.  Lc  12,  35 ;  Eph  6,  14;    1 

Pt  1,  13. 
;  vr.  27;  Lv  23,  5;  Dt  16,  5.  — 

cf.  1  Cor  5,  7. 
k  vr.  23;  cp.  11,  4,  5- 
I  Nm  33,  4. 


13]  Ant. 


m  cp.  6,  2;  Is  43,  11. 

et  V.  All.  in  fs 
«  cf.  Heb  11,  28.         [Sang.  Chr. 


in  fs.  pretss. 


14]  Ant.  ut  s.  —  Of.  in  fr.  6  p. 

0  cp.  13,  9.  [Psch. 

pvr.  17,  24;  cp.  13,  10;  4  Rg 
23,  21. 

IS]  *  Catech.  R.  II  j,  p. 

tfcp.  13,  6,  7;  23,  15;  34,  18, 
25;  Lv  23,  6;  Nm  28, 17;  Dt 
16,  3,  8.  —  cf.  1  Cor  5,  7.  8. 

r  vr.  19.  —  cf.  Gn  17,  14;  Nm 

9,  13. 
sLv  23,  7,  8;  Nm  28,   18,  25. 
t  cp.  13,  3- 
u  vr.  51;  cp.  7,  4. 
v  Lv  23,  5;  Nm  28,  16. 


*  vr.  15. 
y  vr.  48,  49. 


z  vr.  3. 

19,  1    . 
b  Heb  11,  28.         [9;  Heb  9, 19. 
c  vr. 


a  Lv  14,  6;  Nm  19,  18;  Ps  50, 
b  11, 

cf.  Is  26,  20. 
e  cp.  12,  13. 
/Heb  11,  28.  —  cf.  Ez  9,  6; 

Ap  7,  3;  9,  4-  „ 
n  Rg  24,  16;  1  Cor  10,  10. 
Acp.  3,  8,  17.  J    ■■ 
t  cp.  13,  8, 14;  Dt  6,  7,  20;  32, 


:p.  13,  » 
7;  Js  4, 


6;  Ps  77,  3-6. 


27]  *  Cone.  Tr.  sess.  22  cp.  1. 
j  vr.  11,  21. 

'cp.  4,  3i. 

m  cp.  11,  4;  Sap  18,  14,  15. 
«  Nm  8,  17;  33,  4;  Ps  77,  Si; 

104,  36;   134,  8;   135,  10. 
0  cp.  4,23;  11,5;  Sap  18,5,11. 

p  cp.  11,  6.  —  cf.  Pro  21,  13; 

Am  5,  16,  17;  Jc  2,  13. 
q  1  Rg  6,  6;  Sap  19,  3. 
r  cf.  cp.  10,  9-11. 


1  J  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  in  terra  Aegypti: 
I  L*  2aMensis  iste  vobis  principium  mensium,  primus  erit  in  mensibus 
anni.  3  Loquimini  ad  universum  coetum  filiorum  Israel  et  dicite  eis: 
Decima  dies  mensis  huius  tollat  unusquisque  agnum  bper  familias  et 
domos  suas.  4  Sin  autem  minor  est  numerus  ut  suffAcere  possit  ad 
vescendum  agnum,  adsumet  vicinum  suum,  qui  iunctus  est  domui 
suae,  iuxta  numerum  animarum  quae  sufficere  possunt  ad  esum  agni. 
5  cErit  autem  agnus  absque  macula,  masculus,  anniculus;  iuxta  quem 
ritum  tolletis  et  haedum.  6  Et  servabitis  eum  usque  ad  dquartam  de- 
cimam  diem  mensis  huius;  immolabitque  eum  universa  multitudo  fi- 
liorum Israel  ad  vesperam.  7  Et  sument  de  sanguine  eius  ac  eponent 
super  utrumque  postern  et  in  superliminaribus  domorum,  in  quibus 
comedent  ilium.  8  Et  edent  carnes  nocte  ilia  assas  igni  et  /azymos 
panes  cum  lactucis  agrestibus.  9  Non  comedetis  ex  eo  crudum  quid 
nee  coetum  aqua,  sed  tantum  ^assum  igni;  caput  cum  pedibus  eius 
et  intestinis  vorabitis.  107lNec  remanebit  quidquam  ex  eo  usque  mane ; 
si  quid  residuum  fuerit,  igne  comburetis.  l*Sic  autem  comedetis  ilium : 
*renes  vestros  accingetis  et  calceamenta  habebitis  in  pedibus  tenentes 
baculos  in  manibus  et  comedetis  festinanter;  Jest  enim  Phase  (id  est 
transitus)  Domini.  12  Et  fctransibo  per  terram  Aegypti  nocte  ilia, 
percutiamque  omne  primogenitum  in  terra  Aegypti  ab  nomine  usque 
ad  pecus,  et  'in  cunctis  diis  Aegypti  faciam  iudicia:  mEgo  Dominus. 
13  Erit  autem  "sanguis  vobis  in  signum  in  aedibus  in  quibus  eritis; 
et  videbo  sanguinem,  et  transibo  vos;  nee  erit  in  vobis  plaga  di- 
sperdens,  quando  percussero  terram  Aegypti.  14  Habebitis  autem  hunc 
diem  in  °monumentum;  et  celebrabitis  earn  sollemnem  Domino  in 
genera tionibus  vestris  cultu  Psempiterno. 

15eSeptem  diebus  azyma  comedetis :  in  die  primo  non  erit  fermentum 
in  domibus  vestris;  quicumque  comederit  fermentatum,  rperibit  anima 
ilia  de  Israel,  a  primo  die  usque  ad  diem  septimum.  16  Dies  prima 
erit  *sancta  atque  sollemnis,  et  dies  septima  eadem  festivitate  vene- 
rabilis.  Nihil  operis  facietis  in  eis,  exceptis  his  quae  ad  vescendum 
pertinent.  17  Et  observabitis  azyma;  *in  eadem  enim  ipsa  die  educam 
"exercitum  vestrum  de  terra  Aegypti,  et  custodietis  diem  istum  in 
generationes  vestras  ritu  perpetuo.  18  vPrimo  mense,  quartadecima 
die  mensis  ad  vesperam  comedetis  azyma  usque  ad  diem  vicesimam 
primam  eiusdem  mensis  ad  vesperam.  J9  xSeptem  diebus  fermentum 
non  invenietur  in  domibus  vestris.  Qui  comederit  fermentatum, 
rperibit  anima  eius  de  coetu  Israel,  #tam  de  advenis  quam  de  indi- 
genis  terrae.  20  Omne  fermentatum  non  comedetis :  in  cunctis  habi- 
taculis  vestris  edetis  azyma. 

21  Vocavit  autem  Moyses  omnes  seniores  filiorum  Israel,  et  dixit  ad 
eos :  Ite  tollentes  animal  ^per  familias  vestras,  et  immolate  Phase. 
22  oFasciculumque  hysopi  Hingite  in  sanguine  qui  est  in  limine,  et 
adspergite  ex  eo  csuperliminare  et  utrumque  postern.  dNullus  vestrum 
egrediatur  ostium  domus  suae  usque  mane ;  2«>etransibit  enim  Dominus 
percutiens  Aegyptios;  cumque  viderit  sanguinem  in  superliminari  et 
in  utroque  poste  transcendet  ostium  domus,  et  /non  sinet  0percus- 
sorem  ingredi  domos  vestras  et  laedere.  24  Custodi  verbum  istud 
legitimum  libi  et  filiis  tuis  usque  in  aeternum.  25  Cumque  introieritis 
terram,  quam  Dominus  daturus  est  vobis,  ftut  pollicitus  est,  obser- 
vabitis caeremonias  istas.  26  Et,  cum  dixerint  vobis  filii  vestri :  Quae 
est  ista  religio  ?  27  dicetis  eis :  ■'Victima  transitus  Domini  est  quando 
transivit  super  domos  filiorum  Israel  in  Aegypto  percutiens  Aegyptios 
et  domos  nostras  liberans.  'Incurvatusque  populus  adoravit.  28  Et 
egressi  filii  Israel  fecerunt  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi  et  Aaron. 

29Factum  est  autem  win  noctis  medio,  npercussit  Dominus  omne  pri- 
mogenitum in  terra  Aegypti,  °a  primogenito  Pharaonis,  qui  in  solio 
eius  sedebat  usque  ad  primogenitum  captivae,  quae  erat  in  carcere 
et  omne  primogenitum  iumentorum.  30  Surrexitque  Pharao  nocte  et 
omnes  servi  eius  cunctaque  Aegyptus;  et  Portus  est  clamor  magnus 
in  Aegypto ;  neque  enim  erat  domus  in  qua  non  iaceret  mortuus. 

31  Vocatisque  Pharao  Moyse  et  Aaron  nocte,  ait :  ^Surgite  et  egre- 
dimini  a  populo  meo  rvos  et  filii  Israel;  ite,  immolate  Domino,  sicut 


—  91  — 


omnes  primogenitos  Aegyptiorum  inter imentem  [29-20).  Quare  Pharao 
ipse  filios  Israel  iam  urget  abire  (31-42).  Et  ita,  odditis  quibusdam 
rebus  de  ritu  paschali  peragendo,  prima  pars  conclusa  est  (43-13,  16). 


LIBER  EXODUS 
12,32-13,iS 


dicitis.  32«Oves  vestras  et  armenta  adsumite,  ut  petieratis,  et  abeuntes 
benedicite  mihi.  33  ^Urgebantque  Aegyptii  populum  de  terra  exire  ve- 
lociter  dicentes:  Omnes  moriemur. 

34Tulit  igitur  populus  conspersam  farinam  antequam  fermentaretur ; 
et  ligans  in  palliis  posuit  super  umeros  suos.  35  Feceruntque  filii 
Israel  sicut  praeceperat  Moyses,  et  "petierunt  ab  Aegyptiis  vasa  ar- 
gentea  et  aurea  vestemque  plurimam.  36  ^Dominus  autem  dedit  gra- 
tiam  populo  coram  Aegyptiis  ut  commodarent  eis;  et  ^spoliaverunt 
Aegyptios. 

37  #Profectique  sunt  filii  Israel  de  *Ramesse  in  Socoth,  asescenta 
fere  milia  peditum  virorum  absque  parvulis.  38  Sed  et  6vulgus  pro- 
miscuum  innumerabile  ascendit  cum  eis,  oves  et  armenta  et  animantia 
diversi  generis  multa  nimis.  39  Coxeruntque  farinam,  quam  dudum 
de  Aegypto  conspersam  tulerant,  et  fecerunt  subcinericios  panes 
azymos;  cneque  enim  poterant  fermentari,  dcogentibus  exire  Aegyptiis 
et  nullam  facere  sinentibus  moram;  nee  pulmenti  quidquam  occur- 
rerat  praeparare. 

40  Habitatio  autem  filiorum  Israel,  qua  manserunt  in  Aegypto,  fuit 
^quadringentorum  triginta  annorum.  41  Quibus  expletis,  eadem  die 
egressus  est  omnis  /exercitus  Domini  de  terra  Aegypti.  42  #Nox  ista 
est  observabilis  Domini,  quando  eduxit  eos  de  terra  Aegypti;  hanc 
observare  debent  omnes  filii  Israel  in  generationibus  suis. 

43  Dixitque  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron :  Haec  est  religio  Phase : 
omnis  alienigena  non  comedet  ex  eo.  44  Omnis  autem  servus  /lempti- 
tius  circumcidetur,  et  sic  comedet.  45  *Advena  et  mercennarius  non 
edent  ex  eo.  46  In  una  domo  comedetur;  nee  efferetis  de  carnibus 
eius  foras,  ^'nec  os  illius  confringetis.  47  zOmnis  coetus  iiliorum  Israel 
faciet  illud.  48  Quod  si  wq.uis  peregrinorum  in  vestram  voluerit  tran- 
sire  coloniam  et  facere  Phase  Domini,  circumcidetur  prius  omne 
masculinum  eius,  et  tunc  rite  celebrabit;  eritque  sicut  nindigena 
terrae:  si  quis  autem  circumcisus  non  fuerit,  non  vescetur  ex  eo. 
49  °Eadem  lex  erit  indigenae  et  colono   qui  peregrinatur  apud  vos. 

50  Feceruntque  omnes  filii  Israel  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi 
et  Aaron.  Et  eadem  die  Peduxit  Dominus  filios  Israel  de  terra  Ae- 
gypti per  eturmas  suas. 

1  2  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  aSanctifica  mihi 
I  O  omne  primogenitum,  quod  aperit  vulvam  in  filiis  Israel,  tam  de 
hominibus  quam  de  iumentis;  mea  sunt  enim  omnia.  3  Et  ait  Moyses 
ad  populum:  6Mementote  diei  huius,  in  qua  egressi  estis  de  Aegypto 
et  de  cdomo  servitutis,  quoniam  dm  manu  forti  eduxit  vos  Dominus 
de  loco  isto,  ut  enon  comedatis  fermentatum  panem.  4  Hodie  egredi- 
mini  mense  ^no varum  frugum.  5  Cumque  introduxerit  te  Dominus  in 
terram  Chananaei  et  Hethaei  et  Amorrhaei  et  Hevaei  et  Iebusaei, 
0quam  iuravit  patribus  tuis  ut  daret  tibi,  ''terram  fluentem  lacte  et 
melle,  *celebrabis  hunc  morem  sacrorum  mense  isto.  GjSeptem  diebus 
vesceris  azymis;  et  in  die  septimo  erit  sollemnitas  Domini.  7Azyma 
comedetis  septem  diebus;  non  apparebit  apud  te  aliquid  fermentatum, 
nee  in  cunctis  finibus  tuis.  8  ^Narrabisque  filio  tuo  in  die  illo  dicens : 
Hoc  est  quod  fecit  mihi  Dominus  quando  egressus  sum  de  Aegypto. 
9  Et  *erit  quasi  signum  in  manu  tua  et  quasi  mmonimentum  ante 
oculos  tuos  et  ut  lex  Domini  semper  sit  in  ore  tuo;  in  manu  enim 
forti  eduxit  te  Dominus  de  Aegypto.  ^Custodies  huiuscemodi  cultum 
statuto  tempore  a  diebus  in  dies.  ll  Cumque  introduxerit  te  Dominus 
in  terra  Chananaei,  c,sicut  iuravit  tibi  et  patribus  tuis,  et  dederit 
tibi  earn,  12  Pseparabis  omne  quod  aperit  vulvam  Domino  et  quod 
primitivum  est  in  pecoribus  tuis;  quidquid  habueris  masculini  sexus 
consecrabis  Domino.  13  ^Primogenitum  asini  mutabis  ove;  quod,  si 
non  redemeris,  interficies.  rOmne  autem  primogenitum  hominis  de 
filiis  tuis  pretio  redimes.  14  *Cumque  interrogaverit  te  films  tuus  eras 
dicens:  Quid  est  hoc?  respondebis  ei:  *In  manu  forti  eduxit  nos 
Dominus  de  terra  Aegypti,  de  "domo  servitutis.  15  Nam,  cum  indu- 
ratus  esset  Pharao  et  nollet  nos  dimittere,  voceidit  Dominus  omne 
primogenitum  in  terra  Aegypti,  a  primogenito  hominis  usque  ad 
primogenitum    iumentorum;    idcirco    immolo    Domino    omne    quod 


s  cf.  cp.  10,  24-26. 
t  cp.   11,   1,  8;  Ps  104,  38. 
cf.  cp.  6,  1. 


u  cp.  3,  22;   11,  2. 
vcp.  3,  21;   11,  3. 
x  Gn  15,  14;  Ps  104,  37.  —  cf. 
Sap  10,  17. 

y  Nm  33>  3,  5-      ' 

z  Gn  47,  11.  —  cf.  cp.  1,  11. 

a  cf .  cp.  38,  26;  Nm  1,  46;  2, 

32;   11,  21;  26,  si. 
b  Lv  24,  10,  11;  Nm  11,  4.  — 

cf.  2  Es  13,  3. 
ccf.  Dt  16,  3- 
d  vr.  33;  cp.  6,  1;   11,  1. 


e  Gal  3,  17-  —  cf.  Gn  15,  13; 
/cp.  7.4-  [Jdt  5,  9;  Ac  7.6. 

£cf.  Dt  16,  1-6. 


h  cf.  Gn  17, 

12,  13. 

*  Lv  22,  10. 

i  (all)  Jo  19 

I  vr.  6. 

m  Nm  9,  14. 

36.  —  Nm  9,  12. 

»vr.  19. 

0  Lv  24,  22; 
15,  16. 

Nm  9, 14,  IS'.  15, 

p  vr.  41;  Ac 

13,  17. 

<?vr.  17. 

ex  r-13]  1  L.  in  fs.  Purij.  B.  M. 

V.  —  v.  Lv  12,  1. 
a  (all)  Lc  2,  23.  —  vr.  12-15; 

cp.  22,29,30;  34,19;  Lv  27, 

26;  Nm  3,  13;  8,  16,  17;  18, 

IS;  Dt  is,  19;  Ez  44,30,31. 
b  cp.  12,  42;  Dt  16,  3. 
c  vr.  14;  cp.  20,  2. 
d  cp.  3,  19;   6,  1. 
e  v.  cp.  12,  8. 

/  cp.  23,  15;  34,  18;  Dt  16,  1. 
5]  Int.  (Ps  104)  in  jr.  2  et  Of. 

in  jr.  5  p.  Psch. 
?cp.  6,  8;  Gn  17,  8. 
It  v.  cp.  3,  8. 
i  cp.  12.  ?i.  26. 

1  *  Catech.  R.  11  1,  9. 
)  cp.  12,  15,  16. 
k  v.  cp.  12,  26. 
p]  v  .vr.  5.  —  Int.  (Ps.  104)  in 

manif.  B.  M.   V.  1mm.  a  s. 

Num. 
IDt  6.  8;   11,  18.  —  cf.  Nm 

IS,  39;  Mt  23,  5. 
m  cp.  12,  14,  24. 
n  cf.  cp.  12,  14,  17,  24,  43. 
ovr.  5. 
pep.  22,   29;   34,   19;    Ez  44, 

30.  —  cf.  vr.  2. 
q  cp.  34,  20;  Nm  18,  15,  16. 
r  Nm  3,  46,  47;   18.  is,  16. 
s  v.  cp.  12,  26;  Dt  6,  20:  Js  4, 
t  vr.  3,  16.  [6,  21. 

u  vr.  3;  cp.  20,  2. 
v  cp.  12,  29. 


—  53  — 


LIBER  EXODUS 
13,  16  —  14,  23 


2.  De  iis  quae  in  itinere  ab  Aegypto  ad  Sinai  acciderunt  (13, 17-18, 27).  Proficiscentesfilios 
Israel  et  secum  ferentes  ossa  Joseph  (13,17-22)  Pharao  insequitur et compre- 
hendit;at,  cum  illi  adDominum  clamassent  (14,1-14),  et  Moyses  extendisset 


x  vr.  13. 
yvr.  9. 
z  vr.  14. 

tf\  *  cf.  Catech.  R.  II  2,  48. 

a  cf.  Ps  106,  7. 

b  cp.  14,  11,  12.  —  cf.  2  Es  9, 

17.  —  v.  Nm  14,  1-4. 
c  cp.   14,  2.  —  cf.  Dt  32,   10. 

—  v.  Nm  33,  6-49. 


d  Gn  50,24;  Js  24,32;  Ech  49, 
18;  Heb  11,  22.  —  cf.  Ac  7, 

e  cp.  12,  37;  Nm  33,  6.         [16. 

/cp.  14,19,  24;  40,  34-36;  Nm 
10,  34;  14,  14;  Dt  1,  33\  2 
Es  9,  19;  Ps  67,  8;  77,  14; 
98,  7;  104,  39;  Sap  10,  17; 
1  Cor  10,  1.  —  cf.  Is  4,  5- 
— ■  v.  Nm  9,  15-23. 

a  cp.  13,  18,  20;  Nm  33,  7,  8. 
b  Jr  44,  1. 

c  v,  cp.  4,  21. 

dRm  9,  17,  22,  23.  —  cf.  Ez 

28,  22.  —  v.  cp.  9,  16. 
ecp.  7,  5- 
/Ps  104,  25. 
g  cp.  10,  7;  12,  33,  36. 


h  cp.    15,   4-   —  cf.   Is  31,    1. 

i  vr.  4;  cp.  4,  21. 

i  Sap  19,  3- 

Z  cp.  6,  1;  13,  3,  9,  J6;  Nm  33, 

3:   Dt  26,  8;  Ac  13,  17.  — 

cf.  cp.  3,  19. 
m  cp.  15,  9;  Js  24,  6;  1  Mc  4, 
«  vr.  2.  [9. 


a  Js  24,  7;  2  Es  9,  9 
£  Ps  105,  7, 


4  cp.  5,  21;  6,  9. 


cf.  cp.  13,17- 


r  2  Par  20,  15,  17;  Is  41,  10, 
13,  14.  —  cf.  1  Mc  4,  8-9. 

5  cf.  vr.  30,  31. 

/  vr.  25;  Dt  1,  30;  3,  22;  20, 
4;  Js  10,  14,  42;  23,  3;  2 
Par  20,  15,  29;  2  Es  4,  20. 

«  cf.  Is  30,  15. 

v  vr.  21,  26.  —  v.  cp.  7,  19. 

*  cf.  vr.  4,  8. 

y  vr.  4. 

z  cp.  7,  5- 

/p]  .dwf.  m  /s.  ss.  Ang.  c. 

a  cp.  23,20;  32,34;  Nm  20,16; 
Is  63,  9.  —  cf.  cp.  13,  21. 

b  Js  24,  7-  Is  8,  14;  2  Cor  4,  3, 

27-22]  *  Catech.  R.  II  2,  9.      [4. 

cvr.  16. 

d  cp.  15,  10. 

e  Js  2,  10;  Ps  65,  6. 

/  cp.  15,  8;  2  Es  9,  11;  Ps  73, 
13;  76,  20;  77,  13;  i35>  x3- 

—  cf.  Js  3,  16;  4,  23;  Is  10, 
26;  11,  15,  16. 

22I  *  Catech.  R.  II  2,  9. 

gvr.  29;  cp.  15,  19;  Nm  33, 
8;  Ps  65,  6;  77,  13;  113,  3; 
Sap  10,  18;  19,  5-7  ;Is  63, 
13;  1  Cor  10,  1;  Heb  11,  29. 

—  cf.  Ps  76,  19. 

h  Ps  77,  13.  —  cf.  Hab  3,  10. 


aperit  vulvam  masculini  sexus,  et  ^omnia  primogenita  fiiiorum  meo- 
rum  redimo.  16  Erit  igitur  2/quasi  signum  in  manu  tua  et  quasi  ap- 
pensum  quid  ob  recordationem  inter  oculos  tuos;  eo  quod  in  2manu 
forti  eduxit  nos  Dominus  de  Aegypto. 

17Igitur  cum  emisisset  Pharao  populum,  non  eos  duxit  Deus  aper  viam 
terrae  Phiiisthiim,  quae  vicina  est,  reputans  ne  forte  bpaeniteret  cum, 
si  vidisset  adversum  se  bella  consurgere,  et  reverteretur  in  Aegyptum ; 
18  sed  circumduxit  cper  viam  deserti,  quae  est  iuxta  mare  Rubruni. 

Et  armati  ascenderunt  filii  Israel  de  terra  Aegypti.  19  Tulit  quoque 
Moyses  ossa  Ioseph  secum,  eo  quod  adiurasset  filios  Israel  dicens: 
d  '  Visitabit  vos  Deus;  efferte  ossa  mea  hinc  vobiscum  '.  20eprofectiqUe 
de  Socoth  castrametati  sunt  in  Etham,  in  extremis  finibus  solitudinis. 

21  /Dominus  autem  praecedebat  eos  ad  ostendendam  viam  per 
diem  in  columna  nubis  et  per  noctem  in  columna  ignis,  ut  dux 
esset  itineris  utroque  tempore.  22  Nunquam  defuit  columna  nubis  per 
diem  nee  columna  ignis  per  noctem  coram  populo. 
1  A  Locutus  est  autem  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  filiis 
i  ^  Israel :  aReversi  castrametentur  e  regione  Phihahiroth,  quae  est 
inter  &Magdalum  et  mare  contra  Beelsephon :  in  conspectu  eius  castra 
ponetis  super  mare.  3  Dicturusque  est  Pharao  super  filiis  Israel: 
Coartali  sunt  in  terra,  conclusit  eos  descrtum.  4  Et  cindurabo  cor 
eius,  ac  persequetur  vos ;  et  dglorifkabor  in  Pharaone  et  in  omni  exer- 
citu  eius,  escientque  Aegyptii  quia  ego  sum  Dominus.  Feceruntque  ita. 

5  Et  nuntiatum  est  regi  Aegyptiorum  quod  fugisset  populus;  /im- 
mutatumque  est  cor  Pharaonis  #et  servorum  eius  super  populo.  et 
dixerunt:  Quid  voluimus  facere,  ut  dimitteremus  Israel,  ne  ser- 
viret  nobis?  Iunxit  ergo  currum,  et  omnem  populum  suum  ad- 
sumpsit  secum.  7  Tulitque  ''sescentos  currus  electos,  quidquid 
in  Aegypto  curruum  fuit  et  duces  totius  exercitus.  8  ilnduravit- 
que  Dominus  cor  Pharaonis  regis  Aegypti,  et  ^persecutus  est  fi- 
lios Israel;  at  *illi  egressi  erant  in  manu  excelsa.  9  wCumque  per- 
sequerentur  Aegyptii  vestigia  praecedentium,  reppererunt  eos  nin 
castris  super  mare :  omnis  equitatus  et  currus  Pharaonis  et  universus 
exercitus  erant  in  Phihahiroth  contra  Beelsephon.  10  Cumque  appro- 
pinquasset  Pharao,  levantes  filii  Israel  oculos  viderunt  Aegyptios  post 
se  et  timuerunt  valde,  °clamaveruntque  ad  Dominum  ll  et  Pdixerunt 
ad  Moysen :  Forsitan  non  erant  sepulcra  in  Aegypto ;  ideo  tulisti  nos 
ut  moreremur  in  solitudine.  Quid  hoc  facere  voluisti,  ut  educeres  nos 
ex  Aegypto  ?  12  «Nonne  iste  est  sermo,  quem  loquebamur  ad  te  in 
Aegypto  dicentes:  Recede  a  nobis,  ut  serviamus  Aegyptiis?  multo 
enim  melius  erat  servire  eis,  quam  mori  in  solitudine.  13Et  ait  Moyses 
ad  populum :  rNolite  timere ;  state  et  videte  magnalia  Domini  quae 
facturus  est  hodie;  *Aegyptios  enim,  quos  nunc  videtis,  nequaquam 
ultra  videbitis  usque  in  sempiternum.  14  ^Dominus  pugnabit  pro  vobis, 
et  Mvos  tacebitis. 

!5  Dixitque  Dominus  ad  Moysen:  Quid  clamas  ad  me?  Loquere 
filiis  Israel  ut  proficiscantur.  16  Tu  autem  veleva  virgam  tuam,  et 
extende  manum  tuam  super  mare,  et  divide  illud,  ut  gradiantur  filii 
Israel  in  medio  mari  per  siccum.  17  Ego  autem  ^indurabo  cor  Ae- 
gyptiorum ut  persequantur  vos;  et  #glorificabor  in  Pharaone  et  in 
omni  exercitu  eius  et  in  curribus  et  in  equitibus  illius.  18  Et  ^scient 
Aegyptii  quia  ego  sum  Dominus,  cum  glorificatus  fuero  in  Pharaone 
et  in  curribus  atque  in  equitibus  eius. 

19  °Tollensque  se  angelus  Dei,  qui  praecedebat  castra  Israel,  abiit 
post  eos;  et  cum  eo  pariter  columna  nubis  priora  dimittens  post 
tergum  20  stetit  inter  castra  Aegyptiorum  et  castra  Israel ;  et  &erat 
nubes  tenebrosa  et  illuminans  noctem,  ita  ut  ad  se  invicem  toto  noctis 
tempore  accedere  non  valerent.  21  Cumque  cextendisset  Moyses  manum 
super  mare,  abstulit  illud  Dominus,  flante  dvento  vehementi  et  urente 
tota  nocte,  et  evertit  in  siccum ;  /divisaque  est  aqua.  22  o Et  ingressi 
sunt  filii  Israel  per  medium  sicci  maris;  erat  enim  aqua  quasi  ftmurus 
a  destra  eorum  et  laeva.  23  Persequentesque  Aegyptii  ingressi  sunt 
post  eos  et  omnis  equitatus  Pharaonis,  currus  eius  et  equites  per 
medium  maris. 


54  — 


virgam,per  medium  sicci maris panditur  via,  Israeli  ad  salutem,Aegyptiis 
vero  ad  inter itum  (15-31).  Quod  beneficium  Moyses  cum  populo ,praecinente 
Maria,  celebrat;  atque,glorificato  Deo  ob  bene  partam  victoriam  (15,1-10), 


LIBER  EXODUS 
14,  24  —  15,  1 8 


24  Iamque  advenerat  *vigilia  matutina,  et  ecce  ^'respiciens  Do- 
minus  super  castra  Aegyptiorum  per  columnam  ignis  et  nubis,  in- 
terfecit  exercitum  eorum ;  25et  subvertit  rotas  curruum,  ferebanturque 
in  profundum.  Dixerunt  ergo  Aegyptii:  Fugiamus  Israelem;  Dominus 
enim  *pugnat  pro  eis  contra  nos.  26  Et  ait  Dominus  ad  Moysen : 
wExtende  manum  tuam  super  mare,  ut  revertantur  aquae  ad  Ae- 
gyptios  super  currus  et  equites  eorum.  27nCumque  extendisset  Moyses 
manum  contra  mare,  °reversum  est  primo  diluculo  ad  priorem  locum ; 
fugientibusque  Aegyptiis  occurrerunt  aquae,  et  Pinvolvit  eos  Dominus 
in  mediis  fluctibus.  28  sReversaeque  sunt  aquae  et  operuerunt  currus 
et  equites  cuncti  exercitus  Pharaonis,  qui  sequentes  ingressi  fuerant 
mare ;  rnec  unus  quidem  superfuit  ex  eis.  28  Filii  autem  Israel  per- 
rexerunt  per  medium  sicci  maris,  et  aquae  eis  erant  quasi  pro  muro 
a  dextris  et  a  sinistris.  30  ^Liberavitque  Dominus  in  die  ilia  Israel  de 
manu  Aegyptiorum.  31  Et  "viderunt  Aegyptios  mortuos  super  litus 
maris  et  manum  magnam,  quam  exercuerat  Dominus  contra  eos; 
timuitque  populus  Dominum,  et  ucrediderunt  Domino  et  Moysi 
^servo  eius. 

I  C    Tunc  acecinit  Moyses  et  filii  Israel  carmen  hoc  Domino,  et  di- 
I  O    xerunt : 

6Cantemus  Domino ;  gloriose  enim  magnificatus  est : 
equum  et  ascensorem  deiecit  in  mare. 

2  cFortitudo  mea  et  ^laus  mea  Dominus, 

et  f actus  est  mihi  in  esalutem ; 
iste  Deus  meus,  et  glorificabo  eum ; 

/Deus  patris  mei,  et  ^exaltabo  eum. 

3  Dominus  7iquasi  vir  pugnator; 

*omnipotens  nomen  eius. 

4  •'Currus  Pharaonis  et  exercitum  eius  proiecit  in  mare ; 

'electi  principes  eius  submersi  sunt  in  mari  Rubro. 

5  wAbyssi  operuerunt  eos ; 

ndescenderunt  in  profundum  quasi  lapis. 

6  °Dextera  tua,  Domine,  magnificata  est  in  fortitudine ; 

dextera  tua,  Domine,  percussit  inimicum ; 

7  et  in  multitudine  Pgloriae  tuae  deposuisti  adversaries  tuos : 

misisti  iram  tuam,  «quae  devoravit  eos  sicut  stipulam, 

8  ret  in  spiritu  furoris  tui  congregatae  sunt  aquae. 
*Stetit  unda  fiuens,  congregatae  sunt  abyssi  in  medio  mari ; 

9  dixit  inimicus :  *Persequar  et  comprehendam ; 
"dividam  spolia,  implebitur  anima  mea, 

evaginabo  gladium  meum,  interficiet  eos  manus  mea. 

10  rFlavit  spiritus  tuus,  et  ^operuit  eos  mare ; 

submersi  sunt  quasi  plumbum  in  aquis  vehementibus. 

11  ^Quis  similis  tui  in  fortibus,  Domine  ? 

quis  similis  tui,  *magnificus  in  sanctitate, 
terribilis  atque  laudabilis,  afaciens  mirabilia? 

12  6Extendisti  manum  tuam,  et  devoravit  eos  terra. 

13  cDux  fuisti  in  misericordia  tua  populo,  dquem  redemisti: 

et  eportasti  eum  in  fortitudine  tua  ad  habitaculum  san- 

14  /Ascenderunt  populi,  et  irati  sunt :  [ctum  tuum' 

dolores  obtinuerunt  habitatores  Philisthiim. 

15  Tunc  ^conturbati  sunt  ''principes  Edom, 

*robustos  Moab  obtinuit  tremor; 
iobriguerunt  omnes  habitatores  Chanaan. 

16  rjrruat  super  eos  formido  et  pavor, 

in  magnitudine  bracchii  tui  fiant  wimmobiles  quasi  lapis, 
donee  pertranseat  populus  tuus,  Domine, 

donee  pertranseat  populus  tuus  iste,  nquem  possedisti. 

17  Introduces  eos,  et  °plantabis  in  monte  hereditatis  tuae, 

firmissimo  habitaculo  tuo,  quod  operatus  es,  Domine, 
Psanctuarium  tuum,  Domine,  quod  firmaverunt  manus 

18  ^Dominus  regnabit  in  aeternum  et  ultra.  [tuae. 


24-15,  1]  Prph.  in  sb.  s.  et  vg. 
Pnt. 

Jd  7,  19;  Lm  2, 


Jdt  9,  6.  —  cf. 


»  1  Rg  ix,  1: 

16. 
jSap  18,   is 
,   Ps  33,  17. 
/  v.  vr.  14. 
tn  vr.  16,  21. 
n  vr.  21. 
0  cf.  Js  4,  18. 
p  cp.  15, 1,  7;  Dt  11,  4;  Ps  77, 

53;  135,15;  Sap  10,19;  Heb 
q  cf.  Hab  3,8-13.  [11,  29. 

r  Ps  105,  11. 
s  v.  vr.  22;  Ps  76.  20. 
t  Ps  105,  8,  10;  Sap.  10,  15. 
u  cf .  Ps  91,  9-11.  —  v.  vr.  13. 
vPs  ios,  12.  —  cf.  Jo  2,  11; 

11,  45- 
*  Dt  34,  5;  Ps  104,  26;  Sap  10, 

16  ;i8,  21.  —  cf.  Dt  33,  1; 

1  Es  3,  2. 


a  Ps  105,  12 ;  Sap  10,  20.  —  cf. 

Jd  5,  1;  2  Rg  22,  1;  Jdt  10, 
b  vr.  21.  [1  ss.;  Ap  15,  3. 

1-2 /]  Cn.  in  fr.    <  per  ann. 
1-3]  R.  in  D.  4  Qdg.  —  Tr.  p. 

Prph.  ut  s.  —  Tr.  et  Gr.  in 

fss.  ss.  Jo.  a  Capistr.  et  Law. 

a  Brund.  etc. 
c  Ps  17,2;  58,17;  117,14;  140, 
d  Dt  10,  21.  [7;  Is  12,  2. 

e  Ps  17,  47;  Hab  3,  18. 
/cp.  3,  6,  15,  16. 
g  2  Rg  22,  47;  Ps  33,  4;  98,  5, 

9;  117,  28:  144,  1;  Is  25,  1. 
h  Ps  23,  8:  Ap  19,11.  —  cf.cp. 
*  cp.  6,3;  Gni7, 1  etc.      [14,14. 
;cp.  14,  28. 
Jcp.  14,  7. 
m  vr.  10;  co.  14,  28. 
n  2  Es  9,  ii. 
61  R.  in  fs.  ss.  Ros.  B.  M.   V. 

—  v.  vr.  11. 
ovr.  12;  Ps  117,  15,  16;  Is  51, 

pnt  33,  26.  t9. 

tf  cf.  Is  s,  24;  47,  14,  Ml  4,  1. 
rep.  14  ,21,  22;   2  Rg  22,  16; 

Jb  4,  9;   Ps  17,  16.  —  cf.  2 

Th  2,  8. 
*Ps  77,  13.—  cf.  Js3,i6;  Hab 
*cp.  14,9.  [3,  10. 

u  Gn  49,  27;  Jd  5,  30;   Ps  67, 

13;  Is  53,  12;  Lc  11,  22 
101  v.  vr.  6. 
vcp.  14,  21.—  cf.  Ps  147,  18; 

Is  11,  15;  40,  24. 
xvr.  s;  cp.  14,  28. 
//]  Gr.  in  cm.  Mm.  etc. 
y  Dt  3,  24;  1  Rg  2,  2;  2  Rg  7, 

22   3   Rg  8,   23;    Ps  70,   19; 

8s,  8;  88,  7,  9;  Jr  10,  6.  — 

cf.  cp.  18,  11. 


ePs  77,  54,  55. 

14,  14;  Dt  2,  25; 
«cf.  Dt  2,  4. 
ft  Gn  36,  15,  43 


5;  J 
[10; 


9,  24. 


z  cf.  Is  6,  3;  Ap  4,  8. 
a  Ps  76,  15. 
b  vr.  6. 
c  Ps  76,  21. 
dVs  76,  16. 
ePs 
/Nm 
cf.  Dt  2,  4 


£Nm  22,  3. 

;' Js  2  ,9,  11,  24;  s,  1. 

/  Dt  2,  25;  11,  25. 

m  1  Rg  25,  37. 

n  Ps  73,  2;  1  Pt  2,  9. 

oPs  43,  35  79,  9-  —  cf.  Jr  32, 

A1- 

£Ps  77,  S4;   131,  13,  14. 
q  Ps  10,  16;  28,  10;  44,  7;  14s, 
10;  Ap  11,  15. —  v.  Ps  92,1. 


55 


LIBER  EXODUS 
15, 19  — 16,  18 


de  Palaestina  feliciter  occupanda  auspicatur  (11-21).  Progredientibus  ve- 
to filiis  Israel  per  deserta  Sur  et  Sin  aquae  amarae  in  dulces  convertuntur 
(22-27),  et  post  Elim  dantur  carnes  (16, 1-13)  et  manna,  quod  postremum 


19]  *  cf.  Catech.  R.  II  2, 
r  cp.  14,  23-29. 


s  Mic  6,  4. 

t  cf.  Jd  4,  4;   4  Rg  22,  14;   2 

Es  6,  14;  Lc  2,  36. 
«vr.  2,  4;  Nm  26,  59. 
vjd  11,  34;  1  Rg  18,  6;  Ps  67, 
*  1  Rg  18,  7.         [12,26;  150,4. 
y  vr.  1. 


a  Gn  16,7;  25,18;  zRgi5,7. 
b  Nm  ss,  8. 

c  cf.  Rt  1,  20. 

d  cp.  16,  2;  17,  3  etc. 

e  cp.  14,  10;  17,  4. 

/  Ecli  38,  5. 

gci.  4  Rg  2,  21;  4,  41. 

AJdt  5,  15;  Ecli  38,  5. 

i  Js  24,  25. 

;'cp.  16,  4;  Dt  8,  2,  16;  Jd  2, 

22;  3,  i,  4;  Ps  65,  10  etc. 
ZLv  26,  3-13;  Dt  7,  12-15;  Jr 
w  Dt  7,  15;  28,  27,  60.      [7,22. 
»  cp.  23,25;  Dt  32,39;  Ps  102, 

3;  146,  3;  Is  53.  5;  Os  6,  2; 

11,  3.  —  cf.  Mt  9.   12. 
27-16,  7]  L.  in  ben.  Palm. 
0  Nm  33,  9. 
a  Nm  33,  10,  11. 
b  Sap  11,2. 

c  cp.  15,24;  17,2;  1  Cor  10, 10. 
dcp.  14, 11. —  cf.  Nm  20,  3-5; 
e  Nm  11,  4,  5.  [Lm  4,  9. 


/2  Es  9,    iSJ    Ps   77,   24,    25; 

104,  40;   Sap   16,  20;  Jo  6, 

31,  32;  1  Cor  10,  3. 
get.  Pro  30,  8;  Mt  6,  11. 
«v.  cp.  15,  25. 
i  vr.  22;  Lc  25,  21. 
6-7}  Inv.  etc.  in  vg.  Nativ.  Dhi. 
;vr.  12,  13. 

I  cp.  6,  7.  —  cf.  Nm  16,  28-30. 
mcp.  40,  32;   Nm  14,  io-    16, 

19;  3  Rg  8,  10,  11.  —  cf.  cp. 

13,   21;    14,   24. 
n  Nm  16,  11. 
0  cf.  Nm  14,  27;  1  Rg  8,  7;  Lc 

10,    16;    Rm   13,  2. 
P  cf.  cp.  4,  14-16. 
q  Nm  16,  16. 

rvr.  7*  cp.  13.  21;  3  Rg  8,  10, 

11;  Ecli  45,  3. 
12]  R.  in  fs.  Corp.  Ch. 
s  vr.  8. 

t  vr.  6;  cp.  12,  6. 
u  vr.  8. 

v  Nm   11,  31;   Ps  77,  27,  28; 

104,  40  . 
x  Nm  11,  9. 

y  Nm  y,  7;  Dt  8,  3;  2  Es  9, 
24;   104,  40;  Sap 


15;  Ps  77,  24;  104,  40;  S 

16,  20;  Jo  6,  31,  49,  59. 

15]  *  cf.  Catech.  R.  II   4,  60. 


v.  vr.  12. 
zvr.  31. 
aDt  8,  3. 
b  1  Cor  10,  3. 
cvr.  36. 


d  (all)  2  Cor  8,  15. 


19  Ingressus  est  enim  reques  Pharao  cum  curribus  et  equitibus  eius 
in  mare,  et  reduxit  super  eos  Dominus  aquas  maris;  filii  autem  Israel 
ambulaverunt  per  siccum  in  medio  eius. 

20  Sumpsit  ergo  *Maria  'prophetissa  wsoror  Aaron  tympanum  in 
manu  sua;  vegressaeque  sunt  omnes  mulieres  post  earn  cum  tympanis 
et  choris,   21  quibus  ^praecinebat  dicens : 

^Cantemus  Domino;  gloriose  enim  magnificatus  est: 
equum  et  ascensorem  eius  deiecit  in  mare. 

22  Tulit  autem  Moyses  Israel  de  mari  Rubro,  et  egressi  sunt  in  de- 
sertum  aSur;  ambulaveruntque  tribus  diebus  per  solitudinem,  et  non 
inveniebant  aquam.  23  Et  venerunt  in  bMara,  nee  poterant  bibere 
aquas  de  Mara,  eo  quod  essent  amarae;  unde  et  congruum  loco 
nomen  imposuit  vocans  ilium  cMara,  id  est  amaritudinem.  24  Et 
dmurmuravit  populus  contra  Moysen  dicens :  Quid  bibemus  ?  25At  eille 
clamavit  ad  Dominum,  qui  ostendit  ei  /lignum;  #quod  cum  misisset 
in  aquas,  7lin  dulcedinem  versae  sunt.  Ibi  *constituit  ei  praecepta  atque 
iudicia,  et  ibi  -'tentavit  eum  26  dicens :  'Si  audieris  vocem  Domini 
Dei  tui  et  quod  rectum  est  coram  eo  feceris,  et  oboedieris  mandatis 
eius  custodierisque  omnia  praecepta  illius,  cunctum  wlanguorem, 
quern  posui  in  Aegypto,  non  inducam  super  te:  nego  enim  Dominus 
sanator  tuus. 

27  Venerunt  autem  in  °Elim  filii  Israel,  ubi  erant  duodecim  fontes 
aquarum  et  septuaginta  palmae;  et  castramentati  sunt  iuxta  aquas. 
I  /C    aProfectique  sunt  de  Elim,  et  venit  omnis  multitudo  filiorum 

1  U  Israel  in  bdesertum  Sin,  quod  est  inter  Elim  et  Sinai,  quinto- 
decimo  die  mensis  secundi,  postquam  egressi  sunt  de  terra  Aegypti. 

2  Et  cmurmuravit  omnis  congregatio  filiorum  Israel  contra  Moysen 
et  Aaron  in  solitudine ;  3  dixeruntque  filii  Israel  ad  eos :  dUtinam 
mortui  essemus  per  manum  Domini  in  terra  Aegypti,  equando  sede- 
bamus  super  ollas  carnium,  et  comedebamus  panem  in  saturitate.  Cur 
eduxistis  nos  in  desertum  istud,  ut  occideretis  omnem  multitudinem 
fame?  4  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen:  Ecce  ego  pluam  vobis 
/panes  de  caelo :  egrediatur  populus,  et  colligat  fi'quae  sufficiunt  per 
singulos  dies,  ut  ,ltentem  eum  utrum  ambulet  in  lege  mea  an  non. 
5  Die  autem  sexto  parent  quod  inlerant ;  et  *sit  duplum  quam  colligere 
solebant  per  singulos  dies.  6  Dixeruntque  Moyses  et  Aaron  ad  omnes 
filios  Israel:  Afespere  scietis  quod  'Dominus  eduxerit  vos  de  terra 
Aegypti,  7  et  mane  videbitis  TOgloriam  Domini ;  audivit  enim  murmur 
vestrum  contra  Dominum;  nos  vero  "quid  sumus,  quia  mussitastis 
contra  nos  ?  8  Et  ait  Moyses :  Dabit  vobis  Dominus  vespere  carnes 
edere  et  mane  panes  in  saturitate,  eo  quod  audierit  murmurationes 
vestras,  quibus  murmurati  estis  contra  eum;  nos  enim  quid  sumus? 
nee  contra  nos  est  murmur  vestrum,  sed  °contra  Dominum.  9  PDixit 
quoque  Moyses  ad  Aaron :  Die  universae  congregationi  filiorum  Israel : 
yAccedite  coram  Domino;  audivit  enim  murmur  vestrum.  10  Cumque 
loqueretur  Aaron  ad  omnem  coetum  filiorum  Israel,  respexerunt  ad 
solitudinem;  et  ecce  rgloria  Domini  apparuit  in  nube. 

11  Locutus  est  autem  Dominus  ad  Moysen  dicens :  12  sAudivi  mur- 
murationes filiorum  Israel ;  loquere  ad  eos :  ^Vespere  comedetis  carnes, 
et  Mmane  saturabimini  panibus,  scietisque  quod  ego  sum  Dominus 
Deus  vester. 

13  Factum  est  ergo  vespere,  et  vascendens  coturnix  cooperuit  castra; 
mane  quoque  ^ros  iacuit  per  circuitum  castrorum.  14  Cumque  ope- 
ruisset  superficiem  terrae,  ^apparuit  in  solitudine  minutum  et  quasi 
pilo  tusum  in  similitudinem  pruinae  super  terram.  15  Quod  cum  vi- 
dissent  filii  Israel,  dixerunt  ad  invicem:  zManhu?  quod  significat: 
Quid  est  hoc  ?  °ignorabant  enim  quid  esset.  Quibus  ait  Moyses :  °Iste 
est  panis,  quern  Dominus  dedit  vobis  ad  vescendum.  16  Hie  est  sermo, 
quem  praecepit  Dominus:  Colligat  unusquisque  ex  eo  quantum  sufficit 
ad  vescendum;  cgomor  per  singula  capita  iuxta  numerum  animarum 
vestrarum,  quae  habitant  in  tabernaculo,  sic  tolletis.  17  Feceruntque 
filii  Israel  et  collegerunt  alius  plus,  alius  minus.  18  Et  mensi  sunt  ad 
mensuram  gomor;  dnec  qui  plus  collegerat  habuit  amplius,  nee  qui 


56  — 


exinde  per  totam  peregrinationem  communis  commeatus  fit,  cotidie, 
sabbato  excepto,  colligendus  (14-36).  Mine  transeunt  in  Raphidim  et 
post  concessam  aquam  de  petra  et  victoriam  de  Amalecitis  (17,  1-16) 


minus  paraverat  repperit  minus;  sed  singuli,  iuxta  id  quod  edere  po- 
terant,  congreguverunt.  19  Dixitque  Moyses  ad  eos :  eNullus  relinquat 
ex  eo  in  mane.  20  Qui  non  audierunt  eum,  sed  dimiserunt  quidam  ex 
eis  usque  mane,  et  /scatere  coepit  vermibus,  atque  computruit;  et 
iratus  est  contra  eos  Moyses.  21  Colligebant  autem  mane  singuli 
quantum  sumcere  poterat  ad  vescendum;  ^cumque  incaluisset  sol, 
liquefiebat. 

22  /iin  die  autem  sexta  collegerunt  cibos  duplices,  id  est  duo  gomor 
per  singulos  homines.  Venerunt  autem  omnes  principes  multitudinis, 
et  narraverunt  Moysi.  23  Qui  ait  eis :  Hoc  est  quod  locutus  est  Do- 
minus:  *Requies  sabbati  sanctificata  est  Domino  eras;  quodcumque 
operandum  est  facite,  et  quae  coquenda  sunt  coquite ;  quidquid  autem 
reliquum  fuerit  reponite  usque  in  mane.  24  Feceruntque  ita  ut  prae- 
ceperat  Moyses,  et  non  icomputruit,  neque  vermis  inventus  est  in  eo. 
25  Dixitque  Moyses:  Comedite  illud  hodie,  quia  sabbatum  est  Domini; 
non  invenietur  hodie  in  agro.  26  Sex  diebus  colligite;  in  die  autem 
septimo  sabbatum  est  Domini,  idcirco  non  invenietur.  2?  Venitque 
septima  dies,  et  egressi  de  populo  ut  colligerent  non  invenerunt. 

28Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  fcUsquequo  non  vultis  custodire 
mandata  mea  et  legem  meam  ?  29  Videte  quod  Dominus  dederit  vobis 
sabbatum,  et  propter  hoc  die  sexta  tribuit  vobis  cibos  duplices ;  maneat 
unusquisque  apud  semetipsum,  nullus  egrediatur  de  loco  suo  die 
septimo.  30Et  *sabbatizavit  populus  die  septimo.  SlApDellavitque  do- 
mus  Israel  nomen  eius  mman,  "quod  erat  quasi  semen  coriandri 
album,  gustusque  eius  quasi  similae  cum  melle.  32Dixit  autem  Moyses : 
Iste  est  sermo,  quern  praecepit  Dominus:  imple  gomor  ex  eo,  et 
custodiatur  in  futuras  retro  generationes,  ut  noverint  panem,  quo  alui 
vos  in  solitudine,  quando  educti  estis  de  terra  Aegypti.  33  Dixitque 
Moyses  ad  Aaron :  Sume  °vas  unum,  et  mitte  ibi  man  quantum  potest 
capere  gomor,  et  repone  coram  Domino  ad  servandum  in  genera- 
tiones vestras,  34sicut  praecepit  Dominus  Moysi.  Posuitque  illud  Aaron 
in  tabernaculo  reservandum. 

35  Filii  autem  Israel  comederunt  man  Pquadraginta  annis,  «donec 
venirent  in  terram  habitabilem;  hoc  cibo  aliti  sunt,  usquequo  tange- 
rent  fines  terrae  Chanaan.  36  rGomor  autem  decima  pars  est  «ephi. 
1  H    Igitur  aprofecta  omnis  multitudo  filiorum  Israel  de  deserto  Sin 

I  i  per  mansiones  suas  iuxta  sermonem  Domini  castrametati  sunt  in 
Raphidim,  ubi  non  erat  aqua  ad  bibendum  populo.  2  6Qui  iurgatus 
contra  Moysen  ait:  Da  nobis  aquam,  ut  bibamus.  Quibus  respondit 
Moyses:  Quid  iurgamini  contra  me?  cur  ctentatis  Dominum?  3Sitivit 
ergo  ibi  populus  prae  aquae  penuria,  et  dmurmuravit  contra  Moysen 
dicens:  Cur  fecisti  nos  exire  de  Aegypto,  ut  occideres  nos  et  liberos 
nostros  ac  iumenta  siti  ?  4Clamavit  autem  Moyses  ad  Dominum  dicens : 
Quid  faciam  populo  huic?  adhuc  paululum  et  elapidabit  me.  5  Et  ait 
Dominus  ad  Moysen :  Antecede  populum,  et  sume  tecum  de  senioribus 
Israel,  et  virgam,  qua  /percussisti  fluvium,  tolle  in  manu  tua  et  vade. 
6  En  ego  stabo  ibi  coram  te  supra  petram  Horeb ;  percutiesque  petram, 
et  ^exibit  ex  ea  aqua,  ut  bibat  populus.  Fecit  Moyses  ita  coram  se- 
nioribus Israel;  ?et  vocavit  nomen  loci  illius  Hentatio  propter 
iurgium  filiorum  Israel  et  quia  tentaverunt  Dominum  dicentes :  fEstne 
Dominus  in  nobis  an  non? 

8  iVenit  autem  Amalec,  et  pugnabat  contra  Israel  in  Raphidim. 
9  Dixitque  Moyses  ad  fcIosue :  Elige  viros,  et  egressus  pugna  contra 
Amalec;  eras  ego  stabo  in  vertice  collis  habens  ^virgam  Dei  in  manu 
mea.  10Fecit  Iosue  ut  locutus  erat  Moyses,  et  pugnavit  contra  Amalec ; 
Moyses  autem  et  Aaron  et  TOHur  ascenderunt  super  verticem  collis. 

II  reCumque  levaret  Moyses  manus,  vincebat  Israel ;  sin  autem  paulu- 
lum remisisset,  superabat  Amalec.  12Manus  autem  Moysi  erant  graves ; 
sumentes  igitur  lapidem,  posuerunt  subter  eum,  in  quo  sedit;  Aaron 
autem  et  Hur  sustentabant  manus  eius  ex  utraque  parte.  Et.  factum 
est  ut  manus  illius  non  lassarentur  usque  ad  occasum  soils.  13  Fuga- 
vitque  Iosue  Amalec  et  populum  eius  in  ore  gladii.  14  Dixit  autem 
Dominus  ad  Moysen:  °Scribe  hoc  ob  monimentum  in  libro,  et  trade 
auribus  Iosue;  Pdelebo  enim  memoriam  Amalec  sub  caelo.    15Aedifi- 


LIBER  EXODUS 
16r  iQ  — 17,  is 


e  cf.  Mt  6,  34;  Lc  11,  3- 

/  cf.  vr.  24. 

g  Sap  16,  27,  28. 

h  vr.  5. 


*  cp.  35,  2,  3;  Gn  2,  3;  Lv  23, 
3.  —  v.  cp.  20,  8-11;  31, 
14-17- 


;  cf.  vr.  20. 


k  cf.   Ps   77,    10;    105,    13;    Ez 
20,  13. 


ILc  23,  56. 


m  vr.  15. 

n  Nm  11,  7,  8. 


0  Heb  9,  4. 

0Nm  33.  38;  Dt  8.  2,  3;  2  Es 
9,  21;  Jdt  5,  15;  Jo  6,  31,49- 
?  Js  5,  12. 
r  Lv  5,  11;  6,  20. 
iEz  4S,ii  (. —  cf.  Nm  5,i5)- 

a  cp.  16,  1;  Nm  33,  12,  14. 

b  Nm  20,  4. 

c  Dt  6,  16;  Ps  77,  18,  41:  94, 

8,  9;   Is  7,   12;   Mt  4,  7;    1 
Cor  10,  9;  Heb  3,  8,  9. 

d  cp.  15,  24;  16,  2. 

e  Nm  14,  10;  1  Rg  30,  6;  2  Par 
24,  21;  Mt  23,  37;  Lc  13, 
34;  Jo  8,  59;  io,  31-33;  11, 
8;  Ac  7,  58,  14,  5,  19;  2  Cor 
ii,  25;  Heb  11,  37-  —  cf.  Js 

9,  25;  3  Rg  21,  13. 

/cp.  7,  20;   Ps  77,  15;   1  Cor 

10,  4- 

|Nm  20,  8-1 1 ;  Dt  8,  15;  2  Es 

§,   15;   Ps  104,  41;    113,  8; 
ap  11,  4;  Is  43,  20;  48,  21. 
7]  *  Catech.  R.  IV  9,  7. 
h  Nm  20,  13;   Ps  94,  9- 
*'cf.  Ps  13,  1;  Ec  5,  5;  Is  49, 

14;  Ez  8,  12. 
;Dt  25,  17;  1  Rg  15,  2;  Jdt  4, 

13.  —  cf.  Sap  11,  3. 
k  cp.  24,   13;   32,   17;   33,   11; 

Nm  13,  8,  17. 
/  cp.  4,  20. 
m  en.  2d,  14;  31,  2. 
«cf.  1  Tm  2,  8;  Jc  5,  16. 


ocp.  34,  27. 

p  Nm  24,  20;  Dt  25,  19;  1  Rg 

15,  3,  7!  30,  1,  17;  2  Rg  8, 

/.*]  cf.  cp.  24,  4.  [12. 


—  57 


LIBER  EXODUS 
17,  16  —  19,  7 


q  cf  Jd  6,  24. 

a  cp.  3,  i;  4,  18.  —  cf.  cp.  2, 
6  vr.  12 ;  cp.  2,  16.  [18. 

c  cf.  cp.  4,  26 

d  cp.  4,  20;  Ac  7,  29. 
e  cp.  2  ,22;  Ps  38,  12;  Heb  11, 
13. 


/v.  cp.  3,  1,  12. 

g  Gn  14,  17;    18,  2;    19,   1;   3 

Rg  2,  19. 
A  cf.  Gn  29,   13;   33,  4  J    2  Rg 
i  Gn  44,  34.  [19,  39. 

jv.  2  Es  9,  9-15;  Ps  77,  12-28, 

43-53!    105,   7-12. 


/  Gn  14,  20;   2  Rg  18,  28;   Lc 

1,  68. 

m  1  Par  16,  25;  2  Par  2,  5;  Ps 
94,    3;  96,  9;  134,  5- 

«  cp.  1,  14;  5,  7,  18;  10,  10; 
14,  8;  2  Es  9,  io-  16,  29.  — 
cf.  Ps  118,  21;  Sap  11,  16; 
Dn  4,  37;  Lc  1,  51. 

0  Dt  12,  7;  14,  26;  1  Par  29, 
22.  —  cf.  cp.  24,  21;  Gn 
3i,  54- 

P  cf .  Lv  24,  12;  Nm  15,  34. 
q  cp.  24,  14;  Dt  17,  8.  —  cf.  2 

Rg  15,  3;  1  Cor  6,  1. 
r  Dt  4,  5;  5,  1. 


s  Nm  ii,  14,  17;  Dt  1,  9,  12. 

t  CD.    4,    l6.    Cf.    Cp.    20,    19; 

Dt  s,  5. 
«  Nm  27,  5. 
v.Ps  142,  8. 
*Dt  1,  18. 
y  Dt  1,  15;   16,  18.  —  cf.  Ac 

6,  3.  —  v.  2  Par  19,  5-10. 

2  vr.  26. 

a  Lv  24,11;  Nm  15,33;  27,  2; 

36,  1;  Dt  1,  17;  17,  8  ss. 
b  Nm  11,  17. 
c  vr.  18. 

d  Dt  1.  is, 


/  cf.  Nm  10,  29,  30. 


a  Nm  33,   15. 

6cp.  17,  1,  8. 

c  v.  cp.  3,  1,  12. 

d  cp.  20,  21.  —  cf.  Ac  7,  38. 

e  cp.  3,  4. 

/Dt  29,  2. 

g  Dt  32,  11,  12,  Is  63,  9;   Ap 

12,   14. 
h  Dt  7,  6;    14,  2;   26.  18;  32, 

8,  9;  Ps  134,  4;  Ecli  17,  15; 

Ml  3,  17;  1  Pt  2,  9  etc. 
i  cp.  9,  29;  Dt  10,  14;  Jb  41, 

11;  Ps  23,  1;  49,  12;  1  Cor 

10,  26,  28.  [7,  6. 

I  Lv  19,  2 ;  20,  24,  26.  —  v.  Dt 


postque  adventutn  Iethro,  qui  Moysi  adducit  uxorem  et  duos  filios 
(18,  1-12)  eique  consilium  dut  de  magistratibus  minoribus  instituendis 
(13-27)  >  veniunt  in  solitudinem  Sinai  ibique  castrametantur  (19,  1-2). 


cavitque  Moyses  altare;  et  vocavit  nomen  eius  Dominus  exaltatio 
mea  dicens:  16  Quia  manus  solii  Domini  et  «bellum  Domini  erit 
contra  Amalec  a  generatione  in  generationem. 

1  Q  Cumque  audisset  °Iethro  ^sacerdos  Madian  cognatus  Moysi  omnia 
I  O  quae  fecerat  Deus  Moysi  et  Israeli  populo  suo,  et  quod  eduxisset 
Dominus  Israel  de  Aegypto,  2  tulit  Sephoram  uxorem  Moysi,  cquam 
remiserat,  3  et  <*duos  filios  eius,  equorum  unus  vocabatur  Gersam, 
dicente  patre :  Advena  f ui  in  terra  aliena ;  4  alter  vero  Eliezer ;  Deus 
enim,  ait,  paths  mei  adiutor  meus,  et  eruit  me  de  gladio  Pharaonis. 
5  Venit  ergo  Iethro  cognatus  Moysi  et  filii  eius  et  uxor  eius  ad  Moysen 
in  desertum,  ubi  erat  castrametatus  /iuxta  montem  Dei  6  et  mandavit 
Moysi  dicens:  Ego  Iethro  cognatus  tuus  venio  ad  te  et  uxor  tua  et 
duo  filii  tui  cum  ea.  7  0Qui  egressus  in  occursum  cognati  sui  adoravit 
et  ^osculatus  est  eum;  *salutaveruntque  se  mutuo  verbis  pacificis. 
Cumque  intrasset  tabernaculum,  Snarravit  Moyses  cognato  suo  Jcuncta 
quae  fecerat  Dominus  Pharaoni  et  Aegyptiis  propter  Israel;  univer- 
sumque  laborem,  qui  accidisset  eis  in  itinere,  et  quod  liberaverat  eos 
Dominus.  9  Laetatusque  est  Iethro  super  omnibus  bonis,  quae  fecerat 
Dominus  Israeli,  eo  quod  eruisset  eum  de  manu  Aegyptiorum,  10  et 
ait:  JBenedictus  Dominus,  qui  liberavit  vos  de  manu  Aegyptiorum  et 
de  manu  Pharaonis,  qui  eruit  populum  suum  de  manu  Aegypti.  UNunc 
cognovi,  quia  mmagnus  Dominus  super  omnes  deos,  eo  quod  nsuperbe 
egerint  contra  illos.  12  Obtulit  ergo  Iethro  cognatus  Moysi  holocausta 
et  hostias  Deo ;  veneruntque  Aaron  et  omnes  seniores  Israel,  ut  come- 
derent  panem  cum  eo  °coram  Deo. 

13  Altera  autem  die  sedit  Moyses  ut  iudicaret  populum,  qui  assiste- 
bat  Moysi  a  mane  usque  ad  vesperam.  14  Quod  cum  vidisset  cognatus 
eius,  omnia  scilicet  quae  agebat  in  populo,  ait:  Quid  est  hoc  quod 
facis  in  plebe?  cur  solus  sedes  et  omnis  populus  praestolatur  de  mane 
usque  ad  vesperam  ?  15  Cui  respondit  Moyses :  PVenit  ad  me  populus 
quaerens  sententiam  Dei.  16  Cumque  acciderit  eis  «aliqua  disceptatio, 
veniunt  ad  me  ut  iudicem  inter  eos,  et  rostendam  praecepta  Dei  et 
leges  eius.  17At  ille:  Non  bonam,  inquit,  rem  facis;  18  stulto  labore 
consumeris  et  tu  et  populus  iste  qui  tecum  est;  ultra  vires  tuas  est 
negotium,  ssolus  illud  non  poteris  sustinere.  19  Sed  audi  verba  mea 
atque  consilia,  et  erit  Deus  tecum.  'Esto  tu  populo  in  his  quae  ad  Deum 
pertinent,  "ut  referas  quae  dicuntur  ad  eum,  20  ostendasque  populo 
caeremonias  et  ritum  colendi  ^viamque,  per  quam  ingredi  debeant, 
et  ^opus  quod  facere  debeant.  21  Provide  autem  de  omni  plebe  vviros 
potentes  et  timentes  Deum,  in  quibus  sit  Veritas  et  qui  oderint  ava- 
ritiam;  et  constitue  ex  eis  tribunos  et  centuriones  et  quinquagenarios 
et  decanos,  22  *qui  iudicent  populum  omni  tempore ;  °quidquid  autem 
maius  fuerit  referant  ad  te,  et  ipsi  minora  tantummodo  iudicent; 
?4eviusque  sit  tibi,  partito  in  alios  onere.  23  Si  hoc  feceris,  implebis 
imperium  Dei,  et  praecepta  eius  cpoteris  sustentare;  et  omnis  hie 
populus  revertetur  ad  loca  sua  cum  pace.  24  Quibus  auditis,  Moyses 
fecit  omnia  quae  ille  suggesserat.  25Et,  delectis  viris  strenuis  de  cuncto 
Israel,  constituit  eos  principes  populi,  tribunos  et  centuriones  et  quin- 
quagenarios et  decanos.  26  eQui  iudicabant  plebem  omni  tempore ; 
quidquid  autem  gravius  erat  referebant  ad  eum,  faciliora  tantummodo 
iudicantes.  27  Dimisitque  cognatum  suum,  /qui  reversus  abiit  in  ter- 
rain suam. 

1  Q  Mense  tertio  egressionis  Israel  de  terra  Aegypti,  in  die  hac  °vene- 
I  7  runt  in  solitudinem  Sinai.  2  Nam  profecti  de  6Raphidim  et  per- 
venientes  usque  in  desertum  Sinai  castrametati  sunt  in  eodem  loco, 
ibique  Israel  fixit  tentoria  e  regione  cmontis. 

3  dMoyses  autem  ascendit  ad  Deum :  evocavitque  eum  Dominus  de 
monte  et  ait:  Haec  dices  domui  Iacob,  et  adnuntiabis  filiis  Israel: 
4 /Vos  ipsi  vidistis  quae  fecerim  Aegyptiis,  quomodo  ^portaverim  vos 
super  alas  aquilarum  et  adsumpserim  mihi.  6  Si  ergo  audieritis  vocem 
meam  et  custodieritis  pactum  meum,  Aeritis  mihi  in  peculium  de 
cunctis  populis ;  *mea  est  enim  omnis  terra.  6  Et  vos  eritis  mihi  in 
^regnum  sacerdotale  et  *gens  sancta.  Haec  sunt  verba  quae  loqueris 
ad  filios  Israel.    7  Venit  Moyses  et,  convocatis  maioribus  natu  populi, 


—  S8  — 


3.  Lex  promulgator  et  foedus  inter  Deum  et  Israel  initur  et  renovatur  (19, 3-40,36)  Ponulus 
sanctificatus  viaet  maiestatem  Dei  in  t  ulgure  et  tonitru  apparent  is  (19,3-25) 
et  decalogum  promulgantis  (20,  1-17),  at  nimio  terrore  correptus,  cum 


LIBER  EXODUS 
19,8  —  20,17 


exposuit  omnes  sermones  quos  mandaverat  Dominus.  8  Responditque 
momnis  populus  simul:  wCuncta,  quae  locutus  est  Dominus,  faciemus. 

Cumque  rettulisset  Moyses  verba  populi  ad  Dominum,  9ait  ei  Domi- 
nus :  lam  nunc  veniam  ad  te  °in  caligine  nubis,  Put  audiat  me  populus 
loquentem  ad  te,  et  «credat  tibi  in  perpetuum. 

Nuntiavit  ergo  Moyses  verba  populi  ad  Dominum,  1C  qui  dixit  ei : 
Vade  ad  populum,  et  'sanctifica  illos  hodie  et  eras,  slaventque  vesti- 
menta  sua,  n  et  sint  parati  in  diem  tertium ;  in  die  enim  certia  'de- 
scendet  Dominus  coram  omni  plebe  super  montem  Sinai.  12  Consti- 
tuesque  terminos  populo  per  circuitum  et  dices  ad  eos:  Cavete  ne 
ascendatis  in  montem,  wnec  tangatis  fines  illius;  vomnis  qui  tetigerit 
montem  morte  morietur.  13  Manus  non  tanget  eum,  sed  lapidibus 
opprimetur  aut  confodietur  iaculis;  sive  iumentum  fuerit  sive  homo 
non  vivet.  Cum  coeperit  adangere  bucina,  tunc  ascendant  in  montem. 
14  2/Descenditque  Moyses  de  monte  ad  populum  et  sanctificavit  eum. 
Cumque  lavissent  vestimenta  sua,  15  ait  ad  eos :  Estote  parati  ^in 
diem  tertium.  et  ane  appropinquetis  uxoribus  vestris. 

16  Iamque  advenerat  tertius  dies,  et  mane  inclaruerat;  et  '-'ecce 
coeperunt  audiri  tonitrua  ac  micare  fulgura  et  cnubes  densissima 
operire  montem,  dclangorque  bucinae  vehementius  perstrepebat ;  et 
etimuit  populus  qui  erat  in  castris.  17  Cumque  ^eduxisset  eos  Moyses 
in  occursum  Dei  de  loco  castrorum,  steterunt  ad  radices  montis. 
18  ^Totus  autem  mons  Sinai  fumabat,  eo  quod  descendisset  Dominus 
super  eum  in  igne.  et  ascenderet  fumus  ex  eo  quasi  de  fornace; 
7<eratque  omnis  mons  terribilis.  19  Etfsonitus  bucinae  paulatim  cresce- 
bat  in  maius  et  prolixius  tendebatur.  ^Moyses  loquebatur,  et  -'-Deus 
respondebat  ei.  20  Descenditque  Dominus  super  montem  Sinai  in  ipso 
montis  vertice  et  vocavit  Moysen  in  cacumen  eius.  Quo  cum  ascen- 
disset,  21  dixit  ad  eum :  Descende,  et  contestare  populum,  ne  forte 
velit  *transcendere  terminos  ad  videndum  Dominum  et  pereat  ex  eis 
plurima  multitude  22  Sacerdotes  quoque,  qui  accedunt  at  Dominum, 
msanctificentur,  ne  npercutiat  eos.  23  Dixitque  Moyses  ad  Dominum : 
Non  poterit  vulgus  ascendere  in  montem  Sinai;  tu  enim  testificatus 
es  et  iussisti  dicens :  °Pone  terminos  circa  montem  et  sanctifica  ilium. 

24  Cui  ait  Dominus :  Vade,  descende ;  ascendesque  tu  et  Aaron 
tecum:  sacerdotes  autem  et  populus  ne  transeant  terminos,  nee 
ascendant  ad  Dominum,  ne  forte  interficiat  illos.  25  Descenditque 
Moyses  ad  populum  et  omnia  narravit  eis. 
O  A  Locutusque  est  aDominus  cunctos  sermones  hos : 
L  \j  2  &Ego  sum  Dominus  Deus  tuus  qui  eduxit  te  de  terra  Aegypti, 
cde  domo  servitutis.  3  tfNon  habebis  deos  alienos  coram  me.  4  eNon 
facies  tibi  sculptile  neque  omnem  similitudinem,  quae  est  in  caelo 
desuper  et  quae  in  terra  deorsum,  nee  eorum  quae  sunt  in  aquis 
sub  terra.  5/Non  adorabis  ea  neque  coles.  Ego  sum  Dominus  Deus 
tuus,  fortis,  Czelotes,  ''visitans  iniquitatem  patrum  in  filios  in  tertiam 
et  quartam  generationem  eorum  qui  oderunt  me,  6  et  faciens  miseri- 
cordiam  in  milia  his  *qui  diligunt  me  et  custodiunt  praecepta  mea. 

7 -?Non  adsumes  nomen  Domini  Dei  tui  in  vanum;  nee  enim  habe- 
bit  insontem  Dominus  eum  qui  adsumpserit  nomen  Domini  Dei  sui 
frustra. 

8  ^Memento  ut  diem  sabbati  sanctirices.  9  *Sex  diebus  operaberis, 
et  facies  omnia  opera  tua;  10  mseptimo  autem  die  sabbatum  Domini 
Dei  tui  est;  non  facies  omne  opus  in  eo  tu  et  films  tuus  et  filia  tua, 
servus  tuus  et  ancilla  tua,  iumentum  tuum  et  nadvena  qui  est  intra 
portas  tuas.  n  °Sex  enim  diebus  fecit  Dominus  caelum  et  terram  et 
mare  et  omnia  quae  in  eis  sunt,  et  requievit  in  die  septimo :  idcirco 
benedixit  Dominus  diei  sabbati  et  sanctificavit  eum. 

12  PHonora  patrem  tuum  et  matrem  tuam,  «ut  sis  longaevus  super 
terram,  quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi. 

13  rNon  occides. 

14  <Non  moechaberis. 

15  *Non  furtum  facies. 

16«Non  loqueris  contra  proximum  tuum  falsum  testimonium. 

17  vNon  concupisces  ^domum  proximi  tui;  *>nec  desiderabis  uxorem 


mcp.  24,  3,  7;  Dt  s,  27;  26, 

«Dt  5,  27.  [17. 

0  cp.  20,  21;  24, 15, 16;  Dt4, 11 ; 
Ps  17,12;  96,2.— cf. Mt  17,5. 

P  Dt  4,   12,  36.  —  cf.  Jo   12, 

q  cp.  14,  31.  [29,  30. 

r  Lv  11,  44,  45-  —  v.  Js  3,  5- 

s  cf.  Gn  35,  2;  Lv  15,  5. 

(10,  z/J]  R.  in  vg.  Nat.  Dfii. 

'cp.  34,  5-  —  cf.  Dt  33,  2. 

u  cp.  34,  3;  Heb  12,  18. 

v  (all)  Heb  12,  20. 

*  vr.  16,  19. 

(14),  iSl  V-  2  Par 20,  17.  -  RR. 

y  vr.  3.  Lin  vg.  Nat.  Dili. 

zvr.  11. 

a  cf.  1  Rg  21,  4;  1  Cor  7,  5. 

b  Ps  76,19;  Heb  12,18,19;  Ap 

c  vr.  9.  [4,  5;  8,  5;  11,  19. 

d  vr.  13  19;  Ap  1,  10:  4,  i.» 

e  Heb  12,  21.  /  Dt  4,  10. 

g  cp.  24,  17;  Dt  4,  it;  33,  2; 
Jd  5,  5-  —  Ps  143,  5,  6;  Is 
6,  4;  Hab  3,  10;  Ap  15,  8. 

h  Ps  67,  9;  Heb  i2,  26. 

i  vr.  13.  i  Ac  7,  38. 

k  2  Es  9,  13  (;  Ps  80,  8). 

Id.  cp.  3,  5,  6;  1  Rg  6,  19. 

m  Lv  10,  3. 

n  cf.  2  Rg  6,  7,  8;  1  Par  13,  10. 

0  vr.  12;  Is  3,  4. 

2-17]   Dt  5,  6-21.  -  cf.  cp.  34, 

aDt5,22.  [10-26. 

b  Lv  26,  1,  13;  Ps  80,  11;  Dn 

/// 

c  cp.  13,  3,  14.  [i-  4:  2.  1. 

dA  Rg  17,  35;  Jr  25,  6;  35, 15. 

eLv26, 1;    Dt  4, 15:  27,  15;  Js 

24,  14;  Ps  96,  7.  -  cf.  Is  40, 

18-26;  Ac  17,  29;  Rm  1,  23. 


9,  is;  Os  13,  4.    r 
2,  j]      Catech.   R.   I  2,  7; 


t\c  17,  29;   K 
/cp.  23,  24;  Js  23,  7. 
,  14;  Dt  4,  2 
19;  Nh  1,  2. 


g  cp.  34,  14;  Dt  4,  24;  6,  is; 
Js  24, 


h  cp.  34,  7;  Nm  14,  18,  33-  — 

cf.  Ps  78,  8;  108,  14;  Is  65, 

6,  7;  Jr  31,  29,  30;  32,  18; 
*"  v.  Sap.  6,  19.  [Lm  5,  7- 

7]  *  Catech.  R.  Ill  3,  30. 
j  Lv  19,  12;  24,  16;  Dt  s,  11; 

Ecli  23,  9-  —  cf.  Mt  s,  33- 

35;  Jc  5,  12. 
kLv  26,  2;   Dt  5,  12,  13;  Ez 

20,  12.  —  cf.  cp.  31,  13-17. 
I  cp.  23,  12;  34,  21;  35,  2;  Lv 

23,  3;  Lc  13,  14. 
m  cp.  16,  26;  31,  15;  Gn  2,  2, 

3;  Ez  20,  12.  —  v.  Nm  15, 
«v.  2  Es  13,  16-19.  [32-36. 
0  v.  Gn  1,  1-31;  2,  1-3.  „  , 
p  (all)  Mt  15,4;  Mr  7,  10;  Eph 

6,2.-  Dt  5,16;  Ecu  3,7,14. 
q  Eph 6, 3.  [15.-cf.Jr35, 18,10. 
12-24]  L.  in  jr.  4  p.  D.  3  Qdg. 
r  (all)  Mt  5,  21;  Lc  18,  20.  — 

cp.  2i,  12.  —  cf.  Gn  9,  s,  6; 


Jc  2,  11;  1  Jo  3,  15. 
(aP 


5  (all)  Mt  5,  27;  Rm  13,  9-  — 

Lv   18,   20;    20,    10;    Dt  22, 

22;   Pro  6,  32;    Rm  7,  7;    1 

Cor  6,  9;  Heb  13,  4- 
t  (all)  Mt  19,  18;  Rm  13,  9-  — 

Lv  19,  it;  Eph  4,  28. 
u  (all)  Mt  19,  18.—  cp.  23,  1; 

Pro  19,  5,  95  21,  28;  24,  28; 

25,  18.  —  v.  Dt  19,  16-20. 
17I*  cf.  propp.49   et7S  M.Bai 

a  Pio  V  damn.;  *  Catech.  R. 

Ill  10,  8. 
v  (all)  Rm  7,  7;  13,  9-  -  Lc  12, 

15;  Eph  5,  3,  5.  -  cf.  Col  3, 
x  Mic  2,  2.  [s;  Heb  13,  5. 

y  Pro  6,  29;  Jr  5,  8;  Mt  5,  28. 


59 


LIBER  EXODUS 
20,  18  —  21,29 


z  Heb  12  ,18,  19. 

a  Dt  5,  25  ,27;  18,  16;  Gal  3, 
19,  20;  Heb  12,  19. 

6  cf.  1  Rg  12,  20. 

c  cf.  Gn  22,  1;  Dt  13,  13. 

d  Dt  4,  10;  6,  2 ;   12  etc. 

eDt  4,  11;  18,  16;  2  Rg  22, 
10;  3  Rg  8,  12;  Ps  17,  10; 
96,  2;  Heb  12,  18. 

/  Dt  4,  36;  2  Es  9, 13;  Heb  12, 

25- 

£cf.  cp.  32,  31;  4  Rg  i7»  33; 
Ez  20,  39;  Sph  1,  5. 

A  cp.  27,  8;  38,  7. 

*  Dt  12,  5,  11;  14,  23;  16,  6, 
11;  26,  2;  3  Rg  8,  29;  9.  3; 
2  Par  6,  6;  7,  16;  12,  13;  1 
Es  6,  12;  2  Es  1,  9;  Ps  73, 
7;  Jr  7,  10,  12.  —  cf.  cp.  29, 
42,  43.  t   _ 

/Dt  7.  13.  —  cf.  Dt  12,  s. 

/Dt  27,  S;  Js  8,  31. 

w  cf.  3  Rg  s,  17;  1  Par  22,  2; 

ncp.  28,  42.  [1MC4,  47- 

a  cp.  24,  3;  Dt  4,  14;  6,  1. 
b  Dt  15,  12;  Jr  34,  14. — v.  Lv 
c  cf.  Lv  25,  44-46.       [25,39-41. 
d  Ecli  7,  23. 
e  Dt  15,  .16,  17. 
/  cp.  22,  8,  9,  28.  —  cf.  Ps  81, 
6;  To  10,  34,  35,  1  Cor  8,  5. 
g  cf.  Ps  39,  7- 
h  2  Es  5,  5. 
i  vr.  2,  3. 


;  cp.  20,  13;  Gn  9,  6;  Lv  24, 
17;  Nm  35,  30,  31. —  cf.  Mt 
26,  52. 

/  Dt  19,4,5.  —  v.Nm  35,  22-25. 

m  cf.  1  Rg  24,  5;   11,  19. 

«Nm  35,  11;  Dt  4,  41-43;  19, 
2.  — v.  Js  20,  2-9. 

14]  *  Cone.  Tr.  s.  14  cp.  7  de  R. 
Rg  2,  28-34;  4  Rg  11,15. 
.m  1,  9. 

q  Dt  24,  7. 

r  cf.  Gn  37,  28. 


a  Deo  postulasset  Moysen  interpretem  praecipiendorum  (18-21),  per  hunc 
aedpit  leges  de  Deo  adorando  et  de  altari  faciendo  (22-26),  de  servis  et 
ancillis  (21, 1-11),  de  damno  immediate  (12-27)  v 'el  mediate  per sonae  (28-36) 


0  v.  3 
p  1  Tr 


s  cp.  22,  4. 

77]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  5,  20. 

t  (all)  Mt  15,  4;  Mr  7,  10.  — 

Lv  20,  9;  Dt  27,  16.  —  cf. 

Pro  20,  20;  30,  11. 


u  cf.  Lv  25,  45,  46. 


v  Dt  22,  18,  19. 
x  cf.  Dt  32,  31;  Jb  31,  11. 
y  Dt  19,  21. 

z  (all)  Mt  5,  38.  —  Lv  24,  20; 
Dt  19.  21. 


a  Gn  9,  5.  —  cf.  3,  14. 


eius,  non  servum,  non  ancillam,  non  bovem,  non  asinum  nee  omnia 
quae  illius  sunt. 

18  Cunctus  autem  populus  ^videbat  voces  et  lampades  et  sonitum 
bucinae  montemque  fumantem;  et  perterriti  ac  pavore  concussi, 
steterunt  procul  19  dicentes  Moysi :  aLoquere  tu  nobis,  et  audiemus : 
non  loquatur  nobis  Dominus,  ne  forte  moriamur.  20  Et  ait  Moyses  ad 
populum:  bNolite  timere;  ut  enim  cprobaret  vos  venit  Deus,  et  ut 
^terror  illius  esset  in  vobis  et  non  peccaretis.  21  Stetitque  populus  de 
longe. 

eMoyses  autem  accessit  ad  caliginem  in  qua  erat  Deus. 

22  Dixit  praeterea  Dominus  ad  Moysen :  Haec  dices  filiis  Israel : 
Vos  vidistis  quod  /de  caelo  locutus  sim  vobis.  23  ^Non  facietis  deos 
argenteos  nee  deos  aureos  facietis  vobis.  24  /l  Altare  de  terra  facietis 
mini,  et  offeretis  super  eo  holocausta  et  pacifica  vestra,  oves  vestras 
et  boves;  *in  omni  loco  in  quo  memoria  fuerit  nominis  mei,  veniam 
ad  te  et  ^'benedicam  tibi.  25Quod  lsi  altare  lapideum  feceris  mihi,  mnon 
aedificabis  illud  de  sectis  lapidibus;  si  enim  levaveris  cultrum  super 
eo,  polluetur.  26  Non  ascendes  per  gradus  ad  altare  meum,  nne  reve- 
letur  turpitudo  tua. 

O  1  Haec  sunt  °iudicia  quae  propones  eis :  2  Si  ftemeris  servum  che- 
L  Y  braeum,  sex  annis  serviet  tibi ;  in  septimo  degredietur  liber  gra- 
tis. 3  Cum  quali  veste  intraverit,  cum  tali  exeat;  si  habens  uxorem,  et 
uxor  egredietur  simul.  4  Sin  autem  dominus  dederit  illi  uxorem,  et 
pepererit  filios  et  filias,  mulier  et  liberi  eius  erunt  domini  sui;  ipse 
vero  exibit  cum  vestitu  suo.  5  eQuod  si  dixerit  servus:  Diligo  domi- 
num  meum  et  uxorem  ac  liberos,  non  egrediar  liber,  6  offeret  eum 
dominus  Aiiis,  et  applicabitur  ad  ostium  et  postes,  ^perforabitque 
aurem  eius  subula,  et  erit  ei  servus  in  saeculum. 

7  Si  quis  ,lvendiderit  filiam  suam  in  famulam,  non  egredietur  sicut 
^ncillae  exire  consueverunt.  8  Si  displicuerit  oculis  domini  sui,  cui 
tra'dita  fuerat,  dimittet  earn;  populo  autem  alieno  vendendi  non  ha- 
bebit  potestatem,  si  spreverit  earn.  9  Sin  autem  filio  suo  despondent 
earn,  iuxta  morem  filiarum  faciet  illi.  10  Quod  si  alteram  ei  acceperit 
providebit  puellae  nuptias  et  vestimenta,  et  pretium  pudicitiae  non 
negabit.    J1  Si  tria  ista  non  fecerit,  egredietur  gratis  absque  pecunia. 

12  ^Qui  percusserit  hominem  volens  occidere  morte  moriatur.  13  zQui 
autem  non  est  insidiatus,  sed  Deus  millum  tradidit  in  manus  eius, 
nconstituam  tibi  locum  in  quern  fugere  debeat. 

14  Si  quis  per  industriam  occiderit  proximum  suum  et  per  insidias, 
°ab  altari  meo  evelles  eum  ut  moriatur. 

15  pQui  percusserit  patrem  suum  aut  matrem  morte  moriatur. 

16  sQui  furatus  fuerit  hominem  et  rvendiderit  eum  sconvictus  noxae 
morte  moriatur. 

17  *Qui  maledixerit  patri  suo  vel  matri  morte  moriatur. 

18  Si  rixati  fuerint  viri,  et  percusserit  alter  proximum  suum  lapide 
vel  pugno,  et  ille  mortuus  non  fuerit,  sed  iacuerit  in  lectulo,  19  si 
surrexerit  et  ambulaverit  foris  super  baculum  suum,  innocens  erit  qui 
percusserit,  ita  tamen  ut  operas  eius  et  impensas  in  medicos  restituat. 

20  Qui  percusserit  servum  suum  vel  ancillam  virga,  et  mortui  fue- 
rint in  manibus  eius,  criminis  reus  erit.  21  Sin  autem  uno  die  vel  duo- 
bus  supervixerit,  non  subiacebit  poenae,  Mquia  pecunia  illius  est. 

22  Si  rixati  fuerint  viri,  et  percusserit  quis  mulierem  praegnantem, 
et  abortivum  quidem  fecerit,  sed  ipsa  vixerit,  subiacebit  damno 
^quantum  maritus  mulieris  expetierit  et  ^arbitri  iudicaverint. 

23  Sin  autem  mors  eius  fuerit  subsecuta,  reddet  2/animam  pro  anima, 
24  *oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente,  manum  pro  manu,  pedem 
pro  pede,  25  adustionem  pro  adustione,  vulnus  pro  vulnere,  livorem 
pro  livore. 

26  Si  percusserit  quispiam  oculum  servi  sui  aut  ancillae  et  luscos 
eos  fecerit,  dimittet  eos  liberos  pro  oculo  quem  eruit.  27  Dentem  quo- 
que  si  excusserit  servo  vel  ancillae  suae,  similiter  dimittet  eos  liberos. 

28  °Si  bos  cornu  percusserit  virum  aut  mulierem  et  mortui  fuerint, 
lapidibus  obruetur,  et  non  comedentur  carnes  eius,  dominus  quoque 
bovis  innocens  erit.    29  Quod  si  bos  cornupeta  fuerit  ab  heri  et  nu- 


60 


aut  bonis  proximi  illato,  utputa  furando,  agros  vastando  (22,  1-6),  custo- 
dlam  depositae  vel  commodatae  rei  negligendo  (7-15),  corrumpendo 
virginem  etc.  (16-20),  advenam  et  vlduam  cor.iristando  (21-27),   de  iu- 


LIBER  EXODUS 
21,30  —  22,27 


diustertius,  et  contestati  sunt  dominum  eius  nee  recluserit  eum,  oc- 
cideritque  virum  aut  mulierem,  et  bos  lapidibus  obruetur  et  dominum 
eius  Occident.  30  Quod  si  ftpretium  fuerit  ei  impositum,  dabit  pro 
anima  sua  quidquid  fuerit  postulatus.  31  Filium  quoque  et  filiam,  si 
cornu  percusserit,  simili  sententiae  subiacebit.  32  Si  servum  ancillam- 
que  invaserit,  (triginta  siclos  argenti  domino  dabit,  dbos  vero  lapidi- 
bus opprimetur. 

33  Si  quis  aperuerit  cisternam  et  foderit  et  non  operuerit  earn, 
cecideritque  bos  aut  asinus  in  earn,  34  reddet  dominus  cisternae  pre- 
tium  iumentorum;  quod  autem  mortuum  est  ipsius  erit. 

35  Si  bos  alienus  bovem  alterius  vulneraverit  et  ille  mortuus  fuerit, 
vendent  bovem  vivum  et  divident  pretium,  cadaver  autem  mortui 
inter  se  dispertient.  36  Sin  autem  sciebat  quod  bos  cornupeta  esset 
ab  heri  et  nudiustertius,  et  non  custodivit  eum  dominus  suus,  reddet 
bovem  pro  bove  et  cadaver  integrum  accipiet. 

J  *)  Si  quis  furatus  fuerit  bovem  aut  ovem,  et  occiderit  vel  vendi- 
L  L  derit,  quinque  boves  pro  uno  bove  restituet  aet  quattuor  oves 
pro  una  ove. 

2bSi  effringens  fur  domum,  sive  suffodiens  fuerit  inventus,  et  accepto 
vulnere  mortuus  fuerit,  cpercussor  non  erit  reus  sanguinis.  3  Quod 
si  orto  sole  hoc  fecerit,  dhomicidium  perpetravit  et  ipse  morietur. 
Si  non  habuerit  quod  pro  furto  reddat,  ipse  evenundabitur.  4  Si  /in- 
ventum  fuerit  apud  eum  quod  furatus  est  vivens  sive  bos,  sive  asinus 
sive  ovis,  ^duplum  restituet. 

5  Si  laeserit  quispiam  agrum  vel  vineam,  et  dimiserit  iumentum 
suum  ut  depascatur  aliena,  quidquid  optimum  habuerit  in  agro  suo 
vel  in  vinea  pro  damni  aestimatione  restituet.  6  Si  egressus  ignis  in- 
venerit  spinas,  et  comprehenderit  acervos  frugum  sive  stantes  segetes 
in  agris,  reddet  damnum  qui  ignem  succenderit. 

7  Si  quis  commendaverit  amico  pecuniam  aut  vas  in  custodiam,  et 
ab  eo,  qui  susceperat,  furto  ablata  fuerint,  si  invenitur  fur,  duplum 
reddet;  8  si  latet  fur,  dominus  domus  applicabitur  ad  'ldeos,  et  iurabit 
quod  non  extenderit  manum  in  rem  proximi  sui  9  ad  perpetrandam 
fraudem  tam  in  bove  quam  in  asino  et  ove  ac  vestimento  et  quidquid 
damnum  inferre  potest;  ad  Meos  utriusque  causa  perveniet  et,  si 
illi  iudicaverint,  duplum  restituet  proximo  suo. 

10  Si  quis  commendaverit  proximo  suo  asinum,  bovem,  ovem  et 
omne  iumentum  ad  custodiam,  et  mortuum  fuerit  aut  debilitatum  vel 
captum  ab  hostibus,  nullusque  hoc  viderit ;  H^iusiurandum  erit  in  me- 
dio, quod  non  extenderit  manum  ad  rem  proximi  sui,  suscipietque  do- 
minus iuramentum,  et  ille  reddere  non  cogetur.  *2  iQuod  si  furto 
ablatum  fuerit,  restituet  damnum  domino ;  13  si  comestum  a  bestia, 
deferat  ad  eum  quod  occisum  est  et  non  restituet. 

14  Qui  a  proximo  suo  quidquam  horum  mutuo  postulaverit,  et  de- 
bilitatum aut  mortuum  fuerit,  domino  non  praesente,  reddere  compel- 
letur.  15  Quod  si  impraesentiarum  dominus  fuerit,  non  restituet,  ma- 
xime  si  conductum  venerat  pro  mercede  operis  sui. 

16  *Si  seduxerit  quis  virginem  necdum  desponsatam  dormieritque 
cum  ea,  mdotabit  earn  et  habebit  earn  uxorem.  17  Si  pater  virginis 
dare  noluerit,  reddet  pecuniam  iuxta  modum  dotis  quam  virgines 
accipere  consueverunt. 

18  nMaleficos  non  patieris  vivere. 

19  °Qui  coierit  cum  iumento  morte  moriatur. 

20  PQui  immolat  diis  occidetur,  praeterquam  Domino  soli. 

24  <?Advenam  non  contristabis  neque  adfliges  eum ;  advenae  enim  et 
ipsi  fuistis  in  terra  Aegypti. 

22  rViduae  et  pupillo  non  nocebitis.  23  Si  laeseritis  eos,  *vocifera- 
buntur  ad  me,  et  *ego  audiam  clamorem  eorum,  24  et  indignabitur 
furor  meus,  percutiamque  vos  gladio,  et  Merunt  uxores  vestrae  viduae 
et  filii  vestri  pupilli. 

25  uSi  pecuniam  mutuam  dederis  populo  meo  pauperi  qui  habitat 
tecum,  non  urgebis  eum  quasi  exactor  nee  usuris  opprimes.  26  ^Si 
pignus  a  proximo  tuo  acceperis  vestimentum,  ante  solis  occasum 
reddes  ei,    27  ipsum  enim  est  solum,  quo  operitur,  indumentum  carnis 


b  cp.  30,  12;  Nm  35,  31,  32. 


c  cf .  Zc  11,  12,  13;   Mt  26,  15. 
d  vr.  28. 


a  2  Rg  12,  6.  —  cf.  Pro  6,  31 

Lc  19,  8. 
b  Mt  24,  43. 

c  Nm  35,  27.  —  cf.  Jr  2,  34. 
d  cp.  21,  12. 
eci.  cp.  21,  2. 
/  cp.  21,  16. 
g  cf.  vr.  1,  7. 


h  vr.  28.  —  v.  cp.  21,  6. 


*Heb  6,  16. 
j  Gn  31,  39. 


7(5]  *  Cone.  Tr.  s.  25  cp.  6  de  R. 

I  Dt  22,  28,  29. 

m  Gn  34,  12;  1  Rg  18,  25. 

n  Lv  19,  26,  31;  20,  6,  27;  Dt 
18,  io,  11;   1  Rg  28,  3,  9. 

0  Lv  18,  23;  Dt  27,  21. 

pLv  19,  4;  20,  5.  —  cf.  Nm 
2$,  2,  7,  8;  Js  23,  16;  1  Mc 
2,  23,  24.  —  v.  Dt  13,  1-15; 

17,  2-5. 

q  cp.  23,  9;  Lv  19,  33;  Dt  10, 

18,  19;   24,  17,  18;   27,  19; 
Tr  7,  6;  Zc  7,  10;  Ml  3,  5. 

f  Dt  24,  17;  27,  19;  Ps  93,  6; 

Is  1,  17,  23;  10,  2;  Jr  s,  28; 

Ez  22,  7;  Zc  7,  10;  Jc  1,  27. 
s  Jb  34,  28;  Ecli  4,  6;  35.  16. 

19;  Lc  18,  7. 
*Ps  17,  7;  144,19.  —  cf.  Jc  5, 
u  Ps  108,  9;  Lm  5,  3.  [4. 

25.  26]  *  Catech.  R.  Ill  8,  13. 
vLv  25,  35-37;  Dt  23,  19,  20; 

2  Es  5,  7;  Ps  14,  5;  Pro  28, 

8;  Ez  18,  8,  17;  22,  12. 
x  Dt  24,  10-13,  17;  Jb  22,  6; 

24,3,9;  Pro  20,16;  Ez  18,7, 

16;  Am  2,8.-  cf.  Pro  22,  27. 


61 


LIBER  EXODUS 
22,28  —  23,31 


y  vr.  32. 

z  cp.  34,  6;  2  Par  30,  9;  2  Es 

9,  17;  Ps  85,  is;  102,  8  etc. 
28]  *  Catech.  R.  I  2,9;  II  7,  2. 
a  vr.  8,  9.  —  v.  cp.  21,  6. 
b  (all)   Ac  23,   5.  —  cf.  2   Rg 

19,  21;  Ec  10,  20;  Ju  8. 
2^]  *  cf.  Cone.  Tr.  s.  25  cP.  12 
c  cp.  23,  19;  Pro  3,  9-         [de  i?. 
dcp.13,2,  12;  34.19;  Ez44,30- 
eDtis.  19.  /Lv22,27. 

?  cp.  19,  6;  Lv  11,  44,  45- 
A  Lv  7,  24;   17.  IS;   22,  8;  Ez 
*  cf.  Mt  7.  6.         [4,  14;  44,  3i. 
/]  *  Cone.  Tr.  s.  13  cp.  5  de  K. 
a  cf.  Lv  19,  zi ;  Ps  14,  3;   i°°> 

5;  Pro  10,  18;  Eph  4,  25. 
b  cp.  20,  16;  Dt  19,  16-18;  Ps 

34,11. —  cf.  3  Rg  21,10,  13 

Mt  26,  59-61;  Ac  6,  11,  13. 
c  cf.  cp.  32,  1,  2;  Gn  7,  1;  Jb 

31,  34;  Mt  27,  24-26  etc. 
dLv  19,  15.  —  cf.  Dt  1,  17. 
e  cf.  Dt  22,  1;  Pro  25,  21;  Mt 

5,  44;  Lc  6,  27;  Rm  12,  20; 

1  Th  5,  15. 
}  Dt  27,19;  Ec  5,  7;  Is  10, 1,2; 
J?vm.       [Jr  5,  28,  29;  Ml  3,  5- 
h  (all)  Dn  13,  53-  —  Dt  27,  25. 
*'cp.  34,  7-  L—  cf.  Pro  1 7.  26. 

/  Dt  16,  19;  27,  25.  —  cf.  1  Rg 

8,3;  2  Par  19,7;  Ps25,io;  Pro 

17,  23;  Ecli  20,  31;  Is  1,23; 
Z  cf.cp.22,21.  [5,23;33,iS. 
m  Gn  46,  5. 

n  Lv  25,  4;  Dt  15,  1-11. 
0  cp.  20,  8,  9. 
P  Dt  4,  9;  Js  22,  5.     „ 
<7  Js  23,  7;  Os  2,  17;  Zc  13,  2. 
'     Lv  23; 
[Dti6. 


<7  Js  23,  .  . 

14-19]    cp.   34,    18-26;    Lv   23; 


r  v.  cp.  12,  15. 


5  cp.  13,  3,  4- 

t  Ecli  35,  6.  —  cf.  1   Rg  9,  7, 

8;  2  Rg  24,  24. 
u  v.  vr.  14. 
dcd.  12,  8;  Lv  2,  11. 

X  CI.    CP.    12,    10. 

yep.  22,  29;  34,  26;  Lv  2,12; 

Nm  18,  12,  13;  Dt  26,  2-10; 

2  Es  10,  35;  Ecli  7,  34;  Ez 
z  Dt  14,21.  [44,30. 

20-23]  L.,  1   L.   et  Cpp.   in  js. 

ss.  Ang.  c;  R.  in  D.  4  Qdg. 
a  eg.  14,19;  33,2;  Js  5,13,14; 

Tb  5,  21;  Ps  33,8;  90, 11;  Is 

63,  9,  10.  —  cf.  Dt  7,  11-13. 
21,  22]  v.  Dt  4,  1. 
b  Ps  77,  40,  56. 
ccf.  cp.  32,  34;  34,  7:  Nm  14, 

35;  Js  24,  19. 
d  Gn  12,  3;  Dt  7,  11;  30,  7;  Jr 
e  cf .  2  Mc  10,  26.  [30,  20. 

/cp.  33,  2;  Dt  7,  22;  Js  24,11. 
£cp.  13,  5;  Js  24,  8,  11. 
ft  cp.  20,5. 

iLv  18,  3;  Dt  12,  30,  31. 
;cp.  34,  13;  Nm  33,  52;  Dt  7, 

25;   12,  3- 
k  Dt  6,  13;  10,  12,  20;  11,  13, 

14;    13,  4;   Js  22,  5;    Mt  4, 
/Dt  7,  13;  28,  5,  8.  [10. 

m  cp.  15,  26;  Dt  7,  15. 
n  Dt  7,  14. 
0  cf.  Jb  5,  26;  42,  16;  Ps  54, 

23;  89,  10. 
p  Dt  2,  25;  Js  2,  9,  11.  —  cf. 
tfDt7,  23.  [Gn35,  5. 

r  Dt  7,  20;  Js  24, 12. —  v.  Sap. 
s  Dt  7,  22.  [12,  3-11. 

t  Gn  15,  18;  Nm  34,  3;  Dt  11, 

24;  Js  1,  4.  —  cf.  3    Rg  4, 

21,  24;   Ps  71,  8. 
«  Js  21,  42;  Jd  1,  4;  11,  21. 


dicibus  non  detrahendo,  de  decimis  et  primitiis  solvendis  (28-31).  Quibus  et 
aliis  odditis  praeceptis,  de anno  sabbatico,defalsisdiisetdefestis  (23, 1-19), 
quasi  legis  servandae  testis  et  vindex  angelus  domini promittitur  (20-23). 


eius  nee  habet  aliud  in  quo  dormiat;  si  ^clamaverit  ad  me,  exaudiam 
eum,  quia  2misericors  sum. 

28  «Diis  non  detrahes,  et  bprincipi  populi  tui  non  maledices.  29  De- 
cimas  tuas  et  cprimitias  tuas  non  tardabis  reddere.  dPrimogenitum 
nliorum  tuorum  dabis  mihi.  30  eDe  bobus  quoque  et  ovibus  similiter 
facies :  /septem  diebus  sit  rum  matre  sua,  die  octava  reddes  ilium  mihi. 

31  0Viri  sancti  eritis  mini;  ;tcarnem,  quae  a  bestiis  fuerit  praegu- 
stata  non  comedetis,  lsed  proicietis  canibus. 

^  3    Non  asuscipies  vocem  mendacii,  nee  iunges  manum  tuam  ut 
Ltd    pro  impio  dicas  bfalsum  testimonium. 

2  cNon  sequeris  turbam  ad  faciendum  malum ;  nee  in  iudicio  plu- 
rimorum  adquiesces  sententiae  ut  a  vero  devies. 

3  ^Pauperis  quoque  non  misereberis  in  iudicio. 

4  eSi  occurreris  bovi  inimici  tui  aut  asino  erranti,  reduc  ad  eum. 
5  Si  videris  asinum  odientis  te  iacere  sub  onere,  non  pertransibis  sed 
sublevabis  cum  eo.    6  ^Non  declinabis  in  iudicium  pauperis. 

7  ^Mendacium  fugies. 

''Insontem  et  iustum  non  occides,  quia  *aversor  impium.  8  ^Nec 
accipies  munera,  quae  etiam  excaecant  prudentes  et  subvertunt  verba 
iustorum. 

9  'Peregrino  molestus  non  eris ;  scitis  enim  advenarum  animas,  quia 
et  ipsi  mperegrini  fuistis  in  terra  Aegypti. 

10  nSex  annis  seminabis  terram  tuam  et  congregabis  f  ruges  eius ; 
11  anno  autem  septimo  dimittes  earn  et  requiescere  facies,  ut  comedant 
pauperes  populi  tui;  et  quidquid  reliquum  fuerit  edant  bestiae  agri. 
Ita  facies  in  vinea  et  in  oliveto  tuo. 

12  °Sex  diebus  operaberis,  septimo  die  cessabis,  ut  requiescat  bos 
et  asinus  tuus,  et  refrigeretur  filius  ancillae  tuae  et  advena. 

13  Omnia  quae  dixi  vobis  Pcustodite.  Et  «per  nomen  externorum 
deorum  non  iurabitis,  neque  audietur  ex  ore  vestro. 

14  Tribus  vicibus  per  singulos  annos  mihi  festa  celebrabitis.  rSollem- 
nitatem  azymorum  custodies.  15  Septem  diebus  comedes  azyma  ssicut 
praecepi  tibi  tempore  mensis  novorum,  quando  egressus  es  de 
Aegypto.  *Non  apparebis  in  conspectu  meo  vacuus.  16  Et  sollemni- 
tatem  messis  primitivorum  operis  tui,  quaecumque  seminaveris  in 
agro;  sollemnitatem  quoque  in  exitu  anni,  quando  congregaveris 
omnes  fruges  tuas  de  agro.  17  MTer  in  anno  apparebit  omne  mascu- 
linum  tuum  coram  Domino  Deo  tuo. 

18  vNon  immolabis  super  fermento  sanguinem  victimae  meae ;  Tnec 
remanebit  adeps  sollemnitatis  meae  usque  mane. 

19  2/Primitias  frugum  terrae  tuae  deferes  in  domum  Domini  Dei  tui. 
^Non  coques  haedum  in  lacte  matris  suae. 

20  aEcce  ego  mittam  angelum  meum,  qui  praecedat  te  et  custodiat 
in  via  et  introducat  in  locum  quem  paravi.  2*  Observa  eum  et  audi 
vocem  eius,  nee  bcontemnendum  putes,  cquia  non  dimittet  cum  pec- 
caveris  et  est  nomen  meum  in  illo.  22  dQuod  si  audieris  vocem  eius, 
et  feceris  omnia  quae  loquor,  einimicus  ero  inimicis  tuis  et  adfligam 
adfligentes  te.  23  /Praecedetque  te  angelus  meus,  et  ^introducet  te  ad 
Amorrhaeum  et  Hethaeum  et  Pherezaeum  Chananaeumque  et  He- 
vaeum  et  Iebusaeum,  quos  ego  conteram. 

24 ,4Non  adorabis  deos  eorum  nee  coles  eos.  *Non  facies  opera 
eorum,  hed  destrues  eos  et  confringes  statuas  eorum.  25  fcServietisque 
Domino  Deo  vestro,  ut  *benedicam  panibus  tuis  et  aquis  et  mauferam 
infirmitatem  de  medio  tui.  26  nNon  erit  infecunda  nee  sterilis  in  terra 
tua.  Numerum  dierum  tuorum  implebo. 

2OTerrorem  meum  mittam  in  praecursum  tuum,  et  «occidam  omnem 
populum  ad  quem  ingredieris,  cunctorumque  inimicorum  tuorum  co- 
ram te  terga  vertam  28  emittens  rcrabrones  prius,  qui  fugabunt  He- 
vaeum  et  Chananaeum  et  Hethaeum,  antequam  introeas.  29sNon  eiciam 
eos  a  facie  tua  anno  uno,  ne  terra  in  solitudinem  redigatur  et  crescant 
contra  te  bestiae.  30  Paulatim  expellam  eos  de  conspectu  tuo,  donee 
augearis  et  possideas  terram.  31  *Ponam  autem  terminos  tuos  a  mari 
Rubro  usque  ad  mare  Palaestinorum  et  a  deserto  usque  ad  fluvium; 
"tradam  in  manibus  vestris  habitatores  terrae  et  eiciam  eos  de  con- 


62 


Post  haec  Moyses  iterum  ascendens  in  montem  et  ad  Deum  accedens 
(24,  1-18)  per  quadraginta  dies  eruditur  de  materia  (25,  1-9)  et  de 
forma  totius  sacrae  supellectilis,  nempe  arcae  foederis  cum  propitiatorio 


LIBER  EXODUS 
23,32  —25,  20 


spectu  vestro.  32  cNon  inibis  cum  eis  foedus  nee  cum  diis  eorum. 
33  Non  habitent  in  terra  tua,  ne  forte  peccare  te  faciant  in  me,  si 
servieris  diis  eorum,  ^quod  tibi  certe  erit  in  scandalum. 
^  A  Moysi  quoque  dixit :  Ascende  ad  Dominum  tu  et  Aaron,  aNa- 
L  Tc  dab  et  Abiu  et  ^septuaginta  senes  ex  Israel,  et  adorabitis  procul. 
2  cSolusque  Moyses  ascendet  ad  Dominum,  et  illi  non  appropinqua- 
bunt,  nee  populus  ascendet  cum  eo. 

3  Venit  ergo  Moyses  et  narravit  plebi  omnia  verba  Domini  %tque 
iudicia ;  responditque  omnis  populus  una  voce :  eOmnia  verba  Domini, 
quae  locutus  est,  faciemus. 

4  /Scripsit  autem  Moyses  universos  sermones  Domini ;  et  mane  con- 
surgens  aedificavit  altare  ad  radices  montis  et  duodecim  stitulos  per 
duodecim  tribus  Israel;  5  misitque  iuvenes  de  filiis  Israel,  et  /lobtu- 
lerunt  holocausta  iimmolaveruntque  victimas  pacificas  Domino  vitulos. 
6  -?Tulit  itaque  Moyses  dimidiam  partem  sanguinis  et  misit  in  crateras ; 
partem  autem  residuam  fudit  super  altare.  7  Adsumensque  volumen 
foederis  legit,  audiente  populo,  qui  dixerunt :  Omnia  quae  locutus  est 
Dominus  faciemus  et  erimus  oboedientes.  8  Ille  vero  sumptum  san- 
guinem  respersit  in  populum  et  ait:  fcHic  est  sanguis  foederis,  quod 
pepigit  Dominus  vobiscum  super  cunctis  sermonibus  his. 

9  Ascenderuntque  Moyses  et  Aaron,  Nadab  et  Abiu  et  *septuaginta 
de  senioribus  Israel;  10  et  ™viderunt  Deum  Israel,  et  sub  pedibus  eius 
quasi  opus  lapidis  nsapphirini  et  quasi  caelum,  cum  serenum  est. 
n  °Nec  super  eos,  qui  procul  recesserant  de  filiis  Israel,  misit  manum 
suam ;  videruntque  Deum  et  Pcomederunt  ac  biberunt. 

12  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  «Ascende  ad  me  in  montem, 
et  esto  ibi;  daboque  tibi  rtabulas  lapideas  et  legem  ac  mandata  quae 
scripsi,  ut  doceas  eos.  i3Surrexerunt  Moyses  et  sIosue  minister  eius; 
ascendensque  Moyses  in  ^montem  Dei  i4  senioribus  ait :  Exspectate 
hie  donee  revertamur  ad  vos.  Habetis  Aaron  et  wHur  vobiscum;  si 
quid  natum  fuerit  quaestionis,  referetis  ad  eos.  15  Cumque  ascendisset 
Moyses,  voperuit  nubes  montem,  16  et  habitavit  -^gloria  Domini  super 
Sinai  tegens  ilium  nube  sex  diebus. 

Septimo  autem  die  vocavit  eum  de  medio  caliginis.  17  Erat  autem 
species  gloriae  Domini  quasi  lignis  ardens  super  verticem  montis 
in  conspectu  nliorum  Israel,  l8  Ingressusque  Moyses  ^medium  nebu- 
lae ascendit  in  montem ;  et  °fuit  ibi  quadraginta  diebus  et  quadraginta 
noctibus. 

*J  C  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  filiis 
L  O  Israel,  ut  tollant  mihi  primitias :  ab  omni  homine,  qui  offeret 
aultroneus,  accipietis  eas. 

3  Haec  sunt  autem  quae  accipere  debetis :  aurum  et  argentum  et 
aes,  4  ^hyacinthum  et  purpuram  coccumque  bis  tinctum  et  cbyssum, 
pilos  caprarum  5  et  dpelles  arietum  rubricatas  pellesque  ianthinas  et 
ligna  setim,  6  eoleum  ad  luminaria  concinnanda,  /aroma ta  in  un- 
guentum  et  fi'thymiamata  boni  odoris,  7  Mapides  onychinos  et  gemmas 
ad  ornandum  ephod  ac  ^rationale.  8  Facientque  mihi  isanctuarium,  et 
'habitabo  in  medio  eorum.  9mIuxta  omnem  similitudinem  "taber- 
naculi,  quod  ostendam  tibi,  et  omnium  vasorum  in  cultum  eius,  sicque 
facietis  illud. 

10  °Arcam  de  lignis  setim  compingite,  cuius  longitudo  habeat  duos 
et  semis  cubitos,  latitudo  cubitum  et  dimidium,  altitudo  cubitum 
similiter  ac  semissem.  n  Et  deaurabis  earn  auro  mundissimo  intus  et 
foris ;  faciesque  supra  Pcoronam  auream  per  circuitum  12  et  quattuor 
circulos  aureos,  quos  pones  per  quattuor  arcae  angulos:  duo  circuli 
sint  in  latere  uno  et  duo  in  altero.  13  Facies  quoque  vectes  de  lignis 
setim,  et  operies  eos  auro ;  I4  inducesque  per  circulos,  qui  sunt  in 
arcae  lateribus,  ut  portetur  in  eis ;  15  «qui  semper  erunt  in  circulis 
nee  unquam  extrahentur  ab  eis.  16  rPonesque  in  area  *testificationem 
quam  dabo  tibi.  17  Facies  et  propitiatorium  de  auro  mundissimo,  duos 
cubitos  et  dimidium  tenebit  longitudo  eius,  et  cubitum  ac  semissem 
latitudo.  18  Duos  quoque  cherubim  aureos  et  *productiles  facies  ex 
utraque  parte  oraculi.  19  Cherub  unus  sit  in  latere  uno  et  alter  in  al- 
tero.  2°  MUtrumque  latus  propitiatorii  tegant  expandentes  alas  et  ope- 


v  cp.  34.  12,  is;  Dt  7  2 

2,  2.  —  cf.  Js  9,  18. 


Jd 


x  cp.  34,  12;  Dt  7,  16;  12,  30; 

Js  23,  13;  Jd  2,  3;  Ps  105, 

36;  Sap  14,  11. 
b  Nm  11,  16. 
c  vr.  13,  is,  18. 

d  cp.  21,  1. 

e  cp.  19,  8;  Dt  5,  27. 

4b]  Ant.  in  fs.  ded.  Eccl. 
(4,5)  Ant.  in  cons.  Eccl. —  Of. 

in  D.  18  p.  Pnt. 
f  cjb.  34,  27;  Dt  31,  9 

Gn  2 
3 


g  un  28,   i»;   31,  45-  —  cf.  3 
It  cp.  3,  12. 
*  Heb  9,  18. 


!Rg  18,31. 


;  (all)  Heb  9,  19,  20. 

5]  R.  in  fs.  pretss.  Sang, 
k  Mt  26,  28  etc.  —  cf.  Heb  13, 
20;   1  Pt  1,  2. 

I  vr.  1. 

m  Gn  32,  30;  Jd  13,  22;  Is  6, 
1,  5-  —  cf.  cp.  33,  20,  23;  Jo 
1,  18;    i  Tm  6,  16;    1  Jo  4. 

n  Ez  1,  26;  10,  1.  [12,  20. 

0  cf.  cp.  33.  20-23. 

p  cp.  18,  12;  Gn  31,  54. 

q  vr.  2,  is,  18. 

r  cp.  31,  18;  32,  15,  16;  Dt  5. 
22. 

s  cp.  33,  11.  —  cf.  cp.   17,  9, 

/  v.  cp.  3,  1.  [10. 

u  cp.  17,  10,  12;  31,  2. 

v  cp.  19,  9,  16.  —  cf.  Mt  17,  5. 
a;  cp.   16,  10;  Lv  9,  23;  Nm  14, 

10;   16,  43- 
y  cp.  3,  2;    19,   18;    Dt  4,  24, 

36;  9,  3;  Heb  12,  18,  29. 
18]  cf.  cp.  34,  28. 
z  Ecli  45,  5. 
a  cp.  34,  28;  Dt  9,  9,  18,  25; 

10,  10.  —  cf.  Mt  4,  2. 

1-7]  cp.  35,  4-9-       . 

a  cp.  35.  21,  29;  36,  2;  Jd  s, 
2;  1  Par  29,  3,  s;  9,  14;  1 
Es  1,  6;  2,  68;  3.  5;  7,  16; 
2  Es  11,  2.  —  cf.  1  Mc  2, 
42;  2  Cor  8,  12;  9,  7. 

b  cp  .26,  1,  31,  36. 

c  Gn  41,  42. 

d  cp.  26,  14. 

e  cp.  27,  20. 

/cp.  30,  23. 

g  cp.  30,  7,  34;  3i,  11. 

h  Gn  2,  12. 

i  cp.  28,  4,  15. 

jcp.  36,  1-4. 

/cp.  29,  45;  3  Rg  6,  13;  2  Cor 

m  vr.  40.  6,  16;  Ap  21,  3. 

10-22I  cp.  37,  1-9. 

10,  11]  R.  in  fs.  ss.  spin.  Cor. 

0  Dt  10,  3;  Heb  9,  4. 

p  vr.  24,  25;  cp.  30,  3,  4. 


Q  3  Rg  8,  8. 

16]  v.  vr.  10,  11. 

rcf.  Dt  31,  26:  3  Rg  8,  9. 

s  cp.  40,  18:  Heb  9,  5. 

18]  *  Catecft.  R.  Ill  2,  17. 

tvr.  31;  cp.  37,  17,  22;  Nm  8, 

4;   10,  2;  Jr  10,  5. 
«3  Rg  8,  7;  1  Par  28,  18;  Heb 

9,  5.  —  cf.  Heb  4,  16. 


63 


LIBER  EXODUS 
25,21  —  26,20 


v  cp.  26,  34;  40,  18. 

*  vr.  16. 

yep.  29,  42,  43;  30,  6,  36;  Lv 

16,  2;  Nm  17,  4. 
zNm  7,  89;   1  Rg  4,  4;   2  Rg 

6,  2;  4  Rg  19,  is;  Ps  79,  2; 

Is  37,  16. 
23-28]  cp.  37,  10-16. 
acf.  3  Rg  7,  48;   2  Par  4,  8; 

Heb  9,  2. 
6  cf.  vr.  11. 


c  cp.  26,  29;  30,  4;  36,  34;  37, 

14,  27;  38,  5. 
d  cp.  37,  16;  Nm  4,  7. 

eLv  24,  s,  6. 

31-39]  cp-  37,  17-24. 

/cf.  3  Rg  7,  49;  Zc  4,  2;  Heb 

9,  2;  Ap  1,  12. 
gv.  cp.  31,8;  39,  36;  Lv  24,4. 


A  Lv  24,  2-4;  2  Par  13,  n 
i  Nm  8,  2. 

;  (all)  Heb  8,  5;  Ac  7,  44.  - 
;o;  27,  8;  Nm 
>ar  28,  11,  19. 


vr.  9;  cp.  26,  30;  27,  8;  Nm 
8;  4.  —  cf.  1  Pai 


acp.  25,  9. 

b  vr.  31,  36;  cp.  28,  6,  15;  36, 
8,  35;  39,  3,  8. 


c  cf.  cp.  36,  14. 


13-7]   cp.  36,  8-38. 
dep  25,  5. 


et  cherubin  (10-22),  mensae  panum  propositionis  (23-30),  candelabrl 
cum  lucernis  et  emunctoriis  (31-40),  tabernaculi  cum  tabulis,  vectibus 
(26, 1-30),  et  velamine  ad  separandum  sanctissimum  asancto,  etc.  (31-37), 


rientes  oraculum,  respiciantque  se  mutuo  versis  vultibus  in  propitiato- 
rium,  vquo  operienda  est  area,  21  ^in  qua  pones  testimonium  quod 
dabo  tibi.  22  vln&o,  praecipiam  et  loquar  ad  te  supra  propitiatorium  ac 
zde  medio  duorum  cherubim,  qui  erunt  super  arcam  testimonii,  cuncta 
quae  mandabo  per  te  filiis  Israel. 

23  aFacies  et  mensam  de  lignis  setim  habentem  duos  cubitos  lon- 
gitudinis  et  in  latitudine  cubitum  et  in  altitudine  cubitum  ac  semissem. 
24  Et  inaurabis  earn  auro  purissimo ;  faciesque  illi  ^labium  aureum 
per  circuitum,  25  et  ipsi  labio  coronam  interrasilem  altam  quattuor  di- 
gitis ;  et  super  illam  alteram  coronam  aureolam.  26  Quattuor  quoque 
circulos  aureos  praeparabis,  et  pones  eos  in  quattuor  angulis  eiusdem 
mensae  per  singulos  pedes.  27  Subter  coronam  erunt  circuli  aurei,  ut 
mittantur  cvectes  per  eos  et  possit  mensa  portari.  28  Ipsos  quoque 
vectes  facies  de  lignis  setim,  et  circumdabis  auro  ad  subvehendam 
mensam.  29  Parabis  et  dacetabula  ac  phialas,  thuribula  et  cyathos,  in 
quibus  offerenda  sunt  libamina,  ex  auro  purissimo.  30  Et  pones  super 
mensam  epanes  propositionis  in  conspectu  meo  semper. 

31  ^Facies  et  candelabrum  ductile  de  fi'auro  mundissimo,  hastile  eius 
et  calamos,  scyphos  et  sphaerulas  ac  lilia  ex  ipso  procedentia.  32  Sex 
calami  egredientur  de  lateribus,  tres  ex  uno  latere  et  tres  ex  altero. 
33  Tres  scyphi  quasi  in  nucis  modum  per  calamos  singulos  sphaeru- 
laque  simul  et  lilium;  et  tres  similiter  scyphi  instar  nucis  in  calamo 
altero  sphaerulaque  simul  et  lilium;  hoc  erit  opus  sex  calamorum, 
qui  producendi  sunt  de  hastili.  34  In  ipso  autem  candelabro  erunt 
quattuor  scyphi  in  nucis  modum  sphaerulaeque  per  singulos  et  lilia. 
35  Sphaerulae  sub  duobus  calamis  per  tria  loca,  qui  simul  sex  hunt, 
procedentes  de  hastili  uno.  36  Et  sphaerulae  igitur  et  calami  ex  ipso 
erunt,  universa  ductilia  de  auro  purissimo.  37Facies  et  lucernas  septem, 
et  pones  eas  super  candelabrum,  ut  Muceant  *ex  adverse  38  Emun- 
ctoria  quoque  et  ubi,  quae  emuncta  sunt,  exstinguantur  riant  de  auro 
purissimo.  39  Omne  pondus  candelabri  cum  universis  vasis  suis  habebit 
talentum  auri  purissimi.  40  -tfnspice  et  fac  secundum  exemplar,  quod 
tibi  in  monte  monstratum  est. 

^  /I  aTabernaculum  vero  ita  facies :  decern  cortinas  de  ^bysso  retorta 
L  U  et  hyacintho  ac  purpura  coccoque  bis  tincto  variatas  opere  plu- 
mario  facies.  2  Longitudo  cortinae  unius  habebit  viginti  octo  cubitos, 
Iatitudo  quattuor  cubitorum  erit.  Unius  mensurae  fient  universa  ten- 
toria.  3  Quinque  cortinae  sibi  iungentur  mutuo,  et  aliae  quinque  nexu 
simili  cohaerebunt.  4Ansulas  hyacinthinas  in  lateribus  ac  summitatibus 
facies  cortinarum,  ut  possint  invicem  copulari.  SQuinquagenas  ansulas 
cortina  habebit  in  utraque  parte  ita  insertas,  ut  ansa  contra  ansam 
veniat,  et  altera  alteri  possit  aptari.  6  Facies  et  quinquaginta  circulos 
aureos,  quibus  cortinarum  vela  iungenda  sunt,  ut  unum  tabernaculum 
fiat.  7  Facies  et  csaga  cilicina  undecim  ad  operiendum  tectum  taber- 
naculi. 8  Longitudo  sagi  unius  habebit  triginta  cubitos  et  Iatitudo 
quattuor:  aequa  erit  mensura  sagorum  omnium.  9E  quibus  quinque 
iunges  seorsum,  et  sex  sibi  mutuo  copulabis,  ita  ut  sextum  sagum 
in  fronte  tecti  duplices.  10  Facies  et  quinquaginta  ansas  in  ora  sagi 
unius,  ut  coniungi  cum  altero  queat;  et  quinquaginta  ansas  in  ora 
sagi  alterius,  ut  cum  altero  copuletur.  1J  Facies  et  quinquaginta  fibulas 
aeneas,  quibus  iungantur  ansae,  ut  unum  ex  omnibus  operimentum 
fiat.  12  Quod  autem  superfuerit  in  sagis,  quae  parantur  tecto,  id  est 
unum  sagum  quod  amplius  est,  ex  medietate  eius  operies  posteriora 
tabernaculi.  13  Et  cubitus  ex  una  parte  pendebit  et  alter  ex  altera,  qui 
plus  est  in  sagorum  longitadine,  utrumque  latus  tabernaculi  protegens. 
14  Facies  et  operimentum  aliud  tecto  dde  pellibus  arietum  rubricatis, 
et  super  hoc  rursum  aliud  operimentum  de  ianthinis  pellibus. 

15  Facies  et  tabulas  stantes  tabernaculi  de  lignis  setim,  16  quae  sin- 
gulae  denos  cubitos  in  longitudine  habeant  et  in  latitudine  singulos  ac 
semissem.  17  In  lateribus  tabulae  duae  incastraturae  fient,  quibus  ta- 
bula alteri  tabulae  connectatur ;  atque  in  hunc  modum  cunctae  tabulae 
parabuntur.  18  Quarum  viginti  erunt  in  latere  meridiano,  quod  vergit 
ad  austrum,  19  quibus  quadraginta  bases  argenteas  fundes,  ut  binae 
bases  singulis  tabulis  per  duos  angulos  subiciantur.   20In  latere  quoque 


—  64  — 


altaris  holocaustorum  (27,  1-8),  et  atrii  tabernaculum  ambuntis  cum 
ipsius  tentoriis  etc.  (9-19).  Deinceps,  post  praeceptum  de  oleo  cande- 
labri  (20,  21),  plura  traduntur  de  vestibus  Aaron  et  filiorum  eius, 


secundo  tabernaculi,  quod  vergit  ad  aquilonem,  viginti  tabulae  erunt, 
21  quadraginta  habentes  bases  argenteas;  binae  bases  singulis  tabulis 
supponentur.  22  Ad  occidentalem  vero  plagam  tabernaculi  facies  sex 
tabulas,  23  et  rursum  alias  duas  quae  in  angulis  erigantur  post  tergum 
tabernaculi.  24  Eruntque  coniunctae  a  deorsum  usque  sursum,  et  una 
omnes  compago  retinebit.  Duabus  quoque  tabulis,  quae  in  angulis 
ponendae  sunt,  similis  iunctura  servabitur.  25  Et  erunt  simul  tabulae 
octo,  bases  earum  argenteae  sedecim,  duabus  basibus  per  unam 
tabulam  supputatis.  26  Facies  et  vectes  de  lignis  setim  quinque  ad 
continendas  tabulas  in  uno  latere  tabernaculi ;  27  et  quinque  alios  in 
altero,  et  eiusdem  nuraeri  ad  occidentalem  plagam;  28  qui  mittentur 
per  medias  tabulas  a  summo  usque  ad  summum.  29Ipsas  quoque  ta- 
bulas deaurabis  et  fundes  in  eis  anulos  aureos,  °per  quos  vectes 
tabulata  contineant,  quos  operies  laminis  aureis.  30  Et  eriges  taberna- 
culum /iuxta  exemplar  quod  tibi  in  monte  monstratum  est. 

31  Facies  et  ^velum  de  hyacintho  et  purpura  coccoque  bis  tincto  et 
7lbysso  retorta  opere  plumario  et  pulchra  varietate  contextum ;  32quod 
appendes  ante  quattuor  columnas  de  lignis  setim,  quae  ipsae  quidem 
deauratae  erunt,  et  habebunt  capita  aurea,  sed  bases  argenteas.  33  In- 
seretur  autem  velum  per  circulos,  intra  quod  pones  arcam  testimonii 
iquo  et  sanctuarium  et  sanctuarii  sanctuaria  dividentur.  34  fcPones  et 
propitiatorium  super  arcam  testimonii  in  sancto  sanctorum  35  *men- 
samque  extra  velum  et  contra  mensam  wcandelabrum  in  latere  taber- 
naculi meridiano ;  mensa  enim  stabit  in  parte  aquilonis.  36  Facies  et 
"tentorium  in  introitu  tabernaculi  de  °hyacintho  et  purpura  coccoque 
bis  tincto  et  bysso  retorta  opere  plumarii.  3?  Et  quinque  columnas 
deaurabis  lignorum  setim,  ante  quas  ducetur  tentorium,  quarum  erunt 
capita  aurea  et  bases  aeneae. 

^  H  Facies  et  aaltare  de  lignis  setim,  quod  habebit  quinque  cubitos 
L  I  in  longitudine  et  totidem  in  latitudine,  id  est  quadrum,  et  tres 
cubitos  in  altitudine.  2  ^Cornua  autem  per  quattuor  angulos  ex  ipso 
erunt;  et  coperies  illud  aere.  3  Faciesque  in  usus  eius  lebetes  ad  su- 
scipiendos  cineres  et  forcipes  atque  dfuscinulas  et  ignium  receptacula : 
omnia  vasa  ex  aere  fabricabis.  4  Craticulamque  in  modum  retis 
aeneam,  per  cuius  quattuor  angulos  erunt  quattuor  anuli  aenei, 
5  quos  pones  subter  arulam  altaris;  eritque  craticula  usque  ad  altaris 
medium.  6  Facies  et  vectes  altaris  de  lignis  setim  duos,  quos  operies 
laminis  aeneis;  7  et  induces  per  circulos,  eruntque  ex  utroque  latere 
altaris  ad  portandum.  8  eNon  solidum  sed  inane  et  cavum  intrinsecus 
facies  illud,  ^sicut  tibi  in  monte  monstratum  est. 

9  Facies  et  atrium  tabernaculi,  in  cuius  australi  plaga  contra  meri- 
diem erunt  tentoria  de  bysso  retorta.  Centum  cubitos  unum  latus 
tenebit  in  longitudine,  10  et  columnas  viginti  cum  basibus  totidem 
aeneis,  quae  capita  cum  caelaturis  suis  habebunt  argentea.  U  Similiter 
et  in  latere  aquilonis  per  longum  erunt  tentoria  centum  cubitorum, 
columnae  viginti  et  bases  aeneae  eiusdem  numeri  et  capita  earum 
cum  caelaturis  suis  argentea.  12  In  latitudine  vero  atrii,  quod  respicit 
ad  occidentem,  erunt  tentoria  per  quinquaginta  cubitos  et  columnae 
decern  basesque  totidem;  13  in  ea  quoque  atrii  latitudine,  quae  respi- 
cit ad  orientem,  quinquaginta  cubiti  erunt.  14  In  quibus  quindecim 
cubitorum  tentoria  lateri  uno  deputabuntur  columnaeque  tres  et  bases 
totidem;  15  et  in  latere  altero  erunt  tentoria  cubitos  obtinentia  quin- 
decim, columnae  tres  et  bases  totidem.  l^In  introitu  vero  atrii  net  0ten- 
torium  cubitorum  viginti  ex  hyacintho  et  purpura  coccoque  bis  tincto 
et  bysso  retorta,  opere  plumarii;  columnas  habebit  quattuor  cum  ba- 
sibus totidem.  17  Omnes  columnae  atrii  per  circuitum  vestitae  erunt 
argenteis  laminis  capitibus  argenteis  et  basibus  aeneis.  18  In  longitu- 
dine occupabit  atrium  cubitos  centum,  in  latitudine  quinquaginta, 
altitudo  quinque  cubitorum  erit;  fietque  de  bysso  retorta,  et  habebit 
bases  aeneas.  19  Cuncta  vasa  tabernaculi  in  omnes  usus  et  caeremo- 
nias,  tam  paxillos  eius  quam  atrii,  ex  aere  facies. 

20ftpraecipe  fiiiis  israel  ut  adferant  tibi  oleum  de  arboribus  olivarum 
purissimum  piloque  contusum,  ut  ardeat  lucerna  semper  21  in  *taber- 
naculo  testimonii,  fextra  velum  quod  oppansum  est  testimonio.  Et 


LIBER  EXODUS 
26,21  —  27,21 


ev.  cp.  25,  27. 
/v.  cp.  25,  9,  40. 


£cp.  36,  35.  —  cf.  Lv  16,  2; 

2  Par  3,  14;  Mt  27,  51;  Heb 

h  vr.  1.  [9,  3- 

i  v.  cp.  16,  34. 
;  cf.  Heb  9,  3. 

k  cp.  25,  21;  40,  18. 
/  cp.  40,  20;  Heb  9,  2. 
m  cp.  40,  22. 

n  cp.  27,  16;  36,  37. 
0  vr.  1,  31;  cp.  25,  4. 


1-8]  cp.  38,  1-7. 
a  cf.  Ez  43,  13. 

b  cp.  29,  12;  30,  2.  —  cf.  Lv 
4,  7,  30;  3  Kg  1,  so;  Ps  117, 
c  cf.  Nm  16,  38.  [27. 

d  1  Rg  2,  13. 


e  cf.  cp.  20,  24. 

/v.  cp.  25,  40;  26,  30. 

9-19]  cp.  38,  9-20. 


jcp.  26,  36. 


h  Lv  24,  1-4. 

icp.  25,  22;  29,  42;  30,  36. 

;v.  cp.  26,  31. 


(S) 


—  65  — 


LIBER  EXODUS 
28,  1-35 


scilicet  de  superumerali  seu  ephod  (28,  1-14),  de  rationali  cum  duo- 
decim  lapidibus  pretiosis  in  quattuor  ordines  distribute  (15-30),  de 
tunica  hyacinthina  (31-35),  de  lamina  aurea  et  thiara  (36-39),  deque 


/cp.  30,  8;    1  Rg  3,  3;   2  Par 

13,  11. 
«cp.  28,  43;  29,  9,  28;  Lv  3, 

17  etc. 

a  Nm  18,  7;  Heb  5,  4. 

A  1  Par  23,  13. 

c  cf.  cp.  6,  23. 

d  vr.  40;  cp.  29,  29;  31,  30; 
39,  1,  2;  Lv  8,  7,  30;  Nm 
20,  26,28.  —  v.  cp.  29,  5-9. 

ecp.  31,  3,  6;  35,  10,  25;  36, 

/vr.  is.  Li. 

gvr.  6. 

A  vr.  31. 

i  vr.  39.  —  cf.  Lv  8,  7.  • 

;'cp.  25,  3. 

6-12]  cp.  39,  2-7. 

k  cf.  Ec'h  45,  12,  13. 

/vr.  27,  28;  cp.  29,  5;  Lv  8,  7. 


»»  cf.  Sap  18,  24. 

n  vr.  29,  30. 

0  cf.  Nm  16,  40;  Js  4,  7;  Zc  6, 
14. 


15-28]  cp.  39,  8-21. 


pci.   Ez  28,   13;    Sap  18,   24; 
Ap  21,  19,  20. 


q  vr.  8. 


r  vr.   12,  30. 

5  v.  vr.  12. 

*Lv  8,  8;  Dt  33,  8  etc.  —  cf. 

1   Rg  23,  9;   30.   7,  8;  Ecli 

45.  12. 


31-42]   cp.  39,  22-31. 


«  Ecli  45,  9-12. 

v  cp.  30,  21;  Lv  16,  2,  13. 


*collocabunt  earn  Aaron  et  filii  eius,  ut  usque  mane  luceat  coram 
Domino.  '^-Perpetuus  erit  cultus  per  successiones  eorum  a  filiis  Israel. 
^  jL  Applica  quoque  ad  te  aAaron  fratrem  tuum  cum  filiis  suis  de 
L  O  medio  filiorum  Israel,  ut  &sacerdotio  fungantur  mihi :  Aaron, 
cNadab  et  Abiu,  Eleazar  et  Ithamar. 

2dFaciesque  vestem  sanctam  Aaron  fratri  tuo  in  gloriam  et  decorem. 
3  Et  loqueris  ecunctis  sapientibus  corde,  quos  replevi  spiritu  pru- 
dentiae,  ut  faciant  vestes  Aaron,  in  quibus  sanctificatus  ministret  mihi. 

4  Haec  autem  erunt  vestimenta  quae  facient :  /rationale  et  ^super- 
umerale,  /ltunicam  et  *lineam  strictam,  cidarim  et  balteum.  Facient 
vestimenta  sancta  fratri  tuo  Aaron  et  filiis  eius  ut  sacerdotio  fungantur 
mihi.  5  Accipientque  ^aurum  et  hyacinthum  et  purpuram  coccumque 
bis  tinctum  et  byssum. 

6  fcFacient  autem  superumerale  de  auro  et  hyacintho  et  purpura 
coccoque  bis  tincto  et  bysso  retorta  opere  polymito.  7Duas  oras  iunctas 
habebit  in  utroque  latere  summitatum,  ut  in  unum  redeant.  8  Jipsa 
quoque  textura  et  cuncta  operis  varietas  erit  ex  auro  et  hyacintho  et 
purpura  coccoque  bis  tincto  et  bysso  retorta.  9  Sumesque  duos  lapides 
onychinos  et  sculpes  in  eis  nomina  filiorum  Israel :  10  sex  nomina  in 
lapide  uno  et  sex  reliqua  in  altero,  iuxta  ordinem  nativitatis  eorum. 
11  w()pere  sculptoris  et  caelatura  gemmarii  sculpes  eos  nominibus 
filiorum  Israel  inclusos  auro  atque  circumdatos,  12et  pones  in  utroque 
latere  superumeralis  memoriale  filiis  Israel.  "Portabitque  Aaron  no- 
mina eorum  coram  Domino  super  utrumque  umerum  °ob  recorda- 
tionem,  13  Facies  et  uncinos  ex  auro  14  et  duas  catenulas  ex  auro 
purissimo  sibi  invicem  cohaerentes,  quas  inseres  uncinis. 

15  Rationale  quoque  iudicii  facies  opere  polymito  iuxta  texturam 
superumeralis  ex  auro.  hyacintho  et  purpura  coccoque  bis  tincto  et 
bysso  retorta.  16  Quadrangulum  erit  et  duplex ;  mensuram  palmi  habe- 
bit tarn  in  longitudine  quam  in  latitudine. 

17  PPonesque  in  eo  quattuor  ordines  lapidum :  in  primo  versu  erit 
lapis  sardius  et  topazius  et  smaragdus ;  18  in  secundo  carbunculus, 
sapphirus  et  iaspis ;  19  in  tertio  ligurius,  achates  et  amethystus ;  20  in 
quarto  chrysolithus,  onychinus  et  beryllus.  Inclusi  auro  erunt  per 
ordines  suos.  21  Habebuntque  nomina  filiorum  Israel :  duodecim  no- 
minibus  caelabuntur  singuli  lapides  nominibus  singulorum  per  duo- 
decim tribus.  22  Facies  in  rationali  catenas  sibi  invicem  cohaerentes 
ex  auro  purissimo  23  et  duos  anulos  aureos,  quos  pones  in  utraque 
rationalis  summitate;  24  catenasque  aureas  iunges  anulis,  qui  sunt 
in  marginibus  eius ;  25  et  ipsarum  catenarum  extrema  duobus  copu- 
labis  uncinis  in  utroque  latere  superumeralis  quod  rationale  respicit. 
26  Facies  et  duos  anulos  aureos,  quos  pones  in  summitatibus  rationalis 
in  oris,  quae  e  regione  sunt  superumeralis  et  posteriora  eius  adspiciunt. 
2?  Necnon  et  alios  duos  anulos  aureos,  qui  ponendi  sunt  in  utroque 
latere  superumeralis  deorsum,  quod  respicit  contra  faciem  iuncturae 
inferioris,  ut  ^aptari  possit  cum  superumerali,  28  et  stringatur  ratio- 
nale anulis  suis  cum  anulis  superumeralis  vitta  hyacinthina,  ut  maneat 
iunctura  fabrefacta,  et  a  se  invicem  rationale  et  superumerale  nequeant 
separari.  29  rPortabitque  Aaron  nomina  filiorum  Israel  in  rationali 
iudicii  super  pectus  suum,  quando  ingredietur  sanctuarium,  'memo- 
riale coram  Domino  in  aeternum.  30  *Pones  autem  in  rationali  iudicii 
doctrinam  et  veritatem,  quae  erunt  in  pectore  Aaron,  quando 
ingredietur  coram  Domino;  et  gestabit  iudicium  filiorum  Israel  in 
pectore  suo  m  conspectu  Domini  semper. 

31  Facies  et  tunicam  superumeralis  totam  hyacinthinam,  32  in  cuius 
medio  supra  erit  capitium  et  ora  per  gyrum  eius  textilis,  sicut  fieri 
solet  in  extremis  vestium  partibus,  ne  facile  rumpatur.  33  Deorsum 
vero,  ad  pedes  eiusdem  tunicae  per  circuitum,  quasi  mala  punica 
facies  ex  hyacintho  et  purpura  et  cocco  bis  tincto,  mixtis  in  medio 
tintinnabulis,  24  ita  ut  tintinnabulum  sit  aureum  et  malum  punicum, 
rursumque  tintinnabulum  aliud  aureum  et  malum  punicum.  35  «Et 
vestietur  ea  Aaron  in  officio  ministerii  ut  audiatur  sonitus  quando  in- 
greditur  et  egreditur  sanctuarium  in  conspectu  Domini,  et  vnon 
moriatur. 


—  66  — 


sacerdotalibus  tunicis  et  feminalibus  (40-43).  Tandem,  descripto  consecra- 
tionis  sacerdotalis  ritu,  turn  quoad  res  turn  quoad  personas  (29,  1-9), 
turn  quoad  sacrificia  in  eo  per  agenda  (10-37),   additisque  praeceptis 


36  Facies  et  laminam  de  auro  purissimo,  in  qua  sculpes  opere  cae- 
latoris  ^sanctum  Domino.  37  Ligabisque  earn  vitta  hyacinthina 
et  erit  super  tiaram    38  imminens  fronti  pontificis. 

i'Portabitque  Aaron  iniquitates  eorum,  quae  obtulerunt  et  sancti- 
ficaverunt  filii  Israel  in  cunctis  muneribus  et  donariis  suis.  Erit  autem 
lamina  semper  in  fronte  eius,  ut  placatus  sit  eis  Dominus.  39  Stringes- 
que  tunicam  bysso,  et  tiaram  byssinam  facies  et  balteum  opere  plumarii. 

40  Porro  zfiliis  Aaron  tunicas  lineas  parabis  et  balteos  ac  tiaras  in 
gloriam  et  decorem,  4*  °vestiesque  his  omnibus  Aaron  fratrem  tuum 
et  filios  eius  cum  eo.  Et  cunctorum  bconsecrabis  manus,  csanctifica- 
bisque  illos,  ut  sacerdotio  fungantur  mihi.  42dFacies  et  feminalia  linea 
ut  operiant  carnem  turpitudinis  suae  a  renibus  usque  ad  femora, 
43  et  utentur  eis  Aaron  et  filii  eius  quando  ingredientur  tabernaculum 
testimonii,  vel  quando  appropinquant  ad  altare  ut  ministrent  in  sanc- 
tuario,  ene  iniquitatis  rei  moriantur.  flLegitimum  sempiternum  erit 
Aaron  et  semini  eius  post  eum. 

*J  Q  Sed  et  hoc  facies  ut  mihi  in  sacerdotio  consecrentur :  °Tolle 
L  7  vitulum  de  armento  et  arietes  duos  immaculatos  2&panesque  azy- 
mos  et  crustulam  absque  fermento,  quae  conspersa  sit  oleo,  lagana 
quoque  azyma  oleo  lita :  de  simila  triticea  cuncta  facies  3  et  posita 
in  canistro  offeres ;  vitulum  autem  et  duos  arietes  4  et  Aaron  ac  filios 
eius  applicabis  ad  ostium  tabernaculi  testimonii.  cCumque  laveris  pa- 
trem  cum  filiis  suis  aqua,  5  dindues  Aaron  vestimentis  suis,  id  est 
linea  et  tunica  et  superumerali  et  rationali,  quod  constringes  balteo, 

6  et  epones  tiaram  in  capite  eius  et  laminam  sanctam  super  tiaram, 

7  et  /oleum  unctionis  fundes  super  caput  eius ;  atque  hoc  ritu  conse- 
crabitur.  8  Filios  quoque  illius  applicabis,  et  ^indues  tunicis  lineis 
cingesque  balteo.  9  Aaron  scilicet  et  liberos  eius,  et  impones  eis  mi- 
tras;  Aeruntque  sacerdotes  mihi  religione  perpetua. 

Postquam  *initiaveris  manus  eorum,  10^"applicabis  et  vitulum  coram 
tabernaculo  testimonii;  fcimponentque  Aaron  et  filii  eius  manus  super 
caput  illius,  J1  et  mactabis  eum  in  conspectu  Domini  iuxta  ostium 
tabernaculi  testimonii.  12  Sumptumque  de  sanguine  vituli  pones  super 
*cornua  altaris  digito  tuo,  reliquum  autem  sanguinem  fundes  iuxta 
basim  eius.  13  TOSumes  et  adipem  totum,  qui  operit  intestina,  et  reti- 
culum iecoris  ac  duos  renes  et  adipem,  qui  super  eos  est,  et  offeres 
incensum  super  altare ;  14  carnes  vero  vituli  et  corium  et  fimum 
combures  foris  "extra  castra,  eo  quod  °pro  peccato  sit.  15  PUnum 
quoque  arietem  sumes,  «super  cuius  caput  ponent  Aaron  et  filii  eius 
manus:  16  quern  cum  mactaveris,  tolles  de  sanguine  eius  et  fundes 
circa  altare.  17  Ipsum  autem  arietem  secabis  in  frusta,  lotaque  inte- 
stina eius  ac  pedes  pones  super  concisas  carnes  et  super  caput  illius. 
18  Et  offeres  totum  arietem  in  incensum  super  altare :  oblatio  est 
Domino  rodor  suavissimus  victimae  Domini. 

19  Tolles  quoque  arietem  *alterum,  *super  cuius  caput  Aaron  et 
filii  eius  ponent  manus ;  20  quern  cum  immolaveris,  sumes  de  sanguine 
eius,  et  pones  super  extremum  auriculae  dextrae  Aaron  et  filiorum 
eius  et  super  pollices  manus  eorum  ac  pedis  dextri,  fundesque  san- 
guinem super  altare  per  circuitum.  21  Cumque  tuleris  de  sanguine, 
qui  est  super  altare,  et  «de  oleo  unctionis,  asperges  Aaron  et  vestes 
eius,  filios  et  vestimenta  eorum;  consecratisque  ipsis  et  vestibus, 
22tolles  vadipem  de  ariete  et  caudam  et  ^arvinam,  quae  operit  vitalia, 
ac  reticulum  iecoris  et  duos  renes  atque  adipem,  qui  super  eos  est 
armumque  dextrum,  eo  quod  sit  aries  ^consecrationis,  23  «tortamque 
panis  unius,  crustulam  conspersam  oleo,  laganum  de  canistro  azymo- 
rum,  quod  positum  est  in  conspectu  Domini,  24  ponesque  omnia 
super  manus  Aaron  et  filiorum  eius,  et  asanctificabis  eos  elevans 
coram  Domino.  25  bSuscipiesque  universa  de  manibus  eorum,  et 
incendes  super  altare  in  holocaustum  codorem  suavissimum  in  con- 
spectu Domini,  quia  oblatio  eius  est.  26  Sumes  quoque  pectusculum 
de  ariete,  quo  initiatus  est  Aaron,  dsanctificabisque  illud  elevatum 
coram  Domino,  et  cedet  in  partem  tuam.  2?  Sanctificabisque  et  epec- 
tusculum  consecratum  et  armum,  quem  de  ariete  separasti,  28  quo 
initiatus  est  Aaron  et  filii  eius,  cedentque  in  partem  Aaron  et  filio- 


LIBER  EXODUS 
28,  36  —  29,  28 


x  Lv  8,  9.  —  cf.  Sap  18,  24; 
Ecli  45,  14. 

y  Lv  10,  17;  Nm  18,  1.  —  cf. 
Is  53,  11;  Ez  4,  4-6;  Jo  i, 
29;  Heb  9,  28;  1  Pt  2,  24. 


z  cp. 

18 

39 

4i 

—  cf. 

Ez 

44, 

17, 

a  vr. 

2. 

b  cp. 
10 

dLv 

29 
7 
29 

7; 
9; 

30,  30; 
Heb  7 

40, 
28 

13 

Lv 
cf. 

21 

10 
10; 

16,  4; 

Ez 

44. 

18. 

— 

cp. 

20,  26. 

e  Lv 
/cp. 

5, 
27, 

1,  1 
21. 

7;  20, 

19. 

1-34] 
a  Lv 
6Lv 

Lv  8, 
9,  2. 
2,  4-  - 

1-32. 
-  v.  Lv  6, 

20-22. 

ccp. 

40, 

12. 

—  cf. 

Heb 

10, 

22. 

d  cp. 

28, 

2-4 

ecp.  28,  36,  37;   39,  29;   Ecli 

45,  14.  —  cf.  Nm  6,  7. 
/  vr.  21;    cp.   28,  41;    30,   25; 

Lv  10,  7;  21,10;  Nm  35,  25; 

Ps  132,  2;  Ecli  45,  18. 
$cp.  28,  4,  39- 
h  cp.  27,  21;  Nm  18,  7. 
*  vr.  29,33;  Lv  16,32  (;  Jci  17, 

5).  —  v.  cp.  28,  41. 
(Lv  1,  3. 

k  vr.  15,  19;  Lv  1,  4. 
Z  v.  cp.  27,  2. 
«Lv  3,  3,  4. 


n  Lv  4,  11,  12,  21;  Nm  19,  3, 

5;  Heb  13,  11. 
0  vr.  36;  cp.  30,  10. 
p  vr.  1. 
q  vr.  10,  19.  —  cf  Lv  1,  4;  4, 

is- 


r  vr.  25,  41. 

svr.  1. 

/  vr.  10,  15. 


V  Lv  3,  3  ,4. 
ac  vr.  13. 

y  Lv  7,  37. 

z  vr.  2,  3. 


v.  Gn  8,  21. 


o  Lv  7,  30;  Nm  5,  25;  6,  20. 
b  Lv  6,  22. 
cvr.  18,  41. 

d  vr.  24. 

eLv  7,  31-34;  10,  14,  is;  Nm 
18,  11,  18.  —  cf.  Dt  18,  3. 


-  67 


LIBER  EXODUS 
29,  2q  —  30,  19 


/  cp.  27,  21;  Lv  10,  is. 


2Q,  30]   Of.  in  Ms.  pro  elig.  s. 

Pont. 
g  vr.  9;   Nm  18,  8.  —  cf.  Nm 

20,  26,  28. 
hLv  8,  33-35- 

*  Lv  8,   31;    24,   9.  —  cf.   Mt 

12,  4. 
;  Lv  10,  14,  15,  17. 
£  Lv  22,  10. 


/vr.   14;    cp.  30,   10. 

m  cp.   30,   26,   28,  29;    40,   10. 

n  cp.  40,  11  etc. 

0  cp.  30,  29.  —  cf.  Mt  23,  19. 

38-42]  Nm  28,  2-8. 

p  1  Par  16,  40;  2  Par  2,  4;  13, 

11;  31,  3;  Es  3,  3- 
q  cf .  Dn  8,  11-13;    9,  27;    12, 

11;  Heb  10,  n. 
f4  Rg  16,  is;  Ez  46,  13-15. 
s  3  Rg  18,  29,  36;    1  Es  9.  4, 

S;  Ps  140,  2;  Dn  9,  21. 
/  Lv  6,  14,  18. 

wcp. 30,  9;  40,27;  Lv  2,  1  etc. 
vvr.  18,  25. 

*  V.    Cp.    25,    22. 

y  cp.  40,  32 .  —  cf .  3  Rg  8,  1 1 ; 
2  Par  s,  14;  7,  1-3;  Ez  43> 
5;  At?  2,  7-9;  Ml  3,  1. 

z  Lv  21,  15;  22,  9,  16. 

acp.  25,  8;   Lv  26,  12;   3  Rg 

6,  17;  Zc  2,  10;  2  Cor  6, 16; 

Ap.  21,  3.  —  cf.  Jo  14,  27, 

23- 
1-5]  cp.  97,  25-28. 
j J  R.  in  Js.  ss.  spin.  Cor. 
a  cp.  40,  5;  Lv  4,  7;  Ap  8,  3.' 
b  v.  39,  38;  40,  5.  24;  Nm  4, 

n. 
j]  v.  vr.  1. 
dv.  cp.  25,  27. 
6]  v.  vr.  1. 
e  cp.  25,  21,  22. 


/vr.  34;   cp.   31,   11;    37,   29; 

40,27;  1  Rg  2,28;  1  Par  23, 

13;   2  Par  2,  4;   29,  11;   Ps 

140,  2;  Lc  1,  9. 
g  v.  cp  .27,  20,  21. 
n  Lv  10,   1. 
*  Lv  16,  18;  23,  27. 
;cp.  29,  36. 
/  v.  cp.  29,  37. 

m  Nm   1,2-5;  26,  2;  2  Rg  24,  2. 
n  cp.   21,  30;    Nm  31,   50;   Ps 

48,  8.  —  cf.  Mt  22,  19. 
0  cf.  2  Rg  24,  15. 
pep.  38,  25. 

tfcp.38,  24;Lv  5,I5;27,3.  25. 
r  Lv  27,  25;  Nm  3,  47;  18,16; 

Ez  45,  12. 
s  cp.  38,  26;  Mt  17,  24.  —  cf. 

Gn  24,  22.  , 

t  cf .  Jb  34,  19;  Pro  22,  2;  Eph 
u  v.  cp.  38,  25-31.  [6,  9. 

v  cf .    cp.    28,    12;    39,    7;    Nm 

16,  40. 
x  cp.  38,  8.  —  cf.  3  Rg  7,  38. 
y  cp.  40,  7,  28. 
z  cp.  40,  29,  30;  Ps  25,  6.  — 

cf.  Is  52,  11;  Heb  10,  22. 


de  iugi  sacrificio  (38-46),  de  altari  thymiamatis,  de  incenso  super  eo 
adolendo  et  de  eius  annuali  sanguinis  aspersione  (30,  1-10),  de  dimidio 
siclo  pro  tabernaculo  solvendo  (11-16),  de  labro  aeneo  faciendo  (17-21), 


rum  eiiis /hire  perpetuo  a  filiis  Israel;  quia  Drimitiva  sunt  et  initia 
de  victimis  eorum  pacificis  quae  offerunt  Domino 

29  Vestem  autem  sanctam,  qua  utetur  Aaron,  ^habebunt  filii  eius 
post  eum,  ut  ungantur  in  ea  et  ;iconsecrentur  manus  eorum.  30  Sep- 
tem  diebus  utetur  ilia  qui  pontifex  pro  eo  fuerit  constitutus  de  filiis 
eius  et  qui  ingredietur  tabernaculum  testimonii  ut  ministret  in  san- 
ctuario.  31  Arietem  autem  consecrationis  tolles  et  coques  carnes  eius 
in  loco  sancto,  32  quibus  vescetur  Aaron  et  filii  eius.  *Panes  quoque, 
qui  sunt  in  canistro,  in  vestibulo  tabernaculi  testimonii  comedent, 
33  ut  tsft,  placabile  sacrificium  et  sanctificentur  offerentium  manus. 
'"Alienigena  non  vescetur  ex  eis,  quia  sancti  sunt.  34  Quod  si  reman- 
serit  de  carnibus  consecratis  sive  de  panibus  usque  mane,  combures 
reliquias  igni;  non  comedentur,  quia  sanctificata  sunt.  3*  Omnia,  quae 
praecepi  tibi,  facies  super  Aaron  et  filiis  eius.  Septem  diebus  con- 
secrabis  manus  eorum,  36  et  'vitulum  pro  peccato  offeres  per  singulos 
dies  ad  expiandum,  mundabisque  altare,  cum  inimolaveris  expialionis 
hostiam,  et  wunges  illud  in  sanctincationem.  37  Septem  diebus  expiabis 
altare  et  sanctificabis,  et  erit  "sanctum  sanctorum :  °omnis  qui  tetigerit 
illud  sanctificabitur. 

38  Hoc  est  quod  facies  in  altari :  PAgnos  anniculos  duos  «per  sin- 
gulos dies  iugiter,  39unum  agnum  rmane  et  alterum  svespere,  4<>Meci- 
mam  partem  similae  conspersae  oleo  tuso,  quod  habeat  mensuram 
quartam  partem  hin  et  vinum  ad  libandum  eiusdem  mensurae  in  agno 
uno.  41  Alterum  vero  agnum  offeres  ad  vesperam,  "iuxta  ritum  matu- 
tinae  oblationis  et  iuxta  ea  quae  diximus:  in  odorem  suavitatis 
42  sacrificium  est  Domino  uoblatione  perpetua  in  generationes  vestras 
ad  ostium  tabernaculi  testimonii  coram  Domino,  ^ubi  constituam  ut 
loquar  ad  te.  43Ibique  praecipiam  filiis  Israel,  et  ^sanctificabitur  altare 
in  gloria  mea.  44  Sanctificabo  et  tabernaculum  testimonii  cum  altari 
et  zAaron  cum  filiis  suis,  ut  sacerdotio  fungantur  mihi.  45  Et  ahabi- 
tabo  in  medio  filiorum  Israel  eroque  eis  Deus,  46  et  scient  quia  ego 
Dominus  Deus  eorum,  qui  eduxi  eos  de  terra  Aegypti,  ut  manerem 
inter  illos :  ego  Dominus  Deus  ipsorum. 

3  f\  Facies  quoque  °altare  ad  addendum  thymiama  de  lignis  setim 
0\J  2  habens  cubitum  longitudinis  et  alterum  latitudinis,  id  est  qua- 
drangulum,  et  duos  cubitos  in  altitudine.  ^Cornua  ex  ipso  procedent. 

3  cVestiesque  illud  auro  purissimo  tam  craticulam  eius  quam  parietes 
per  circuitum  et  cornua.  Faciesque  ei  coronam  aureolam  per  gyrum 

4  et  duos  anulos  aureos  sub  corona  per  singula  latera,  dut  mittantur 
ineos  vectes  et  altare  portetur.  5  Jpsos  quoque  vectes  iacies  de  lignis 
setim  et  inaurabis.  6  Poncsque  altare  contra  velum,  quod  ante  arcam 
pendet  testimonii,  ecoram  propitiatorio,  quo  tegitur  testimonium  ubi 
loquar  tibi. 

7  Et  /adolebit  incensum  super  eo  Aaron  suave  fragrans  mane. 
s'Quando  componet  lucernas,  incendet  illud ;  8  et  quando  collocabit 
eas  ad  vesperum,  uret  thymiama  sempiternum  coram  Domino  in  ge- 
nerationes vestras.  9  Non  offeretis  super  eo  thymiama  ''compositionis 
alterius  nee  oblationem  et  victimam  nee  libabitis  libamina.  10  Et 
{deprecabitur  Aaron  super  cornua  eius  semel  per  annum  in  sanguine, 
jquod  oblatum  est  pro  peccato;  et  placabit  super  eo  in  generatio- 
nibus  vestris.  'Sanctum  sanctorum  erit  Domino. 

11  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  12  mQuando  tuleris 
summam  filiorum  Israel,  iuxta  numerum  ndabunt  singuli  pretium  pro 
animabus  suis  Domino ;  et  °non  erit  plaga  in  eis,  cum  fuerint  recensiti. 
13  Hoc  autem  dabit  omnis  qui  ^transit  ad  nomen  dimidium  sicli  tfiuxta 
mensuram  templi.  rSiclus  viginti  obolos  habet.  *Media  pars  sicli 
offeretur  Domino.  14  Qui  habetur  in  numero  a  viginti  annis  et  supra 
dabit  pretium.  15  *Dives  non  addet  ad  medium  sicli,  et  pauper  nihil 
minuet.  16  Susceptamque  pecuniam,  quae  collata  est  a  filiis  Israel, 
"trades  in  usus  tabernaculi  testimonii,  ut  sit  vmonumentum  eorum 
coram  Domino  et  propitietur  animabus  eorum. 

17Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  18  '"Facies  et  labrum 
aeneum  cum  basi  sua  ad  lavandum;  ^ponesque  illud  inter  taberna- 
culum testimonii  et  altare.  Et,  missa  aqua,    19  *lavabunt  in  ea  Aaron 


—  68 


de  conficiendo  unguento  sacro  et  thymiamate  (34-38) ;  necnon  designatis 
artificibus  ad  omne  opus  (31, 1-11),  et  iterata  sabbati  servandi  commenda- 
tione,  tabulae  testimonii  ad  populum  defer untur  (12-18).  Qui  inter ea,  cum 


LIBER  EXODUS 
30,  20  —  32,  4 


et  filii  eius  manus  suas  ac  pedes,  20  quando  ingressuri  sunt  taberna- 
culum  testimonii,  et  quando  accessuri  sunt  ad  altare,  ut  offerant  in 
eo  thymiama  Domino,  21  ne  forte  moriantur.  °Legitimum  sempiter- 
num  erit  ipsi  et  semini  eius  per  successiones. 

22  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  23  dicens :  Sume  tibi  &aro- 
mata  rprimae  myrrhae  et  electae  quingentos  siclos  et  dcinnamomi 
medium,  id  est  ducentos  quinquaginta  siclos,  ecalami  similiter  ducentos 
quinquaginta,  24^casiae  autem  quingentos  siclos  in  pondere  sanctuarii, 
olei  de  olivetis  mensuram  ^hin ;  25faciesque  unctionis  ^oleum  sanctum, 
unguentum  compositum  opere  unguentarii,  26  et  ^unges  ex  eo  taberna- 
culum  testimonii  et  arcam  testamenti  27  mensamque  cum  vasis  suis, 
candelabrum  et  utensilia  eius,  altaria  thymiamatis  28  et  holocausti  et 
universam  supellectilem  quae  ad  cultum  eorum  pertinet.  29  Sanctifi- 
cabisque  omnia,  et  erunt  ^sancta  sanctorum :  'qui  tetigerit  ea  sancti- 
ficabitur.  30  ™Aaron  et  filios  eius  unges  sanctificabisque  eos,  ut  sa- 
cerdotio  fungantur  mihi.  31  Filiis  quoque  Israel  dices :  Hoc  oleum 
unctionis  sanctum  erit  mihi  in  generationes  vestras.  32  Caro  hominis 
non  ungetur  ex  eo,  et  iuxta  compositionem  eius  non  facietis  aliud, 
quia  nsanctificatum  est  et  sanctum  erit  vobis.  33  "Homo  q.uicumque 
tale  composuerit  et  dederit  ex  eo  alieno  Pexterminabitur  de  populo  suo. 

34  Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  «Sume  tibi  aromata  stacten  et 
onycha,  galbanum  boni  odoris  et  tus  lucidissimum :  aequalis  ponderis 
erunt  omnia ;  35  faciesque  rthymiama  compositum  opere  unguentarii, 
mixtum  diligenter  et  purum  et  sanctificatione  dignissimum.  36Cumque 
in  tenuissimum  pulverem  universa  contuderis,  pones  ex  eo  coram 
tabernaculo  testimonii,  *in  quo  loco  apparebo  tibi.  ^Sanctum  sancto- 
rum erit  vobis  thymiama.  37Talem  compositionem  "non  facietis  in 
usus  vestros,  quia  sanctum  est  Domino.  38  vHomo  quicumque  fecerit 
simile,  ut  odore  illius  perfruatur,  peribit  de  populis  suis. 

3  1  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Ecce  vocavi  ex 
O  I  nomine  aBeseleel  filium  Uri  filii  bHur  de  tribu  Iuda  3et  rimplevi 
eum  spiritu  Dei,  sapientia  et  intelligentia  et  scientia  in  omni  opere, 

4  ad  excogitandum  quidquid  fabrefieri  potest  ex  auro  et  argento  et 
aere,  5  marmore  et  gemmis  et  diversitate  lignorum,  6  deidique  ei 
socium  dOoliab  filium  Achisamech  de  tribu  Dan;  et  in  corde  omnis 
eeruditi  posui  sapientiam,  ut  faciant  cuncta  /quae  praecepi  tibi :  7  * ta- 
bernaculum  foederis  et  Aarcam  testimonii  et  *propitiatorium,  quod 
super  earn  est,  et  cuncta  vasa  tabernaculi  8  mensamque  et  vasa  eius, 
'candelabrum  purissimum  cum  vasis  suis  et  altaria  mthymiamatis 
9et  nholocausti  et  omnia  vasa  eorum,  °labrum  cum  basi  sua,  lOPvestes 
sanctas  in  ministerio  Aaron  sacerdoti  et  filiis  eius,  ut  fungantur  of- 
ficio suo  in  sacris;  ll  tfoleum  unctionis  et  rthymiama  aromatum  in 
sanctuario,  omnia,  qua  praecepi  tibi,  facient. 

12Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  13Loquere  filiis  Israel 
et  dices  ad  eos;  sVidete  ut  sabbatum  meum  custodiatis,  quia  li- 
gnum est  inter  me  et  vos  in  generationibus  vestris,  ut  sciatis  quia 
ego  Dominus,  qui  sanctifico  vos.  14  Custodite  sabbatum  meum,  san- 
ctum est  enim  vobis.  Qui  polluerit  illud  morte  morietur.  "Qui  fecerit 
in  eo  opus  peribit  anima  illius  de  medio  populi  sui.  15  «Sex  diebus 
facietis  opus;  ^in  die  septimo  sabbatum  est,  requies  sancta  Domino; 
omnis  qui  fecerit  opus  in  hac  die  morietur.  16  Custodiant  filii  Israel 
sabbatum  et  celebrent  illud  in  generationibus  suis.  ^Pactum  est 
sempiternum  17  inter  me  et  filios  Israel  signumque  perpetuum ;  *sex 
enim  diebus  fecit  Dominus  caelum  et  terram,  et  «in  septimo  ab  opere 
cessavit. 

18  Deditque  Dominus  Moysi,  completis  huiuscemodi  sermonibus  in 
monte  Sinai,  bduas  tabulas  testimonii  lapideas  scriptas  cdigito  Dei. 
2  J  Videns  autem  populus  quod  °moram  faceret  descendendi  de 
O  L  monte  Moyses,  congregatus  adversus  Aaron  dixit :  bSurge,  fac 
nobis  deos  cqui  nos  praecedant;  Moysi  enim  huic  viro,  qui  nos 
eduxit  de  dterra  Aegypti,  ignoramus  quid  accident.  2  Dixitque  ad 
eos  Aaron:  Tollite  inaures  aureas  de  uxorum  filiorumque  et  filiarum 
vestrarum  auribus  et  adferte  ad  me.  3  Fecitque  populus  quae  iusserat 
deferens  inaures  ad  Aaron.      4  cQuas  cum  ille  accepisset,   formavit 


a  v.  cp.  27,  2i. 

b  Cn  4,  14;  Ez  27,  22. 

c  Ps  44,  9;  Pro  7,  17. 

d  Ecli  24,  20. 

e  Cn  4, 14;  Jr  6,  20;  Ez  27, 19. 

/  Ps  44,  9- 

^cp.  29,  40. 

«cp.  37.  29;    Nm  35,   25;    Ps 

88,  21;   132,  2. 
i  cp.  40.  9;  Lv  8,  10;  Nm  7,  1. 


;vr. 

10. 

I  v.  cp. 

29, 

37- 

m  v. 

cp. 

29 

7. 

»  vr. 

25, 

3  7 

0  vr. 

38 

Pel. 

?l 

12 

15 

31 

,  14 

Gi 

1A 

/  7, 

20, 

21 

2.S, 

27 

4. 

0. 

eo  etc. 

q  vr 

7: 

cp. 

25, 

6; 

37. 

29 

r  vr. 

25. 

j  vr. 

6.  ■ 

—  V.   Cp.   2 

5,  22. 

t  vr. 

29. 



ct. 

cp. 

40, 

11 

u  vr 

32 

v  vr 

33 

i-5]  cp.  35,  30-35. 

a  cp.  36,  1 ;  1  Par  2,  20. 

b  cp.  17,  12 ;   24,  14. 

c  ci.  3  Rg  7,  14. 

6-n]  cp.  35,  10-19. 

dcv.  35.  34- 

e  cp.  28,  3;  36,  1. 

/  cp.  25-30. 

$cp.  36,  8-38. 

«cp.  37.  i-5. 

1  cp.  37.  6-9. 

;  cp.  37,  10-16. 

lev.  37.  17-24. 

mcp.  37,  25-28. 

n  cp.  38,  t-7. 

ocp.  38,  8. 

p  cp.  39,  1-41;  Nm  4,  5,  6  etc. 

gcp.  30,  25,  31;  37,  29. 

r  cp.  30,  7,  34. 

12-17]  cp.  35,  1-3. 

13]  *  Catech.  R.  Ill  4,  13. 

s  cp.  20,  8-1 1 ;   Lv   19,  3,  30; 

Dt  5,  12;  Jr  17,  22. 
t  Ez  20,  12;  44,  24  etc.  —  cf. 

Dt  5,  11. 
w  cf .  Jr  71   ,27.  —  v.  Nm  15, 
uv.  cp.  20,  9.  [32-36. 

x  cp.  16,  23;  20,  10;  Gn  2,  2. 
vvr.  13. 
z  Gn  1,  31. 

a  Gn  2,  2:  Heb  4,  4,  10. 
t8]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  5,  3. 
b  cp.   24,   12;    32,    15,   16;    34, 

28;   Dt  4.  13;   5,  22;   9,   10, 

11;  10,  4.  —  cf.  2  Cor  3,  3. 
cv.  cp.  8,  19. 
a  cp.  24,  18;  Dt  9,9. 
b  (all)  Ac  7,  40.  —  vr.  23. 
c  cp.  13,  21. 
d  cf .  cp.  12,  35,  36;  35,  22.  — 

v.  Jd  8,  24,  27. 
d\  *  Catech.  R.  Ill  2,  18. 
e  Dt  9,  16;  2  Es  9,  18;  Ps  105, 

19;  Ac  7,4i.  —  cf.  Jd  17,3,4. 


69 


LIBER  EXODUS 
32,  5-35 


vitulum  aureum  adorandum  sibi  conflavisset  (32,1-6)  et Deum provocasset, 
Moyses,  placato  Dno  (7-14),  descendit  confractisque  tabulis  et  vitulum  di- 
sperditet  crimen  acriter  detestatus  (15-24)  inpopulum  animadvertit(25-29). 


/  vr.  8.  —  cf.  3  Rg  is,  28. 

g  cf.  4  Rg  io,  20. 

h  (all)  1  Cor  10,  7. 

i  cf.  Jd  2i,  21. 

7-14I  L.  in  fr.  3  P-  D.  4  Qdg. 

j  Dt  9,  12. 

k  Dt  32,  5;  Jd  2,  19. 

/  v.  Jd  2,  19. 

m  cp.  20,  3,  4,  23;   Dt  9, 

«  vr.  4.  - 


5.  4,  23; 
cf.  3  Rg 


12.  28. 


34,  9;  Dt  9,  13; 
'ar  30,  8;  2  Es  9, 


0  cp.  33,  3.  5J 
31,  27;   2  P„i  0w,  ~,  .  ~»  „ 
16;  Ps  105,  23;  Ac  7,  si.  — 

0Dt9.i4.  [cf.  Is  48,  4. 

/o]  •  Ca/ecA.   2?.   ZK  2,  //. 
#  cp.  22,  24. 
r  cp.  33,  3-  ,     „ 

sNm    14,    12.   —   cf.    Gn    17, 

20  etc. 
11,12]  Of.  in  D.  12  p.  Pnt.  etc. 
(Nm  14,  13;  Dt  9,  18,  26-29; 

Ps  105,  23.  —  cf.  Ps  73, 1,  2. 
u  cf .  Dt  9,  28;  32,  27;   Idt  7, 

21;  Ps  78,  10.  —  v.  Nm  1, 
12]  v.  Is  1,  4.  [13-16. 

v  vr.  14;  Ps  89,  13. 
13,  14]  v.  vr.  11. 
x  Gn   22,    16;    26,   4;    28,    14; 

Heb  6,  13. 
y  Gn  12,  7;  13,  is;  is,  7,  18; 

26,4;  28, 13;  35,11,12;  48,16. 
14}  *  cj.  CaJecA.  i?.  Ill  5,  65. 
z  Dt  32,  26;  Ps  105,  45-  —  cf. 

2  Rg  24,16;  Jr  18,  8;  26,  13, 

19;  Am  7,  3-6;  Jn  3,10;  4.2. 
a  Dt  9,  15. 
6cp.  34,  29. 
c  cp.  31,  18. 

d  cp.  17,  9,  10;  24,  13;  33,  11. 
e  Dt  9,  16,  17. 
/Dt  9,  21. 

g  cf.  Gn  20,  9. 

h  cf .  cp.  14,  11;   15,  24;   16,  2, 

20;  17,  2,  4;  1  Rg  is,  24. 
i  vr.  1 . 

;vr.  2-4. 

kvr.  2.  —  cf.  2  Par  28,  19. 

1  cf.  1  Mc  2,27. 


m  Nm  25,  s;  Dt  33,  9. 

2*,  29I  *  Catech.   R.  Ill  6,  5. 

n  1  Cor  10,  8. 

0  Zc  13,  3;  Mt  10,  37;  Lc  14, 

26.  —  v.  cp.  28,  41;  Nm  25, 

11-13;  Dt  13,  6-10. 
p  cf .  Nm  3,  6-10;  Dt  33,  8-11. 
q  vr.  21;  1  Rg  12,  20. 
r  2  Rg  16,  12;  Am  5,  15. 
s  (Nm  25,  13). 

31,  32]  *  Catech.  R.  IV  14,  16. 
*Dt  9,  18. 
u  cp.  20,  23. 
v  cf.  Nm  14,   19. 
x  Ps  68,  29.  —  cf.  Rm  9, 


Km  9,  3. 
y  Ps  138,  16;  Dn  12,  1;  Ph 
3;  Ap  3,  5;  20,  12  etc.  —  ( 
z  Ez  18,  4,  20.  [Lc  10,  2 


d: 


a  cp.  33,  2. —  cf.  Tb  5,  21;  10, 
b  v.  cp.  14,19-  [11. 

35]  *  cf.  vr.  14. 


opere  fusorio,  et  fecit  ex  eis  vitulum  conflatilem.  Dixeruntque:  /Hi 
sunt  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de  terra  Aegypti.  5  Quod  cum 
vidisset  Aaron,  aedificavit  altare  coram  eo,  et  praeconis  voce  #cla- 
mavit  dicens :  Cras  sollemnitas  Domini  est.  6  Surgentesque  mane 
obtulerunt  holocausta  et  hostias  pacificas;  et  7isedit  populus  mandu- 
care  et  bibere,  et  surrexerunt  *ludere. 

7  Locutus  est  autem  Dominus  ad  Moysen  dicens :  -*Vade,  descende ; 
fcpeccavit  populus  tuus,  quem  eduxisti  de  terra  Aegypti.  8  'Recesserunt 
cito  de  via,  mquam  ostendisti  eis,  feceruntque  sibi  vitulum  conflatilem 
et  adoraverunt;  atque  immolantes  ei  hostias  dixerunt:  nIsti  sunt  dii 
tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de  terra  Aegypti.  9  Rursumque  ait  Do- 
minus ad  Moysen :  °Cerno  quod  populus  iste  durae  cervicis  sit ;  l°Pdi- 
mitte  me,  «ut  irascatur  furor  meus  contra  eos  et  rdeleam  eos,  sfa- 
ciamque  te  in  gentem  magnam. 

11  ^Moyses  autem  orabat  Dominum  Deum  suum  dicens :  Cur,  Do- 
mine,  irascitur  furor  tuus  contra  populum  tuum,  quem  eduxisti  de 
terra  Aegypti  in  fortitudine  magna  et  in  manu  robusta?  i2uNe,  quaeso, 
dicant  Aegyptii:  Callide  eduxit  eos,  ut  interficeret  in  montibus  et 
deleret  e  terra:  quiescat  ira  tua  et  vesto  placabilis  super  nequitia 
populi  tui.  13  Recordare  Abraham,  Isaac  et  Israel  servorum  tuorum, 
^quibus  iurasti  per  temetispum  dicens:  J/Multiplicabo  semen  vestrum 
sicut  Stellas  caeli,  et  universam  terram  hanc,  de  qua  locutus  sum,  dabo 
semini  vestro,  et  possidebitis  earn  semper.  14  ^Placatusque  est  Do- 
minus ne  faceret  malum,  quod  locutus  fuerat  adversus  populum  suum. 

15  Et  °reversus  est  Moyses  de  monte  bportans  duas  tabulas  testi- 
monii  in  manu  sua  scriptas  ex  utraque  parte  16  et  cfactas  opere  Dei ; 
scriptura  quoque  Dei  erat  sculpta  in  tabulis.  17  Audiens  autem  dIosue 
tumultum  populi  vociferantis  dixit  ad  Moysen :  Ululatus  pugnae  audi- 
tur  in  castris.  I8  Qui  respondit:  Non  est  clamor  adhortantium  ad  pu- 
gnam  neque  vociferatio  compellentium  ad  fugam,  sed  vocem  cantan- 
tium  ego  audio.  19  Cumque  appropinquasset  ad  castra,  evidit  vitulum 
et  choros;  iratusque  valde  proiecit  de  manu  tabulas  et  confregit  eas  ad 
radicem  montis ;  20  /arripiensque  vitulum  quem  fecerant,  combussit  et 
contrivit  usque  ad  pulverem,  quem  sparsit  in  aquam  et  dedit  ex  eo 
potum  filiis  Israel. 

21  Dixitque  ad  Aaron :  0Quid  tibi  fecit  hie  populus,  ut  induceres  su- 
per eum  peccatum  maximum  ?  22Cui  ille  respondit :  Ne  indignetur  domi- 
nus meus :  Hu  enim  nosti  populum  istum,  quod  pronus  sit  ad  malum. 
23Dixerunt  mihi :  *Fac  nobis  deos,  qui  nos  praecedant ;  huic  enim  Moysi, 
qui  nos  eduxit  de  terra  Aegypti,  nescimus  quid  acciderit.  24  Quibus 
ego  dixi:  ^Quis  vestrum  habet  aurum?  Tulerunt  et  dederunt  mihi; 
et  proieci  illud  in  ignem,  egressusque  est  hie  vitulus. 

25Videns  ergo  Moyses  populum  quod  esset  nudatus  fc(spoliaverat 
enim  eum  Aaron  propter  ignominiam  sordis,  et  inter  hostes  nudum 
constituerat),  26et  stans  in  porta  castrorum  ait:  *Si  quis  est  Domini, 
iungatur  mihi.  Congregatique  sunt  ad  eum  omnes  filii  Levi,  27  quibus 
ait :  Haec  dicit  Dominus  Deus  Israel :  Ponat  vir  gladium  super  femur 
suum.  Ite  et  redite  de  porta  usque  ad  portam  per  medium  castrorum, 
et  moccidat  unusquisque  fratrem  et  amicum  et  proximum  suum.  ^Fe- 
ceruntque filii  Levi  iuxta  sermonem  Moysi,  cecideruntque  in  die  ilia 
quasi  nviginti  tria  milia  hominum.  29  Et  ait  Moyses :  Consecrastis  ma- 
nus  vestras  hodie  Domino  unusquisque  in  filio  et  in  fratre  suo,  Put 
detur  vobis  benedictio. 

30  Facto  autem  altero  die,  locutus  est  Moyses  ad  populum :  «Pec- 
castis  peccatum  maximum;  ascendam  ad  Dominum,  rsi  quo  modo 
quivero  eum  sdeprecari  pro  scelere  vestro.  31  *Reversusque  ad  Do- 
minum ait:  Obsecro,  peccavit  populus  iste  peccatum  maximum,  "fe- 
ceruntque sibi  deos  aureos ;  aut  vdimitte  eis  hanc  noxam  32  aut,  si 
non  facis,  Jdele  me  de  ^libro  tuo  quem  scripsisti.  33  Cui  respondit 
Dominus :  -Qui  peccaverit  mihi  delebo  eum  de  libro  meo,  34atu  autem 
vade  et  due  populum  istum  quo  locutus  sum  tibi:  bangelus  meus 
praecedet  te;  ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  hoc  peccatum 
eorum.  35  Percussit  ergo  Dominus  populum  pro  reatu  vituli,  quem 
fecerat  Aaron. 


70  — 


Impetrata  vero  venia  populo  paenitenti  (30-33,  11),  et  in  signum 
renovati  foederis  viso  Domino  (12-23),  redit  in  montem,  ibique  Deus, 
post  prohibitum   quodlibet  commercium    cum    Chananaeis   (34,  1-16), 


3  3  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  Vade,  ascende  de 
O  O  loco  isto  tu  et  apopulus  tuus,  quem  eduxisti  de  terra  Aegypti 
in  terram  quam  iuravi  Abraham,  Isaac  et  Iacob  dicens:  &Semini  tuo 
dabo  earn,  2  et  cmittam  praecursorem  tui  angelum,  ut  deiciam  eCha- 
nanaeum  et  Amorrhaeum  et  Hethaeum  et  Pherezaeum  et  Hevaeum 
et  Iebusaeum ;  3  et  intres  in  /terram  fluentem  lacte  et  melle ;  #non 
enim  ascendam  tecum,  quia  populus  /ldurae  cervicis  es,  "*ne  forte 
disperdam  te  in  via.  4  Audiensque  populus  sermonem  hunc  pessimum 
fluxit;  et  *nullus  ex  more  indutus  est  cultu  suo. 

5Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  Loquere  filiis  Israel :  Populus  durae 
cervicis  es;  msemel  ascendam  in  medio  tui  et  wdelebo  te.  lam  nunc 
depone  ornatum  tuum,  °ut  sciam  quid  faciam  tibi.  6  Deposuerunt  ergo 
filii  Israel  ornatum  suum  a  monte  Horeb. 

7  Moyses  quoque  tollens  tabernaculum  tetendit  extra  castra  procul, 
fvocavitque  nomen  eius  tabernaculum  foederis.  Et  omnis  po- 
pulus, qui  habebat  aliquam  Qquaestionem,  egrediebatur  ad  taberna- 
culum foederis  extra  castra.  8  Cumque  egrederetur  Moyses  ad  taber- 
naculum, surgebat  universa  plebs,  et  stabat  unusquisque  in  rostio 
papilionis  sui,  adspiciebantque  tergum  Moysi,  donee  ingrederetur  ten- 
torium. 9  Ingresso  autem  illo  tabernaculum  foederis,  descendebat 
scolumna  nubis,  et  stabat  ad  ostium,  ^loquebaturque  cum  Moyse, 
10  cernentibus  universis  quod  columna  nubis  staret  ad  ostium  taberna- 
culi.  Stabantque  ipsi,  et  "adorabant  per  fores  tabernaculorum  suorum. 

11  vLoquebatur  autem  Dominus  ad  Moysen  facie  ad  faciem,  sicut 
solet  loqui  homo  ad  amicum  suum.  Cumque  ille  reverteretur  in  castra, 
^minister  eius  Iosue  filius  Nun  puer  non  recedebat  de  tabernaculo. 

12Dixit  autem  Moyses  ad  Dominum :  ^Praecipis  ut  educam  populum 
istum,  et  non  indicas  mihi  quem  missurus  es  mecum,  praesertim 
cum  dixeris :  *Novi  te  ex  nomine,  et  invenisti  gratiam  coram  me. 
13aSi  ergo  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo,  ostende  mihi  bfaciem  tuam, 
ut  sciam  te  et  inveniam  gratiam  ante  oculos  tuos:  respice  cpopulum 
tuum  gentem  hanc.  14  Dixitque  Dominus:  dFacies  mea  praecedet  te, 
et  erequiem  dabo  tibi.  15  Et  ait  Moyses :  /Si  non  tu  ipse  praecedas, 
ne  educas  nos  de  loco  isto ;  16  in  quo  enim  scire  poterimus  ego  et 
populus  tuus  invenisse  nos  gratiam  in  conspectu  tuo,  ^nisi  ambula- 
veris  nobiscum,  ut  ftglorificemur  ab  omnibus  populis  qui  habitant 
super  terram  ?  l?  Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen :  Et  *verbum  istud, 
quod  locutus  es,  faciam ;  J'invenisti  enim  gratiam  coram  me  et  teipsum 
novi  ex  nomine.  i8Qui  ait :  ^Ostende  mihi  gloriam  tuam.  i^Respondit : 
*Ego  ostendam  omne  bonum  tibi,  et  vocabo  in  nomine  Domini  coram 
te ;  et  wmiserebor  cui  voluero,  et  clemens  ero  in  quem  mihi  placuerit. 
20Rursumque  ait :  wNon  poteris  videre  faciem  meam ;  non  enim  videbit 
me  homo  et  vivet.  31  Et  iterum,  Ecce,  inquit,  est  locus  apud  me, 
et  stabis  supra  petram.  22  oCumque  transibit  gloria  mea,  ponam  te  in 
Pforamine  petrae  et  oprotegam  dextera  mea,  donee  transeam ;  23  tol- 
lamque  manum  meam,  et  videbis  posteriora  mea;  "faciem  autem 
meam  videre  non  poteris. 

3  A  Ac  deinceps,  aPraecide,  ait,  tibi  duas  tabulas  lapideas  instar 
O  T*  priorum,  et  6scribam  super  eas  verba  quae  habuerunt  tabulae 
cquas  fregisti.  2  Esto  paratus  mane,  ut  ascendas  statim  in  montem 
Sinai,  stabisque  mecum  dsuper  verticem  montis.  3  Nullus  eascendat 
tecum,  nee  videatur  quispiam  per  totum  montem;  boves  quoque  et 
oves  non  pascantur  e  contra.  4  Excidit  ergo  duas  tabulas  lapideas, 
quales  antea  fuerant;  et  de  nocte  consurgens  ascendit  in  montem 
Sinai,  sicut  praeceperat  ei  Dominus,  portans  secum  tabulas. 

5  /Cumque  descendisset  Dominus  per  nubem,  stetit  Moyses  cum 
eo  sinvocans  nomen  Domini.  6  Quo  transeunte  coram  eo,  ait:  ftDo- 
minator  Domine  Deus,  *misericors  et  clemens,  ^patiens  et  multae  mi- 
serationis  ac  verax,  7qui  *custodis  misericordiam  in  milia,  wqui  aufers 
iniquitatem  et  scelera  atque  peccata,  nnullusque  apud  te  per  se 
innocens  est,  °qui  reddis  iniquitatem  patrum  filiis  ac  nepotibus  in 
tertiam  et  quartam  progeniem.  8  Festinusque  Moyses  Pcurvatus  est 
pronus  in  terram  et  adorans  9  ait:  Si  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo, 
Domine,  obsecro  «ut  gradiaris  nobiscum  (rpopulus  enim  durae  cervicis 


LIBER  EXODUS 
33,  i  —  34,  9 


a  cp.  32,  7. 

b  cp.  32,  13.  —  v.  Gn  12,  7. 

c  v.  cp.  14,  19;  23,  23;  32,  24. 

d  cp.  23,  30;  34,  11;  Js  23,  5. 

e  Dt  7,  22;  Js  24,  11. 

/  v.  cp.  3,  8. 

g  cf.  vr.  15-17. 

ft  v.  cp.  32,  9-  Dt  9,  13- 

i  cp.  32,  10;  Nm  16,  21,  45. 

;  Nm  14,  39. 

/  cf .  Ez  24,  17,  23;  26,  16;  Jn 

3,  6. 
m  v.  Nm  16,  45,  46. 
n  cp.  32,  12. 
0  Dt  8,  2;  Ps  138,  23. 

£cp.  29  ,42,  43. 
q  (Dt  4,  29;  2  Rg  21,  i-  1  Par 
16,  10,  11;  Ps  39,  17). 

r  cf    Nm  16,  27. 


s  v.  cp.  13,  21. 

t  cp.  25,  22. 

u  cp.  4,  31. 

v  Nm  12,  8;  Dt  34,  10;  Ecli 
45,  6.  —  cf.  vr.  20;  1  Cor 
13,  12.  —  v.  Gn  32,  30. 

x  cp.  17,  9,  10;  24,  13;  32,  17. 

yep.  32,  34- 

z  vr,  17.  —  v.  2  Tm  2,  19. 

a  cp.  34.  9- 

b  (Ps  24,   4;    26,    11;    85,    11; 

102,  7;  118,  33)- 

[7. 
cp. 
e  cf.  vr.  1-3.  [40,  34-38. 

/  Dt  3,  20;   Js  21,  44;   22,  4; 

23,  1.  —  cf.  Ps  94,  11. 
g  Nm  14,  14- 

ft  (cp.   19,   5,  6;   Dt  4,  6-8;   3 
,    Rg  8,  53). 
1  Gn  19,21;  Jc  5,  16. 
;  vr.  12,  13. 
k  cf.  vr.  20. 

/  Ps  30, 19;  Jr  31. 14.—  cf.  cp. 
m  (all)  Rm  9,  15.  [34.  5-7- 

20]  *  Catech.  R.  I  2,  6. 
n  Gn  32,  30;   Dt  5.  24;   Jd  6, 

22,  23;  13,  22;  Is  6,  5;  Jo  1, 

18;  1  Tm  6,  16;  1  Jo  4,  12; 

Ap  1,  16,  17.  —  cf.  cp.  24, 
0  cf.  3  Rg  19,  n-13.        [10,11. 
p  Is  2,  21. 
q  Ps  90,  1,  4. 


lU-i,    / ,     110,    Jjjy. 

c  Dt  9,  26,  29.  —  cf.  Jl  2,  1; 
djs  1,  15;  Is  63,  9.  —  v.  ( 


a  Dt  10,  1. 

b  cf.  vr.  28;  Dt  10,  2,  4. 

c  cp.  32,  19. 

d  cp.  19,  20. 

e  cp.  19,  12,  13,  21. 

4]  v.  vr.  28. 

}  Nm  11,  25.  —  cf.  3  Rg  8.  10, 

gcp.  33,   19.       „  [it. 

ft  Nm  14,18;  2  Rg  23,  3;  2  Par 

30,  9;  2  Es  9,  17;  Ps  85,  15; 

102,  8;   144,  8;  Jl  2,  13. 
i  cp.  22,  27. 

;Ps  56,  n;   107,  5-       ^ 
/cp.20,  5,6;  Dt  5,10;  Dn  9,4. 
m  Ps  102,  3;   129,  4;  Dn  9,  9; 

1  Jo  1,  9- 
n  cp.23,  21;   Js  24,   19;  Jb  10, 

14;  Ps  142,  2;   Nh  1,  3. 
0  Dt  5,  9;  Jr  32,  18. 
P  cp.  4,  31;  12,  27. 
<?cp.  33,  15,  16. 
r  v.  cp.  32,  9. 


—  71 


LIBER  EXODUS 
34,  10  —  35,  8 


et  post  iterum  praecepta  data  de  festis,  de  primogenitis,  deque  sabba- 
tis  et  primitiis  (18-26),  novum  pactum  novis  tabulis  inscribit  et  Moysi 
tradit,  qui  ad  populum  veniens  (27-35),  ab  eo,  quern  res  necessarias  colligi 


s  Dt  32,9;  Ps  27,9;  32,12;  77. 

62;  93, 14;  Jr  10, 16;  Zc  2, 12. 

t  vr.  27;  Dt  5,  2;  29,  1;  Jr  32, 

«Dt-4,  32-3SJ  2  Rg  7,  23;  Ps 

76,  is;  77,  12. 
v  Dt  10,  21;  Ps  144,  5,  6.  —  cf. 
x  Dt  s,  32 ;  6,  3  etc.       [Is  64,  3- 
y  v.  cp.  13,  5, 

zcp.  23,32;  Dt  7,  2;  Js  23,12, 
dv.  cp.  23,  33.  [I3;jd2,2. 

b  Dt  7,  S;   12,  3;  Jd  2,  2;   6, 

25;  2  Par  34,  3,  4- 
c  cp.  23,  24;  Dt  16,  21,  22;  4 

Rg  18,  4;  2  Par  31,  1. 
d  cp.  20,  3-5- 
g  Dt  7,  2.  —  v.  vr.  12. 
/Lv  17,  7;   20,  s;  Dt  31,  16; 

Jd  2,  17;  Jr  3,  9;  Ez  6,  9. 
£  Nm  25,  2;  Ps  ios,  28.  —  cf. 

1  Cor  8,  4,  7,  10;  10,  27. 
ADt  7,  3;  Js  23,  12,  13;  3  Rg 

11,  2.  —  cf.  Jd  3,  6-  1  Es  9, 
iv.  vr.  15.  [2;  2  Es  13,  25. 

;  Lv  19,  4;  Dt  27, 15.  —  cf.  cp- 
18-26]  cp.  23, 14-19.       [32.4,8. 
/  cp.   12,  15. 
m  cp.  13,  4. 

n  v.  cp.  13,  2,12;  22,  29. 
ocp.  13,  13;  Nm  18,  15. 
pl>t  16,  16;  Ecli  35,  6.  —  v. 

cp.  23,  15. 
q  v.  cp.  20,  9.  etc. 

f  cp.  23,  16;  Dt  16,  10,  13. 


s  Dt  16,  16.  —  v.  cp.  23,  14. 
/cp.  33,  2;  Dt  7,  1;  Ps  77,  54; 

79,  9.  —  v.  cp.  23,  27-31 
«  Dt  12,  20;  19,  8. 
v  cf.  Pro  16,  7. 
*  v.  cp.    12,  8. 
y  v.  cp.  12,  10. 

z  Lv  2,  12;  Nm  18,  12,  13;  Dt 
a  Dt  14,  21.  [26,  2-10. 

b  vr.  10. 

28-30]  RR.  in  D.  4  Qdg. 

ccp.  24,   18;   Dt  9,  9,   18.  — 

cf.  Mt  4,  2. 
d  cp.  24,4.  —  cf.  vr.  1;  cp.  31, 

18;  32,  16;  Dt  4,  13;  10,  2, 
<?cp.  32,  15.  [4 

/  2  Cor  3,  7.  —  cf.  Mt  17,  2. 


£cp.  24,  3. 

h  (all)  2  Cor  3,  13. 

»  2  Cor  3,   16. 

35]  *  cf.  Catech.  R.  IV  17,  2. 
;vr.  29. 

1-3]   cp.  31,  2-17. 
acp.  34,  32. 
b  v.  cp.  20,  9. 

c  vr.  i.  —  cf.  cp.  16,  23. 


5-9]  cp.  25,  2-7. 
d  cf.  1  Mc  2,42.- 


•v.cp.25,2. 


est),  et  auferas  iniquitates  nostras  atque  peccata,  snosque  possideas. 
10  Respondit  Dominus :  Ego  *inibo  pactum :  videntibus  cunctis,  Msigna 
faciam  quae  nunquam  visa  sunt  super  terram  nee  in  ullis  gentibus, 
ut  cernat  populus  iste,  in  cuius  es  medio,  opus  Domini  vterribile 
quod  facturus  sum. 

11  ^Observa  cuncta  quae  hodie  mando  tibi;  ego  ipse  ^eiciam  ante 
faciem  tuam  Amorrhaeum  et  Chananaeum  et  Hethaeum,  Pherezaeum 
quoque  et  Hevaeum  et  Iebusaeum.  12  *Cave  ne  unquam  cum  habi- 
tatoribus  terrae  illius  iungas  amicitias,  «quae  sint  tibi  in  ruinam ;  l3sed 
baras  eorum  destrue,  cconfringe  statuas,  lucosque  succide.  14  dNoli 
adorare  deum  alienum:  Dominus  zelotes  nomen  eius,  Deus  est  aemu- 
lator.  15  eNe  ineas  pactum  cum  hominibus  illarum  regionum ;  /ne, 
cum  fornicati  fuerint  cum  diis  suis  et  adoraverint  simulacra  eorum, 
0vocet  te  quispiam  ut  comedas  de  immolatis;  16  /lnec  uxorem  de  nlia- 
bus  eorum  accipies  filiis  tuis,  ne,  *postquam  ipsae  fuerint  fornicatae, 
fornicari  faciant  et  filios  tuos  in  deos  suos.  17  ■'Deos  confiatiles  non 
facies  tibi. 

!8  Sollemnitatem  azymorum  custodies.  Septem  diebus  vesceris  azy- 
mis,  sicut  praecepi  tibi,  in  tempore  mensis  novorum;  mense  enim 
mverni  temporis  egressus  es  de  Aegypto. 

19  nQmne  quod  aperit  vulvam  generis  masculini  meum  erit :  de 
cunctis  animantibus  tam  de  bobus  quam  de  ovibus  meum  erit.  20opri_ 
mogenitum  asini  redimes  ove;  sin  autem,  nee  pretium  pro  eo  dederis, 
occidetur.  Primogenitum  niiorum  tuorum  redimes;  Pnec  apparebis 
in  conspectu  meo  vacuus. 

21  «Sex  diebus  operaberis,  die  septimo  cessabis  arare  et  metere. 
22  rSollemnitatem  hebdomadarum  facies  tibi  in  primitiis  frugum  messis 
tuae  triticae,  et  solemnitatem  quando,  redeunte  anni  tempore,  cuncta 
conduntur. 

23  *Tribus  temporibus  anni  apparebit  omne  masculinum  tuum  in 
conspectu  omnipotentis  Domini  Dei  Israel.  24  *Cum  enim  tulero 
gentes  a  facie  tua  et  Milatavero  terminos  tuos,  vnullus  insidiabitur 
terrae  tuae,  ascendente  te  et  apparente  in  conspectu  Domini  Dei  tui 
ter  in  anno.  25  ^'Non  immolabis  super  fermento  sanguinem  hostiae 
meae ;  ^neque  residebit  mane  de  victima  sollemnitatis  Phase.  26  2Pri- 
mitias  frugum  terrae  tuae  offeres  in  domo  Domini  Dei  tui.  aNon 
coques  haedum  in  lacte  matris  suae. 

27  Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  Scribe  tibi  verba  haec,  bquibus 
et  tecum  et  cum  Israel  pepigi  foedus.  28  cfruit  ergo  ibi  cum  Domino 
quadraginta  dies  et  quadraginta  noctes;  panem  non  comedit  et 
aquam  non  bibit,  et  ^scripsit  in  tabulis  verba  foederis  decern. 

29  Cumque  descenderet  Moyses  de  monte  Sinai,  etenebat  duas  ta- 
buJas  testimonii,  et  ignorabat  quod  /cornuta  esset  facies  sua  ex 
consortio  sermonis  Domini.  30  Videntes  autem  Aaron  et  filii  Israel 
cornutam  Moysi  faciem  timuerunt  prope  accedere.  31  Vocatique  ab 
eo  reversi  sunt  tam  Aaron  quam  principes  synagogae.  Et  postquam 
locutus  est  ad  eos,  32  venerunt  ad  eum  etiam  omnes  filii  Israel, 
0quibus  praecepit  cuncta  quae  audierat  a  Domino  in  monte  Sinai. 
33Impletisque  sermonibus,  ''posuit  velamen  super  faciem  suam,  34  quod 
*ingressus  ad  Dominum  et  loquens  cum  eo  auferebat  donee  exiret, 
et  tunc  loquebatur  ad  filios  Israel  omnia  quae  sibi  fuerant  imperata; 
35  qui  videbant  faciem  egredientis  Moysi  esse  ^cornutam ;  sed  ope- 
riebat  ille  rursus  faciem  suam,  si  quando  loquebatur  ad  eos. 
O  C  Igitur,  congregata  omni  turba  niiorum  Israel,  dixit  ad  eos: 
O  O  °Haec  sunt  quae  iussit  Dominus  fieri :  2  &Sex  diebus  facietis 
opus,  Septimus  dies  erit  vobis  sanctus,  sabbatum  et  requies  Domini : 
qui  fecerit  opus  in  eo  occidetur.  3  cNon  succendetis  ignem  in  omni- 
bus habitaculis  vestris  per  diem  sabbati. 

4  Et  ait  Moyses  ad  omnem  catervam  niiorum  Israel:  Iste  est 
sermo  quern  praecepit  Dominus  dicens :  5  Separate  apud  vos  primi- 
tias  Domino.  Omnis  dvoluntarius  et  prono  animo  offerat  eas  Domino : 
aurum  et  argentum  et  aes,  6  hyacinthum  et  purpuram  coccumque  bis 
tinctum  et  byssum,  pilos  caprarum  7  pellesque  arietum  rubricatas  et 
ianthinas,  ligna  setim   8  et  oleum  ad  luminaria  concinnanda  et  ut  con- 


—  72 


iusserat  ad  quae,  Deo  iubente,  conficienda  erant  (35,  1-18),  tanta 
alacritate  exauditur  ut,  ipsis  rogantibus  opificibus,  quominus  plus 
offer atur   prohibeat  (36,  7-7).    Tunc  tabernaculi  fabrica  cum   sagis, 


LIBER  EXODUS 
35,  g  —  36,  14 


ficiatur  unguentum  et  thymiama  suavissimum,     9  lapides  ony chinos 
et  gemmas  ad  ornatum  superumeralis  et  rationalis. 

10  /Quisquis  vestrum  sapiens  est  veniat  et  faciat  quod  Dominus 
imperavit,  n  nabernaculum  scilicet  et  tectum  eius  atque  operimen- 
tum,  anulos  et  tabulata  cum  vectibus,  paxillos  et  bases;  12  /larcam 
et  vectes,  propitiatorium  et  *velum,  quod  ante  illud  oppanditur, 
13  imensam  cum  vectibus  et  vasis  et  'propositionis  panibus,  14  '"can- 
delabrum ad  luminaria  sustentanda,  vasa  illius  et  lucernas  et  noleum 
ad  nutrimenta  ignium,  15  °altare  thymiamatis  et  vectes  et  Poleum 
unctionis  et  ^thymiama  ex  aromatibus,  tentorium  ad  ostium  taber- 
naculi, 16  saltare  holocausti  et  craticulam  eius  aeneam  cum  vectibus 
et  vasis  suis,  *labrum  et  basim  eius,  17  "cortinas  atrii  cum  columnis 
et  basibus,  tentorium  in  foribus  vestibuli,  18  ^paxillos  tabernaculi  et 
atrii  scum  funiculis  suis,  19  vestimenta,  quorum  usus  est  in  ministerio 
sanctuarii,  vestes  Aaron  pontificis  ac  filiorum  eius,  ut  sacerdotio 
fungantur  mihi. 

20  Egressaque  omnis  multitudo  filiorum  Israel  de  conspectu  Moysi 
21  obtulerunt  J/mente  promptissima  atque  devota  primitias  Domino 
ad  faciendum  opus  tabernaculi  testimonii.  Quidquid  ad  cultum  et  ad 
vestes  sanctas  necessarium  erat  22  viri  cum  mulieribus  praebuerunt, 
-armillas  et  inaures,  anulos  et  dextralia;  omne  vas  aureum  in  do- 
naria  Domini  separatum  est.  23  aSi  quis  habebat  &hyacinthum  et 
purpuram  coccumque  bis  tinctum,  byssum  et  pilos  caprarum,  pelles 
arietum  rubricatas  et  ianthinas,  24  cargenti  aerisque  metalla  obtule- 
runt Domino  lignaque  setim  in  varios  usus.  25  Sed  et  dmulieres 
edoctae,  quae  neverant,  dederunt  hyacinthum,  purpuram  et  vermicu- 
lum  ac  byssum  26  et  pilos  caprarum,  sponte  propria  cuncta  tribuentes. 
27  /Principes  vero  obtulerunt  Rapides  onychinos  et  ''gemmas  ad  super- 
umerale  et  rationale  28  *aromataque  et  oleum  ad  luminaria  concin- 
nanda  et  ad  praeparandum  unguentum  ac  thymiama  odoris  suavissimi 
componendum.  29  Omnes  viri  et  mulieres  ^mente  devota  obtulerunt 
donaria,  ut  fierent  opera  quae  iusserat  Dominus  per  manum  Moysi. 
Cuncti  filii  Israel  fcvoluntaria  Domino  dedicaverunt. 

30  Dixitque  Moyses  ad  filios  Israel :  Ecce  vocavit  Dominus  ex  no- 
mine Beseleel  filium  Uri  filii  Hur  de  tribu  Iuda  31  implevitque  eum 
spiritu  Dei,  'sapientia  et  intelligentia  et  scientia  et  omni  doctrina  32  ad 
excogitandum  et  faciendum  opus  in  auro  et  argento  et  aere  33  scul- 
pendisque  lapidibus  et  opere  carpentario :  quidquid  fabre  adinveniri 
potest,  34  dedit  in  corde  eius :  Ooliab  quoque  filium  Achisamech  de 
tribu  Dan :  35  ambos  werudivit  sapientia,  ut  faciant  opera  abietarii, 
polymitarii  ac  plumarii  de  hyacintho  ac  purpura  coccoque  bis  tincto 
et  bysso,  et  texant  omnia  ac  nova  quaeque  reperiant. 
2  /£  Fecit  ergo  Beseleel  et  aOoliab  et  omnis  ^vir  sapiens,  quibus  de- 
ll U  dit  Dominus  sapientiam  et  intellectum,  ut  scirent  fabre  operari 
quae  in  usus  sanctuarii  necessaria  sunt,  et  quae  praecepit  Dominus. 
2  Cumque  vocasset  eos  Moyses  et  comnem  eruditum  virum,  cui  dede- 
rat  Dominus  sapientiam  et  qui  ^sponte  sua  obtulerant  se  ad  faciendum 
opus,  3  tradidit  eis  universa  donaria  filiorum  Israel.  Qui  cum  instarent 
operi,  ccotidie  mane  vota  populus  offerebat.  4  Unde  artifices  venire 
compulsi  5  dixerunt  Moysi:  ^Plus  offert  populus  quam  necessarium 
est.  6  Iussit  ergo  Moyses  praeconis  voce  cantari :  Nee  vir  nee  mulier 
quidquam  offerat  ultra  in  opere  sanctuarii.  Sicque  cessatum  est  a 
muneribus  offerendis,  7  eo  quod  oblata  sufficerent  et  suprabundarent. 

8  Feceruntque  omnes  corde  sapientes  ad  explendum  opus  taberna- 
culi, cortinas  decern  de  bysso  retorta  et  hyacintho  et  purpura  cocco- 
que bis  tincto  opere  vario  et  arte  polymita  9  quarum  una  habebat 
in  longitudine  viginti  octo  cubitos  et  in  latitudine  quattuor:  una  men- 
sura  erat  omnium  cortinarum.  10  Coniunxitque  cortinas  quinque  alte- 
ram alteri  et  alias  quinque  sibi  invicem  copulavit.  U  Fecit  et  ansas 
hyacinthinas  in  ora  cortinae  unius  ex  utroque  latere  et  in  ora  cortinae 
alterius  similiter,  12  ut  contra  se  invicem  venirent  ansae  et  mutuo 
iungerentur.  I3  Unde  et  quinquaginta  fudit  circulos  aureos,  qui  mor- 
derent  cortinarum  ansas,  et  fieret  unum  tabernaculum. 

i4  Fecit  et  saga  undecim  de  pilis  caprarum  ad  operiendum  tectum 


10-19]  cp.  31,  6-11. 

/vr.  25;  cp.  28,  3;  36,  i,  2. 

fv.  cp.  26,  1-30. 
v.  cp.  25,  10-16. 
»cp.  26,  31,  33;  39,  34;  40,  2, 
.    J9- 

;  v.  cp.  25,  23-29. 
I  cp.  25,  30. 
m  v.  cp.  25,  31-39. 
n  cp.  27,  20. 
0  v.  cp.  30,  1-10. 
p  cp.  30,  23-33. 
q  cp.  30,  34-38- 
r  cp.  26,  36. 
s  v.  cp.  27,  1-8. 
t  v.  cp.  30,  18-21. 
u  v.  cp.  27,  9-17. 
v  cp.  27,  19. 
xcp.  39,  40. 

y  1  Par  29,  9;    Ecli  35,   11;    2 
Cor  9,  7.  —  v.  cp.  25,  2. 


z  Nm  31,  50. 

a  cf.  1  Par  29,  8. 

b  vr.  6  ,7;  cp.  25,  4  ,5. 

c  cp.  36,  3,  6. 

d  cf .  cp.  28,  3;   31,  6.  —  v.  4 

Rg  23,  7;  Pro  31,  19,  22,  34. 
e  vr.  10. 

/cf.  1  Par  29,  6-8;  1  Es  2.  68. 
g  cp.  28,  9. 
11  cp.  28,17. 
i  cp.  30,  23. 
j  cp.  36,  3.  —  cf.  1  Par  29,  9, 

14. 
k  Am  4,  5. 
30-35]  cp.  31,  1-6. 


/  cf.  3  Rg  7,  14;   2  Par  2, 
Is  28,  26. 


a  cp.  31,  6. 

&cp.  28,  3;  35,  10,  25. 


c  1  Par  21,  29. 
d  v.  cp.  25,  2. 

e  v.  cp.  35,  29. 

/  cf.  2  Par  31,  10;  2  Cor  8,  2,  3. 


5-19]  cp.  26,  1-14. 


—  73 


LIBER  EXODUS 
36,  15  —  37,  16 


opertoriis,  tabulatis,  basibus,  vectibus,  veto  et  tentorio  inchoatur  (8-38), 
et  simul  conficiuntur  area  cum  vectibus,  propitiatorium  cum  che- 
rubin  (37,  1-9),  mensa  pariter  cum  vectibus  et  vasis  (10-16),  candelabrum 


20-34]  cp.  26,  15-29- 
£cp.  25,  5,  28;  30,  5- 


35-38]   cp.  26,  31-37. 


-9]    CP.    25,    10-20. 


[0-16]  cp.  25,  23-29. 


tabernaculi;  15  unum  sagum  in  longitudine  habebat  cubitos  triginta 
et  in  latitudine  cubitos  quattuor;  unius  mensurae  erant  omnia  saga; 
16  quorum  quinque  iunxit  seorsum  et  sex  alia  separatim.  17  Fecitque 
ansas  quinquaginta  in  ora  sagi  unius  et  quinquaginta  in  ora  sagi  alte- 
rius,  ut  sibi  invicem  iungerentur ;  18  et  fibulas  aeneas  quinquaginta, 
quibus  necteretur  tectum,  ut  unum  pallium  ex  omnibus  sagis  fieret. 
19  Fecit  et  opertorium  tabernaculi  de  pellibus  arietum  rubricatis, 
aliudque  desuper  velamentum  de  pellibus  ianthinis. 

20  Fecit  et  tabulas  tabernaculi  de  ^lignis  setim  stantes.  21  Decern 
cubitorum  erat  longitudo  tabulae  unius  et  unum  ac  semis  cubitum 
latitudo  retinebat.  22  Binae  incastraturae  erant  per  singulas  tabulas,  ut 
altera    alteri   iungeretur.    Sic    fecit   in    omnibus    tabernaculi    tabulis. 

23  E   quibus   viginti   ad   plagam   meridianam   erant   contra   austrum 

24  cum  quadraginta  basibus  argenteis.  Duae  bases  sub  una  tabula  po- 
nebantur  ex  utraque  parte  angulorum,  ubi  incastraturae  laterum  in 
angulis  terminantur.  25  Ad  plagam  quoque  tabernaculi,  quae  respicit 
ad  aquilonem,  fecit  viginti  tabulas  26  cum  quadraginta  basibus  argen- 
teis, duas  bases  per  singulas  tabulas.  27  Contra  occidentem  vero,  id 
est  ad  earn  partem  tabernaculi  quae  mare  respicit,  fecit  sex  tabulas 
28  et  duas  alias  per  singulos  angulos  tabernaculi  retro ;  29  quae  iunctae 
erant  a  deorsum  usque  sursum,  et  in  unam  compaginem  pariter  fe- 
rebantur.  Ita  fecit  ex  utraque  parte  per  angulos,  3<>  ut  octo  essent 
simul  tabulae  et  haberent  bases  argenteas  sedecim,  binas  scilicet  bases 
sub  singulis  tabulis. 

31  Fecit  et  vectes  de  lignis  setim  quinque  ad  continendas  tabulas 
unius  lateris  tabernaculi  32  et  quinque  alios  ad  alterius  lateris  coaptan- 
das  tabulas  et  extra  hos  quinque  alios  vectes  ad  occidentalem  plagam 
tabernaculi  contra  mare.  33Fecit  quoque  vectem  alium,  qui  per  medias 
tabulas  ab  angulo  usque  ad  angulum  perveniret.  34Ipsa  autem  tabulata 
deauravit,  fusis  basibus  earum  argenteis.  Et  circulos  eorum  fecit  aureos, 
per  quos  vectes  induci  possent ;  quos  et  ipsos  laminis  aureis  operuit. 

35  Fecit  et  velum  de  hyacintho  et  purpura,  vermiculo  ac  bysso  re- 
torta  opere  polymitario  varium  atque  distinctum;  36  et  quattuor  co- 
lumnas  de  lignis  setim,  quas  cum  capitibus  deauravit  fusis  basibus 
earum  argenteis.  3?  Fecit  et  tentorium  in  introitu  tabernaculi  ex  hya- 
cintho, purpura,  vermiculo  byssoque  retorta  opere  plumarii;  38  et 
columnas  quinque  cum  capitibus  suis,  quas  operuit  auro,  basesque 
earum  fudit  aeneas. 

2  H  Fecit  autem  Beseleel  et  arcam  de  lignis  setim  habentem  duos 
O  I  semis  cubitos  in  longitudine  et  cubitum  ac  semissem  in  latitu- 
dine, altitudo  quoque  unius  cubitifuit  et  dimidii,  vestivitque  earn  auro 
purissimo  intus  ac  Ions :     2  et  lecit  illi  coronam  auream  per  gyrum, 

3  conflans  quattuor  anulos  aureos  per  quattuor  angulos  eius :  duos 
anulos  in  latere  uno  et  duos  in  altero.  4  Vectes  quoque  fecit  de  lignis 
setim,  quos  vestivit  auro,  5  et  quos  misit  in  anulos,  qui  erant  in 
lateribus  arcae  ad  portandum  earn.  6  Fecit  et  propitiatorium,  id  est 
oraculum,  de  auro  mundissimo  duorum  cubitorum  et  dimidii  in  lon- 
gitudine et  cubiti  ac  semis  in  latitudine.  7  Duos  etiam  cherubim  ex 
auro  ductili,  quos  posuit  ex  utraque  parte  propitiatorii:  8  cherub 
unum  in  summitate  unius  partis,  et  cherub  alterum  in  summitate  partis 
alterius :  duos  cherubim  in  singulis  summitatibus  propitiatorii  9  exten- 
dentes  alas  et  tegentes  propitiatorium  seque  mutuo  et  illud  respi- 
cientes. 

10  Fecit  et  mensam  de  lignis  setim  in  longitudine  duorum  cubitorum 
et  in  latitudine  unius  cubiti,  quae  habebat  in  altitudine  cubitum  ac 
semissem.  nCircumdeditque  earn  auro  mundissimo,  et  fecit  illi  labium 
aureum  per  gyrum,  12  ipsique  labio  coronam  auream  interrasilem 
quattuor  digitorum  et  super  eandem  alteram  coronam  auream.  13  Fu- 
dit et  quattuor  circulos  aureos,  quos  posuit  in  quattuor  angulis  per  sin- 
gulos pedes  mensae  14  contra  coronam ;  misitque  in  eos  vectes,  ut 
possit  mensa  portari.  W  Ipsos  quoque  vectes  fecit  de  lignis  setim  et 
circumdedit  eos  auro ;  16  et  vasa  ad  diversos  usus  mensae,  acetabula, 
phialas  et  cyathos  et  turibula  ex  auro  puro,  in  quibus  offerenda  sunt 
libamina. 


74 


cum  lucernis  etc.  (17-24);  altare  thymiamatis  et  oleum  sanctifica- 
tionis  (25-29),  altare  holocaustorum  et  labrum  aeneum  (38,  1-8),  ten- 
torium  cum   columnis,   porta   cum   velo   et  paxillis   (9-20),  et  post 


LIBER  EXODUS 
37,17  —  38,24 


17  Fecit  et  candelabrum  ductile  de  auro  mundissimo,  de  cuius  vecte 
calami,  scyphi  sphaerulaeque  ac  lilia  procedebant ;  18  sex  in  utroque 
latere,  tres  calami  ex  parte  una  et  tres  ex  altera,  litres  scyphi  in  nucis 
modum  per  calamos  singulos  sphaerulaeque  simul  et  lilia  et  tres  scy- 
phi instar  nucis  in  calamo  altero  sphaerulaeque  simul  et  lilia.  Aequum 
erat  opus  sex  calamorum,  qui  procedebant  de  stipite  candelabri. 
20  In  ipso  autem  vecte  erant  quattuor  scyphi  in  nucis  modum  sphae- 
rulaeque per  singulos  simul  et  lilia;  21  et  sphaerulae  sub  duobus  ca- 
lamis  per  loca  tria,  qui  simul  sex  hunt  calami  procedentes  de  vecte 
uno.  22  Et  sphaerulae  igitur  et  calami  ex  ipso  erant  universa  ductilia 
ex  auro  purissimo.  23  Fecit  et  lucernas  septem  cum  emunctoriis  suis 
et  vasa,  ubi  ea  quae  emuncta  sunt  exstinguantur,  de  auro  mundis- 
simo. 24  Talentum  auri  appendebat  candelabrum  cum  omnibus  vasis 
suis. 

25  Fecit  et  altare  thymiamatis  de  lignis  setim,  per  quadrum  singulos 
babens  cubitos  et  in  altitudine  duos,  e  cuius  angulis  procedebant 
cornua.  26  Vestivitque  illud  auro  purissimo  cum  craticula  ac  parie- 
tibus  et  cornibus.  27  Fecitque  ei  coronam  aureolam  per  gyrum  et 
duos  anulos  aureos  sub  corona  per  singula  latera,  ut  mittantur  in 
eos  vectes  et  possit  altare  portari.  28  Ipsos  autem  vectes  fecit  de 
lignis  setim  et  operuit  laminis  aureis.  29  aComposuit  et  oleum  ad  san- 
ctificationis  unguentum  et  ftthymiama  de  aromatibus  mundissimis, 
opere  pigmentarii. 

3  Q  Fecit  et  aaltare  holocausti  de  lignis  setim  quinque  cubitorum 
O  O  per  quadrum  et  trium  in  altitudine,  2  cuius  cornua  de  angulis 
procedebant,  operuitque  illud  laminis  aeneis.  3  Et  in  usus  eius  para- 
vit  ex  aere  vasa  diversa,  lebetes,  forcipes,  fuscinulas,  uncinos  et 
ignium  receptacula.  4  Craticulamque  eius  in  modum  retis  fecit  aeneam 
et  subter  earn  in  altaris  medio  arulam,  5  fusis  quattuor  anulis  per 
totidem  retiaculi  summitates,  ad  immittendos  vectes  ad  portandum; 
6  quos  et  ipsos  fecit  de  lignis  setim  et  operuit  laminis  aeneis  7  in- 
duxitque  in  circulos,  qui  in  lateribus  altaris  eminebant.  Ipsum  autem 
altare  ';non  erat  solidum,  sed  cavum  ex  tabulis  et  intus  vacuum. 

8  cFecit  et  labrum  aeneum  cum  basi  sua  de  speculis  mulierum, 
dquae  excubabant  in  ostio  tabernaculi. 

9  Fecit  et  atrium,  in  cuius  australi  plaga  erant  tentoria  de  bysso 
retorta  cubitorum  centum;  10  columnae  aeneae  viginti  cum  basibus 
suis;  capita  columnarum  et  tota  operis  caelatura  argentea.  U  Aeque 
ad  septentrionalem  plagam  tentoria,  columnae  basesque  et  capita 
columnarum  eiusdem  mensurae  et  operis  ac  metalli  erant.  12  In  ea 
vero  plaga  quae  ad  occidentem  respicit  fuerunt  tentoria  cubitorum 
quinquaginta,  columnae  decern  cum  basibus  suis  aeneae  et  capita 
columnarum  et  tota  operis  caelatura  argentea.  13  Porro  contra  orien- 
tem  quinquaginta  cubitorum  paravit  tentoria,  14  e  quibus  quindecim 
cubitos  columnarum  trium  cum  basibus  suis  unum  tenebat  latus; 
15et  in  parte  altera  (quia  inter  utraque  introitum  tabernaculi  fecit) 
quindecim  aeque  cubitorum  erant  tentoria  columnaeque  tres  et  bases 
totidem.  16  Cuncta  atrii  tentoria  byssus  retorta  texuerat.  17  Bases  co- 
lumnarum fuere  aeneae,  capita  autem  earum  cum  cunctis  caelaturis 
suis  argentea,  sed  et  ipsas  columnas  atrii  vestivit  argento.  18  Et  in 
introitu  eius  opere  plumario  fecit  tentorium  ex  hyacintho,  purpura, 
vermiculo  ac  bysso  retorta,  quod  habebat  viginti  cubitos  in  longitu- 
dine,  altitudo  vero  quinque  cubitorum  erat,  iuxta  mensuram  quam 
cuncta  atrii  tentoria  habebant.  19  Columnae  autem  in  ingressu  fuere 
quattuor  cum  basibus  aeneis  capitaque  earum  et  caelaturae  argenteae. 
20  Paxillos  quoque  tabernaculi  et  atrii  per  gyrum  fecit  aeneos. 

21  Haec  sunt  instrumenta  etabernaculi  testimonii,  quae  enumerata 
sunt  iuxta  praeceptum  Moysi  in  caeremoniis  levitarum  /per  manum 
Ithamar  filii  Aaron  sacerdotis,  22  ^quae  Beseleel  filius  Uri  filii  Hur 
de  tribu  Iuda,  Domino  per  Moysen  iubente,  compleverat,  23  iuncto 
sibi  socio  Ooliab  filio  Achisamech  de  tribu  Dan;  qui  et  ipse  artifex 
lignorum  egregius  fuit  et  polymitarius  atque  plumarius  ex  hyacintho, 
purpura,  vermiculo  et  bysso.  24  Omne  aurum,  quod  expensum  est  in 
opere  sanctuarii  et  quod  oblatum  est  in  donariis,  viginti  novem  ta- 


17-24]  cp.  25,  31-39. 


25-28]  cp.  30,  1-5. 


acp.  30,  23-25,  34,  35- 
b  cp.  30,  7. 


a  2  Par  1,  5. 


1-7]  cp.  27,  1-8. 

b  cp.  27,  8. 

c  cp.  30,   18-21. 

d  1  Rg  2,  22.  —  cf.  Nm  4,  23; 

8,  24. 
9-20]  cp.  27,  9-19. 


e  Nm  1,  50,  53;  9,  is;  10,  11; 

17,  7,  8;  18,  2;  2  Par  24,  6; 

Ac  7,  44.  —  cf.  cp.  16,  34. 
/  cp.  6,  23;  28,  1;  Nm  4,  28, 

33. 
gcp.  31.  2,  6. 


—  75  — 


LIBER  EXODUS 
38,25  —  39,37 


h  v.  cp.  30,  13. 

i  Nm  1,  46. 

i  cp.  26,  19,  21,  25,  32. 


/  cp.  26,  37. 

»t  cp.  27,  2-4. 

«  cp.  27,  10-12,  16,  17. 

0  cp.  27,   19. 

acp.  35,  23,  25. 

b  vr.  41;   cp.  31,   10;  35,   19. 

c  cp.  28,  2-4. 

2-7]  cp.  28,  6-12. 


8-19]  cp.  28,   15-30. 


20-24]  cp.  28,  31-42. 


25-30]  cp  .28,  35-42. 
d  Ez  44,  18. 


e  cp.  29,  6;  Lv  8,  9. 

/vr.  42,  43;  cp.  25,  40. 

£cp.  35,  12. 

Acp.  30,  3;  37,  26;  40,  5,  24. 


descriptum  quod  in  omni  opere  sanctuarii  expensum  est  (21-31)  narratur 
confectio  vestium  turn  pontificis  turn  sacerdotum  (39,  1-30).  Quibus 
tandem    completis    et   Deo    oblatis    Moyses    benedicit   (31-43);   Do- 


lentorum  fuit  et  septingentorum  triginta  siclorum  /lad  mensuram 
sanctuarii.  25  Oblatum  est  autem  ab  his  qui  transierunt  ad  numerum 
a  viginti  annis  et  supra,  de  ^sescentis  tribus  milibus  et  quingentis  quin- 
quaginta  armatorum.  26  Fuerunt  praeterea  centum  talenta  argenti, 
e  quibus  conflatae  sunt  Abases  sanctuarii  et  introitus  ubi  velum  pen- 
det.  27  Centum  bases  factae  sunt  de  taientis  centum,  singulis  talentis 
per  bases  singulas  supputatis.  28  De  mille  autem  septingentis  et  sep- 
tuaginta  quinque  fecit  capita  columnarum,  quas  et  ipsas  vestivit  ar- 
gento.  29  Aeris  quoque  oblata  sunt  talenta  septuaginta,  duo  milia  et 
quadringenti  supra  sicli,  30  ex  quibus  fusae  sunt  'bases  in  introitu 
tabernaculi  testimonii  et  maltare  aeneum  cum  craticula  sua  omniaque 
vasa,  quae  ad  usum  eius  pertinent,  31  et  "bases  atrii,  tam  in  circuitum 
quam  in  ingressus  eius,  et  °paxilli  tabernaculi  atque  atrii  per  gyrum. 
3  Q  De  ahyacintho  vero  et  purpura,  vermiculo  ac  bysso  fecit  bvestes, 
O  y  quibus  indueretur  Aaron  quando  ministrabat  in  Sanctis,  csicut 
praecepit  Dominus  Moysi.  2  Fecit  igitur  superumerale  de  auro,  hya- 
cintho  et  purpura  coccoque  bis  tincto  et  bysso  retorta  3  opere  poly- 
mitario,  inciditque  bratteas  aureas  et  extenuavit  in  fila,  ut  possent 
torqueri  cum  priorum  colorum  subtemine,  4  duasque  oras  sibi  invi- 
cem  copulatas  in  utroque  latere  summitatum  5  et  balteum  ex  eisdem 
coloribus,  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi.  6  Paravit  et  duos  lapides 
onychinos  adstrictos  et  inclusos  auro  et  sculptos  arte  gemmaria  nomi- 
nibus  filiorum  Israel ;  7  posuitque  eos  in  lateribus  superumeralis  in 
monimentum  filiorum  Israel,  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi. 

8  Fecit  et  rationale  opere  polymito  iuxta  opus  superumeralis  ex 
auro,  hyacintho,  purpura  coccoque  bis  tincto  et  bysso  retorta,  9  qua- 
drangulum,  duplex,  mensurae  palmi.  10  Et  posuit  in  eo  gemmarum 
ordines  quattuor:  in  primo  versu  erat  sardius,  topazius,  smaragdus; 
11  in  secundo  carbunculus,  sapphirus  et  iaspis;  12  in  tertio  ligurius, 
achates  et  amethystus;  13  in  quarto  chrysolithus,  onychinus  et  beryl- 
lus  circumdati  et  inclusi  auro  per  ordines  suos.  14  Ipsique  lapides 
duodecim  sculpti  erant  nominibus  duodecim  tribuum  Israel,  singuli 
per  nomina  singulorum.  U  Fecerunt  in  rationali  et  catenulas  sibi  invi- 
cem  cohaerentes  de  auro  purissimo  16  et  duos  uncinos  totidemque 
anulos  aureos.  Porro  anulos  posuerunt  in  utroque  latere  rationalis,  17e 
quibus  penderent  duae  catenae  aureae,  quas  inseruerunt  uncinis,  qui 
in  superumeralis  angulis  eminebant.  18  Haec  et  ante  et  retro  ita  con- 
veniebant  sibi,  ut  superumerale  et  rationale  mutuo  necterentur  l^stri- 
cta  ad  balteum  et  anulis  fortius  copulata,  quos  iungebat  vitta  hyacin- 
thina,  ne  laxa  fluerent  et  a  se  invicem  moverentur,  sicut  praecepit 
Dominus  Moysi. 

20Fecerunt  quoque  tunicam  superumeralis  totam  hyacinthinam  21et 
capitium  in  superiori  parte  contra  medium  oramque  per  gyrum  capitii 
textilem,  22  deorsum  autem  ad  pedes  mala  punica  ex  hyacintho,  pur- 
pura, vermiculo  ac  bysso  retorta  23  et  tintinnabula  de  auro  purissimo, 
quae  posuerunt  inter  malogranata  in  extrema  parte  tunicae  per  gyrum : 
24  tintinnabulum  autem  aureum  et  malum  punicum,  quibus  ornatus 
incedebat  pontifex  quando  ministerio  fungebatur,  sicut  praeceperat 
Dominus  Moysi. 

25Fecerunt  et  tunicas  byssinas  opere  textili  Aaron  et  filiis  eius  26  et 
dmitras  cum  coronulis  suis  ex  bysso,  27  feminalia  quoque  linea,  bys- 
sina,  28  cingulum  vero  de  bysso  retorta,  hyacintho,  purpura  ac  ver- 
miculo bis  tincto  arte  plumaria,  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi. 

29eFecerunt  et  laminam  sacrae  venerationis  de  auro  purissimo,  scri- 
pseruntque  in  ea  opere  gemmario:  sanctum  Domini,  30et  strinxe- 
runt  earn  cum  mitra  vitta  hyacinthina,  sicut  praeceperat  Dominus 
Moysi.  31  Perfectum  est  igitur  omne  opus  tabernaculi  et  tecti  testimo- 
nii; /feceruntque  iilii  Israel  cuncta  quae  praeceperat  Dominus  Moysi. 

32  Et  obtulerunt  tabernaculum  et  tectum  et  universam  supellecti- 
lem,  anulos,  tabulas,  vectes,  columnas  ac  bases,  33  opertorium  de  pelli- 
bus  arietum  rubricatis  et  aliud  operimentum  de  ianthinis  pellibus, 
34  tfvelum,  arcam,  vectes,  propitiatorium,  35  mensam  cum  vasis  suis  et 
propositionis  panibus,  36  candelabrum,  lucernas  et  utensilia  earum 
cum  oleo,  377laltare  aureum  et  unguentum  et  thymiama  ex  aromatibus 


76  — 


minus  autem,  qui  locum  et  situm  statuerat  ubi  erigendum  esset  taber- 
naculum  (40,  1-31);  illud  erectum  gloria  replet  (44,  32-36)  ostenditque 
oblationem   sibi  acceptam   esse,    et   a    se    renovatum  foedus   sanciri. 


LIBER  EXODUS 
39,38  —  40,36 


38  et  ^tentorium  in  introitu  tabernaculi,  39  altare  aeneum,  retiaculum, 
vectes  et  vasa  eius  omnia,  labium  cum  basi  sua,  -ftentoria  atrii  et 
columnas  cum  basibus  suis;  40fctentorium  in  introitu  atrii  ^funiculos- 
que  illius  et  paxUlos.  Nihil  ex  vasis  defuit,  quae  in  ministerium  taber- 
naculi et  in  tectum  foederis  iussa  sunt  fieri.  41  Vestes  quoque,  quibus 
sacerdotes  utuntur  in  sanctuario,  Aaron  scilicet  et  filii  eius,  42  wobtu- 
lerunt  filii  Israel,  sicut  praeceperat  Dominus.  43Quae  postquam  Moy- 
ses  cuncta  vidit  completa,  nbenedixit  eis. 

A  A  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  2  aMense  primp, 
T:  1/  prima  die  mensis  &eriges  tabernaculum  testimonii,  3  et  pones  in 
eo  arcam,  edemittesque  ante  illam  velum  4  et,  illata  mensa,  dpones 
super  earn  quae  rite  praecepta  sunt.  eCandelabrum  stabit  cum  lucer- 
nis  suis  5  et  /altare  ^aureum,  in  quo  adoletur  incensum,  coram  area 
testimonii.  Tentorium  in  introitu  tabernaculi  pones,  6  et  ante  /lillud 
altare  holocausti,  7  *labrum  inter  altare  et  tabernaculum,  quod  im- 
plebis  aqua.  8  Circumdabisque  atrium  tentoriis  et  ingressum  eius. 
9  Et  adsumpto  unctionis  oleo  lunges  tabernaculum  cum  vasis  suis,  ut 
sanctificentur,  10altare  holocausti  et  omnia  vasa  eius,  n*labrum  cum 
basi  sua:  omnia  unctionis  oleo  consecrabis,  ut  sint  msancta  sancto- 
rum. l2nApplicabisque  Aaron  et  filios  eius  ad  fores  tabernaculi  testi- 
monii et  lotos  aqua  13  indues  Sanctis  vestibus,  ut  ministrent  mihi,  et 
°unctio  eorum  Pin  sacerdotium  sempiternum  proficiat. 

14  Fecitque  Moyses  omnia  quae  praeceperat  Dominus. 

15  Igitur  mense  primo  anni  secundi,  prima  die  mensis  «collocatum 
est  tabernaculum.  16Erexitque  Moyses  illud  et  posuit  tabulas  ac  bases 
et  vectes  statuitque  columnas  17  et  expandit  tectum  super  tabernacu- 
lum, imposito  desuper  operimento,  sicut  Dominus  imperaverat.  iSrPo- 
suit  et  testimonium  in  area,  subditis  infra  vectibus  et  oraculum  de- 
super.  19  Cumque  intulisset  arcam  in  tabernaculum,  *appendit  ante 
earn  velum,  ut  expleret  Domini  iussionem.  2<>  ^Posuit  et  mensam  in 
tabernaculo  testimonii  ad  plagam  septentrionalem  extra  velum,  21  or- 
dinatis  coram  propositionis  panibus,  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi. 
22  "Posuit  et  candelabrum  in  tabernaculo  testimonii  e  regione  mensae 
in  parte  australi,  23  vlocatis  per  ordinem  lucernis,  iuxta  praeceptum 
Domini.  24jJPosuit  et  altare  aureum  sub  tecto  testimonii  contra  velum, 
25  et  adolevit  super  eo  incensum  aromatum,  sicut  iusserat  Dominus 
Moysi.  26^Posuit  et  tentorium  in  introitu  tabernaculi  testimonii  27et 
^altare  holocausti  in  vestibulo  testimonii  offerens  in  eo  holocaustum 
et  asacrificia,  ut  Dominus  imperaverat.  28  &Labrum  quoque  statuit 
inter  tabernaculum  testimonii  et  altare  implens  illud  aqua;  29  clave- 
runtque  Moyses  et  Aaron  ac  filii  eius  manus  suas  et  pedes,  30  Cum 
ingrederentur  tectum  foederis  et  accederent  ad  altare,  sicut  praece- 
perat Dominus  Moysi.  31  <*Erexit  et  atrium  per  gyrum  tabernaculi  et 
altaris,  educto  in  introitu  eius  tentorio. 

/Postquam  omnia  perfecta  sunt,  32  ^operuit  nubes  tabernaculum 
testimonii  et  ''gloria  Domini  implevit  illud.  33  t>Jec  poterat  Moyses 
ingredi  tectum  foederis,  nube  operiente  omnia  et  maiestate  Domini 
coruscante,  quia  cuncta  nubes  operuerat.  34  iSi  quando  nubes  taber- 
naculum deserebat,  proficiscebantur  filii  Israel  per  turmas  suas;  35  si 
'pendebat  desuper,  manebant  in  eodem  loco.  36wNuh)es  quippe  Do- 
mini incubabat  per  diem  tabernaculo,  et  ignis  in  nocte,  videntibus 
cunctis  populis  Israel  per  cunctas  mansiones  suas. 


*  cp.  26,  36;  36,  37. 
jv.  cp.  27,  9-15;  38,  9-17. 
k  cp.  27,  16;  38,  18. 
/cp.  35,  18. 


m  cp.  35,  10. 

nLv  p,  22,  23;  Js  22,  6;  2  Rg 
6,  18;  3  Rg  8,   14;   2   Par  6, 

3;  30,  27. —  v.  Nm  6,  23-27. 

a  cf.  cp.  12,  2;   13,  4. 

b  vr.  15;   cp.  26,  1,  30. 

c  vr.  19.  —  cf.35, 12;  Nm4,5. 

d  vr.  20;  cp.  26,  35. 

e  cr.  22,  23. 

/vr.  24.  —  cf.  cp.  39,  37. 

zw.  cp.  30,  3. 

«  vr.  27. 

i  vr.  28;  cp.  30,  18. 

;  cp.  30,  26. 

I  cp.  30,  27,  28. 

wcp.  29,  37. 

n  v.  Lv  8,  1-13. 

0  cp.  28,  41;  29,  7. 

pNm  25,   13;   Ecli  45,   19- 

q  vr.  1;  Nm  7,  1. 


r  cp.  25,  16.  —  v.  cp.  16,  34. 

s  vr.  3.  —  v.  cp.  35,  12. 
t  vr.  3;  cp.  26,  35. 


«  cp.  26,  35. 

v  vr.  4;  cp.  25,  37. 

ac  vr.  5;  cp.  30,  6,  7. 

y  vr.  5;  cp.  26,  36. 

z  vr.  6. 

a  cp.  29,  41;  30,  9. 

b  vr.  7. 

c  cp.  30,  20. 

d  vr.  8;  cp.  27,  9. 

ecp.  27,  16;  35,  15. 

/  cf.  Heb  3,  2,  5. 

g  v.  cp.  13,  21. 

ft  cp.  29,  43;  Lv  16,  2; 

15.  —  cf.  3  Rg  8,  10,  .. 

Par  5,  13,  14;  7,  2;  Is  6.  4; 

Ez  43,5;  Ag  2,7,9;  Api5,8. 
*  Lv  16,  2;  3  Rg  8,  11;   2  Par 


Nm  9. 
11;   2 


;  Nn 


Jm  9  ,17;  10,  11;  Ps  77,  14; 

Sap  18,  3.  —  cf.  2  Es  9,  19. 
/  Nm  9,  19-23;   10,  34. 
m  cp.  13,  21;  Nm  9,  16.  —  cf. 

Is  4,  5. 


—  77 


LIBER  LEVITICUS 


HEBRAICE  "VAICRA,, 


LIBER    LEVITICI 

1,1-2,12 

a  Ex  19,  3. 

b  Ex  40,  32;  Nm  12,  4,  5. 

c  cp.  22,  18,  19. 

d  Ex  29,  10. 
e  v.  Ex  12,  5. 


/cp.  3,  2,  8,  13;  4,  IS;  8,  14, 

22;  16,  21;  Ex  29,  10, 15, 19. 
g  cp.  22,  21,  27.  —  cf.  Is  56, 

7;   Rm  12,  1;   Ph  4,  18. 
A  cp.  4,  20,  26,  3i,3S;  Nm  15, 

25;  2  Par  29,  23,  24.  —  cf. 

cp.  9,   7;    16,  24. 
i  cp.  3,  8;   2   Par  35,  11;   Heb 

12,  24;  1  Pt  1,  2. 
;  cf.  Gn  22,  9. 
0]  *  cf.  Catech.  R.  II  4,  69. 
/cp.   2,  3,  9,   11,   16;   3,  S,  9, 

11,  14,  16;  4,  35;  Ex  29,  18, 

m  cf.'  Gn  8,  21. 
n  vr.  5. 


0  cp.  5,  7;  12,  8.  —  cf.  Lc  2,24. 

pep.  5,  8. 

q  cp.  6,  10. 

r  cf.  Gn  15,  10. 

s  vr.  9,  13. 

a  cp.  6,  14;  9    17-  Nm  15,  4. 

0  cf.  Gn  18,  6;  Ex  29,  2,  40; 

3  Rg  4,  22. 
c  vr.  15. 
d  vr.  9,  16;  cp.  5,  12;   6,  is; 

24,    7-  —  cf.   Is  66,  3;    Ac 

10,  4. 
ecp.   7,  9,   10,   11,   12,   13.  — 

cf.  Ecli  7,  34;    1  Cor  9.  13. 
/  cf.  Ex  40,  11. 

g  cp.  1,  9.  —  Ex  29,  2. 
h  cp.  6,  21  •  7,  9.  —  cf.  1  Par 
23,  29;  Ez  4,  3. 


1  v.  cp.  1,  9. 

;cp.  1,  9.  —  cf.  Ph  4,  18. 

/  vr.  3. 

wcp.  6,  16,  17.  —  cf.  Mt  16, 
12;  Mr  8,  15;  Lc  12,  1;  1 
Cor  5,  8;  Gal  5,  9. 

«  Ex  22,  29;  Nm  18,  12. 


ocavit  autem  Moysen  et  locutus  est  ei  Dominus 
de  btabernaculo  testimonii  dicens :  2  Loquere  filiis 
Israel  et  dices  ad  eos:  c'Homo,  qui  obtulerit  ex 
vobis  hostiam  Domino  de  pecoribus,  id  est  de  bo- 
bus  et  ovibus,  offerens  victimas ;  3  dsi  holocaustum 
fuerit  eius  oblatio  ac  de  armento,  emasculum  im- 
maculatum  offerret  ad  ostium  tabernaculi  testimonii 
ad  placandum  sibi  Dominum ;  4  /ponetque  manum 
super  caput  hostiae,  et  s'acceptabilis  erit  atque  in  7lexpiationem  eius 
proficiens  5  immolabitque  vitulum  coram  Domino,  et  offerent  nlii 
Aaron  sacerdotes  sanguinem  eius  ^fundentes  per  altaris  circuitum, 
quod  est  ante  ostium  tabernaculi.  6  Detractaque  pelle  hostiae,  artus 
in  frusta  concident;  7  et  subicient  in  altari  ignem,  ^strue  lignorum 
ante  composita ;  8  et  membra,  quae  sunt  caesa,  desuper  ordinantes, 
caput  videlicet  et  cuncta  quae  adhaerent  iecori,  9  intestinis  et  pedibus 
lotis  aqua,  adolebitque  ea  sacerdos  super  altare  *in  holocaustum  et 
wsuavem  odorem  Domino. 

10  Quod  si  de  pecoribus  oblatio  est,  de  ovibus  sive  de  capris  holo- 
caustum, masculum  absque  macula  offeret,  n  "immolabitque  ad  latus 
altaris  quod  respicit  ad  aquilonem  coram  Domino;  sanguinem  vero 
illius  fundent  super  altare  nlii  Aaron  per  circuitum,  12  dividentque 
membra,  caput  et  omnia  quae  adhaerent  iecori  et  ponent  super  ligna, 
quibus  subiciendus  est  ignis;  13  intestina  vero  et  pedes  lavabunt  aqua, 
et  oblata  omnia  adolebit  sacerdos  super  altare  in  holocaustum  et 
odorem  suavissimum  Domino. 

14  Si  autem  de  avibus  holocausti  oblatio  fuerit  Domino,  °de  tur- 
turibus  aut  pullis  columbae,  15  offeret  earn  sacerdos  ad  altare  et, 
Pretorto  ad  collum  capite  ac  rupto  vulneris  loco,  decurrere  faciet 
sanguinem  super  crepidinem  altaris ;  16  vesiculam  vero  gutturis  et 
plumas  proiciet  tfprope  altare  ad  orientalem  plagam  in  loco  in  quo 
cineres  effundi  solent;  17  confringetque  ascellas  eius  et  rnon  secabit 
neque  ferro  dividet  earn  et  adolebit  super  altare,  lignis  igne  sup- 
posito.  ^Holocaustum  est  et  oblatio  suavissimi  odoris  Domino. 

2Anima,  cum  obtulerit  °oblationem  sacrificii  Domino,  ftsimila  erit 
eius  oblatio,  cfundetque  super  earn  oleum  et  ponet  tus  2  ac 
deferet  ad  filios  Aaron  sacerdotes;  quorum  unus  toilet  pugillum 
plenum  similae  et  olei  ac  totum  tus,  et  ponet  dmemoriale  super 
altare  in  odorem  suavissimum  Domino.  3eQuod  autem  reliquum  fuerit 
de  sacrificio,  erit  Aaron  et  filiorum  eius,  ^sanctum  sanctorum  de  obla- 
tionibus  Domini. 

4  Cum  autem  obtuleris  sacrificium  coctum  in  clibano  de  simila, 
tfpanes  scilicet  absque  fermento  conspersos  oleo  et  lagana  azyma  oleo 
lita,  5  si  oblatio  tua  fuerit  de  ''sartagine  similae  conspersae  oleo  et 
absque  fermento,  6divides  earn  minutatim  et  fundes  super  earn  oleum ; 
7  sin  autem  de  craticula  fuerit  sacrificium  aeque  simila  oleo  con- 
spergetur;  8  quam  offerens  Domino  trades  manibus  sacerdotis,  9  qui, 
cum  obtulerit  earn,  toilet  memoriale  de  sacrificio  et  ^adolebit  super 
altare  -'in  odorem  suavitatis  Domino.  10 'Quidquid  autem  reliquum 
est  erit  Aaron  et  filiorum  eius,  sanctum  sanctorum  de  oblationibus 
Domini. 

11  Omnis  oblatio  quae  offertur  Domino  TOabsque  fermento  fiet,nec 
quidquam  fermenti  ac  mellis  adolebitur  in  sacrificio  Domino.  12  "Pri- 
mitias   tantum   eorum   offeretis   ac   munera;    super   altare   vero   non 


-  78 


1.  De  sacrificiis  Deo  debitis  et  de  personis  per  quas  offerri  dehent  (L v  1, 1-10, 20).  Describun- 
tur  turn  holocaust  a,  in  quibus  immolantur armenta  {1,1-9),  pecora  (10-13), 
aves  (14-17);  turn  oblationes  fertorum  (2,  1-16);  turn  hostiae  paci- 


LIBER    LEVITICI 
2,i3  —  4,is 


imponentur  in  odorem  suavitatis.  13  Quidquid  obtuleris  sacrificii  °sale 
condies,  nee  auferes  Psal  foederis  Dei  tui  de  sacrificio  tuo :  «in  omni 
oblatione  tua  offeres  sal. 

14  Si  autem  obtuleris  munus  rprimarum  frugum  tuarum  Domino 
"de  spicis  adhuc  virentibus,  torrebis  igni  et  confringes  in  morem 
larris,  et  sic  offeres  primitias  tuas  Domino  15  *fundens  supra  oleum 
et  tus  imponens,  quia  oblatio  Domini  est  16  de  qua  adolebit  sacer- 
dos  in  "memoriam  muneris  partem  farris  fracti  et  olei  ac  totum  tus. 

3  Quod  si  ahostia  pacificorum  fuerit  eius  oblatio,  et  de  bobus  vo- 
luerit  offerre  marem  sive  feminam,  bimmaculata  offeret  coram 
Domino ; .  2  cponetque  manum  super  caput  victimae  suae,  quae  im- 
molabitur  in  introitu  tabernaculi  testimonii,  ^fundentque  filii  Aaron 
sacerdotes  sanguinem  per  altaris  circuitum  3  et  offerent  de  hostia 
pacificorum  in  oblationem  Domino  eadipem  qui  operit  vitalia  et 
quidquid  pinguedinis  est  intrinsecus ;  4  duos  renes  cum  adipe  quo 
teguntur  ilia  et  reticulum  iecoris  cum  renunculis ;  5  /adolebuntque  ea 
super  altare  in  holocaustum,  lignis  igne  supposito,  in  oblationem 
suavissimi  odoris  Domino. 

6  Si  vero  de  ovibus  fuerit  eius  oblatio  et  pacificorum  hostia,  sive 
masculum  obtulerit  sive  feminam,  ^immaculata  erunt.  7  Si  agnum 
obtulerit  coram  Domino,  8  ponet  manum  suam  super  caput  victimae 
suae,  quae  immolabitur  in  vestibulo  tabernaculi  testimonii,  fundentque 
filii  Aaron  sanguinem  eius  per  circuitum  altaris  9  et  offerent  de  paci- 
ficorum hostia  sacrificium  Domino ;  7ladipem  et  caudam  totam  10  cum 
renibus  et  pinguedinem,  quae  operit  ventrem  atque  universa  vitalia, 
et  utrumque  renunculum  cum  adipe,  qui  est  iuxta  ilia,  reticulumque 
iecoris  *cum  renunculis;  H  et  adolebit  ea  sacerdos  super  altare  in 
pabulum  ignis  et  oblationis  Domini. 

12  Si  capra  fuerit  eius  oblatio  et  obtulerit  earn  Domino,  13  ponet 
manum  suam  super  caput  eius,  immolabitque  earn  in  introitu  taber- 
naculi testimonii,  et  fundent  filii  Aaron  sanguinem  eius  per  altaris 
circuitum,  14  tollentque  ex  ea  in  pastum  ignis  dominici  adipem  qui 
operit  ventrem  et  qui  tegit  universa  vitalia,  15  duos  renunculos  cum 
reticulo,  quod  est  super  eos  iuxta  ilia,  et  arvinam  iecoris  cum  renun- 
culis; 16  adolebitque  ea  super  altare  sacerdos  in  alimoniam  ignis  et 
suavissimi  odoris. 

J'Omnis  adeps  Domini  erit  17  *iure  perpetuo  in  generationibus  et 
cunctis  habitaculis  vestris;  nee  wsanguinem  nee  nadipem  omnino 
comedetis. 

4Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  2Loquere  filiis  Israel: 
aAnima,  quae  peccaverit  per  ignorantiam  et  de  universis  mandatis 
Domini  bquae  praecepit  ut  non  fierent  quippiam  fecerit,  3  si  sacerdos 
qui  unctus  est  cpeccaverit  delinquere  faciens  populum,  offeret  pro 
peccato  suo  dvitulum  immaculatum  Domino ;  4  et  adducet  ilium  ead 
ostium  tabernaculi  testimonii  coram  Domino,  ponetque  manum  super 
caput  eius  et  immolabit  eum  Domino.  5  /Hauriet  quoque  de  sanguine 
vituli  inferens  ilium  in  tabernaculum  testimonii ;  6  cumque  intinxerit 
digitum  in  sanguine,  adsperget  eo  ^septies  coram  Domino  contra 
velum  sanctuarii ;  7  Cponetque  de  eodem  sanguine  super  cornua  alta- 
ris thymiamatis  gratissimi  Domino,  quod  est  in  tabernaculo  testi- 
monii; ^omnem  autem  reliquum  sanguinem  fundet  in  basim  altaris 
holocausti  in  ^introitu  tabernaculi.  8  Et  adipem  vituli  auferet  pro 
peccato,  tam  fceum  qui  vitalia  operit  quam  omnia  quae  intrinsecus 
sunt :  9  duos  renunculos  et  reticulum,  quod  est  super  eos  iuxta  ilia, 
et  adipem  iecoris  cum  renunculis,  10  zsicut  aufertur  de  vitulo  hostiae 
pacificorum ;  et  adolebit  ea  super  altare  holocausti.  M  wPellem  vero 
et  omnes  carnes  cum  capite  et  pedibus  et  intestinis  et  fimo  12  et 
reliquo  corpore  efferet  nextra  castra  in  locum  mundum,  ubi  cineres 
effundi  solent  °incendetque  ea  super  lignorum  struem,  quae  in  loco 
effusorum  cinerum  cremabuntur. 

13  PQuod  si  omnis  turba  Israel  ignoraverit,  et  «per  imperitiam  fe- 
cerit quod  contra  mandatum  Domini  est,  14  et  postea  rintellexerit 
peccatum  suum,  offeret  spro  peccato  suo  vitulum  adducetque  eum 
ad  ostium  tabernaculi.     15  *Et  ponent  seniores  populi  manus  super 


o  Mr  9,  49;  Col  4,  6. 

p  Nm  18,  19.  —  cf.  2  Par  13, 

q  Ez  43,  24.  [5. 

r  Dt  26,  2,  3. 

5  cp.  23,  14.  —  cf.  Js  s,  11. 

t  vr.  1. 

»vr,  2. 

a  cp.  17,  5;  22,  21;  23,19;  Am 
S,    22.   —  v.   cp.    7,    11-21, 
r    29-34. 
b  v.  Ex  12,  s. 
c  v.  cp.   1,  4- 
d  cp.  17,  6. 

e  cp.  4,  8,  9;  Ex  29,  13,  22.  — 
cf.  Ecli  47,  2. 

/  cp.  6,  12. 


g  vr.  1  etc. 


h  cp.  9,  19;  Ex  29,  22. 


;cp.  7,  23;  1  Rg  2,  15;  Ez  44, 

7.   15. 
/cp.  6,18;  7,  36;  17.7;  23,14. 
m  cp.  7,  23-26;   17,  10-14;   Cn 

9,  4;  Dt  12,  16,  23;  15,  23; 

1  Rg  14,  33;  Ac  15,  20,  29. 
n  cf .  Dt  12,  16;   Ez  34,  3.  — 

v  Dt  32,  14. 

acp.  s,  is,  17.  —  cf.  Ps  18, 
12.  —  v.  Nm  15,  22-29. 

b  vr.  13,  22,  27;  cp.  5,  17. 

3]  *  cf.  Catech.  R.  II  1,  9. 

c  cf.  Heb  7,  27,  28. 

d  cp.  9,  2. 

ecp.  1,  3,  4. 

/  vr.  16,  17;  cp.  s,  9;  16,  14; 
Nm  19,  4.  —  cf.  Is  52,  15. 

£cp.  8,  11;   14,  7- 

h  cp.  8,  15;  9,  9;  16,  18. 

i  cp.  5,  9;  8,  15;  9,  9;  Ex  20, 

12. 
j  Ex  40,  6. 
k  cp.  3,  3. 

^cp.  3,  3-5. 

m  cp.  8,  17;  9,  11;  Ex  29,  14; 
Nm  19,  5. 

w  cp.   6,   11;    10,  4,  s;    14.  3; 
16,17;  24,14,  23;  Ex  29,14. 
o  Heb  13,  11. 
P  Nm  is,  24-26. 
q  cp.  s,  2-4. 
r  vr.  23. 
sci.  Rm  8,  3. 
t  v.  cp.  1,  4. 


79  — 


LIBER    LEVITICI 
4, 16  —  5, 15 


ficae  (3,1-17);  turn  sacrificia  pro  peccato,  quae  offeruntur  aut pro 
delictis  ex  ignorantia  commissis  sive  a  sacerdote  (4,  1-12),  sive  ab 
universo  populo  (13-21),  sive  a  principe  (22-26),  sive  a  privatis  (27-75)  ; 


u  v.  vr.  5-i2. 


v  v.  vr.  8-i2. 

x  Nm  is,  25,  28. 


y  vr.  2,  13,  27. 
z  vr.  14. 

a  v.  cp.  1,  4. 

b  vr.  7,  18;  30,  34. 

c  vr.  10,  31;  cp.  3,  3-5- 
d  vr.  20,  31,  35,  cp.  5,  10,  13, 
16,  18;  6,  7;  14,  18;  15,  15. 

e  vr.  2;  Nm  15,  27. 

/vr.  14,  23. 

g  vr.  4,  15,  24.  —  v.  cp.  1,  4. 


h  cp.  3,  14. 

*  vr.  10,  26;  cp.  3,  3-5. 

j  cp.  1,  9.  —  v.  Gn  8,  2] 

k  vr.  20,  26,  35. 

ivr.  28. 


m  cp.  3,  3,  9. 
n  vr.  20,  26,  31. 

a  3  Rg  8,  31;  Pro  29,  24.  — 
cf.  1  Rg  14,  24,  26;  Mt  26, 
63. 

b  vr.  17;  cp.  7,  18;  10,  17;  17, 
16;  19,  8;  20,  17,  19;  Nm 
5,  31.  —  cf.  Nm  9,  13. 

c  cp.  11,  24,  28,  31,  39;  Nm 
19,  11,  13,  16. 

d  v.  cpp.  12;  13;  15. 

ecf.Jd  11,30,  31;  1  Rg  14,24. 

/  cf.  1  Rg  25,  22;  Ac  23,  12. 

g  cf.  Mr  6,  23. 

AEc  5,  1. 

i  cp.  16,  21;  26,  40;  Nm  5,  7; 
1  Es  10,  1.  —  cf.  Js  7,  19. 

i  cp.  12,  8;    14,  21. 

*  Lc  2,  24.  —  v.  cp.  1,  14. 

/  cp.  1,  15,  17. 

m  cp.  1,  15. 

ncp.  4,  7,  18,  30,  34. 

0  v.  cp.  1,  14. 

p  V.    Cp.    4,    20,    26,    31,    35. 

q  cp.  6,  20;  Ex  16,  36. 

r  Nm  5,  11.  —  cf.  cp.  2,  1, 

5  cp.  2,  2. 

t  cp.  4,  26,  35- 

M  CP.    2,   3. 

WCp.    22,    14   . Cf.    I    ES   10,   2. 


caput  eius  coram  Domino,  immolatoque  vitulo  in  conspectu  Domini, 
16  "inferet  sacerdos,  qui  unctus  est,  de  sanguine  eius  in  tabernaculum 
testimonii  17tincto  digito  adspergens  septies  contra  velum,  iSponetque 
de  eodem  sanguine  in  cornibus  altaris,  quod  est  coram  Domino  in 
tabernaculo  testimonii ;  reliquum  autem  sanguinem  fundet  iuxta  basim 
altaris  holocaustorum,  quod  est  in  ostio  tabernaculi  testimonii.  190m- 
nemque  eius  adipem  toilet  et  adolebit  super  altare :  20  vsic  faciens  et 
de  hoc  vitulo  quomodo  fecit  et  prius,  et  ^rogante  pro  eis  sacerdote, 
propitius  erit  eis  Dominus.  21  Ipsum  autem  vitulum  efferet  extra 
castra  atque  comburet  sicut  et  priorem  vitulum,  quia  est  pro  pec- 
cato multitudinis. 

22  Si  peccaverit  princeps  et  s/fecerit  unum  e  pluribus  per  ignoran- 
tiam,  quod  Domini  lege  prohibetur,  23  et  *postea  intellexerit  pecca- 
tum  suum,  offeret  hostiam  Domino  hircum  de  capris  immaculatum, 
24  aponetque  manum  suam  super  caput  eius;  cumque  immolaverit 
eum  in  loco,  ubi  solet  mactari  holocaustum  coram  Domino,  quia  pro 
peccato  est,  25  Hinget  sacerdos  digitum  in  sanguine  hostiae  pro  pec- 
cato tangens  cornua  altaris  holocausti  et  reliquum  fundens  ad  basim 
eius.  26  Adipem  vero  adolebit  supra,  csicut  in  victimis  pacincorum 
fieri  solet;  drogabitque  pro  eo  sacerdos  et  pro  peccato  eius,  et  dimit- 
tetur  ei. 

27  Quod  esi  peccaverit  anima  per  ignorantiam  de  populo  terrae,  ut 
faciat  quidquam  de  his,  quae  Domini  lege  prohibentur,  atque  delin- 
quat  28  et  /cognoverit  peccatum  suum,  offeret  capram  immaculatam, 
29  Aponetque  manum  super  caput  hostiae,  quae  pro  peccato  est,  et 
immolabit  earn  in  loco  holocausti.  30  Tolletque  sacerdos  de  sanguine 
in  digito  suo,  et  tangens  cornua  altaris  holocausti  reliquum  fundet 
ad  basim  eius.  31  "Omnem  autem  adipem  auferens,  fsicut  auferri  solet 
de  victimis  pacincorum,  adolebit  super  altare  ■'in  odorem  suavitatis 
Domino  fcrogabitque  pro  eo  et  dimittetur  ei.  32  Sin  autem  de  peco- 
ribus  'obtulerit  victimam  pro  peccato,  ovem  scilicet  immaculatam, 
33  ponet  manum  super  caput  eius  et  immolabit  earn  in  loco  ubi  solent 
caedi  holocaustorum  hostiae.  34  Sumetque  sacerdos  de  sanguine  eius 
digito  suo,  et  tangens  cornua  altaris  holocausti  reliquum  fundet  ad 
basim  eius.  35  Omnem  quoque  adipem  auferens,  OTsicut  auferri  solet 
adeps  arietis  qui  immolatur  pro  pacificis,  cremabit  super  altare  in  in- 
censum  Domini  "rogabitque  pro  eo  et  pro  peccato  eius  et  dimittetur  ei. 

5  Si  peccaverit  anima  et  °audierit  vocem  iurantis,  testisque  fuerit 
quod  aut  ipse  vidit  aut  conscius  est,  nisi  indicaverit,  bportabit 
iniquitatem  suam.  2  cAnima,  quae  tetigerit  aliquid  dimmundum  sive 
quod  occisurn  a  bestia  est  aut  per  se  mortuum  aut  quodlibet  aliud 
reptile,  et  oblita  fuerit  immunditiae  suae,  rea  est  et  deliquit;  3  et,  si 
tetigerit  quidquam  de  immunditia  hominis  iuxta  omnem  impuritatem 
qua  pollui  solet  oblitaque  cognoverit  postea,  subiacebit  delicto.  4eAni- 
ma,  quae  iuraverit  et  protulerit  labiis  suis  ut  vel  /male  quid  face- 
ret  vel  s'bene,  et  ''idipsum  iuramento  et  sermone  firmaverit,  oblitaque 
postea  intellexerit  delictum  suum,  5  agat  *paenitentiam  pro  peccato 
6  et  offerat  de  gregibus  agnam  sive  capram ;  orabitque  pro  ea  sacer- 
dos et  pro  peccato  eius.  7  ^Sin  autem  non  potuerit  offerre  pecus, 
offerat  fcduos  turtures  vel  duos  pullos  columbarum  Domino,  unum 
pro  peccato  et  alterum  in  holocaustum,  8  dabitque  eos  sacerdoti,  qui 
primum  offerens  pro  peccato  *retorquebit  caput  eius  ad  pennulas,  ita 
ut  collo  haereat  et  non  penitus  abrumpatur,  9et  adsperget  de  sanguine 
eius  parietem  altaris.  "lQuidquid  autem  reliquum  fuerit  faciet  distil- 
lare  nad  fundamentum  eius  quia  pro  peccato  est.  10  Alterum  vero 
adolebit  in  holocaustum,  °ut  fieri  solet,  Progabitque  pro  eo  sacerdos 
et  pro  peccato  eius,  et  dimittetur  ei.  n  Quod  si  non  quiverit  manus 
eius  duos  offerre  turtures  aut  duos  pullos  columbarum,  offeret  pro 
peccato  suo  similae  ^partem  ephi  decimam;  rnon  mittet  in  earn  oleum 
nee  turis  aliquid  imponet,  quia  pro  peccato  est;  12  tradetque  earn 
sacerdoti,  *qui  plenum  ex  ea  pugUlum  hauriens  cremabit  super  altare 
in  monimentum  eius  qui  obtulerit  13  *rogans  pro  illo  et  expians;  Mre- 
liquam  vero  partem  ipse  habebit  in  munere. 

14  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :    15  ^Anima,  si  prae- 


—  80  — 


aut  pro  delictis  patratis  cum  ex  infirmitate,  sive  in  civilibus  (5,  1-13) 
sive  in  sacris  peragendis  (14-19),  turn  ex  animo  omnino  deliberato 
(6, 1-7).  His  sequitur,  praeter  leges  statuentes  iura  et  munera  sacerdotum 


varicans  caeremonias  per  errorem  in  his,  quae  Domino  sunt  sancti- 
ficata,  peccaverit,  ^offeret  pro  delicto  suo  arietem  immaculatum  de 
gregibus,  qui  emi  potest  duobus  siclis  ^iuxta  pondus  sanctuarii; 
16  ^ipsumque,  quod  intulit  damni,  restituet  et  aquintam  partem  ponet 
supra  tradens  sacerdoti,  bqui  rogabit  pro  eo  offerens  arietem,  et  di- 
mittetur  ei.  17  cAnima,  si  peccaverit  per  ignorantiam  feceritque  unum 
ex  his  quae  Domini  lege  prohibentur  et  peccati  rea  dintellexerit  ini- 
quitatem  suam,  18  eofferet  arietem  immaculatum  de  gregibus  sacerdoti 
iuxta  mensuram  aestimationemque  peccati,  /qui  orabit  pro  eo  quia  ne- 
sciens  fecerit,  et  dimittetur  ei,  19quia  per  errorem  deliquit  in  Dominum. 

6Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  °Anima,  quae  pecca- 
verit et,  contempto  Domino,  bnegaverit  proximo  suo  cdepositum, 
quod  fidei  eius  creditum  fuerat,  vel  vi  aliquid  extorserit  aut  dcalum- 
niam  fecerit  3  sive  rem  perditam  einvenerit  et  infitians  insuper  ^peie- 
raverit  et  quodlibet  aliud  ex  pluribus  fecerit  in  quibus  solent  pec- 
care  homines,  4  convicta  delicti,  ^reddet  5  omnia  quae  per  fraudem 
voluit  obtinere  Integra  et  Aquintam  insuper  partem  domino  cui  dam- 
num intulerat.  6  Pro  peccato  autem  suo  offeret  /arietem  immaculatum 
de  grege  et  dabit  eum  sacerdoti  iuxta  aestimationem  mensuramque 
delicti,  7  fcqui  rogabit  pro  eo  coram  Domino,  et  dimittetur  illi  pro 
singulis  quae  faciendo  peccavit. 

8  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  9  Praecipe  Aaron  et 
filiis  eius:  Haec  est  lex  holocausti:  cremabitur  in  altari  tota  nocte 
usque  mane :  ignis  ex  eodem  altari  erit.  10  *Vestietur  tunica  sacerdos 
et  feminalibus  lineis,  tolletque  cineres,  quos  vorans  ignis  exussit,  et 
ponens  miuxta  altare  H  "spoliabitur  prioribus  vestimentis  indutusque 
aliis  °efferet  eos  extra  castra  et  in  loco  mundissimo  usque  ad  favillam 
consumi  faciet.  12  Ignis  autem  in  altari  semper  ardebit,  quern  nutriet 
sacerdos  subiciens  ligna  mane  per  singulos  dies  et,  imposito  holo- 
causto,  desuper  Padolebit  adipes  pacificorum.  13  «Ignis  est  iste  per- 
petuus qui  nunquam  deficiet  in  altari. 

14  rHaec  est  lex  sacrificii  et  libamentorum,  quae  offerent  filii  Aaron 
coram  Domino  et  coram  altari :  15  toilet  sacerdos  pugillum  similae, 
quae  conspersa  est  oleo,  et  totum  tus,  quod  super  similam  positum 
est,  adolebitque  illud  in  altari  sin  monimentum  odoris  suavissimi 
Domino;  J6  *reliquam  autem  partem  similae  comedet  Aaron  cum 
filiis  suis  absque  fermento  et  comedet  in  "loco  sancto  atrii  taberna- 
culi.  17  vIdeo  autem  non  fermentabitur,  ■'•'quia  pars  eius  in  Domini  of- 
fertur  incensum.  Sanctum  sanctorum  erit,  sicut  pro  peccato  atque  delic- 
to. 18  «Mares  tantum  stirpis  Aaron  comedent  illud.  aLegitimum  ac  sem- 
piternum  erit  in  generationibus  vestris  de  sacrificiis  Domini.  6Omnis 
qui  tetigerit  ilia  sanctificabitur. 

I9  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  20  cHaec  est  oblatio 
Aaron  et  filiorum  eius,  quam  offerre  debent  Domino  in  die  unctionis 
suae:  ddecimam  partem  ephi  offerent  similae  in  sacrificio  sempiterno 
medium  eius  mane  et  medium  eius  vespere,  21  eqUae  m  sartagine 
oleo  conspersa  frigetur.  Offeret  autem  earn  calidam  in  odorem  sua- 
vissimum  Domino  22  sacerdos,  qui  iure  patri  successerit,  et  /tota  cre- 
mabitur in  altari ;  23  omne  enim  sacrificium  sacerdotum  igne  consu- 
metur  nee  quisquam  comedet  ex  eo. 

24Locutus  est  autem  Dominus  ad  Moysen  dicens :  25Loquere  Aaron 
et  filiis  eius:  Ista  est  lex  ^hostiae  pro  peccato.  hln  loco  ubi  offertur 
holocaustum  immolabitur  coram  Domino :  ^sanctum  sanctorum  est. 
26  /Sacerdos  qui  offert  comedet  earn  fcin  loco  sancto,  in  atrio  taber- 
naculi.  27  *Quidquid  tetigerit  carnes  eius  sanctificabitur.  Si  de  san- 
guine illius  vestis  fuerit  adspersa,  lavabitur  in  loco  sancto.  28  >»Vas 
autem  fictile,  in  quo  cocta  est,  con  fringe  tur ;  quod  si  vas  aeneum 
fuerit,  defricabitur  et  lavabitur  aqua.  29  "Omnis  masculus  de  genere 
sacerdotali  vescetur  de  carnibus  eius,  °quia  sanctum  sanctorum  est. 
30  PHostia  enim,  quae  caeditur  pro  peccato,  cuius  sanguis  infertur  in 
tabernaculum  testimonii  ad  expiandum  in  sanctuario,  non  comedetur 
sed  comburetur  igni. 

7°Haec  quoque  lex  &hostiae  pro  delicto :   csancta  sanctorum  est, 
2  idcirco  dubi  immolabitur  holocaustum  mactabitur  et  victima  pro 


LIBER    LEVITICI 
5,  i6  — 7,  2 


if  2i,  31; 

[Nm  5,  7 


xcl.  i  Es  io,  19. 
y  v.  Ex  30,  13. 
z  cp.  6,  5. 

a  cp.  22,  14;  27, 13, i[ 

b  vr.  10.  L1M11  5,  7. 

c  cp.  4,  2. 

d  Nm  is,  29.  —  cf.  Lc  12,  48. 

e  vr.  15. 

/  1  Es  10,  2. 

a  Nm  s,  6. 

b  cp.  19,  11. 

c  Ex  22,  7,  10. 

d  (v.  Pro  24,   28;   26,   19). 

e  Ex  23,  4;  Dt  22,  1-3. 

/  cp.  19,  12 ;  Ex  22,  11. 

g  Ez  33,  15.  —  cf.  Ex  22,  1-9. 

A  Nm  s,   7.  —  cf.  cp.    5,    16; 

2  Rg  12,  6;  Lc  19,  8. 
i  cp.  s,  16. 
;cp.  s,  15.  18. 
k  v.  cp.  4,  26. 


I  cp.   16,  4;    Ez  44,    18.  —  v. 
Ex  28,  40-43. 

m  cp.  1,  16. 

n  cp.  16,  23;  Ez  42,  14;  44, 19. 

0  v.  cp.  4.  12. 


Pep.  3,  3,  9,   14. 
q  cf.  2  Es  10,  34. 

r  cp.  2,  1;  Nm  15,  4. 


j  cp.  2,  2,  9. 

t  cp.   2,  4,10;   Ez  44,  29.  —  cf. 
Ecli  45,  25,  26;   1  Cor  9,  13. 
u  vr.  26;  cp.  10,  12,  13. 

V  Cp.    2,    II. 

x  Nm  18,  9. 

y  vr.  25,  29;  cp.  2,  3;   7.  1. 

z  cp.  7,  2,  6;  Nm     18,  10. 

a  v.  cp.  3,  17. 

b  Ex  29,  37;  30,  29.  —  v.  cp. 

22,  1-7. 
c  Ex  29,  1,  2. 

d  cp.  s,  11;  Ex  16,  36. 
ecp.  2,  s;    7,  9. 


/Ex  29,  25. 


gv.  cp.  4,  1-35. 
Acp.  1,  3,  s,  11;  4,  24,  29,33; 
*  vr.  17,  29.  [7,  2. 

;  cp.  10,  17,  18;  Nm  18,  9,19; 

Ez  44,  27-29. 
k  vr.  16. 
I  vr.  18. 

»»cp.  11,  32,  33;    is,  12. 
n  cp.  7,  6;  Nm  18,  10  . 
ovr.  25. 
P  cp.  4,  5,   7,  11,   12,   18,  21; 

16,  27;    Heb   13,    11.  —  cf. 

vr.  26,  29;   cp.   10,   18. 
a  v.  cp.  s,  1-19;   6,  1-7. 
b  vr.  37. 
ccp.  6,  17,  25. 
icp.  6,  25. 


(6) 


81  — 


LIBER    LEVITICI 
7,3-8,5 


in  sacrificiis  offerendis  cuiuscumque  generis  ipsa  sint  (8-7,  21),  et  leges 
prohibentes  comestionem  adipis  et  sanguinis  (22-27)  et  definientes 
portionem,   quae  in  hostiis  pacificis   ad  sacerdotes  spectat  (28-38), 


e  cp.  3,  4  ,9,  io.  14-16;  4. 

9;  Ex  29,  13,  22. 
/  cp.  3,  4- 

g  cp.  6,  18,  29. 

h  vr.  1. 

*  cp.  6,  25,  26;   14,  13- 


;  cp.  1,  6. 

k  cp.    2,   3-10;    Nm    18,  9;   Ez 
44.  29. 


I  cp.  3,  1;  22,  21. 

m  cp.  22,  29. 

n  cp.  2,  4;  Nm  6,  15. 

0  Am  4.  5- 

p  Ex  29,  27,  28. 

g  Nm  18,  8,  ii,  19. 

f cp.  19,  6,  7;   22,  29,  30. 

s  cp.  22,  21. 

t  cp.  19,  7. 


«  cp.  is,  3;  22,  3. 
v  v.  Ex  30,  33. 


x  v.  cpp.   12;    13;    15. 

y  v.  cp.  11,  24-28. 

z  Ez  4,  14.  —  v.  cp.  11,  10-23. 


a  cp.  3,  17-  „    „ 

b  cd.  17.  is;  22,  8;  Ex  22,  31; 
Dt  14,  21;  Ez  4,  14;  44,  31 


c  Gn  9,  4;  cp.  3,  17;  17,  10-14. 

d  cp.  3,  1. 
ecp.  3,  3,  4.  9,  14. 
/  Ex  29,  24. 
£cp.  3,  5,  11,  16. 
h  cf.  cp.  9,  21;  Nm  6,  20;  Ecli 
7,  Z%. 

i  Ex  29,  28;  Nm  18,  18,  19. 


jv.  cp.  6,  9,  14,  25. 

k  vr.  1 . 

I  cp.  6,  20;  Ex  29, 

m  vr.  11. 

w.cp.  1,  2. 

1-32]  Ex  29,  1-34. 

a  v.  Ex  28,  2-4. 

b  v.  Ex  30,  24,  25. 


delicto ;  sanguis  eius  per  gyrum  altaris  fundetur.  3  Offerent  ex  ea 
caudam  et  eadipem  qui  operit  vitalia,  4  duos  renunculos  et  pingue- 
dinem  quae  iuxta  ilia  est,  reticulumque  iecoris  /cum  renunculis.  5  Et 
adolebit  ea  sacerdos  super  altare:  incensum  est  Domini  pro  delicto. 
6  ^Omnis  masculus  de  sacerdotali  genere  in  loco  sancto  vescetur  his 
carnibus,  Aquia  sanctum  sanctorum  est.  7  Sicut  pro  peccato  offertur 
hostia,  *ita  et  pro  delicto;  utriusque  hostiae  lex  una  erit.  Ad  sacer- 
dotem,  qui  earn  obtulerit,  pertinebit.  8  Sacerdos,  qui  offert  holocausti 
victimam,  habebit  ^'pellem  eius,  9  ket  omne  sacrificium  similae  quod 
coquitur  in  clibano  et  quidquid  in  craticula  vel  in  sartagine  praepa- 
ratur  eius  erit  sacerdotis  a  quo  offertur :  10  sive  oleo  conspersa  sive 
arida  fuerint,  cunctis  filiis  Aaron  mensura  aequa  per  singulos  dividetur. 

11  *Haec  est  lex  hostiae  pacificorum,  quae  offertur  Domino :  12  si 
mpro  gratiarum  actione  oblatio  fuerit,  offerent  panes  absque  fermento 
"conspersos  oleo  et  lagana  azyma  uncta  oleo  coctamque  similam  et 
collyridas  olei  admixtione  conspersas  13  °panes  quoque  fermentatos 
cum  hostia  gratiarum,  quae  immolatur  pro  pacificis ;  14  ex  quibus 
unus  Ppro  primitiis  offeretur  Domino,  et  «erit  sacerdotis  qui  fundet 
hostiae  sanguinem.  15rCuius  carnes  eadem  comedentur  die  nee  rema- 
nebit  ex  eis  quidquam  usque  mane.  16  *Si  voto  vel  sponte  quispiam 
obtulerit  hostiam,  *eadem  similiter  edetur  die;  sed  et  si  quid  in  cra- 
stinum  remanserit,  vesci  licitum  est;  J7  quidquid  autem  tertius  inve- 
nerit  dies  ignis  absumet. 

18  Si  quis  de  carnibus  victimae  pacificorum  die  tertio  comederit, 
irrita  tiet  oblatio  nee  proderit  offerenti;  quin  potius  quaecumque 
anima  tali  se  edulio  "contaminaverit  praevaricationis  rea  erit.  19Caro, 
quae  aliquid  tetigerit  immundum,  non  comedetur  sed  comburetur 
igni;  qui  fuerit  mundus  vescetur  ex  ea.  20  vAnima  polluta,  quae  ederit 
de  carnibus  hostiae  paclncorum,  quae  oblata  est  Domino,  peribit  de 
populis  suis;  21  et  quat  cetigerit  immunditiam  ^hominis  vel  ^iumenti 
sive  *omnis  rei,  quae  polluere  potest,  et  comederit  de  huiuscemodi 
carnibus,  interibit  de  populis  suis. 

22  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  23  Loquere  filiis 
Israel :  aAdipem  ovis  et  bovis  et  caprae  non  comedetis.  24  bAdipem 
cadaveris  morticini  et  eius  animalis,  quod  a  bestia  captum  est,  habe- 
bitis  in  varios  usus.  25  Si  quis  adipem,  qui  offerri  debet  in  incensum 
Domini,  comederit,  peribit  de  populo  suo.  26  Sanguinem  quoque 
omnis  animalis  non  sumetis  in  cibo  tam  de  avibus  quam  de  pecoribus. 
27  cOmnis  anima,  quae  ederit  sanguinem,  peribit  de  populis  suis. 

28  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  29  Loquere  filiis 
Israel  dicens :  ^Qui  offert  victimam  pacificorum  Domino  offerat  simul 
et  sacrificium,  id  est  libamenta  eius.  30  eTenebit  manibus  adipem 
hostiae  et  pectusculum;  /cumque  ambo  oblata  Domino  consecraverit, 
tradet  sacerdoti,  31  ^ qui  adolebit  adipem  super  altare ;  pectusculum 
autem  erit  Aaron  et  filiorum  eius.  32  /lArmus  quoque  dexter  de  paci- 
ficorum hostiis  cedet  in  primitias  sacerdotis.  33  Qui  obtulerit  san- 
guinem et  adipem  filiorum  Aaron,  ipse  habebit  et  armum  dextrum 
in  portione  sua ;  34  *pectusculum  enim  elevationis  et  armum  separa- 
tions tuli  a  filiis  Israel  de  hostiis  eorum  pacificis  et  dedi  Aaron 
sacerdoti  et  filiis  eius  lege  perpetua  ab  omni  populo  Israel. 

25  Haec  est  unctio  Aaron  et  filiorum  eius  in  caeremoniis  Domini, 
die  qua  obtulit  eos  Moyses,  ut  sacerdotio  fungerentur ;  36  et  quae 
praecepit  eis  dari  Dominus  a  filiis  Israel  religione  perpetua  in  gene- 
rationibus  suis. 

37  Ista  est  flex  holocausti  et  sacrificii  pro  peccato  atque  fcdelicto  et 
pro  *consecratione  et  wpacificorum  victimis,  38  quam  constituit  Do- 
minus Moysi  in  monte  Sinai,  quando  mandavit  filiis  Israel  nut  offer- 
rent  oblationes  suas  Domino  in  deserto  Sinai. 

8  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Tolle  Aaron  cum 
filiis  suis,  avestes  eorum  et  &unctionis  oleum,  vitulum  pro  peccato 
duos  arietes,  canistrum  cum  azymis,  3  et  congregabis  omnem  coetum 
ad  ostium  tabernaculi. 

4Fecit  Moyses  ut  Dominus  imperaverat;  congregataque  omni  turba 
ante  fores  tabernaculi,     6  ait :   Iste  est  sermo  quem  iussit  Dominus 


82 


descriptio  consecrationis  sacerdotalis ,  quae  constat  vesti- 
tura,  unctione  (8,  1-13)  et  triplici  sacrificio  (14-22):  qulbus  omnibus 
peractis,    post    septiduam    commorationem    in    tabernaculo    (33-36), 


LIBER    LEVITICI 
8,  6  —  9,  4 


fieri.  6  Statimque  obtulit  Aaron  et  filios  eius ;  ccumque  lavisset  eos, 
7  vestivit  pontificem  dsubucula  linea  accingens  eum  balteo  et  induens 
eum  tunica  hyacinthina  et  desuper  umerale  imposuit,  8  quod  adstrin- 
gens  cingulo  aptavit  rationali,  in  quo  erat  edoctrina  et  Veritas. 
9  Cidari  quoque  texit  caput  et  super  earn  contra  frontem  posuit 
naminam  auream  consecratam  in  sanctificatione,  ^sicut  praeceperat 
ei  Dominus.  10  Tulit  et  7tunctionis  oleum,  quo  linivit  tabernaculum 
cum  omni  supellectili  sua.  n  Cumque  sanctificans  adspersisset  altare 
septem  vicibus,  unxit  illud  et  omnia  vasa  eius,  labrumque  cum  basi 
sua  sanctificavit  oleo.  12  *Quod  fundens  super  caput  Aaron  unxit  eum 
et  conseoravit;  13  filios  quoque  eius  oblatos  vestivit  tunicis  lineis  et 
cinxit  balteis  imposuitque  mitras,  ut  iusserat  Dominus. 

14  Obtulit  et  vitulum  5pro  peccato;  cumque  super  caput  eius  po- 
suisset  Aaron  et  filii  eius  manus  suas,  15  immolavit  eum  fchauriens 
sanguinem,  et  tincto  digito  tetigit  cornua  altaris  per  gyrum;  quo 
expiato  et  sanctificato,  fudit  reliquum  sanguinem  ad  fundamenta  eius. 
16  *Adipem  vero,  qui  erat  super  vitalia,  et  reticulum  iecoris  duosque 
renunculos  cum  arvinulis  suis  adolevit  super  altare,  17  vitulum  cum 
pelle  et  carnibus  et  fimo  cremans  extra  castra,  wsicut  praeceperat 
Dominus.  18  nObtulit  et  arietem  in  °holocaustum,  super  cuius  caput 
cum  imposuissent  Aaron  et  filii  eius  manus  suas,  l&  immolavit  eum 
et  fudit  sanguinem  eius  per  circuitum  altaris.  20  Ipsumque  arietem 
in  frusta  concidens  Pcaput  eius  et  artus  et  adipem  adolevit  igni, 
21  lotis  prius  intestinis  et  pedibus,  totumque  simul  arietem  incendit 
super  altare,  eo  quod  esset  holocaustum  suavissimi  odoris  Domino, 
sicut  praeceperat  ei. 

22  Obtulit  et  arietem  secundum  in  ?consecratione  sacerdotum ;  po- 
sueruntque  super  caput  eius  Aaron  et  filii  eius  manus  suas.  23  Quem 
cum  immolasset  Moyses,  sumens  de  sanguine  eius  tetigit  rextremum 
auriculae  dextrae  Aaron  et  pollicem  manus  eius  dextrae  similiter  et 
pedis.  24  Obtulit  et  filios  Aaron ;  cumque  de  sanguine  arietis  immolati 
tetigisset  extremum  auriculae  singulorum  dextrae  et  pollices  manus 
ac  pedis  dextri,  reliquum  fudit  super  altare  per  circuitum ;  25  adipem 
vero  et  caudam  omnemque  pinguedinem,  quae  operit  intestina,  reti- 
culumque  iecoris  et  duos  renes  cum  adipibus  suis  et  armo  dextro 
separavit.  26  Tollens  autem  de  canistro  azymorum,  quod  erat  coram 
Domino,  panem  absque  fermento  et  collyridam  conspersam  oleo  laga- 
numque  posuit  super  adipes  et  armum  dextrum  2?  tradens  simul 
omnia  Aaron  et  filiis  eius.  Qui,  postquam  levaverunt  ea  coram  Do- 
mino, 28  rursum  suscepta  de  manibus  eorum  adolevit  super  altare 
holocausti,  eo  quod  consecrationis  esset  oblatio  in  odorem  suavitatis 
sacrificii  Domino.  2»  Tulitque  pectusculum  elevans  illud  coram  Do- 
mino de  ariete  consecrationis  in  partem  suam,  sicut  praeceperat  ei 
Dominus.  30  sAdsumensque  unguentum  et  sanguinem  qui  erat  in  altari 
adspersit  super  Aaron  et  vestimenta  eius  et  super  filios  illius  ac  ve- 
stes  eorum. 

31  Cumque  sanctificasset  eos  in  vestitu  suo,  praecepit  eis  dicens : 
Coquite  carnes  ante  fores  tabernaculi  et  ibi  comedite  eas,  panes 
quoque  consecrationis  edite,  qui  positi  sunt  in  canistro,  sicut  praece- 
pit mihi  Dominus  dicens :  *  Aaron  et  filii  eius  comedent  eos ;  32  quid- 
quid  autem  reliquum  fuerit  de  came  et  panibus,  ignis  absumet. 
33  De  ostio  quoque  tabernaculi  non  exibitis  septem  diebus,  usque  ad 
diem  quo  complebitur  tempus  consecrationis  vestrae;  "septem  enim 
diebus  finitur  consecratio,  34  sicut  et  impraesentiarum  factum  est,  ut 
ritus  sacrificii  compleretur.  35  Die  ac  nocte  manebitis  in  tabernaculo 
vobservantes  custodias  Domini,  ne  moriamini:  sic  enim  mihi  prae- 
ceptum  est.  36  Feceruntque  Aaron  et  filii  eius  cuncta  quae  locutus 
est  Dominus  per  manum  Moysi. 

9°Facto  autem  octavo  die,  vocavit  Moyses  Aaron  et  filios  eius  ac 
maiores  natu  Israel  dixitque  ad  Aaron :  2  &Tolle  de  armento  vitu- 
lum pro  peccato  et  carietem  in  holocaustum  utrumque  immaculatum, 
et  offer  illos  coram  Domino.  3  Et  ad  filios  Israel  loqueris:  dTollite 
hircum  pro  peccato  et  vitulum  atque  agnum  anniculos  et  sine  macula 
in  holocaustum,     4  bovem  et  arietem  pro  pacificis,  et  immolate  eos 


c  Ex  40,  12,  13. 

7-9]  Ecli  45,  9-14. 
a  Ex  28,  4. 

e  v.  Ex  28,  30. 

/Ex  39,  29. 

g  cp.  ii,  12;  Ex  28,  36,  37. 

ft  v.  Ex  30,  25-29. 


i  cp.  11, 10;  Ex  30,31;  Ps  132 
2;   Ecli  45,   18. 


jEz  43,  19 

b   7; 
ieb  9,  22 

/cp.  3,  4;  4,  8 


k  cp.  4,   7;   Ez  43,  20,  26. 
cf.  H(' 


m  cp.  4,  11,  12, 

»vr.  2. 

o  cp.  1,  10-13. 

0cp.  i,  8. 


tfcp.  7,  37. 

fv.  cp.  14,  14-17. 


28]v.  Ex  24,  4,  5. 


s  Ex  30,  30;   Nm  3,  3. 


t  cp.  24,  9;  Ex  19,  31. 


u  Ez  43,  15,  16. 


v  Nm  3,  7;   9,   19;    Dt  11,  1; 
3  Rg  2,  3;  Zc  3,  7. 

a  Ez  43,  27.  —  cf.  cp.  7,  33. 
b  cp.  4,  3;  8,  14;  Ex  29,  1. 
ccp.  8,  18. 
d  cp.  4,  23.  —  cf.  1  Es  6,  17. 


—  83 


LIBER    LEVITICI 
9,5_10,i3 


evr.  17;  cp.  2,  4. 

/  vr.  6,  23;  Ex  29,  43. 


Fcp.  4,  3;  Heb  5,  1-3;   7,  27; 
A  cp.  16,  6,  ii,  15.  L9,  7- 

i  cp.  4,  16,  20. 


jcp.  4.  6;  8,  15. 
k  v.  cp.  4,  6. 
/cp.  8,  16. 
m  cp.  4,  8-12. 
n  cp.  4,  11;  8,  17. 

0  cp.  1,  n-13;  8,  19. 
p  cp.  8,  20. 

g  cp.  8,  21. 

r  vr.  3,  7;  Heb  2,  17;  5,  3. 

v.  cp.  6,  26. 
5  vr.  4;  cp.  2,  1,  2. 
t  Ex  29,  38,  39. 
u  cp.  3,  1,  12,  16. 


V  cp.  3,  S.  16. 

*  Ex  29,  24,   26.  —  v.  cp.   7, 


30-34. 
y  cf.  Lc 


,c  24,  50. 
z  Dt  ax,  5.  —  v.  Nm  6,  23,  24. 
a  vr.  4,  6;  Ex  40,  32. —  cf.  Nm 

14,  10;  16,  19,  42;  20,  6  etc. 
b  cf .  Nm  14,  10;   16,  19;  Jd  6, 

ax:  13,  19,  20;  3  Rg  18,  38; 

1  Par  ax,  26;  2  Par  7,  1;  2 
ccf.  1Es3.11.  [Mc  2, 10,11. 
d  cf .  3  Rg  18,  39;  2  Par  7,  3. 
a  cp.  16, 1 ;  Ex  6, 23 ;  28, 1 ;  Nm 

3,  4;  26,  61;  1  Par  24,  a. 
Z>  cf.  Nm  16,  17. 
c  Ex  30,  9. 
d  cp.  9,  24;  Nm  16,  35.  —  cf. 

2  Rg  6,  7. 

e  cp.  21,   17,  21.  —  cf.  Is  52, 

4   11;   1  Pt  4,  17. 

/Ez  28,  22. 

£cf.  Ps  38,  10. 

n  Ex  6,  18,  22;  Nm  3,  19,  30. 

i  cf.  Ac  5,  6,  9,  10. 

;  v.  Gn  13,  8. 

/  cp.  13,  45;  ax,  10;  Ez  24,  16, 

mNm   1,   53;    16,  22,  46;    18, 

5;  Js  7,  1;  22,  18,  20. 
n  cp.   21,   13. 
0  cp.  8,  30. 


Aaron  et  filli  sollemnem  victimam  Utantes  igne  caelitus  immisso  a 
Deo  coram  universo  populo  honestantur  (9,  1-24);  inter itu  vero 
Nadab  et  Abiu  (10,  1-7),  necnon  nonnullis  praeceptis  datis,  monentur 


pEz  44,  ai.  —  cf.  Nm  6 
20;  . 
Tt  i,  7 


20;  Lc  1, 


Tm  3 


1   6«  o3' 
,  3,  8; 


q  cp.   11,  47;    20,   25;   Ez  22, 

26;  44,  23 
r  cp.  14,  57;  Dt  17,  10-12:  24, 

8;  2  Es  8,  2,  8,  9;  Ech  45, 

21;  Ag  2,12. —  cf.Jr  18,  18; 

Ml  2.  7:  Mt  23,  2-7;  28,  20. 
77]  *  cf.  Cat  ech.  R.  II  7,  5. 
5  cp.  6,  16. 

tv.  cp.  6,  17. 
u  cp.  2,  3;  6,  16. 


coram  Domino;  in  sacrificio  singulorum  esimilam  conspersam  oleo 
offerentes ;  /hodie  enim  Dominus  apparebit  vobis.  5  Tulerunt  ergo 
cuncta  quae  iusserat  Moyses  ad  ostium  tabernaculi;  ubi,  cum  omnis 
multitudo  adstaret,  6  ait  Moyses :  Iste  est  sermo  quern  praecepit  Do- 
minus :  facite  et  apparebit  vobis  gloria  eius.  7  Lt  dixit  ad  Aaron : 
Accede  ad  altare  et  ^immola  pro  peccato  tuo,  offer  holocaustum  et 
Meprecare  pro  te  et  pro  populo;  cumque  %iactaveris  hostiam  po- 
puli,  ora  pro  eo,  sicut  praecepit  Dominus. 

8  Statimque  Aaron  accedens  ad  altare  immolavit  vitulum  pro  pec- 
cato suo,  9  ^'cuius  sanguinem  obtulerunt  ei  filii  sui;  in  quo  tingens 
digitum   fctetigit   cornua   altaris   et    fudit   residuum    ad    basim   eius. 

10  'Adipemque  et  renunculos  ac  reticulum  iecoris,  quae  sunt  pro 
peccato,  adolevit  super  altare,  msicut  praeceperat  Dominus  Moysi; 

11  ncarnes  vero  et  pellem  eius  extra  castra  combussit  igni.  12  Immola- 
vit et  holocausti  victimam,  obtuleruntque  ei  filii  sui  sanguinem  eius, 
°quem  fudit  per  altaris  circuitum.  I3  Plpsam  etiam  hostiam  in  frusta 
concisam  cum  capite  et  membris  singulis  obtulerunt;  quae  omnia 
super  altare  cremavit  igni,    14  tflotis  aqua  prius  intestinis  et  pedibus. 

15  rEt  pro  peccato  populi  offerens  mactavit  hircum ;  expiatoque  al- 
tari,  16fecit  holocaustum  17addens  in  ssacrificio  libamenta,  quae  pari- 
ter  offeruntur,  et  adolens  ea  super  altare  'absque  caeremoniis  holccau- 
sti  matutini.  18  Immolavit  et  bovem  atque  arietem  "hostias  pacificas 
populi,  obtuleruntque  ei  filii  sui  sanguinem,  quern  fudit  super  aitare 
in  circuitum ;  19  adipem  autem  bovis  et  caudam  arietis  renunculosque 
cum  adipibus  suis  et  reticulum  iecoris  20  posuerunt  super  pectora ; 
cumque  vcremati  essent  adipes  super  altare,  21  pectora  eorum  et 
armos  dextros  separavit  Aaron  ^elevans  coram  Domino,  sicut  prae- 
ceperat Moyses.  22  Et  ^extendens  manus  ad  populum  2benedixit  ei. 
Sicque,  completis  hostiis  pro  peccato  et  holocaustis  et  pacificis,  de- 
scendit.  23  Ingressi  autem  Moyses  et  Aaron  in  tabernaculum  testi- 
monii  et  deinceps  egressi  benedixerunt  populo.  °Apparuitque  gloria 
Domini  omni  multitudini ;  24  et  becce  egressus  ignis  a  Domino  devo- 
ravit  holocaustum  et  adipes,  qui  erant  super  altare.  Quod  cum  vidis- 
sent  turbae,  claudaverunt  Dominum  druentes  in  facies  suas. 
1  A  Arreptisque  aNadab  et  Abiu  filii  Aaron  bturibulis,  posuerunt 
1  v  ignem  et  incensum  desuper  offerentes  coram  Domino  ignem 
calienum,  quod  eis  praeceptum  non  erat.  2  dEgressusque  ignis  a  Do- 
mino devoravit  eos  et  mortui  sunt  coram  Domino.  3  Dixitque  Moyses 
ad  Aaron :  Hoc  est  quod  locutus  est  Dominus :  Sanctificabor  in  iis 
equi  appropinquant  mihi,  et  in  conspectu  omnis  populi  /glorificabor. 
Quod  audiens  ^tacuit  Aaron.  4  Vocatis  autem  Moyses  ''Misaele  et 
Elisaphan  filiis  Oziel  patrui  Aaron,  ait  ad  eos:  Ite  et  Hollite  -'fratres 
vestros  de  conspectu  sanctuarii,  et  asportate  extra  castra.  5  Confe- 
stimque  pergentes  tulerunt  eos,  sicut  iacebant,  vestitos  lineis  tunicis 
et  eiecerunt  foras,  ut  sibi  fuerat  imperatum. 

6  Locutusque  est  Moyses  ad  Aaron  et  ad  Eleazar  et  Ithamar  filios 
eius:  'Capita  vestra  nolite  nudare  et  vestimenta  nolite  scindere,  ne 
forte  moriamini,  et  msuper  omnem  coetum  oriatur  indignatio.  Fratres 
vestri  et  omnis  domus  Israel  plangant  incendium  quod  Dominus 
suscitavit,  7  u\os  autem  non  egrediemini  fores  tabernaculi,  alioquin 
peribitis;  °oleum  quippe  sanctae  unctionis  est  super  vos.  Qui  fecerunt 
omnia  iuxta  praeceptum  Moysi. 

8  Dixit  quoque  Dominus  ad  Aaron :  9  PVinum  et  omne  quod  ine- 
briare  potest  non  bibetis  tu  et  filii  tui,  quando  intratis  in  taber- 
naculum testimonii,  ne  moriamini;  quia  praeceptum  sempiternum  est 
in  generationes  vestras.  10  Et  ut  Ghabeatis  scientiam  discernendi  inter 
sanctum  et  profanum,  inter  pollutum  et  mundum,  n  rdoceatisque 
filios  Israel  omnia  legitima  mea,  quae  locutus  est  Dominus  ad  eos 
per  manum  Moysi. 

12  Locutusque  est  Moyses  ad  Aaron  et  ad  Eleazar  et  Ithamar  filios 
eius  qui  erant  residui:  Tollite  ssacrificium,  quod  remansit  de  obla- 
tione  Domini,  et  comedite  illud  absque  fermento  iuxta  altare,  quia 
'sanctum  sanctorum  est.  13  Comedetis  autem  in  loco  sancto,  quod 
datum  est  tibi  et  filiis  tuis  de  oblationibus  Domini,  wsicut  praeceptum 


84 


quam  accurate  et  sancte  sacerdotio  fungi  debeant  (8-20). 

2. Da  munditla  et  sanctitate  legali  In  popolo  Dei  requisitis  (11, 1-27, 34).  A)  Munditia 

violatur :   a)   esu    carnium    animalium,  quae   sive   quadrupedia, 


LIBER    LEVITICI 
10,14  —  11,32 


est  mihi.  14  vPectusculum  quoque,  quod  oblatum  est,  et  armum,  qui 
separatus  est,  edetis  in  loco  mundissimo  tu  et  filii  tui  et  filiae  tuae 
tecum;  tibi  enim  ac  liberis  tuis  reposita  sunt  de  hostiis  salutaribus 
nliorum  Israel;  15^0  quod  armum  et  pectus  et  adipes,  qui  cre- 
mantur  in  altari,  elevaverunt  coram  Domino,  et  pertineant  ad  te  et 
ad  filios  tuos  lege  perpetua,  sicut  praecepit  Dominus. 

162/Inter  haec  hircum,  qui  oblatus  fuerat  pro  peccato,  cum  quaereret 
Moyses,  exustum  repperit;  iratusque  contra  Eleazar  et  Ithamar,  filios 
Aaron  qui  remanserant,  ait :  17  £Cur  non  comedistis  hostiam  pro  pec- 
cato in  loco  sancto,  quae  sancta  sanctorum  est  et  data  vobis  ut  por- 
tetis  iniquitatem  multitudinis  et  rogetis  pro  ea  in  conspectu  Domini, 

18  praesertim  acum  de  sanguine  illius  non  sit  illatum  intra  sane  La,  et 
comedere  debueritis  earn  in  sanctuario,  bsicut  praeceptum  est  mihi? 

19  Respondit  Aaron :  cOblata  est  hodie  victima  pro  peccato  et  holo- 
caustum  coram  Domino;  mihi  autem  accidit,  quod  vides.  Quomodo 
potui  comedere  earn  aut  dplacere  Domino  in  caeremoniis  mente  lu- 
gubri  ?     20  Quod  cum  audisset  Moyses,  recepit  satisfactionem. 

ULocutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  2  Dicite 
filiis  Israel :  aHaec  sunt  animalia,  quae  comedere  debetis  de  cunc- 
tis  animantibus  terrae.  3  Omne,  quod  habet  divisam  ungulam  et  ru- 
minat  in  pecoribus,  comedetis.  4  Quidquid  autem  ruminat  quidem 
et  habet  ungulam,  sed  non  dividit  earn,  sicut  camelus  et  cetera,  non 
comedetis  illud  et  inter  immunda  reputabitis.  5  ^Choerogryllus,  qui 
ruminat  ungulamque  non  dividit,  immundus  est;  6  lepus  quoque, 
nam  et  ipse  ruminat,  sed  ungulam  non  dividit,  7  et  csus  qui,  cum 
ungulam  dividat,  non  ruminat :  8  horum  carnibus  non  vescemini  nee 
cadavera  contingetis,  quia  immunda  sunt  vobis. 

9  Haec  sunt  quae  gignuntur  in  aquis  et  vesci  licitum  est :  omne 
quod  habet  pinnulas  et  squamas,  tam  in  mari  quam  in  fluminibus 
et  stagnis,  comedetis.  10  Quidquid  autem  pinnulas  et  squamas  non 
habet  eorum,  quae  in  aquis  moventur  et  vivunt,  dabominabile  vobis 
11  exsecrandumque  erit:  carnes  eorum  non  comedetis  et  morticina 
vitabitis.  12  Cuncta,  quae  non  habent  pinnulas  et  squamas  in  aquis, 
polluta  erunt. 

13  Haec  sunt  quae  de  avibus  comedere  non  debetis,  et  vitanda  sunt 
vobis :  eaquilam  et  gryphem  et  haliaeetum  14et  /milvum  ac  0 vulturem 
iuxta  genus  suum    15  et  omne  corvini  generis  in  similitudinem  suam, 

16  struthionem  et  noctuam  et  larum  et  ,laccipitrem  iuxta  genus  suum, 

17  ibubonem  et  mergulum  et  J'ibin  18  et  cygnum  et  fconocrotalum  et 
porphyrionem,  19  'herodionem  et  charadrion  iuxta  genus  suum,  upu- 
pam  quoque  et  mvespertilionem. 

29  Omne  de  volucribus,  quod  graditur  super  quattuor  pedes,  abo- 
minabile  erit  vobis.  15  Quidquid  autem  ambulat  quidem  super  quat- 
tuor pedes,  sed  habet  longiora  retro  crura,  per  quae  salit  super  terram, 
22  comedere  debetis,  ut  est  bruchus  in  genere  suo  et  attacus  atque 
ophiomachus  ac  nlocusta,  singula  iuxta  genus  suum.  23Quidquid  autem 
ex  volucribus  quattuor  tantum  habet  pedes,  exsecrabile  erit  vobis; 
24  et  °quicumque  morticina  eorum  tetigerit  polluetur  et  Perit  immun- 
dus usque  ad  vesperum;  25  et  si  necesse  fuerit  ut  portet  quidpiam  ho- 
rum mortuum,  «lavabit  vestimenta  sua  et  immundus  erit  usque  ad 
occasum  solis. 

26  Omne  animal,  quod  habet  quidem  ungulam  sed  non  dividit  earn 
nee  ruminat,  immundum  erit,  et  qui  tetigerit  illud  contaminabitur. 
27  Quod  ambulat  super  manus  ex  cunctis  animantibus  quae  incedunt 
quadrupedia  immundum  erit;  qui  tetigerit  morticina  eorum  polluetur 
usque  ad  vesperum.  28  Et  qui  portaverit  huiuscemodi  cadavera  lava- 
bit  vestimenta  sua,  et  immundus  erit  usque  ad  vesperum ;  quia  omnia 
haec  immunda  sunt  vobis. 

29  Haec  quoque  inter  polluta  reputabuntur  de  his  quae  moventur 
in  terra:  mustela  et  rmus  et  crocodilus,  singula  iuxta  genus  suum, 
30  mygale  et  chamaeleon  et  stellio  et  lacerta  et  stalpa ;  31  omnia  haec 
immunda  sunt.  Qui  tetigerit  morticina  eorum  immundus  erit  usque 
ad  vesperum ;  32  et  super  quod  ceciderit  quidquam  de  morticinis  eo- 
rum polluetur  tam  vas  ligneum  et  vestimentum  quam  pelles  et  cilicia; 


v  cp.  7,  31,  34;  Ex  29,  24,  26, 
27;  Nm  18,  11. 


xcp.  7.  31-34. 

yep.  9,  3,  15;  2  Mc  2,  11. 
2  cp.  6,  26,  29. 


a  cf  .cp.  6,  30. 
b  cp.  6,  26. 
c  cp.  9,  8,  12. 

djr  6,  20;  14,  12;  Os  9,  4; 
Ml  1,  10,  13;  2,  13. 

1-47]  Dt  14,  3-20. 

0  cf .  Gn  7,  2;  Mt  15,  11,  20; 
Mr  7,  2,  15,  18;  Ac  10, 
12-15;  ii»  6-9;  Rm  14,  14, 
17;  1  Cor  8,  8;  Col  2,  16, 
21;  Heb  9,  9,  10. 

b  (Ps  103.  18;  Pro  30,  26). 

c  cf .  Is  65,  4;  66,  3,  17;  2  Mc 
6,  18-20;  7.  1. 


ejb  39.  27;    Pro  30,   17;   Mic 
16;  Mt  24,  28;  Lc  17,  37. 


/If  34,  IS- 
iJb  28,  7. 
n  Jb  39,  26. 
1*  (Ps  101, 


...  .01,  7). 
;  (Is  34,  ii)- 
k  Is  34, 1 1 ;  Sph  2 ,  14  ( ;  Ps  101 , 
JPs  103,  17.  7)- 

m  Is  2,  20. 


n  Ex  10,  4;  Jl  1,  4.  —  cf.  Mt 
3,  4;  Mr  1,  6. 

ocp.  5,  2. 

p  vr.  40;  cp.  14,  46. 

qcp.  13,  6,  34;  14,  8,  9,  47; 
IS.  S  etc.;  16.  26,  28;  17, 
15;  Nm  19,  10;  31,  24. 


r  1  Rg  S,  6.  —  cf.  Is  66,  17. 
s  Is  2,  20. 


85 


LIBER    LEVITICI 
ll,33_13,io 


sive  volatilia,  sive  aquatilia,  sive  reptilia  sint,  immundis  ac- 
censentur  (11,  1-47);  b)  puerperio ,  cuius  immundities  diu- 
turnior  est  post  partum  filiae  (12,  1-8);  c)  lepra,  de  qua  plura  tra- 


f Cp.    IS,    12. 

«  cp.  6,  28;  15,  12. 


v  cp.  17,  15;  22,  8;  Dt  14,  21; 
Ez  4,  14;  44,  31. 

x  cf.  vr.  29. 


y  cp.  20,  25. 

z  (all)  1  Pt  1,  16.  —  cp.  19,  2; 

20,   7,  26  etc.  —  cf.  Mt  5, 

48;   1  Th  4,  7. 
a  Ex  6,  7.  —  cf.  cp.  20,  24,  26. 


b  vr. 
c  vr. 
</vr. 
r,  vr. 
/  cp. 

!-*] 

B. 

a  Lc 
6  cp. 
c  Gn 
Jo 
dcf. 


2-8. 
13-20. 
9-12. 
29-45- 
10,    10. 

2  L.   et  3  L. 

M.  V  .  —  v. 


15,   19. 

17.  12;  Lc 
7,  22,  23. 
Bar  6,  28. 


in  fs.  Purif. 
Ex  13,  1. 


59; 


e  Lc  2 ,  22. 

/cf.   1   Rg 
2cp.  5,  7. 


21,   22. 


A  cp.  1,  14;   5,  11;  Lc  2,  24. 

/  vr.  6. 
;cp.  4,  26. 

a  cp.   14,   56. 

b  Dt  24,  8.  —  cf.  Dt  17,  8,  9. 

c  cf.  cp.  14,  37. 


d  v.  cp.  ii,  25;   14,  8. 


e  cf.  Nm  12,   10,   12;   4   Rg  5, 
27:   15,  5;  2  Par  26,  20,  21. 


et  in  quocumque  fit  opus,  ftingentur  aqua  et  polluta  erunt  usque  ad 
vesperum,  et  sic  postea  mundabuntur;  33  vas  autem  fictile,  in  quod 
horum  quidquam  intro  ceciderit,  polluetur  et  "idcirco  frangendum  est. 
34  Omnis  cibus,  quem  comedetis,  si  fusa  fuerit  super  eum  aqua,  im- 
mundus  erit,  et  omne  liquens,  quod  bibitur  de  universo  vase,  immun- 
dum  erit.  35  Et  quidquid  de  morticinis  huiuscemodi  ceciderit  super 
illud  immundum  erit:  sive  clibani  sive  chytropodes  destruentur  et 
immundi  erunt.  36  Fontes  vero  et  cisternae  et  omnis  aquarum  congre- 
gatio  munda  erit.  Qui  morticinum  eorum  tetigerit  polluetur.  37Si  ceci- 
derit super  sementem,  non  polluet  earn.  38  Si  autem  quispiam  aqua 
sementem  perfuderit  et  postea  morticinis  tacta  fuerit,  ilico  polluetur. 

39  Si  mortuum  fuerit  animal,  quod  licet  vobis  comedere,  qui  cada- 
ver eius  tetigerit  immundus  erit  usque  ad  vesperum,  40  et  vqui  come- 
derit  ex  eo  quippiam  sive  portaverit,  lavabit  vestimenta  sua  et  immun- 
dus erit  usque  ad  vesperum. 

41  ^Omne  quod  reptat  super  terram  abominabile  erit,  nee  adsu- 
metur  in  cibum.  42  Quidquid  super  pectus  quadrupes  graditur  et 
multos  habet  pedes,  sive  per  humum  trahitur,  non  comedetis,  quia 
abominabile  est. 

43  i/Nolite  contaminare  animas  vestras  nee  tangatis  quidquam  eo- 
rum ne  immundi  sitis.  44  Ego  enim  sum  Dominus  Deus  vester :  -san- 
cti  estote,  quia  ego  sanctus  sum.  Ne  polluatis  animas  vestras  in  omni 
reptili,  quod  movetur  super  terram.  45  aEgo  enim  sum  Dominus,  qui 
eduxi  vos  de  terra  Aegypti,  ut  essem  vobis  in  Deum.  2Sancti  eritis, 
quia  ego  sanctus  sum. 

46Ista  est  lex  banimantium  ac  cvolucrum  et  domnis  animae  viventis, 
quae  movetur  in  aqua  et  ereptat  in  terra;  47  ut  Mifferentias  noveritis 
mundi  et  immundi,  et  sciatis  quid  comedere  et  quid  respuere  debeatis. 

1J  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2Loquere  riliis  Israel 
L  et  dices  ad  eos:  Mulier,  si,  suscepto  semine,  pepererit  masculum, 
aimmunda  erit  septem  diebus  iuxta  dies  ^separationis  menstruae, 
3  et  cdie  octavo  circumcidetur  infantulus ;  4  ipsa  vero  triginta  tribus 
diebus  manebit  in  sanguine  purificationis  suae.  ^Omne  sanctum  non 
tanget  nee  ingredietur  in  sanctuarium,  donee  impleantur  dies  puri- 
ficationis suae. 

5  Sin  autem  feminam  pepererit,  immunda  erit  duabus  hebdomadi- 
bus  iuxta  ritum  fluxus  menstrui,  et  sexaginta  sex  diebus  manebit  in 
sanguine  purificationis  suae. 

6  eCumque  expleti  fuerint  dies  purificationis  suae  pro  filio  sive  pro 
filia,  deferet  ^agnum  anniculum  in  holocaustum  et  ^pullum  columbae 
sive  turlurem  pro  peccato  ad  ostium  tabernaculi  testimonii,  et  tradet 
sacerdoti,  7  qui  offeret  ilia  coram  Domino  et  orabit  pro  ea,  et  sic 
mundabitur  a  profiuvio  sanguinis  sui. 

Ista  est  lex  parientis  masculum  aut  feminam.  8  Quod  si  non  inve- 
nerit  manus  eius  nee  potuerit  offerre  agnum,  sumet  7lduos  turtures 
vel  duos  pullos  columbarum,  'unum  in  holocaustum  et  alteram  pro 
peccato ;  'orabitque  pro  ea  sacerdos,  et  sic  mundabitur. 
1  ^  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens:  2  Homo, 
lO  in  cuius  cute  et  carne  ortus  fuerit  cdiversus  color  sive  pustula 
aut  quasi  lucens  quippiam,  id  est  plaga  leprae,  badducetur  ad  Aaron 
sacerdotem  vel  ad  unum  quemlibet  filiorum  eius.  3  Qui  cum  viderit 
lepram  in  cute  et  pilos  in  album  mutatos  colorem  ipsamque  speciem 
leprae  chumiliorem  cute  et  carne  reliqua;  plaga  leprae  est,  et  ad 
arbitrium  eius  separabitur.  4  Sin  autem  lucens  candor  fuerit  in  cute 
nee  humilior  carne  reliqua  et  pili  coloris  pristini,  recludet  eum  sa- 
cerdos septem  diebus,  5  et  considerabit  die  septimo  et,  siquidem  lepra 
ultra  non  creverit  nee  transient  in  cute  priores  terminos,  rursum  re- 
cludet eum  septem  diebus  aliis,  6  et  die  septimo  contemplabitur :  si 
obscurior  fuerit  lepra  et  non  creverit  in  cute,  mundabit  eum,  quia 
scabies  est :  dlavabitque  homo  vestimenta  sua  et  mundus  erit.  7  Quod 
si,  postquam  a  sacerdote  visus  est  et  redditus  munditiae,  iterum  lepra 
creverit,  adducetur  ad  eum    8  et  immunditiae  condemnabitur. 

9  Plaga  leprae  si  fuerit  in  nomine,  adducetur  ad  sacerdotem,  1(>  et 
videbit  eum.  eCumque  color  albus  in  cute  fuerit  et  capillorum  rau- 


—  86  — 


duntur,  videlicet  indicia  quibus  in  came  tarn  capillata  quam  non 
a  pseudo lepra  aut  a  calvitio  discerni  potest  (13,  1-37),  regulae 
a    leproso   servandae   (44-46),    ritus,    quo    quis    a    lepra    sanatus, 


taverit  adspectum,  ipsa  quoque  caro  viva  apparuerit,  n  lepra  vetustis- 
sima  iudicabitur  atque  inolita  cuti.  Contaminabit  itaque  eum  sacer- 
dos  et  /non  recludet,  quia  perspicuae  immunditiae  est.  12  Sin  autem 
effloruerit  discurrens  lepra  in  cute  et  operuerit  omnem  cutem  a  capite 
usque  ad  pedes  quidquid  sub  adspectum  oculorum  cadit,  13considerabit 
eum  sacerdos,  et  teneri  lepra  mundissima  iudicabit,  eo  quod  omnis 
in  candorem  versa  sit,  et  idcirco  homo  mundus  erit.  14  Quando  veru 
caro  vivens  in  eo  apparuerit,  15  tunc  sacerdotis  iudicio  polluetur  et 
inter  immundos  reputabitur;  caro  enim  viva,  si  lepra  adspergitur,  im- 
munda  est.  16  Quod  si  rursum  versa  fuerit  in  alborem  et  totum  homi- 
nem  operuerit,   17  considerabit  eum  sacerdos  et  mundum  esse  decernet. 

18  Caro  autem  et  cutis,  in  qua  ^hulcus  natum  est  et  sanatum  19  et 
in  loco  hulceris  cicatrix  alba  apparuerit  sive  /lsubrufa,  adducetur  homo 
ad  sacerdotem ;  20  qui,  cum  viderit  locum  leprae  humiliorem  carne 
reliqua  et  pilos  versos  in  candorem,  contaminabit  eum;  plaga  enim 
leprae  orta  est  in  hulcere.  21Quod  si  pilus  coloris  est  pristini  et  cicatrix 
subobscura  et  vicina  carne  non  est  humilior,  recludet  eum  septem 
diebus;  22et,  si  quidem  creverit,  adiudicabit  eum  leprae,  23isin  autem 
steterit  in  loco  suo,  hulceris  est  cicatrix,  et  homo  mundus  erit. 

24  Caro  autem  et  cutis,  quam  ignis  exusserit  et  sanata  ^albam  sive 
rufam  habuerit  cicatricem,  25considerabit  earn  sacerdos,  et  ecce  versa 
est  in  alborem  et  locus  eius  reliqua  cute  est  humilior,  contaminabit 
eum,  quia  plaga  leprae  in  cicatrice  orta  est.  26  Quod  si  pilorum  color 
non  fuerit  immutatus  nee  humilior  plaga  carne  reliqua,  et  ipsa  leprae 
species  fuerit  subobscura,  recludet  eum  septem  diebus,  27et  die  septimo 
contemplabitur ;  si  creverit  in  cute  lepra,  contaminabit  eum ;  28  sin 
autem  fcin  loco  suo  candor  steterit  non  satis  clarus,  plaga  combustio- 
nis  est,  et  idcirco  mundabitur,  quia  cicatrix  est  conbusturae. 

29  Vit  sive  mulier,  in  cuius  capite  vel  barba  germinaverit  lepra, 
videbit  eos  sacerdos  30  et,  siquidem  humilior  fuerit  locus  carne  re- 
liqua et  capillus  flavus  solitoque  subtilior,  contaminabit  eos,  quia 
lepra  capitis  ac  barbae  est.  31  Sin  autem  viderit  locum  maculae 
aequalem  vicinae  carni  et  capillum  nigrum,  recludet  eum  septem 
diebus,  32  et  die  septimo  intuebitur ;  si  non  creverit  macula  et  capillus 
sui  coloris  est  et  locus  plagae  carni  reliquae  aequalis,  33  radetur  homo 
absque  loco  maculae,  et  includetur  septem  diebus  aliis.  34  Si  die 
septimo  visa  fuerit  stetisse  plaga  in  loco  suo  nee  humilior  carne  re- 
liqua, mundabit  eum,  *lotisque  vestibus  suis  mundus  erit ;  35sin  autem 
post  emundationem  rursus  creverit  macula  in  cute,  36  non  quaeret 
amplius  utrum  capillus  in  fiavum  colorem  sit  immutatus,  quia  aperte 
immundus  est.  37  Porro  si  steterit  macula  et  capilli  nigri  fuerint,  no- 
verit  hominem  sanatum  esse  et  confidenter  eum  pronuntiet  mundum. 

38  Vir  sive  mulier  in  cuius  cute  candor  apparuerit,  39  intuebitur  eos 
sacerdos;  si  deprehenderit  subobscurum  alborem  lucere  in  cute,  sciat 
non  esse  lepram  sed  maculam  coloris  candidi  et  hominem  mundum. 

40  Vir,  de  cuius  capite  capilli  fiuunt,  calvus  et  mundus  est  41  et, 
si  a  fronte  ceciderint  pili,  recalvaster  et  mundus  est.  42  Sin  autem 
in  calvitio  sive  in  recalvatione  albus  vel  rufus  color  fuerit  exortus, 
43  et  hoc  sacerdos  viderit,  condemnabit  eum  haud  dubie  leprae,  quae 
orta  est  in  calvitio. 

44  Quicumque  ergo  maculatus  fuerit  lepra  et  separatus  est  ad  arbi- 
trium  sacerdotis,  45  habebit  vestimenta  dissuta,  wcaput  nudum,  nos 
veste  contectum,  °contaminatum  ac  sordidum  se  clamabit.  46  Omni 
tempore,  quo  leprosus  est  et  immundus,  Psolus  habitabit  extra  castra. 
47«Vestis  lanea  sive  linea,  quae  lepram  habuerit  48in  stamine  atque 
subtemine  aut  certe  pellis  vel  quidquid  ex  pelle  confectum  est,  49  si 
alba  vel  rufa  macula  fuerit  infecta,  lepra  reputabitur,  ostendeturque 
sacerdoti,  59qui  consideratam  recludet  septem  diebus,  51et  die  septimo 
rursus  adspiciens,  si  deprehenderit  crevisse,  rlepra  perseverans  est; 
pollutum  iudicabit  vestimentum  et  omne  in  quo  fuerit  inventa ;  52  et 
idcirco  comburetur  flammis.  53  Quod  si  earn  viderit  non  crevisse, 
54  praecipiet,  et  lavabunt  id  in  quo  lepra  est  recludetque  illud  septem 
diebus  aliis  55  et,  cum  viderit  faciem  quidem  pristinam  non  reversam 
nee  tamen  crevisse  lepram,  immundum  iudicabit  et  igne  comburet, 


LIBER    LEVITICI 
13,  ii-S5 


/  cf.  vr.  4.  5. 


g  v.  Ex  9,  9. 

h  vr.  24. 


k  v.  vr.  23. 


Zvr.  &. 


m  cf.  cp.  10,  6. 

n  Ez  24,   17,  22;   Mic  3,  7. 

0  cf.  Lm  4,  15. 

p  Nm  5   ,2;    12,  14,  15.  —  cf. 

4  Rg  7,  3;   15,  5;  2  Par  26, 

21 ;  Lc  17,  12. 
tf  cf.  Ju  23;   Ap  3,  4. 


r  cp.  14,  44. 


87 


LIBER    LEVITICI 
13,  56  — 14,  3S 


sive  dives  ipse  est  sive  pauper,  mundari  potest  (14,  1-32),  et  tandem, 
prout  supra  (13,  47-59)  actum  est  de  lepra  vestium,  iam  nonnulla 
notantur   de    lepra    aedium    (37-57);  d)    gonorrhaea   masculorum 


sv.  cp.  14,  54- 


a  Mt  8,  4;  Mr  1,  44;  Lc  5,  14. 
b  cf.  4  Rg  7,  10:  Lc  17,  12. 
2,  3~\  *  cf.  Catecft.  R.   11  5,  16. 
c  Nm  19,  6. 

dEx  35,  25;  Is  1,  18;  Heb  9. 
e  v.  Ex  12,  22;  Ps  50,  9.        [19. 


/  Heb  9,  13. 
gcp.  4,  6;  8,11. 


cf.  4  Rg  5, 


10,  14. 
h  cf.  cp.  16,  22. 
*  vr.   53.  —  cf.  cp.   17,  5- 
/  vr.  47.  —  v.  cp.  11,  25. 
k  Nm  8,  7. 
/  Nm   12,    15. 
m  cf.  Nm  6,  9. 
n  cf.  Mt  8,  4;  Mr  1,  44;  Lc  5. 

14. 
0  Nm  15,  4.  —  v.  cp.  2. 


p  cp.  5.  18;  6,  6,  7. 

<7  v.  Ex  29,  24. 

f  cp.  1,  s,  11;  4,  4,  24;  Ex  29, 

scp.  7,  7-  [11. 

*  cp.  2,  3;   7,  6. 

«  cf .  cp.  8,  23;  Ex  29,  20. 
v  cp.  4,  6,  17. 


*  v.  cp.  4,  26. 

y  Nm  15,4.  —  v.  cp.  2. 

z  cp.  5,  11;  12,  8;  Lc  2,  24. 


a  cp.  5,  7-  —  v.  cp.  12,  8. 
b  vr.  10,  11. 


c  vr.  12. 

25-29]  vr.  14-18. 


d  vr.  22;  cp.  is,  15. 

e  vr.  10. 

/  Gn  17,  8;  Nm  32,  22;  Dt  32, 

49. 
g  cf.  cp.  13,  2. 
ft  cf.  Ps  90,   10;  Zc  s,  4. 


eo  quod  infusa  sit  in  superficie  vestimenti  vel  per  totum  lepra.  56  Sin 
autem  obscurior  fuerit  locus  leprae,  postquam  vestis  est  lota,  abrumpet 
eum  et  a  solido  dividet.  57  Quod  si  ultra  apparuerit  in  his  locis,  quae 
prius  immaculata  erant,  lepra  volatilis  et  vaga  debet  igne  comburi; 
58si  cessaverit,  lavabit  aqua  ea  quae  pura  sunt  secundo  et  munda 
erunt.  59  sIsta  est  lex  leprae  vestimenti  lanei  et  linei,  staminis  atque 
subteminis  omnisque  supellectilis  pelliceae,  quomodo  mundari  debeat 
vel  contaminari. 

HLocutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Hie  est  ritus  le- 
prosi  quando  mundandus  est :  aadducetur  ad  sacerdotem,  3  qUi 
ftegressus  de  castris,  cum  invenerit  lepram  esse  mundatam,  *praecipiet 
ei  qui  purificatur,  ut  offerat  duos  passeres  vivos  pro  se,  quibus  vesci 
licitum  est,  et  clignum  cedrinum  dvermiculumque  et  ehysopum.  5  Et 
unum  ex  passeribus  immolari  iubebit  in  vase  fictili  super  aquas  vi- 
ventes ;  6  alium  autem  vivum  cum  ligno  cedrino  et  cocco  et  hysopo 
tinget  in  sanguine  passeris  immolati,  7  quo  /adsperget  ilium  qui  mun- 
dandus est  ^septies,  ut  iure  purgetur;  et  ''dimittet  passerem  vivum, 
ut  *in  agrum  avolet.  8  Cumque  ■'laverit  homo  vestimenta  sua,  fcradet 
omnes  pilos  corporis  et  lavabitur  aqua,  purificatusque  ingredietur 
castra,  ita  duntaxat  ut  zmaneat  extra  tabernaculum  suum  septem 
diebus,  9  et  mdie  septimo  radet  capillos  capitis  barbamque  et  super- 
cilia  ac  totius  corporis  pilos. 

Et,  lotis  rursum  vestibus  et  corpore,  10  die  octavo  "adsumet  duos 
agnos  immaculatos  et  ovem  anniculam  absque  macula  et  tres  decimas 
similae  °in  sacrificium,  quae  conspersa  sit  oleo,  et  seorsum  olei  sexta- 
rium.  U  Cumque  sacerdos  purificans  hominem  statuerit  eum  et  haec 
omnia  coram  Domino  in  ostio  tabernaculi  testimonii,  12  toilet  agnum, 
et  Pofferet  eum  pro  delicto,  oleique  sextarium;  et,  «oblatis  ante  Do- 
minum  omnibus,  13  immolabit  agnum,  rubi  solet  immolari  hostia 
pro  peccato  et  holocaustum,  id  est  in  loco  sancto.  *Sicut  enim  pro 
peccato  ita  et  pro  delicto  ad  sacerdotem  pertinet  hostia :  *sancta 
sanctorum  est.  14  Adsumensque  sacerdos  de  sanguine  hostiae  quae 
immolata  est  pro  delicto,  ponet  "super  extremum  auriculae  dextrae 
eius,  qui  mundatur,  et  super  pollices  manus  dextrae  et  pedis;  15  et 
de  olei  sextario  mittet  in  manum  suam  sinistram,  16tingetque  digitum 
dextrum  in  eo,  et  vadsperget  coram  Domino  septies.  17  Quod  autem 
reliquum  est  olei  in  laeva  manu,  fundet  super  extremum  auriculae 
dextrae  eius,  qui  mundatur,  et  super  pollices  manus  ac  pedis  dextri 
et  super  sanguinem,  qui  effusus  est  pro  delicto,  18  et  super  caput 
eius;  19  ^rogabitque  pro  eo  coram  Domino  et  faciet  sacrificium  pro 
peccato ;  tunc  immolabit  holocaustum,  20  et  ponet  villud  in  altari 
cum  libamentis  suis,  et  homo  rite  mundabitur. 

21  Quod  *si  pauper  est,  et  non  potest  manus  eius  invenire  quae 
dicta  sunt,  pro  delicto  adsumet  agnum  ad  oblationem,  ut  roget  pro 
eo  sacerdos,  decimamque  partem  similae  conspersae  oleo  in  sacrificium 
et  olei  sextarium  22  aduosque  turtures  sive  duos  pullos  columbae, 
quorum  unus  sit  pro  peccato  et  alter  in  holocaustum;  23  6offeretque 
ea  die  octavo  purificationis  suae  sacerdoti,  ad  ostium  tabernaculi  te- 
stimonii coram  Domino.  24cQui  suscipiens  agnum  pro  delicto  et  sexta- 
rium olei  levabit  simul,  25  immolatoque  agno,  de  sanguine  eius  ponet 
super  extremum  auriculae  dextrae  illius,  qui  mundatur,  et  super  pol- 
lices manus  eius  ac  pedis  dextri ;  26  olei  vero  partem  mittet  in  manum 
suam  sinistram,  27  in  quo  tingens  digitum  dextrae  manus  adsperget 
septies  coram  Domino ;  28tangetque  extremum  dextrae  auriculae  illius, 
qui  mundatur,  et  pollices  manus  ac  pedis  dextri  in  loco  sanguinis 
qui  effusus  est  pro  delicto ;  29  reliquam  autem  partem  olei,  quae  est 
in  sinistra  manu,  mittet  super  caput  purificati,  ut  placet  pro  eo  Do- 
minum ;  30  et  dturturem  sive  pullum  columbae  offeret,  31  unum  pro 
delicto  et  alterum  in  holocaustum  cum  libamentis  suis.  32  Hoc  est 
sacrificium  leprosi,  qui  habere  non  potest  eomnia  in  emundationem  sui. 

33  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  34  Cum 
ingressi  fueritis  terram  Chanaan,  quam  ego  dabo  vobis  f'm  possessio- 
nem, si  fuerit  plaga  leprae  in  aedibus  35  ibit  cuius  est  domus  nuntians 
•"sacerdoti  et  dicet:  Quasi  /lplaga  leprae  videtur  mihi  esse  in  domo 


—  88 


quae  alia  est  morbosa,  alia  non,  at  semper  polluit  et  lustrationibus 
et  hostiis  est  expianda  (15,  1-18);  denique  e)  haemorrhagia, 
quae   in  feminis    pariter    esse    potest    vel    periodica    et   naturalis, 


mea;  36  at  ille  praecipiet,  ut  efferant  universa  de  domo,  priusquam 
ingrediatur  earn,  et  videat  utrum  leprosa  sit,  ne  immunda  fiant  omnia 
quae  in  domo  sunt.  Intrabitque  postea  ut  consideret  lepram  domus; 
37  et,  cum  viderit  in  parietibus  illius  quasi  valliculas  paliore  sive 
rubore  deformes  et  *humiliores  superncie  reliqua,  38  egredietur  ostium 
domus  et  statim  claudet  illam  septem  diebus;  39  reversusque  die 
septimo  considerabit  earn ;  si  invenerit  crevisse  lepram,  40  iubebit  erui 
lapides  in  quibus  lepra  est,  et  proici  eos  extra  civitatem  in  locum 
immundum;  41  domum  autem  ipsam  radi  intrinsecus  per  circuitum, 
et  spargi  pulverem  rasurae  extra  urbem  in  locum  immundum;  42  la- 
pidesque  alios  reponi  pro  his  qui  ablati  fuerint,  et  luto  alio  liniri 
domum.  43  Sin  autem,  postquam  eruti  sunt  lapides  et  pulvis  erasus 
et  alia  terra  lita,  44  ingressus  sacerdos  viderit  reversam  lepram  et 
parietes  respersos  maculis  'lepra  est  perseverans  et  immunda  domus, 
45  quam  statim  destruent  et  lapides  eius  ac  ligna  atque  universum 
pulverem  proicient  extra  oppidum  in  locum  immundum.  46  Qui  intra- 
verit  domum,  quando  clausa  est,  Mmmundus  erit  usque  ad  vesperum, 
47  et  qui  dormierit  in  ea  et  comederit  quippiam  lavabit  vestimenta 
sua.  48  Quod  si  introiens  sacerdos  viderit  lepram  non  crevisse  in 
domo,  postquam  denuo  lita  fuerit,  purificabit  earn  reddita  sanitate ;  49et 
min  purificationem  eius  sumet  wduos  passeres  lignumque  cedrinum 
et  vermiculum  atque  hysopum  50  et,  immolato  uno  passere  in  vase 
fictili  super  aquas  vivas,  51  toilet  lignum  cedrinum  et  hysopum  et 
coccum  et  passerem  vivum  et  tinget  omnia  in  sanguine  passeris  im- 
molati  atque  in  aquis  viventibus  et  adsperget  domum  septies,  52  pu_ 
rificabitque  earn  tarn  in  sanguine  passeris  quam  in  aquis  viventibus  et 
in  passere  vivo  lignoque  cedrino  et  hysopo  atque  vermiculo.  53  Cum- 
que  dimiserit  passerem  avolare  °in  agrum  libere,  Porabit  pro  domo  et 
iure  mundabitur. 

54  Ista  est  lex  omnis  leprae  et  «percussurae,  55  leprae  rvestium  et 
sdomorum,  56  <cicatricis  et  erumpentium  papularum,  lucentis  maculae 
et  in  varias  species,  coloribus  immutatis,  57  ut  «possit  sciri  quo  tem- 
pore mundum  quid  vel  immundum  sit. 

1  C  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  2Loqui- 
V  O  mini  filiis  Israel  et  dicite  eis :  °Vir  qui  patitur  fluxum  seminis  im- 
mundus  erit.  3Et  tunc  iudicabitur  huic  vitio  subiacere,  cum  per  singula 
momenta  adhaeserit  carni  eius  atque  concreverit  foedus  umor.  4Omne 
stratum,  in  quo  dormierit,  immundum  erit  et  ubicumque  sederit.  5  Si 
quis  hominum  tetigerit  lectum  eius,  blavabit  vestimenta  sua,  et  ipse 
clotus  aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  6  Si  sederit  ubi  ille 
sederat,  et  ipse  lavabit  vestimenta  sua  et  lotus  aqua  immundus  erit 
usque  ad  vesperum.  7  Qui  tetigerit  carnem  eius  lavabit  vestimenta 
sua  et  ipse  lotus  aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  8  Si  sali- 
vam  huiuscemodi  homo  iecerit  super  eum  qui  mundus  est,  lavabit 
vestimenta  sua,  et  lotus  aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum. 
9  Sagma,  super  quo  sederit,  immundum  erit;  10  et  quidquid  sub  eo 
fuerit  qui  fluxum  seminis  patitur  pollutum  erit  usque  ad  vesperum. 
Qui  portaverit  horum  aliquid  lavabit  vestimenta  sua,  et  ipse  lotus 
aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  "  Omnis,  quern  tetigerit  qui 
talis  est  non  lotis  ante  manibus,  lavabit  vestimenta  sua,  et  lotus 
aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  *2  dVas  fictile  quod  tetigerit 
confringetur,  vas  autem  ligneum  lavabitur  aqua.  13  Si  sanatus  fuerit 
qui  huiuscemodi  sustinet  passionem,  enumerabit  septem  dies  post 
emundationem  sui  et,  lotis  vestibus  et  toto  corpore  in  aquis  viven- 
tibus, erit  mundus.  14Die  autem  octavo  sumet  /duos  turtures  aut  duos 
pullos  columbae  et  veniet  in  conspectum  Domini  ad  ostium  taberna- 
culi  testimonii  dabitque  eos  sacerdoti,  15  qui  faciet  ^unum  pro  pec- 
cato  et  alterum  in  holocaustum  7irogabitque  pro  eo  coram  Domino, 
ut  emundetur  a  fluxu  seminis  sui. 

16  ^Vir,  de  quo  egreditur  semen  coitus,  lavabit  aqua  omne  corpus 
suum  et  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  17Vestem  et  pellem 
quam  habuerit  lavabit  aqua,  et  immunda  erit  usque  ad  vesperum. 
18  Mulier,  cum  qua  coierit,  lavabitur  aqua  et  immunda  erit  usque  ad 
vesperum. 


LIBER    LEVITICI 
14,  36  —  15,  18 


»cp.  13,  3. 


;cp.  13,  51,  52.  —  cf.  Zc  5. 


k  cp.  11,  24. 
I  v.  cp.  11,  25. 


m  vr.  52. 
n  cf .  vr.  4-6. 


o  v.  vr.   7. 
p  vr.  19,  20. 
q  (cp.  13,  29-37). 
rep.  13,  47-58. 
s  vr.  34-53. 
t  cp.  13,  2-46. 

u  cf .  Dt  24,  8;   Ez  44,  23.  — 
v.  cp.  10,  10,  11. 

a  cp.   22,  4;    Nm   5,   2;    2   Rg 
3,  29. 


b  v.  cp.  is,  25. 

c  cp.  16,  26;   17,  15. 


d  cp.  6,  28;  11,  32,  33. 

e    vr.  28.  —  cf.  cp.  14,  8. 

/  v.  cp.  12,  8. 

^cp.  14,  30,  31. 

h  vr.  30.  —  v.  cp.  4,  26. 

i  cp.  22,  4;  Dt  23,  10. 

;cf.  1  Rg  ax,  4;  2  Rg  11,  4. 


-  89  - 


LIBER    LEVITICI 
15,  ig  —  16,21 


I  Cp.    12,    2,    5. 

m  v.   vr.   4-10. 


n  cp.  18,  19.  —  cf.  cp.  20,  18. 
0  Mt  9,  20;  Mr  s,  25;  Lc  8,43. 


28-30]   vr.   13-15 
p  v.  cp.  12,8. 


q  cp.  11,  47;  Dt  24,  8;  Ez  44, 

23. 
f  Nm  5,  3;    19,  13,  20;   Ez  s, 
5  vr.  2-15.  [11;  23,  38. 

t  vr.  16,  17. 
w  vr.  19-23. 
v  vr.  25-30. 
*  vr.  24. 

a  cp.  10,  1,  2. 

£  cf.  Ex  30,   10;  Heb  9,  7,  12, 

24,  25;    10,   19-22. 
c  Ex  26,  33,  34- 
cf  Ex  25,  22;  40,  32,  33.  —  cf. 
c  cp.  4,  3.  [3  Rg  8,  10-12. 

/  cp.  1,  10;  8,  18. 
g  cp.  6,   10;    8,   7;   Ez  44,   17, 

18.  —  v.  Ex  28,  39-43. 
h  cp.  8,  6,  7;  Ex  30,  20. 
i  cp.  4,   14;   Nm  29,   11;   2  Par 

29,  21;   1  Es  6,  17. 
;  Ez  45,  22. 
k  vr.  17,  24;  cp.  9,  7;  Heb  7, 

27,  28;  9,  7. 
/  cf.  1  Rg  10,  20  ss. 
in  vr.  20-22. 

n  cf.  1  Jo  2,  2. 

0  Ez  45,  22. 

p  cp.  10,  1;  Nm  16,  46;  Ap  8, 

?-5. 
q  Ex  30,   1,   7,  8. 
r  Ex  25,  21. 
s  Heb  9,  13,  25;  10,4.—  v.  cp. 

a,  5,  6. 
/  Heb  2,   17;   5,  1;  9,  7. 
«  vr.  2;  Heb  6,  19;  9,  3,  7. 


p.  17,  11.  —  cf.  Ex 
45, 
Heb  9,  22,  23, 

x  cf.  Lc  1,  10,  21. 


29,,  36;  Ez  45, 18;  Rm  3,25; 
He' 


yep.  1,  5;  4,  24. 
z  vr.  16;  cp.  4,  7,  18;  Ex  30, 
10. 


a  vr.  16,  18;  Ez  43,  20;  45,  20. 


vel  morbida  et  continua  (19-33).  Veluti  conclusio  addltur  ritus 
magnae  expiationis  ab  Aaron  et  in  posterum  a  pontifice,  quo- 
tannis,  die  decimo  mensis  septimi,  soUemnissime  faciendus  (16,  1-34). 


^Mulier,  quae  redeunte  mense  patitur  fluxum  sanguinis,  *septem 
diebus  separabitur.  20  mOmnis  qui  tetigerit  earn  immundus  erit  usque 
ad  vesperum,  21  et  in  quo  dormierit  vel  sederit  diebus  separationis 
suae  polluetur.  22  Qui  tetigerit  lectum  eius  lavabit  vestimenta  sua  et 
ipse  lotus  aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  23()mne  vas,  super 
quo  ilia  sederit,  quisquis  attigerit  lavabit  vestimenta  sua  et  ipse 
lotus  aqua  pollutus  erit  usque  ad  vesperum.  24  ngj  coierit  cum  ea 
vir  tempore  sanguinis  menstrualis,  immundus  erit  septem  diebus,  et 
omne  stratum,  in  quo  dormierit,  polluetur. 

2»  &Mulier,  quae  patitur  multis  diebus  fluxum  sanguinis  non  in 
tempore  menstruali,  vel  quae  post  menstruum  sanguinem  fluere  non 
cessat,  quandiu  subiacet  huic  passioni,  immunda  erit  quasi  sit  in 
tempore  menstruo.  26  Omne  stratum,  in  quo  dormierit,  et  vas,  in  quo 
sederit,  pollutum  erit.  27  Quicumque  tetigerit  ea  lavabit  vestimenta 
sua,  et  ipse  lotus  aqua  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  28  Si  ste- 
terit  sanguis  et  fluere  cessaverit,  numerabit  septem  dies  purifica- 
tionis  suae  29  et  die  octavo  offeret  pro  se  sacerdoti  Pduos  turtures 
aut  duos  pullos  columbarum  ad  ostium  tabernaculi  testimonii;  30  qUi 
unum  taciet  pro  peccato  et  alterum  in  holocaustum  rogabitque  pro 
ea  coram  Domino  et  pro  fluxu  immunditiae  eius.  31  sDocebitis  ergo 
Alios  Israel,  ut  caveant  immunditiam  et  non  moriantur  in  sordibus 
suis,  rcum  polluerint  tabernaculum  meum  quod  est  inter  eos. 

32  Ista  est  lex  eius  8qui  patitur  fluxum  seminis  et  *qui  polluitur 
coitu,  33  et  "quae  msnstruis  temporibus  separatur  vel  vquae  iugi  fluit 
sanguine  et  ^hominis  qui  dormierit  cum  ea. 

1  /C  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  post  °mortem  duorum  filio- 
t  U  rum  Aaron,  quando  offerentes  ignem  alienum  interfecti  sunt,  2et 
praecepit  ei  dicens :  Loquere  ad  Aaron  fratrem  tuum,  &ne  omni  tempore 
ingrediatur  sanctuarium,  cquod  est  intra  velum  coram  propitiatorio  quo 
tegitur  area,  ut  non  moriatur  (quia  din  nube  apparebo  super  oracu- 
lum),  3  nisi  haec  ante  feccrit:  evitulum  pro  peccato  offeret  et  farietem 
in  holocaustum ;  *  a  tunica  linea  vestietur,  feminalibus  lineis  verenda 
celabit,  accingetur  zona  linea,  cidarim  lineam  imponet  capiti;  haec 
enim  vestimenta  sunt  sancta,  quibus  cunctis,  ''cum  lotus  fuerit,  indue- 
tur.  5  Suscipietque  ab  *universa  multitudine  filiorum  Israel  duos  hircos 
pro  peccato  et  unum  arietem  in  holocaustum.  6  Cumque  -J'obtulerit 
vitulum  et  fcoraverit  pro  se  et  pro  domo  sua,  7  duos  hircos  stare  faciet 
coram  Domino  in  ostio  tabernaculi  testimonii,  8  mittensque  super 
utrumque  Mortem,  unam  Domino  et  alteram  mcapro  emissario ;  9cuius 
exierit  sors  Domino,  offeret  ilium  pro  peccato ;  10  cuius  autem  in 
caprum  emissarium,  statuet  eum  vivum  coram  Domino,  ut  "fundat 
preces  super  eo  et  emittat  eum  in  solitudinem. 

11  His  rite  celebratis,  °offeret  vitulum  et  rogans  pro  se  et  pro  domo 
sua  immolabit  eum,  12  Padsumptoque  turibulo,  quod  de  prunis  altaris 
impleverit,  et  hauriens  manu  compositum  thymiama  in  incensum 
ultra  velum  intrabit  in  sancta,  13  ut,  «positis  super  ignem  aromatibus, 
nebula  eorum  et  vapor  operiat  roraculum  quod  est  supra  testimo- 
nium, et  non  moriatur.  li  «Tollet  quoque  de  sanguine  vituli  et  adsper- 
get  digito  septies  contra  propitiatorium  ad  orientem.  15  *Cumque  raa- 
ctaverit  hircum  pro  peccato  populi,  inferet  sanguinem  eius  "intra 
velum  sicut  praeceptum  est  de  sanguine  vituli,  ut  adspergat  e  regione 
oraculi  16  et  vexpiet  sanctuarium  ab  immunditiis  filiorum  Israel  et  a 
praevaricationibus  eorum  cunctisque  peccatis.  Iuxta  hunc  ritum  faciet 
tabernaculo  testimonii,  quod  fixum  est  inter  eos  in  medio  sordium 
habitationis  eorum.  17a;Nullus  hominum  sit  in  tabernaculo,  quando 
pontifex  sanctuarium  ingreditur,  ut  roget  pro  se  et  pro  domo  sua  et 
pro  universo  coetu  Israel  donee  egrediatur.  l8  Cum  autem  exierit  ad 
altare,  quod  ^coram  Domino  est,  *oret  pro  se  et  sumptum  sanguinem 
vituli  atque  hirci  fundat  super  cornua  eius  per  gyrum  19  adspergens- 
que  digito  septies  expiet  et  sanctificet  illud  ab  immunditiis  filiorum 
Israel. 

20  Postquam  °emundaverit  sanctuarium  et  tabernaculum  et  altare, 
tunc  offerat  hircum  viventem  21  et,  posita  utraque  manu  super  caput 
eius,  confiteatur  omnes  iniquitates  filiorum  Israel  et  universa  delicta 


90 


B)  Ad popull  vero  sanctitatem  promovendam  haec  statuuntur :  a)  de 
cibariis,  pecora  nonnisi  ad  ostium  tabernaculi  esse  mactanda 
(17,  1-9),  et  abstinendum  esse  ab  esu  sanguinis  et  morticini  (10-16); 


LIBER    LEVITICI 
16,22  —  17,i6 


atque  peccata  eorum,  bquae  imprecans  capiti  eius  cemittet  ilium  per 
hominem  para  turn  in  desertum. 

22  Cumque  dportaverit  hircus  omnes  iniquitates  eorum  in  terram 
solitariam  et  ^dimissus  fuerit  in  deserto,  23  revertetur  Aaron  in  taber- 
naculum  testimonii  et,  /depositis  vestibus.  quibus  prius  indutus  erat 
cum  intraret  sanctuarium,  relictisque  ibi,  24  lavabit  carnem  suam  in 
loco  sancto  indueturque  vestibus  suis,  et  postquam  egressus  obtu- 
lerit ^holocaustum  suum  ac  plebis,  rogabit  tam  pro  se  quam  7lpro 
populo  25  et  *adipem,  qui  oblatus  est  pro  peccatis,  adolebit  super 
altare.  26  Ille  vero,  qui  dimiserit  ^caprum  emissarium,  fclavabit  vesti- 
menta  sua  et  corpus  aqua,  et  sic  ingredietur  in  castra.  27  7Vitulum 
autem  et  hircum,  qui  pro  peccato  fuerant  immolati  et  wquorum  san- 
guis illatus  est  in  sanctuarium  ut  expiatio  compleretur,  asportabunt 
foras  castra  et  comburent  igni  tam  pelles  quam  carnes  eorum  ac 
fimum ;  28  et  quicumque  combusserit  ea  lavabit  vestimenta  sua  et 
carnem  aqua,  et  sic  ingredietur  in  castra.  29  Eritque  vobis  hoc  legi- 
timum  sempiternum. 

"Mense  septimo,  decima  die  mensis  °adfligetis  animas  vestras,  nul- 
lumque  opus  facietis  Psive  indigena  sive  advena  qui  peregrinatur 
inter  vos.  30  ^In  hac  die  expiatio  erit  vestri  atque  rmundatio :  ab  om- 
nibus peccatis  vestris  coram  Domino  mundabimini.  SlsSabbatum  enim 
requietionis  est,  et  *adfligetis  animas  vestras  religione  perpetua.  32«Ex- 
piabit  autem  sacerdos,  qui  unctus  fuerit  et  vcuius  manus  initiatae 
sunt  ut  sacerdotio  fungatur  pro  patre  suo,  ^indueturque  stola  linea 
et  vestibus  Sanctis,  33  et  ^expiabit  sanctuarium  et  tabernaculum  testi- 
monii atque  altare,  sacerdotes  quoque  et  universum  populum.  34Erit- 
que  vobis  hoc  legitimum  sempiternum,  ut  oretis  pro  filiis  Israel  et  pro 
cunctis  peccatis  eorum  kernel  in  anno.  Fecit  igitur  sicut  praeceperat 
Dominus  Moysi. 

1  H  Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  Aaron  et 
I  I  filiis  eius  et  cunctis  filiis  Israel  dicens  ad  eos :  Iste  est  sermo 
quem  mandavit  Dominus  dicens:  3  Homo  quilibet  de  domo  Israel, 
°si  occiderit  bovem  aut  ovem  sive  capram  in  castris  vel  extra  castra, 
4  et  bnon  obtulerit  ad  ostium  tabernaculi  oblationem  Domino,  san- 
guinis reus  erit:  cquasi  si  sanguinem  fuderit,  sic  dperibit  de  medio 
populi  sui.  5  Ideo  sacerdoti  offerre  debent  filii  Israel  hostias  suas,  quas 
Occident  ein  agro,  ut  sanctificentur  Domino  ante  ostium  tabernaculi 
testimonii,  et  immolent  eas  hostias  pacificas  Domino.  6  /Fundetque 
sacerdos  sanguinem  super  altare  Domini  ad  ostium  tabernaculi  testi- 
monii et  adolebit  adipem  0in  odorem  suavitatis  Domino,  7  et  nequa- 
quam  ultra  immolabunt  hostias  suas  7idaemonibus  *cum  quibus  forni- 
cati  sunt.  Legitimum  sempiternum  erit  illis  et  posteris  eorum. 

8  Et  ad  ipsos  dices :  Homo  de  domo  Israel  et  de  advenis  qui  pe- 
regrinantur  apud  vos,  ■'qui  obtulerit  holocaustum  sive  victimam 
9  et  ad  fcostium  tabernaculi  testimonii  non  adduxerit  earn,  ut  offeratur 
Domino,  interibit  de  populo  suo. 

10  'Homo  quilibet  de  domo  Israel  et  de  advenis  qui  peregrinantur 
inter  eos  si  comederit  sanguinem,  wobfirmabo  faciem  meam  contra 
animam  illius  et  disperdam  earn  de  populo  suo.  1J  Quia  nanima  carnis 
in  sanguine  est,  et  ego  dedi  ilium  vobis,  ut  super  altare  in  eo  °expietis 
pro  animabus  vestris  et  Psanguis  pro  animae  piaculo  sit;  12  idcirco 
dixi  filiis  Israel :  'Omnis  anima  ex  vobis  non  comedet  sanguinem, 
nee  ex  advenis  qui  peregrinantur  apud  vos. 

13  Homo  quicumque  de  filiis  Israel  et  de  advenis  qui  peregrinantur 
apud  vos,  si  venatione  atque  aucupio  ceperit  feram  vel  avem,  tfquibus 
vesci  licitum  est,  rfundat  sanguinem  eius  et  soperiat  ilium  terra. 
14  f  Anima  enim  omnis  carnis  in  sanguine  est,  unde  dixi  filiis  Israel : 
"Sanguinem  universae  carnis  non  comedetis,  quia  anima  carnis  in 
sanguine  est;  et  quicumque  comederit  ilium  interibit.  15  Anima,  quae 
comederit  morticinum  vel  captum  a  bestia,  rtam  de  indigenis  quam 
de  advenis  ^lavabit  vestimenta  sua  et  ^semetipsum  aqua,  et  -conta- 
minatus  erit  usque  ad  vesperum,  et  hoc  ordine  mundus  fiet.  16  Quod 
si  non  laverit  vestimenta  sua  et  corpus,  °portabit  iniquitatem 
suam. 


b  cf.  Is  S3,  6;  2  Cor  s,  21. 
c  cf.  Mt  12,  43. 

d  cf .  Is  53,  11,  12;   Jo  1,  29; 

Heb  9,  28;  1  Pt  2,  24. 
e  cf.  cp.  14,  7- 
/v.  cp.  6,  11. 


$vr.  3.  5- 

«  Ech  45,  20. 

i  cp.  4.  8-10;  Ex  29,  13. 

j  vr.  9,  10. 

k  cf.  cp.  15,  s;  17,  is. 

I  cp.  4,  II.   12,  21;   6,  30;    Ez 


43.  21 
Heb  1 


3, 


n  cp.  23,  27;   Nm  29,  7. 

o  cp.  23,  32;  Ps  34,  13;  Is  58, 

3-7.  —  cf.  Dn  io,  2,  3,  12. 
p  cp.  17,  15;  18,  26;  19,  34. — 

cf.  Ex  12,  29. 
q  Heb  10,  1,  3. 

r  Ps  50,  4;  Jr  33,  8;  1  Jo  1,  7, 
5  cp.  23,  32.  [9. 

t  vr.  29. 

M  Cf.    Cp.    21,    10. 

v  Ex  29,  29,  30.  —  cf.  Nm  20, 
x  vr.  4.  [28. 

y  vr.  16-18,  24. 
z  Ex  30,  10;  Heb  9,  7,  25. 


a  cf.  Dt  12,  s,  6,  21. 

b  vr.  9. 

c  cf.  Is  66,  3. 

d  cf.  Ex  30,  33. 

ecp.  14,  7,  53. 
/cp.  3,  2. 

gv.  Gn  8,  21. 

h2  Par  11,  15;  Ps  95,  5;  105, 

37.  —  cf.  Dt  32,  17  (;  Is  34, 

14);   1  Cor  10,  20. 
i  v.  Ex  34,  15. 
;cp.  1,  2,  3. 
k  vr.  4;  Dt  12,  14. 

/  v.  cp.  3,  17. 

m  cp.  20,  3,  6;   26,  17;  Jr  44, 

ii-   Ez  14,  8;   15,  7-  —  cf. 
»  v.  Gn  9,  4.  [Ps  33,  17. 

0  cf .  Mt  26,28;  Mr  14,24;  Rm 

3,  25;   S,  9;   Eph  1,  7;   Col 

1,  14,  20;  Heb  13,  12;   1  Jo 

I,  7;  Ap  1,  5. 
P  Heb  9,  22. 

qv.  cp.  11;  Dt  14,  3-20. 

r  Dt  12,  16,  24;  15,  23. 

s  Ez  24,  7. 

t  vr.  11. 

u  cp.  7,  26;  Gn  9,  4.  —  v.  cp. 

22,    8. 

v  v.  cp.  16,  29. 
*v.  cp.  11,  25. 

yep.  15,  5- 

z  cp.  11,  40. 

a  cf.  Nm  19,  20.  —  v.  cp.  5,  1. 


—  QI 


LIBER    LEVITICI 
18,  i  —  19,  io 


b)  de  co nub iis,  ea  cum  certis  tantum  personis  esse  contrahendi!,  ideo- 
que  non  imiiandos  mores  gentilium  (18,  1-18),  a  quorum  praeterea 
impudicitiis  maxime  cavendum  est  (19-30).  c)   De  conversatione  vero 


a  cp.  ii,  441  19.  4,  10,  25,  34. 
36;  20,  7;  Ex  6,  6,  7;  Ez  20, 

5,  7,  19,  20. 

6Ez  20,  7,  8;  23,  8.  —  cf.  Jr 

10,  2. 
c  Ex  23,  24;  Dt  12,  30,  31. 
d  vr.  26;  cp.  19,  19.  37;  20,  8, 

22;  25,  18;  Dt  4.  «.  6;  5,  1; 

6,  1;    12,  1;  Ez  20,  19. 

c  (all)  Rm  10,  5:  Gal  3.  12.  — 
2  Es  o,  29;  Ecli  45.6;  Is  48, 
18;  Ez  20,  11,  13,  21.  —  cf. 
Lc  10,  28;  Jo  6,  40. 

6  ss.~\  *  Cone.  Tr.  s.  14  prooem. 

7-16]  cp.  20,  11-21.  [de  R. 

j  Dt  22,  30;  27.  20;  1  Cor  5, 
1.  —  cf.  Gn  35,  22;  49,  4; 
Am  2,  7. 

g  cf.  Gn  20,  12;  2  Rg  13,  12; 
Ez  22,  11. 


h  cf.  Gn  38,  16,  26;  Ez  22, 11. 
i  Mt  14,  4;  Mr  6,  18.  —  cf. 
(Gn  38,  8;   Dt  25,  5). 


/cf.  1  Rg  1,  6,  8. 

/  cf.  Gn  31,  50. 

m  cf.  c  p.15,  24;  Ez  18,  6 


10. 


cf. 


n  cp.  20,  10;  2  Rg  12,  9. 

2  Rg  ix,  4.  —  v.  Ex  20,  14. 
0  cp.  20,  2-5;  Dt  18,  10.  —  cf. 

4  Rg  16,  3;  »x,  6;  23, 10;  Ps 

105,  37;  Sap  12,  5;  Jr  7,  31; 

32,   35;   Ez  20,   26,  31;   23, 

37  etc.  , 
pci.  3  Rg  H,  7,  33;  Ac  7,  43- 
q  cp.  19,  12;  20,  3;  21,  6;  22, 

2,  32;  Ez  36,  20,  22;  Ml  1, 

12. 
rep.  20,13. —  cf.  Gn  19,  5;  Jd 

19,  22;  Rm  1,  27;  1  Cor  6, 

9,  10;  1  Tm  1,  9,  10. 
s  cp.  20,  15,  16;  Ex  22,  19. 
/  cp.  20,  12. 
u  vr.  30.  —  cf.  Mt  15,  19,  20; 

Mr  7,  21-23. 
v  cp.  20,  23.  —  cf.  Dt  18,  12. 
x  Nm  35,  34;  1  Es  9,  it;  Jr  2, 

7;  Ez  36,  12. 

yci 

z  cf.  , 

a  v.  cp.  16,  29. 


cp.  20,  22.  —  cf.  Ap  3,  16. 

cf.  4  Rg  17,  13,  17.  —  v.  vr. 
_  v.  cp.  16,  29.  [4,  5. 

b  cp.  19,  37;  22,  9. 

,  26;  cp.  20,  23;  Dt  18 


c  vr.  3 
d  v.  vr.  2 


[9. 


7-/0]  L.  in  fr.  4  p.  D.  Pass, 
a  cp.   11,  44;   Mt  s,  48;   1  Pt 

I,  16. 
2]  *  Cone.  Tr.  s.  14  prooem.  de 
b  v.  Ex  20,  12.  [R. 

c  vr.  30.  —  v.  Ex  20,  8. 


'1 


"26,  1;   1  Jo  s.  21. 

<x  20,  3-5 ;   34,   17- 


e  Ex  34,  17;  Dt  27,  15. 
/v.  cp.  7,  15-18. 
*cp.  7,  18. 
h  v.  cp.  s.  I. 
* cp.  22,  15. 

;  cp.  23,  22;   Dt  24,  19-21.  — 
cf.  Rt  2,  2, 15, 16;  Ecli  33,16. 


1  Q  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens.  2  Loquere  filiis  Israel 
I  O  et  dices  ad  eos :  °Ego  Dominus  Deus  vester.  3  &iUxta  consuetu- 
dinem  terrae  Aegypti,  in  qua  habitastis,  non  facietis,  et  ciuxta  morem 
regionis  Chanaan,  ad  quam  ego  introducturus  sum  vos,  non  agetis 
nee  in  legitimis  eorum  ambulabitis.  4  ^Facietis  iudicia  mea  et  prae- 
cepta  mea  servabitis  et  ambulabitis  in  eis.  Ego  Dominus  Deus  vester. 

5  Custodite  leges  meas  atque  iudicia,  equae  faciens  homo  vivet  in 
eis.  Ego  Dominus. 

6  Omnis  homo  ad  proximam  sanguinis  sui  non  accedet,  ut  revelet 
turpitudinem  eius.  Ego  Dominus.  7  Turpitudinem  paths  tui  et  turpi- 
tudinern  matris  tuae  non  discooperies :  mater  tua  est,  non  revelabis 
turpitudinem  eius.  8  /Turpitudinem  uxoris  patris  tui  non  discooperies, 
turpitudo  enim  patris  tui  est.  9  ^Turpitudinem  sororis  tuae  ex  patre 
sive  ex  matre,  quae  domi  vel  foris  genita  est,  non  revelabis.  10  Tur- 
pitudinem filiae  filii  tui  vel  neptis  ex  filia  non  revelabis,  quia  turpi- 
tudo tua  est.  1X  Turpitudinem  filiae  uxoris  patris  tui,  quam  peperit  pa- 
tri  tuo  et  est  soror  tua,  non  revelaois.  12  Turpitudinem  sororis  patris 
tui  non  discooperies,  quia  caro  est  patris  tui.  13  Turpitudinem  sororis 
matris  tuae  non  revelabis,  eo  quod  caro  sit  matris  tuae.  14  Turpitu- 
dinem patrui  tui  non  revelabis  nee  accedes  ad  uxorem  eius,  quae 
tibi  amnitate  coniungitur.  15  ''Turpitudinem  nurus  tuae  non  revelabis, 
quia  uxor  filii  tui  est,  nee  discooperies  ignominiam  eius.  ^Turpi- 
tudinem uxoris  fratris  tui  non  revelabis,  quia  turpitudo  fratris  tui 
est.  17  Turpitudinem  uxoris  tuae  et  filiae  eius  non  revelabis.  Filiam 
filii  eius  et  filiam  filiae  illius  non  sumes,  ut  reveles  ignominiam  eius, 
quia  caro  illius  sunt,  et  talis  coitus  incestus  est.  18  Sororem  uxoris 
tuae  /in  paelicatum  illius,  non  accipies  nee  revelabis  turpitudinem 
eius,  'adhuc  ilia  vivente. 

19  mAd  mulierem,  quae  patitur  menstrua,  non  accedes  nee  revelabis 
foeditatem  eius.  20  "Cum  uxore  proximi  tui  non  coibis  nee  seminis 
commixtione  maculaberis.  21  °De  semine  tuo  non  dabis  ut  consecretur 
idolo  PMoloch,  tfnec  pollues  nomen  Dei  tui.  Ego  Dominus. 

22  rCum  masculo  non  commiscearis  coitu  femineo,  quia  abominatio 
est.  23  8Cum  omni  pecore  non  coibis  nee  maculaberis  cum  eo.  Mulier 
non  succumbet  iumento  nee  miscebitur  ei,  *quia  scelus  est. 

24  MNec  polluamini  in  omnibus  his  vquibus  contaminatae  sunt  uni- 
versae  gentes,  quas  ego  eiciam  ante  conspectum  vestrum,  25et  Vquibus 
polluta  est  terra,  cuius  ego  scelera  visitabo  ut  ^evomat  habitatores  suos. 

26  ^Custodite  legitima  mea  atque  iudicia  et  non  faciatis  ex  omnibus 
abominationibus  istis  "tarn  indigena  quam  colonus  qui  peregrinantur 
apud  vos.  27  Omnes  enim  exsecrationes  istas  fecerunt  accolae  terrae, 
qui  fuerunt  ante  vos  et  polluerunt  earn.  28  Cavete  ergo  ne  et  vos 
similiter  J/evomat,  cum  paria  feceritis,  sicut  evomuit  gentem  quae 
fuit  ante  vos. 

29  Omnis  anima,  quae  fecerit  de  abominationibus  his  quippiam, 
peribit  de  medio  populi  sui.  30bCustodite  mandata  mea.  cNolite  facere 
quae  fecerunt  hi  qui  fuerunt  ante  vos  et  ne  polluamini  in  eis.  dEgo 
Dominus  Deus  vester. 

1  Q  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  ad  omnem 
*  s  coetum  filiorum  Israel  et  dices  ad  eos :  °Sancti  estote,  quia  ego 
sanctus  sum  Dominus  Deus  vester.  3  ^Unusquisque  patrem  suum  et 
matrem  suam  timeat.  c'Sabbata  mea  custodite.  Ego  Dominus  Deus 
vester.  4  dNolite  converti  ad  idola  nee  deos  econflatiles  faciatis  vobis. 
Ego  Dominus  Deus  vester. 

5 /Si  immolaveritis  hostiam  pacificorum  Domino,  ut  sit  placabilis, 

6  eo  die  quo  fuerit  immolata  comedetis  earn  et  die  altero;  quidquid 
autem  residuum  fuerit  in  diem  tertium  igne  comburetis.  7  Si  quis 
post  biduum  comederit  ex  ea,  ^profanus  erit  et  impietatis  reus, 
8  /lportabitque  iniquitatem  suam,  *quia  sanctum  Domini  polluit,  et 
peribit  anima  ilia  de  populo  suo. 

9  ■'Cum  messueris  segetes  terrae  tuae,  non  tondebis  usque  ad  solum 
superficiem  terrae  nee  remanentes  spicas  colliges.  10  Neque  in  vinea 
tua  racemos  et  grana  decidentia  congregabis,  sed  pauperibus  et  pe- 
regrinis  carpenda  dimittes.  Ego  Dominus  Deus  vester. 


02 


cum  Deo  et  proximo  commendantur  vietas  in  Dhum  et  parentes  (19,  1-8) 
et  amor  egenorum  (9-18).  Deinde  post  quaedam  alia  minor  is  momenti 
(19-37)  capite  damnantur  qui  sacrificant  filios  Moloch  (20,  1-5),  aut 


LIBER    LEVITICI 
19,  ii— 20,  S 


11  fcNon  facietis  furtum.  'Non  mentiemini,  nee  decipiet  unusquisque 
proximum  suum.  12  wNon  periurabis  in  nomine  meo  nnec  pollues 
nomen  Dei  tui.  Ego  Dominus. 

13  °Non  facies  calumniam  proximo  tuo  nee  vi  opprimes  eum.  PNon 
morabitur  opus  mercennarii  tui  apud  te  usque  mane.  *4  Non  maledices 
surdo  tfnec  coram  caeco  pones  offendiculum,  sed  rtimebis  Dominum 
Deum  tuum,  quia  ego  sum  Dominus.  15  sNon  facies  quod  iniquum 
est  nee  iniuste  iudicabis.  *Non  consideres  personam  pauperis  nee 
honores  vultum  potentis.  Iuste  iudica  proximo  tuo.  16  MNon  eris  cri- 
minator  vnec  susurro  in  populo.  ^Non  stabis  contra  sanguinem  pro- 
ximi  tui.  Ego  Dominus. 

17  ^Non  oderis  fratrem  tuum  in  corde  tuo,  sed  ^publice  argue  eum, 
ane  habeas  super  illo  peccatum.  18  ftNon  quaeras  ultionem  nee  memor 
eris  iniuriae  civium  tuorum.  cDiliges  amicum  tuum  sicut  teipsum. 
Ego  Dominus.    19  dLeges  meas  custodite. 

eIumentum  tuum  non  facies  coire  cum  alterius  generis  animantibus. 
/Agrum  tuum  non  seres  diverso  semine.  Veste,  quae  ex  duobus  texta 
est,  non  indueris. 

20  Homo  si  dormierit  cum  muliere  coitu  seminis,  quae  sit  ancilla 
etiam  nubilis  et  tamen  pretio  non  redempta  nee  libertate  donata, 
vapulabunt  ambo  et  non  morientur,  quia  non  fuit  libera.  21  #Pro  de- 
licto autem  suo  offeret  Domino  ad  ostium  tabernaculi  testimonii 
arietem,  22  horabitque  pro  eo  sacerdos  et  pro  peccato  eius  coram 
Domino  et  repropitiabitur  ei  dimitteturque  peccatum. 

23  Quando  ingressi  fueritis  terram  et  plantaveritis  in  ea  ligna  po- 
mifera,  auferetis  praeputia  eorum :  poma,  quae  germinant,  *immunda 
erunt  vobis,  nee  edetis  ex  eis.  24  Quarto  autem  anno  omnis  fructus 
eorum  sanctificabitur  laudabilis  Domino.  25  Quinto  autem  anno  co- 
medetis  fructus  congregantes  poma  quae  prof  erunt.  Ego  Dominus 
Deus  vester. 

26  ^Non  comedetis  cum  sanguine. 

Non  fcaugurabimini  nee  observabitis  somnia,  27  'neque  in  rotundum 
attondebitis  comam  nee  radetis  barbam  28  et  super  mortuo  non 
mincidetis  carnem  vestram  neque  figuras  aliquas  aut  stigmata  facietis 
vobis.  Ego  Dominus. 

29  nNe  prostituas  filiam  tuam,  ne  contaminetur  terra  et  impleatur 
piaculo.  30  °Sabbata  mea  custodite  et  Psanctuarium  meum  metuite. 
Ego  Dominus. 

31  «Non  declinetis  ad  magos  nee  ab  hariolis  aliquid  sciscitemini,  ut 
polluamini  per  eos.  Ego  Dominus  Deus  vester. 

32  rCoram  cano  capite  consurge  et  honora  personam  senis  et  *time 
Dominum  Deum  tuum.  Ego  sum  Dominus. 

33  *Si  habitaverit  advena  in  terra  vestra  et  moratus  fuerit  inter  vos, 
non  exprobretis  ei;  34sed  sit  inter  vos  quasi  "indigena,  et  Miligetis 
eum  quasi  vosmetipsos;  fuistis  enim  et  vos  advenae  in  terra  Aegypti. 
Ego  Dominus  Deus  vester. 

35  #Noiite  facere  iniquum  aliquid  in  iudicio,  in  regula,  in  pondere, 
in  mensura.  36  ^Statera  iusta,  et  aequa  sint  pondera,  iustus  *modius 
aaequusque  sextarius.  Ego  Dominus  Deus  vester  qui  eduxi  vos  de 
terra  Aegypti. 

37  6Custodite  omnia  praecepta  mea  et  universa  iudicia  et  facite 
ea.  Ego  Dominus. 

^  A  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Haec  loqueris  fi- 
L 1/  liis  Israel :  Homo  de  filiis  Israel  et  de  advenis  qui  habitant  in 
Israel,  asi  quis  dederit  de  semine  suo  idolo  Moloch,  morte  moriatur: 
populus  terrae  lapidabit  eum.  3  Et  ego  &ponam  faciem  meam  contra 
ilium,  succidamque  eum  de  medio  populi  sui,  eo  quod  dederit  de 
semine  suo  Moloch  et  ccontaminaverit  sanctuarium  meum  ac  dpol- 
luerit  nomen  sanctum  meum.  4  Quod  si  negligens  populus  terrae  et 
quasi  parvipendens  imperium  meum  dimiserit  hominem  qui  dedit  de 
semine  suo  Moloch,  enec  voluerit  eum  occidere,  5&ponam  faciem  meam 
super  hominem  ilium  et  super  cognationem  eius  succidamque  et  ipsum 
et  omnes  qui  consenserunt  ei,  ut  /fornicaretur  cum  Moloch,  de  medio 
populi  sui. 


W  Jr 

cf.  Jc  5, 


i/]  *  Cone.  Tr.  s.   13  cp.  s  de 

R.;  *  Catech.  R.  Ill  ,,,  7. 
k  v.  Ex  20,  15,  16. 
Id.  cp.  6,  2,  3;  Eph  4,  is,  25 ; 

Col  3,  9. 
m  Ex  20,  7;  Mt  5,  33- 
12,  /J]  *  cf.  Catech.    R.   Ill   3, 
n  v.  cp.  18,  21.  #  [27;  8, 10. 

0  cp.  6,  3;  Ecli  10,  6. 
p  Dt  24,  14,  is;  Tb  4, 

22,  13;  Ml  3,  5. 
q  Dt  21,  18.  [4. 

r  vr.  32;  cp.  25,  17;  Ec  5,  7; 

12,  13;  1  Pt  2,  17.  —  ci.  Gn 
s  Ex  23,  2,  3.  [42,  18. 

t  Dt  1   17:    16,  19;   27,  19;   Ps 

81,  2;  Pro  24,  23;   Ecli  42, 

1;  Jc  2,  2,  9. —  cf.  2  Par  19, 

3;  Ez  22,  9. 
u  cf .  Pro  11,  13;   20,  19;   Tr  9. 
16]  *Catech.R.  Ill  g,io.       [6,  7. 
v  cf.  Mt  26,  60,  61.  —  v.  3  Rg 

21,  10-13;  Ac  6,  11-13. 
x  Ex  23,  7. 

y  Tr  9,  8;   1  Jo  2,  11;  3,  14. 
z  Ps  140,  5;   Pro  27,  5,  6:   28, 

23;  Ecli  19,  13;  Mt  18,  15; 

Lc  17,  3;  Gal  6, 1;  Eph  5, 11. 
a  cf .  cp.  22,  16;   Rm  1,  32;   1 

Tm  5,  22;   2  Jo  11. 
18]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  5,  5. 
b  Pro  20,  22;   Ecli  18,  1;   Rm 

12,  17,  19;  Heb  10,  30. 
c  (all)Mt  s,  43;  19,19;  22,39; 

Mr  12,  31;  Lc  6,  27;  Jo  it, 

34;  Rm  13,  9;  Gal  5,  14;  Jc 
d  v.  cp.  18,  4,  5.  [2  8. 

e  cf.  3  Rg  1,  44. 
/  Dt  22,  9-11. 
?cp.5,  is;  6,  6,  7. 
h  cp.  5,  10,  16,  19. 
i  cf.  Dt  20,  6. 
iv-  cp.  3,  17.     „ 
k  Dt  18,  10;  4  Rg  17,  17;  21, 

6;  2  Par  33,  6.  —  cf.  Gn  44,  5. 
/  cp.  21,  5.  —  cf.  Dt  14,  1;  Is 

IS.  2;  Jr  9,  26;  48,  37. 
m  cp.  21,  1,  4,  5;   Dt  14,  1;  3 

Rg  18,  28;  Jr  16,  6;  41.  5; 

47,  5;  48,  37;  Os  7,  14. 
n  cf.  Dt  23,  17. 
0  vr.  3;  cp.  26,  2.  -  v.  Ex  20,8. 
p  Ec  5,  1.  —  cf.  Mt  21,  12,  13 

etc.;  Jo  2,  14-16. 
q  cp.  20,  6,  27*  Dt  18,  10;  Ts 

8,  19.  —  cf.  Ex  22,  18;  1  Rg 

28,  3,   7,  9;    1    Par   10,    13; 

Ac  16,  16. 
32]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  2,  9. 
r  Pro  20,  29;  Ecil  8,  7.  —  cf. 

Sap  2,  10;  Lra  s,  12. 
5  v.  vr.  14. 


t  Ex  22,  21;    23,  9;  Jr  22,  3; 
u  v.  cp.  16,  29.  [Ml  3 

v  Dt  10,  10.  —  v.  vr.  il 


3,  5- 


35.  36~i  *  Catech.  R.  Ill  8,  0. 

xv.  vr.  15. 

y  Dt  25,  13,  15;  Jb  31,  6:  Pro 
n,  1;  16.  11;  20,  10;  Ez  45, 
10.  —  cf.  Am  8,  5;  Mic  6, 
11. 

z  (Ex  16,  36). 

a  (Ex  30,  24). 

b  cp.  18,  4,  5,  30;  22,  9. 

a  v.  cp.  18,  21. 

b  v.  cp.  17,  10. 

c  Ez  5,  11;  23,  38,  39. 

d  v.  cp.  18,  21. 

e  Dt  17,  2,  3,  5. 

/v.  Ex  34,  15. 


93  — 


LIBER    LEVITICI 
20,  6  —  21,  8 


magos  et  hariolos  consulunt,  aut  maledicunt  parentibus,  aut  demum 
quasdam  graviores  immunditias  committere  praesumunt,  et  ipsi  super- 
stitiosi  (6-27).C)  Ad  munditiem  autem  et  sanctitatem  servandam 


gv.  cp.  19,  31. 

7]  *  Cone.  Tr.  s.  14  prooem.  de  R. 

Avr.  26;  cp.  19,  2;  1  Pt  1,  16. 

—  v.  cp.  11,  44- 
iv.  cp.  18,  4;   19,  37- 
/cp.  21,  8,  is,  23;  22,  32;  Ez 

31,  13;  Ez  37,  28. 
m  Ex  21,  17;   Pro  20,  20;  Mt 

15,  4;  Mr  7,  10. 
n  vr.  11,  12,  13,  16,  27.  —  cf. 

2  Rg  1,16;  3  Rg  2,32,33.37. 
10]  *  cf.  Cat.  R.  II  8,  24;  III 

7,  8. 
0  cp.  18,  20;  Dt  22,  22;  Jb  31' ' 

11. 
p  cf.  cp.  19,  20.  —  v.  Jo  8,  5. 
q  v.  cp.  18,  8. 

r  cp.  18,  15.  —  cf.  Gn  38,  16. 
s  cp.  18,  23. 
tv.  cp.  18,  22. 
u  cp.  18,  17;  Dt  27,  23. 


v  Ex  22,  19;  Dt  27,  21. 
x  cp.  18,  23. 

y  cp.  18,  9;  Dt  27,  22. 
2  Rg  13,  12. 


z  cp.  18,  19.  —  cf.  cp.  is,  24. 


a  cp.  18,  12,  13. 
Z>cp.  18,  6. 

c  cp.  18,  14. 

d  cf .  Jr  22,  30;  Os  9,  12. 

e  cp.  18,  16. 

/  vr.  8.  —  v.  cp.  18,  4. 

g  cp.  18,  25,  28. 
ft  cp.  18,  3,  24,  30. 

iEx  3,  17;  6,  8. 

;v.  Ex  3,  8. 

*3  Rg  8,  53.  —  cf.  Ex  19,  s; 

Dt  7,  6;  14,  2;  3  Rg  8,  53- 

m  v.  cp.  11,  2-47;  Dt  14,  4-20. 


»Ex  19,  6;  1  Pt  1,  16. 
0  vr.  7.  —  v.  cp.  11,  44. 
pEx  22,  18;  Dt  18,  11;   1  Rg 

28,  7.  —  v.  cp.  19,  31. 
q  vr.  2. 
r  vr.  9. 

a  Ez  44,  25. 

b  cf.  Ez  24,  16,  17. 

cEz  44,  20.  —  cf.  cp.  19,  27, 
28;  Dt  14,  1. 

d  v.  cp.  18,  21. 

61  Of.  et  Ant.  in  fs.  Corp.Chr. 

ev.  cp.  3,  11. 

/  vr.  13,  14;  cp.  19,  29.  —  Ez 
44,  22. 

g  v.  Dt  24,  1-4. 

8]  V.  All.  in  Ms.  pro  elig.  sum- 
mo  Pont. 


6  Anima,  0quae  declinaverit  ad  magos  et  hariolos,  et  fornicata  fuerit 
cum  eis,  ponam  faciem  meam  contra  earn,  et  internciam  illam  de 
medio  populi  sui.  7  ASanctincamini  et  estote  sancti,  quia  ego  sum 
Dominus  Deus  vester.  8  *Custodite  praecepta  mea  et  facite  ea.  zEgo 
Dominus  qui  sanctifico  vos. 

9  wQui  maledixerit  patri  suo  aut  matri  morte  moriatur :  patri  ma- 
trique  maledixit,  "sanguis  eius  sit  super  eum. 

10  °Si  moechatus  quis  fuerit  cum  uxore  alterius,  et  adulterium  per- 
petraverit  cum  coniuge  proximi  sui,  Pmorte  moriantur  et  moechus 
et  adultera. 

11  «Qui  dormierit  cum  noverca  sua  et  revelaverit  ignominiam  patris 
sui,  morte  moriantur  ambo :  sanguis  eorum  sit  super  eos.  12  rSi  quis 
dormierit  cum  nuru  sua,  uterque  moriatur,  quia  *scelus  operati  sunt: 
sanguis  eorum  sit  super  eos. 

!3  *Qui  dormierit  cum  masculo  coitu  femineo,  uterque  operatus  est 
nefas:  morte  moriantur:  sit  sanguis  eorum  super  eos. 

14  «Qui  supra  uxorem  filiam  duxerit  matrem  eius  scelus  operatus 
est:  vivus  ardebit  cum  eis,  nee  permanebit  tantum  nefas  in  medio 
vestri. 

15  vQui  cum  iumento  et  pecore  coierit  morte  moriatur;  pecus  quo- 
que  occidite. 

i6#Mulier,  auae  succubuerit  cuilibet  iumento,  simul  interficietur 
cum  eo :  sanguis  eorum  sit  super  eos. 

17  3/Qui  acceperit  sororem  suam  nliam  patris  sui  vel  filiam  matris 
suae  et  viderit  turpitudinem  eius,  illaque  conspexerit  fratris  ignomi- 
niam, nefariam  rem  operati  sunt;  occidentur  in  conspectu  populi  sui, 
eo  quod  turpitudiem  suam  mutuo  revelaverint,  et  portabunt  iniqui- 
tatem  suam. 

18  ^Qui  coierit  cum  muliere  in  fiuxu  menstruo  et  revelaverit  turpi- 
tudinem eius,  ipsaque  aperuerit  fontem  sanguinis  sui,  interficientur 
ambo  de  medio  populi  sui. 

19  oXurpitudinem  materterae  et  amitae  tuae  non  discooperies :  qui 
hoc  fecerit  ignominiam  bcarnis  suae  nudavit,  portabunt  ambo  iniqui- 
tatem  suam. 

20  cQui  coierit  cum  uxore  patrui  vel  avunculi  sui  et  revelaverit  igno- 
miniam cognationis  suae,  portabunt  ambo  peccatum  suum :  ^absque 
liberis  morientur. . 

21  eQui  duxerit  uxorem  fratris  sui  rem  facit  illicitam,  turpitudinem 
fratris  sui  revelavit:  absque  liberis  erunt. 

22  /Custodite  leges  meas  atque  iudicia  et  facite  ea,  ne  et  vos 
0evomat  terra,  quam  intraturi  estis  et  habitaturi.  23  /lNolite  ambulare 
in  legitimis  nationum,  quas  ego  expulsurus  sum  ante  vos:  omnia 
enim  haec  fecerunt,  et  abominatus  sum  eas.  24  *Vobis  autem  loquor : 
Possidete  terram  eorum,  quam  dabo  vobis  in  hereditatem,  iterram 
fluentem  lacte  et  melle.  Ego  Dominus  Deus  vester,  *qui  separavi 
vos  a  ceteris  populis. 

25  TOSeparate  ergo  et  vos  iumentum  mundum  ab  immundo  et  ayem 
mundam  ab  immunda,  ne  polluatis  animas  vestras  in  pecore  et  avibus 
et  cunctis,  quae  moventur  in  terra,  et  quae  vobis  ostendi  esse  polluta. 
26  n£;ritis  rnihi  sancti,  °quia  sanctus  sum  ego  Dominus  et  separavi 
vos  a  ceteris  populis,  ut  essetis  mei. 

27  PVir  sive  mulier,  in  quibus  pythonicus  vel  divinationis  fuerit 
spiritus,  morte  moriantur:  «lapidibus  obruent  eos:  rsanguis  eorum 
sit  super  illos. 

*J  1  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  Loquere  ad  sacerdotes  filios 
£*  1  Aaron  et  dices  ad  eos :  aNe  contaminetur  sacerdos  in  mortibus 
avium  suorum  2  nisi  tantum  in  consanguineis  ac  propinquis,  id  est 
super  patre  et  matre  et  filio  et  filia,  fratre  quoque  3  et  sorore  virgine, 
quae  non  est  nupta  viro ;  4  sed  nee  6in  principe  populi  sui  contami- 
nabitur.  5  <'Non  radent  caput  nee  barbam,  neque  in  carnibus  suis 
facient  incisures.  6  Sancti  erunt  Deo  suo  et  dnon  polluent  nomen  eius ; 
incensum  enim  Domini  et  epanes  Dei  sui  offerunt  et  ideo  sancti 
erunt.  7/Scortum  et  vile  prostibulum  non  ducent  uxorem,  nee  earn 
9 quae  repudiata  est  a  marito ;  quia  consecrati  sunt  Deo  suo     8  et 


04 


in  Us  quae  ad  cultum  pertinent  statuuntur  quaedam  a)  de  eo  quod  est 
agendum  a  sacerdotibus  in  funere  suorum  propinquorum  et  in  suis  ma- 
trimoniis  (21, 1-15);  b)  de  levitis  vitio  vet  immunditia  laborantibus  (16-24) 


LIBER    LEVITICI 
21,  g  —  22,  ig 


panes  propositionis  offerunt.  Sint  ergo  sancti,  quia  et  ego  %anctus 
sum  Dominus  ^qui  sanctifico  eos.  9  ^Sacerdotis  filia,,  si  deprehensa 
fuerit  in  stupro  et  violaverit  nomen  patris  sui,  fcflammis  exuretur. 

1(>  *Pontifex,  id  est  sacerdos  maximus  inter  fratres  suos,  K4super 
cuius  caput  fusum  est  unctionis  oleum  et  cuius  manus  in  sacerdotio 
consecratae  sunt  vestitusque  est  Sanctis  vestibus,  ncaput  suum  non 
discooperiet,  °vestimenta  non  scindet  n  et  Pad  omnem  mortuum  non 
ingredietur  omnino;  super  patre  quoque  suo  et  matre  non  contami- 
nabitur.  12  «Nec  egredietur  de  Sanctis,  rne  polluat  sanctuarium  Do- 
mini, quia  soleum  sanctae  unctionis  Dei  sui  super  eum  est.  Ego 
Dominus. 

13  Virginem  ducet  uxorem;  14  viduam  autem  et  *repudiatam  et  sor- 
didam  atque  meretricem  non  accipiet,  sed  puellam  de  populo  suo, 
15  ne  commisceat  stirpem  generis  sui  vulgo  gentis  suae :  quia  ego 
Dominus  qui  sanctifico  eum. 

16Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  l7Loquere  ad  Aaron : 
"Homo  de  semine  tuo  per  familias  qui  habuerit  maculam  ^non  offeret 
panes  Deo  suo  18  nee  accedet  ad  ministerium  eius :  ^si  caecus  fuerit, 
si  claudus,  si  parvo  vel  grandi  vel  torto  naso,  *9  si  fracto  pede,  si 
manu,  20  si  gibbus,  si  lippus,  si  albuginem  habens  in  oculo,  si  iugem 
scabiem,  si  impetiginem  in  corpore  vel  ^herniosus.  21  Omnis  qui 
habuerit  maculam  de  semine  Aaron  sacerdotis  non  accedet  offerre 
hostias  Domino  nee  panes  Deo  suo ;  22  vescetur  tamen  panibus,  qui 
offeruntur  in  sanctuario,  23  ita  duntaxat  ut  intra  velum  non  ingre- 
diatur,  nee  accedat  ad  altare,  quia  maculam  habet  et  ^contaminare 
non  debet  sanctuarium  meum.  aEgo  Dominus  qui  sanctifico  eos. 

24  Locutus  est  ergo  Moyses  ad  Aaron  et  ad  filios  eius  et  ad  omnem 
Israel  cuncta,  quae  fuerant  sibi  imperata. 

*}  *}  Locutus  quoque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  ad 
LL  Aaron  et  ad  filios  eius,  °ut  caveant  ab  his  quae  bconsecrata 
sunt  filiorum  Israel  et  cnon  contaminent  nomen  sanctificatorum  mihi, 
quae  ipsi  offerunt.  Ego  Dominus.  3  Die  ad  eos  et  ad  posteros  eorum : 
Omnis  homo,  qui  accesserit  de  stirpe  vestra  ad  ea  quae  consecrata 
sunt  et  quae  obtulerunt  filii  Israel  Domino,  din  quo  est  immunditia, 
peribit  coram  Domino.  Ego  sum  Dominus. 

4  Homo  de  semine  Aaron,  qui  fuerit  leprosus  aut  epatiens  fluxum 
seminis,  non  vescetur  de  his  quae  sanctifkata  sunt  mihi  /donee 
sanetur.  #Qui  tetigerit  immundum  super  mortuo,  et  hex  quo  egre- 
ditur  semen  quasi  coitus  5  et  *qui  tangit  reptile  et  quodlibet  immun- 
dum cuius  tactus  est  sordidus,  6immundus  erit  usque  ad  vesperum 
et  non  vescetur  his  quae  sanctificata  sunt;  sed,  ^cum  laverit  carnem 
suam  aqua  7  et  occubuerit  sol,  tunc  mundatus  vescetur  de  sanctifi- 
catis,  *quia  cibus  illius  est.  8  mMorticinum  et  captum  a  bestia  non 
comedent  nee  polluentur  in  eis.  Ego  sum  Dominus.  9  Custodiant 
praecepta  mea,  nut  non  subiaceant  peccato  et  moriantur  in  sanc- 
tuario, cum  polluerint  illud.  °Ego  Dominus  qui  sanctifico  eos. 

10  POmnis  alienigena  non  comedet  de  sanctificatis,  inquilinus  sacer- 
dotis et  mercenarius  non  vescentur  ex  eis;  ll  quem  autem  sacerdos 
emerit,  et  qui  vernaculus  domus  eius  fuerit,  «hi  comedent  _  ex  eis. 
12  Si  filia  sacerdotis  cuilibet  ex  populo  nupta  fuerit,  de  his  quae 
sanctificata  sunt  et  de  primitiis  non  vescetur ;  13  sin  autem  vidua  vel 
repudiata  et  absque  liberis  rreversa  fuerit  ad  domum  patris  sui,  ssicut 
puella  consueverat,  aletur  cibis  patris  sui.  Omnis  alienigena  come- 
dendi  ex  eis  non  habet  potestatem.  14  *Qui  comederit  de  sanctificatis 
per  ignorantiam  addet  Mquintam  partem  cum  eo  quod  comedit  et 
dabit  sacerdoti  in  sanctuarium.  15  vNec  contaminabunt  sanctificata 
filiorum  Israel,  quae  offerunt  Domino,  16  nne  forte  sustineant  iniqui- 
tatem  delicti  sui,  cum  sanctificata  comederint.  Ego  Dominus  qui 
sanctifico  eos. 

17Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  18Loquere  ad  Aaron 
et  filios  eius  et  ad  omnes  filios  Israel  dicesque  ad  eos:  ^Homo  de 
domo  Israel  et  de  advenis  qui  habitant  apud  vos,  qui  obtulerit  obla- 
tionem  suam  vel  vota  solvens  vel  sponte  offerens,  quidquid  illud 
obtulerit  in  holocaustum  Domini,    19  ut  offeratur  per  vos,  ^masculus 


h  v.  cp.  II,  44. 

i  cp.  22,  9,   i 6. 

;  cf.  i  Tm  3,  4- 

kci.  Gn  38,  24. 

10]  Gr.  ut.  s.  vr.  8. 

I  cp.  8,  12;   16,  32;  Ex  29,  29, 

30;  Nm  35,  25. 
m  Ex  29,  7,  21;  30,  20. 
n  cp.  10,  6. 
0  cf.  Mt  26,  65. 
p  cf.  vr.  1,  2. 
tfep.  10,  7. 
r  vr.  23. 
5  cf.  cp.  8,  12,  30. 

t  Ez  44,  22.  —  v.  vr.  7. 


uci.  1  Tm  3,  2-10;  Tt  1,  7-9. 
v  cp.  10,  3.  —  cf.  Nm  16,  5. 

X CP.     22,     22. 


y  cf.  Dt  23,  1. 


z  vr.  12. 
avr.  8. 


a  cf.  Nm  6,  3. 

&vr.  3;  Ex  28,  38;  Dt  is,  19. 
c  cf .  Nm  18,  32.  —  v.  cp.  18, 
21. 

d  cp.  7,  20. 


e  cp.  is,  2,  16. 
/cp.  14,  2;   is,  13. 

fNm  19,  11. 
cp.  15,  16. 
xcp.  11,  24,  43. 

;' cf .  Heb  10,  22.  —  v.  cp.  15, 
5-H- 

I  cp.  21,  22.  —  cf.  Nm  18,  11, 

13.  —  v.  cp.  3,  11. 

m  cp.   17,    15;    Ex  22,  31;    Dt 

14,  21;  Ez  44,  31. 

n  cf.  Ex  28,  43.  —  v.  cp.   19, 
0  cp.  21,  8,  15,  23.  [17. 

p  cp.  24,  9.  —  cf.  1  Rg  21,  6; 

Mt  12,  4  etc. 
a  Nm  18,  11,  13. 


r  Gn  38,  11;   Rt  1,  8. 

5  cp.  10,  14;  Nm  18,  11,  19. 

t  cf.  cp.  4,  2;   16,  18. 
»cp.  s,  16;  27,  13,  is,  19. 
v  cp.  19,  8;  Nm  18,  32. 


xcp.  1,  2,  3,  10;  Nm  is,  14. 


y  cp.  1,  3,   10. 


95  — 


LIBER    LEVITICI 

22,20  —  23,22 


et  ideo  arcendis  vel  ab  omnibus  sacris  vel  tantum  ab  eduliis  sacrificalibus 
vescendis  (22,  1-16);  c)  de  natura  victimarum  et  earum  consumatione 
(17-33);  d)   de   temporibus   sacris,  nempe  de  sabbato    (23,    1-3),    de 


z  Dt  is,  ax;  i7»  x;  Ecli  35.14; 

Ml  i,  8,  14.  —  cf.  Rm  12,  x; 

Heb  9,  14;  1  Pt  1,  19. 
flcp.  3,  1,  6. 
6cp.  7,  16;  Nm  is,  3,  8;  Dt 

23,  21,  23:  Ps  60,  9;  64,  2, 

US,  18;  Ec  5,  4,  5-   ,        „ 
cvr.  20;  cp.  21,  18;  Ml  1,  8. 
dv.  cp.  21,  20. 
ecp.  1,  9,  13;  3,  3,  5. 


/v.  cp.  3,  11. 
g  Ml  1,  14. 
h  Ex  22,  30. 

icf.  Dt  22,  6,  7. 

;*  cp.  7,  12;   Ps  106,  22;    us, 

17;  Am  4,  5. 
Jcp.  7,  IS- 

w  cp.  19,  37;   Nm  is,  40;   Dt 
n  v.  cp.  18,  21.  [4,  40. 

0  cp.  10,  3. 
p  v.  cp.  20,  8. 
9  v.  Ex  6,  7. 

/,  2]  r.  w.  4-6. 

a  vr.  4,  37;  Nm  29,  39.  —  v. 

Ex  23,  14-17. 
b  Ex  12,  16;  Nm  io,  10;  Jl  2, 

is. 

c  cp.  19,  3 :  Ex  23,  12 ;  31,  15 ; 
34,  21;  Lc  13,  14.  —  v.  Ex 
20,  8-11;  Dt  s,  12-15. 

4-6]  R.  in  D.  Pass. 

a  Ex  23,  14-19. 

cEx  12,  18:  13,  3,  10;  23,  15; 
34,  18;  Nm  9,  2,  3;  28,  16; 
Js  5, 10;  4Rg  23,21:  iEs  6, 
10;  Ez  45,  22.  —  cf.  Nm  9, 
10,  11;  2  Par  30,  2,  13,  15. 
—  v.  Ex  12,  2-14;  Dt  16, 
2-8. 

/Ex  12,  16;  Nm  28,  18,  25. 

9-14I  L.  in  sb.  QT.    Pnt. 

gEx  23,  19;  34,  26;  Nm  15,2, 
18,  19;  28,  26;  Dt  26,  1,  2. 

h  vr.  17. 

i  vr.   15,  20;  Ex  29,  24. 

/cf.  Mt  28,  1. 

k  cp.  i,  10. 

/cp.  2,  14-16. 

m  Ex  29,  40. 
n  cf.  cp.  2,  14. 


0  Ex  34,  22;  Nm  28,  26-31;  Dt 
16,  9-12. 

P  Ac  2 ,  1 . 
(7  Nm  28,  26. 


5  cp.  4,  23,  28;  Nm  28,  30. 

t  v.  cp.  3,  1. 

u  Nm  18,  12;  Dt  18,  4. 


v  cp.  19,  9,  10;   Dt  24,  19. 
cf.  Rt  2,  2,  3,  7,  17. 


immaculatus  erit  ex  bobus  et  ovibus  et  ex  capris ;  20  zsi  maculam 
habuerit,  non  offeretis  neque  erit  acceptabile. 

21  °Homo,  qui  obtulerit  victimam  pacificorum  Domino,  vel  bvota 
solvens  vel  sponte  offerens  tarn  de  bobus  quam  de  ovibus,  immacu- 
latum  offeret,  ut  acceptabile  sit;  omnis  macula  non  erit  in  eo.  22  c§{ 
caecum  fuerit,  si  fractum,  si  cicatricem  habens,  si  papulas  aut  sca- 
biem  aut  dimpetiginem,  non  offeretis  ea  Domino  nee  eadolebitis  ex 
eis  super  altare  Domini.  23  Bovem  et  ovem  aure  et  cauda  amputatis 
voluntarie  offerre  potes,  votum  autem  ex  eis  solvi  non  potest.  24()mne 
animal,  quod  vel  contritis  vel  tusis  vel  sectis  ablatisque  testiculis  est, 
non  offeretis  Domino,  et  in  terra  vestra  hoc  omnino  ne  faciatis.  25  De 
manu  alienigenae  non  offeretis  /panes  Deo  vestro,  et  quidquid  aliud 
dare  voluerit,  quia  ^corrupta  et  maculata  sunt  omnia,  non  suscipietis  ea. 

26  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  27  >iBos,  ovis  et  ca- 
pra,  cum  genita  fuerint,  septem  diebus  erunt  sub  ubere  matris  suae; 
die  autem  octavo  et  deinceps  offerri  poterunt  Domino.  28  Sive  ilia  bos 
sive  ovis  *non  immolabuntur  una  die  cum  fetibus  suis. 

29  Si  immolaveritis  ^hostiam  pro  gratiarum  actione  Domino,  ut 
possit  esse  placabilis,  30  eodem  die  comedetis  earn ;  'non  remanebit 
quidquam  in  mane  alterius  diei.  Ego  Dominus. 

31  '"Custodite  mandata  mea  et  facite  ea.  Ego  Dominus.  32  nNe  pol- 
luatis  nomen  meum  sanctum,  °ut  sanctificer  in  medio  nliorum  Israel. 
PEgo  Dominus  qui  sanctifico  vos  33  et  eduxi  de  terra  ^Egypti,  «ut 
essem  vobis  in  Deum.  Ego  Dominus. 

J  2  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  filiis 
Lt  O  Israel  et  dices  ad  eos :  aHae  sunt  feriae  Domini,  quas  ^vocabitis 
sanctas :  3  csex  diebus  facietis  opus,  dies  septimus,  quia  sabbati  requies 
est,  vocabitur  sanctus :  omne  opus  non  facietis  in  eo :  sabbatum  Do- 
mini est  in  cunctis  habitationibus  vestris. 

*  dHae  sunt  ergo  feriae  Domini  sanctae,  quas  celebrare  debetis 
temporibus  suis :  5  emense  primo,  quartadecima  die  mensis  ad  vespe- 
rum  Phase  Domini  est,  6  et  quintadecima  die  mensis  huius  sollemnitas 
azymorum  Domini  est.  Septem  diebus  azyma  comedetis.  7  /Dies 
primus  erit  vobis  celeberrimus  sanctusque:  omne  opus  servile  non 
facietis  in  eo,  8  sed  offeretis  sacrificium  in  igne  Domino  septem  diebus. 
Dies  autem  septimus  erit  celebrior  et  sanctior,  nullumque  servile 
opus  facietis  in  eo. 

^Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  10Loquere  filiis  Israel 
et  dices  ad  eos :  #Cum  ingressi  fueritis  terram  quam  ego  dabo  vobis, 
et  messueritis  segetem,  feretis  manipulos  spicarum  ftprimitias  messis 
vestrae  ad  sacerdotem :  n  *qui  elevabit  fasciculum  coram  Domino,  ut 
acceptabile  sit  pro  vobis,  ^altero  die  sabbati  et  sanctificabit  ilium. 
12  Atque  in  eodem  die,  quo  ^manipulus  consecratur,  caedetur  *agnus 
immaculatus  anniculus  in  holocaustum  Domini.  *3  Et  libamenta  offe- 
rentur  cum  eo  duae  decimae  similae  conspersae  oleo  in  incensum 
Domini  odoremque  suavissimum,  liba  mquoque  vini  quarta  pars  hin. 
14  Panem  et  npolentam  et  pultes  non  comedetis  ex  segete,  usque  ad 
diem  qua  offeretis  ex  ea  Deo  vestro.  Praeceptum  est  sempiternum 
in  generationibus  cunctisque  habitaculis  vestris. 

15  °Numerabitis  ergo  ab  altero  die  sabbati,  in  quo  obtulistis  mani- 
pulum  primitiarum,  septem  hebdomadas  plenas,  16  usque  ad  alteram 
diem  expletionis  hebdomadae  septimae,  id  est  Pquinquaginta  dies; 
et  sic  offeretis  ^sacrificium  novum  Domino  I7  ex  omnibus  habitaculis 
vestris  panes  primitiarum  duos  de  duabus  decimis  similae  fermentatae, 
quos  coquetis  in  rprimitias  Domini,  i8offeretisque  cum  panibus  septem 
agnos  immaculatos  anniculos  et  vitulum  de  armento  unum  et  arietes 
duos,  et  erunt  in  holocaustum  cum  libamentis  suis  in  odorem  suavis- 
simum Domino.  19  Facietis  et  shircum  pro  peccato  duosque  agnos 
anniculos  *hostias  pacificorum ;  20  cumque  elevaverit  eos  sacerdos  cum 
panibus  primitiarum  coram  Domino,  "cedent  in  usum  eius.  21  Et  vo- 
cabitis  hunc  diem  celeberrimum  atque  sanctissimum :  omne  opus 
servile  non  facietis  in  eo.  Legitimum  sempiternum  erit  in  cunctis 
habitaculis  et  generationibus  vestris. 

22vpostquam  autem  messueritis  segetem  terrae  vestrae,  non  secabitis 


96 


paschate  et  primitiarum  festo  (4-14),  de  pentecoste  (15-22),  de  no- 
vilunio  septimi  mensis  et  expiationis  die  (23-32),  deque  festo  taber- 
naculorum  (33-44).  Post  vero  quaedam  praecepta  de  lucernis  et  de 


LIBER    LEVITICI 
23,  23  —  24,  i4 


earn  usque  ad  solum  nee  remanentes  spicas  colligetis,  sed  pauperibus 
et  peregrinis  dimittetis  eas.  Ego  sum  Dominus  Deus  vester. 

23  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  24  Loquere  filiis 
Israel :  ^Mense  septimo,  prima  die  mensis  erit  vobis  sabbatum  *memo- 
riale,  clangentibus  tubis,  et  vocabitur  sanctum :  25  omne  opus  servile 
non  facietis  in  eo  et  offeretis  holocaustum  Domino. 

26Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  27~Decimo  die  mensis 
huius  septimi,  dies  expiationum  erit  celeberrimus  et  vocabitur  sanctus; 
adfligetisque  animas  vestras  in  eo  et  offeretis  holocaustum  Domino. 
28  Omne  opus  servile  non  facietis  in  tempore  diei  huius,  quia  dies  pro- 
pitiationis  est,  ut  propitietur  vobis  Dominus  Deus  vester.  29  Omnis 
anima,  quae  adflicta  non  fuerit  die  hac,  aperibit  de  populis  suis ;  30  et 
quae  operis  quippiam  fecerit,  delebo  earn  de  populo  suo.  31  Nihil  ergo 
operis  facietis  in  eo;  legitimum  sempiternum  erit  vobis  in  cunctis 
generationibus  et  habitationibus  vestris.  32  Sabbatum  requietionis  est, 
et  adfligetis  animas  vestras  die  nono  mensis:  a  vespera  usque  ad  ve- 
speram  celebrabitis  sabbata  vestra. 

33Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  34Loquere  filiis  Israel : 
bA  quintodecimo  die  mensis  huius  septimi,  erunt  feriae  tabernaculorum 
septem  diebus  Domino.  35  Dies  primus  vocabitur  celeberrimus  atque 
sanctissimus :  omne  opus  servile  non  facietis  in  eo.  36  Et  septem  diebus 
offeretis  holocausta  Domino;  cdies  quoque  octavus  erit  celeberrimus 
atque  sanctissimus  et  offeretis  holocaustum  Domino ;  est  enim  dcoetus 
atque  collectae:  omne  opus  servile  non  facietis  in  eo. 

37  eHae  sunt  feriae  Domini,  quas  vocabitis  celeberrimas  atque  san- 
ctissimas;  offeretisque  in  eis  oblationes  Domino  holocausta  et  liba- 
menta  iuxta  ritum  uniuscuiusque  diei ;  38  /exceptis  sabbatis  Domini 
donisque  vestris,  et  quae  offeretis  ex  voto  vel  quae  sponte  tribuetis 
Domino.  39  A  quintodecimo  ergo  die  mensis  septimi,  quando  0con- 
gregaveritis  omnes  fructus  terrae  vestrae,  celebrabitis  ferias  Domini 
septem  diebus:  die  primo  et  die  octavo  erit  sabbatum,  id  est  requies. 
40  ^Sumetisque  vobis  die  primo  fructus  arboris  pulcherrimae  spatu- 
lasque  palmarum  et  ramos  ligni  densarum  frondium  et  salices  de  tor- 
rente  et  *laetabimini  coram  Domino  Deo  vestro :  41  icelebrabitisque 
sollemnitatem  eius  septem  diebus  per  annum :  legitimum  sempiternum 
erit  in  generationibus  vestris.  Mense  septimo  festa  celebrabitis  42  et 
fchabitabitis  in  umbraculis  septem  diebus;  omnis,  qui  de  genere  est 
Israel,  manebit  in  tabernaculis,  43  ut  'discant  posteri  vestri  quod  in 
tabernaculis  habitare  fecerim  filios  Israel,  cum  educerem  eos  de  terra 
Aegypti.  Ego  Dominus  Deus  vester. 

44  Locutusque  est  Moyses  super  sollemnitatibus  mDomini  ad  filios 
Israel. 

1j  Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  aPraecipe  filiis 
L»  t:  Israel,  ut  adferant  tibi  oleum  de  olivis  purissimum  ac  lucidum  ad 
concinnandas  lucernas  iugiter  3  extra  velum  testimonii  in  tabernaculo 
foederis.  Ponetque  eas  Aaron  a  vespere  usque  ad  mane  coram  Domino 
cultu  rituque  perpetuo  in  generationibus  vestris.  4Super  ^candelabrum 
cmundissimum  ponentur  semper  in  conspectu  Domini. 

5Accipies  quoque  similam  et  coques  ex  ea  duodecim  dpanes,  qui 
singuli  habebunt  duas  decimas,  6  quorum  senos  altrinsecus  esuper 
mensam  purissimam  coram  Domino  statues,  7  et  pones  super  eos  tus 
lucidissimum,  ut  sit  panis  in  monimentum  oblationis  Domini.  8  /Per 
singula  sabbata  mutabuntur  coram  Domino  suscepti  a  filiis  Israel 
foedere  sempiterno ;  9  ^eruntque  Aaron  et  filiorum  eius,  ut  ^comedant 
eos  in  loco  sancto,  quia  sanctum  sanctorum  est  de  sacrificiis  Domini 
iure  perpetuo. 

10  Ecce  autem  egressus  filius  mulieris  israelitidis,  quem  pepererat 
de  viro  aegyptio  inter  filios  Israel,  iurgatus  est  in  castris  cum  viro 
israelita.  U  Cumque  *blasphemasset  toomen  et  maledixisset  ei,  'ad- 
ductus  est  ad  Moysen  (vocabatur  autem  mater  eius  Salumith,  filia 
Dabri  de  tribu  Dan),  *2  mMiseruntque  eum  in  carcerem,  ndonec  nos- 
sent  quid  iuberet  Dominus.  13  Qui  locutus  est  ad  Moysen  dicens: 
14oEduc  blasphemum  extra  castra,  et  Pponant  omnes  qui  audierunt 
manus  suas  super  caput  eius,  et  lapidet  eum  populus  universus. 


*  Nm  10,  10;  29,  1-6. 
yep.  25,  9. 


26-32}  L.  in  sb.  QT.  Spbr. 
z  cp.  16,  29,  30;  Nm  29,  7. 


a  v.  Ex  30,  33. 


b  Nm  29,  12;  Dt  16,  13;   1  Es 

3,  4",  2  Es  8,  14;  Ez  45,  25; 

Os  12,  9;   Zc  14,   16;   2   Mc 

1,  9,  18;  Jo  7,  2. 
c  Nm  29,  35;  2  Es  8,  18;  2  Mc 

io,  6;  Jo  7,  37. 
d  Nm  29,  35-   Dt  16,  8;  4  Rg 

10,  20;  2  Par  7,  9;   2  Es  8. 

18;  Is  1,  13;  Jl  1,  14;  2,  15; 

Am  s,  21. 
e  vr.  2.  4. 
/Nm  29,  39. 

£Ex  23,  16;  Dt  16,  13. 


hv.  2  Es  8,   14-  16. 

i  Dt  16,  14,  15. 

;  v.  Nm  29,  12-  38. 
42-43]  Cm.  in  sb.  QT.  Spbr. 
A  v.  2  Es  8,  14-18. 
Iv.  Dt  31,  10-13. 


m  vr.  2. 

a  Ex  27,  20,  21. 


b  Ex  31,  8;  39,  37- 

cEx  25,  31. 

5[  *  cf.  Catech.  R.  11  4,  12. 

dEx  25,  30. 

eEx  25,  23,  24;  3  Rg  7,  48;  2 

Par  4,  19;  13,  11;  Heb  9,  2. 
/  1  Par  9,  32.  —  cf.  Nm  4,  7; 

2  Par  2,  4. 
g  cf .  1  Rg  21,  6;  Mt  12,  4  etc. 
ft  cf.  cp.  6,  16;  8,  31;  21,  22; 

Ex  29,  33. 


i  v.  vr.  16. 

;cf.  Ex  3,  14,  15;  Ph  2,  9. 

/Ex  18,  22,26. 

m  cf.  Nm  15,  34. 

n  cf .  Ex  18,  15,  16;  Nm  15.34; 

27,  5;  36,  5,  6. 
0  ci.  vr.  23. 
p  cf.  Dt  13,  9;    17,   7;   Da  13, 

34. 


(7) 


97  -- 


LIBER    LEVITICI 
24,  15  —  25,28 


panibus  propositionis  (24,  1-9),  necnon  post  narrationem  de  quodam 
blasphemo  lapidato  et  post  promulgationem  legis  talionis  (10-23), 
veniunt  praecepta    de   annis   sabbatico    et   iubilei,   quibus    quiescente 


q  cp.  5,  1;   20,   17,  20;   22,  9; 

Nm  9,  13.  —  cf.  Ex  20,  7; 

Dn  13,  34- 
rvr.  11;  3  Rg  21,  10,  13;  Mt 

26,  65,  66  etc.;  Jo  10,  33. 
s  Gn  9,  s,  6;  Ex  21,  12;   Nm 

35,  31;  Dt  19,11,  12;  27,24. 
/Ex  2i,  33,  34. 
m  Ex  21,  24;  Dt  19,  21;  Mt  5, 

38;  7,  2.  —  cf.  Tb  4,  16. 


v  cp.  19,  34;   Ex  12,  4-9;   Nm 
IS,  16. 


x  cf .  vr.  14;  Nm  15,  36;  Ac  7, 
57 


a  cp.  26,  45. 


b  Ex  23,  10,   11;   Dt   15 

—  cf.  cp.  26, 

36,  21. 
c  1  Mc  6,  49,  53- 
d  cf.  4  Rg  19,  29;  Is  37,  30. 


34,  35;  2  Par 


eel.  cp.  23,  24;  Js  6,  6;  Is  27, 

/cp.  23,  24,  27.  [13. 

g  Is  61,  i-  Jr  34,  8;  Ez  46,  17. 

—  cf.  Is  61,  2;  63,  4;  Lc  4, 

h  cp.  27,  24;  Nm  36,  4.         [19. 

»vr.  4,  5. 
;  vr.  6.  7. 
I  1  Th  4,  6.  —  cf.  cp.  19,  33- 


m  cp.  27,  18,  23. 


n  vr.  36,  43;  cp.  19,  14,  32. 
0  v.  cp.  18,  4,  5. 
0  cp.  26,  5,  6;  Dt  12,  10.    — 
cf.  s  Rg  5,  4;  Pro  1,  33;  Is 

1,  19;  Jr  23,  6;  Ez  34,25,28. 
q  Ps  84,  13;  Ez  34,  26,  27. 

t  cp.  26,  5;  Dt  11,  15.  —  cf.  Jl 

2,  19,  26. 

s  cf .  Mt  6,  25,  31;  Lc  12,  22, 

'vr.  4,  s.  [29. 

u  Dt  28,  8. 

v  of.  4  Rg  19,  29. 

*  cp.  26.  10. 

y  Dt  32,  43;   2  Par  7,  20;   Ps 

23,  1;  84,  2;  Os  9,  3;  Jl  2, 

18;   3,  2. 
z  1  Par  29,  15;  Ps  38,  13;  Heb 

11,  13;  1  Pt  2,  11  etc. 
a  Rt  2,  20;  3,  9,  12;  4,  4,  6; 
,   Jr  32,  7,  8. 
0  v.  vr.  50-52. 


c  vr.  13,  41;  cp.  27,  24. 


15  Et  ad  filios  Israel  loqueris :  Homo,  qui  maledixerit  Deo  suo,  <2por- 
tabit  peccatum  suum;  16  et  qui  rblasphemaverit  nomen  Domini  morte 
moriatur:  lapidibus  opprimet  eum  omnis  multitudo,  sive  ille  civis  sive 
peregrinus  fuerit.  Qui  blasphemaverit  nomen  Domini  morte  moriatur. 

17  *Qui  percusserit  et  occiderit  hominem  morte  moriatur.  18  tQui 
percusserit  animal  reddet  vicarium,  id  est  animam  pro  anima.  19  Qui 
irrogaverit  maculam  cuilibet  civium  suorum,  Msicut  fecit,  sic  net  ei: 
20  fracturam  pro  fractura,  oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente  resti- 
tuet :  qualem  inflixerit  maculam  talem  sustinere  cogetur.  2iQui  percus- 
serit iumentum  reddet  aliud.  Qui  percusserit  hominem  punietur.  22vAe- 
quum  iudicium  sit  inter  vos,  sive  peregrinus  sive  civis  peccaverit;  quia 
ego  sum  Dominus  Deus  vester. 

23  Locutusque  est  Moyses  ad  filios  Israel,  et  ^eduxerunt  eum,  qui 
blasphemaverat,  extra  castra,  ac  lapidibus  oppresserunt ;  feceruntque 
filii  Israel  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi. 

*}  C  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  in  °monte  Sinai,  dicens : 
L  O  2  Loquere  filiis  Israel  et  dices  ad  eos :  Quando  ingressi  fueritis 
terram,  quam  ego  dabo  vobis,  sabbatizes  sabbatum  Domino.  3  bSex 
annis  seres  agrum  tuum  et  sex  annis  putabis  vineam  tuam  colligesque 
fructus  eius,  4  septimo  autem  anno  csabbatum  erit  terrae  requietionis 
Domini :  agrum  non  seres,  et  vineam  non  putabis.  5  dQuae  sponte 
gignet  humus  non  metes  et  uvas  primitiarum  tuarum  non  colliges 
quasi  vindemiam ;  annus  enim  requietionis  terrae  est ;  6  sed  erunt 
vobis  in  cibum,  tibi  et  servo  tuo,  ancillae  et  mercennario  tuo  et 
advenae,  qui  peregrinantur  apud  te ;  7  iumentis  tuis  et  pecoribus 
omnia,  quae  nascuntur,  praebebunt  cibum. 

8Numerabis  quoque  tibi  septem  hebdomadas  annorum,  id  est  septies 
septem,  quae  simul  faciunt  annos  quadraginta  novem ;  9  et  eclanges 
bucina  mense  septimo,  decima  die  mensis,  /propitiationis  tempore  in 
universa  terra  vestra.  10  Sanctificabisque  annum  quinquagesimum,  et 
^vocabis  remissionem  cunctis  habitatoribus  terrae  tuae;  ipse  est  enim 
iubileus.  ARevertetur  homo  ad  possessionem  suam  et  unusquisque 
rediet  ad  familiam  pristinam,  U  quia  iubileus  est  et  quinquagesimus 
annus.  *Non  seretis  neque  metetis  sponte  in  agro  nascentia,  et  pri- 
mitias  vindemiae  non  colligetis  12  ob  sanctificationem  iubilei ;  *sed 
statim  oblata  comedetis.  13  Anno  iubilei  redient  omnes  ad  posses- 
sions suas. 

14  Quando  vendes  quippiam  civi  tuo  vel  ernes  ab  eo,  *ne  contristes 
fratrem  tuum,  sed  miuxta  numerum  annorum  iubilei  ernes  ab  eo,  15  et 
iuxta  supputationem  frugum  vendet  tibi.  I6  Quanto  plures  anni  re- 
manserint  post  iubileum,  tanto  crescet  et  pretium;  et  quanto  minus 
temporis  numeraveris,  tanto  minoris  et  emptio  constabit;  tempus 
enim  frugum  vendet  tibi. 

l7Nolite  adfligere  contribules  vestros,  "sed  timeat  unusquisque  Deum 
suum,  quia  ego  Dominus  Deus  vester.  18  °Facite  praecepta  mea  et 
iudicia  custodite  et  implete  ea,  Put  habitare  possitis  in  terra  absque 
ullo  pavore,  19  et  «gignat  vobis  humus  fructus  suos,  rquibus  vescamini 
usque  ad  saturitatem  nullius  impetum  formidantes.  20Quod  si  dixeri- 
tis:  sQuid  comedemus  anno  septimo,  *si  non  severimus  neque  college- 
rimus  fruges  nostras  ?  2l  wdabo  benedictionem  meam  vobis  anno  sexto, 
et  faciet  fructus  trium  annorum,  22  seretisque  anno  octavo  et  comede- 
tis '"veteres  fruges  usque  ad  nonum  annum:  donee  nova  nascantur, 
edetis  Vetera. 

23  Terra  quoque  non  vendetur  in  perpetuum,  ^quia  mea  est,  et  vos 
3advenae  et  coloni  mei  estis.  24  Unde  cuncta  regio  possessionis  vestrae 
sub  redemptionis  condicione  vendetur. 

25  Si  attenuatus  frater  tuus  vendiderit  possessiunculam  suam  et 
avoluerit  propinquus  eius,  potest  redimere  quod  ille  vendiderat.  26  Sin 
autem  non  habuerit  proximum  et  ipse  pretium  ad  redimendum  potue- 
rit  invenire,  27&computabuntur  fructus  ex  eo  tempore  quo  vendidit; 
et  quod  reliquum  est  reddet  emptori,  sicque  recipiet  possessionem 
suam.  28  Quod  si  non  invenerit  manus  eius  ut  reddat  pretium,  habebit 
emptor  quod  emerat  usque  ad  annum  iubileum.  cIn  ipso  enim  omnis 
venditio  redibit  ad  dominum  et  ad  possessorem  pristinum. 


-  08 


terra,  res  venditae,  agri,  aedes  recuperantur  (25,  1-35),  et  liber i  re- 
stituantur  Israelitae,  qui  propter  inopiam  in  servitutem  sese  redege- 
rant  (36-55).   Coronidis  instar  totius  leviticae   legislationis,  praeter 


29  Qui  vendiderit  domum  intra  urbis  muros,  habebit  licentiam  redi- 
mendi  donee  unus  impleatur  annus.  30  Si  non  redemerit  et  anni  cir- 
culus  fuerit  evolutus,  emptor  possidebit  earn  et  posteri  eius  in  per- 
petuum,  et  redimi  non  poterit  etiam  in  iubileo.  31  Sin  autem  in  villa 
fuerit  domus,  quae  muros  non  habet,  agrorum  iure  vendetur;  si  ante 
redempta  non  fuerit,  in  iubileo  revertetur  ad  dominum.  32  dAedes 
levitarum,  quae  in  urbibus  sunt,  semper  possunt  redimi ;  33  si  re- 
demptae  non  fuerint,  in  iubileo  revertentur  ad  dominos,  quia  domus 
urbium  levitarum  pro  possessionibus  sunt  inter  filios  Israel.  34  eSub- 
urbana    autem  eorum  non  veneant,  quia  possessio  sempiterna  est. 

35  Si  attenuatus  fuerit  frater  tuus  et  infirmus  manu,  et  /susceperis 
eum  quasi  advenam  et  peregrinum  et  vixerit  tecum,  36  ^ne  accipias 
usuras  ab  eo  nee  amplius  quam  dedisti.  ftTime  Deum  tuum,  ut  vi- 
vere  possit  frater  tuus  apud  te.  3?  *Pecuniam  tuam  non  dabis  ei  ad 
usuram  et  frugum  superabundantiam  non  exiges.  38  £Ego  Dominus 
Deus  vester,  qui  eduxi  vos  de  terra  Aegypti,  ut  darem  vobis  terram 
Chanaan  et  essem  vester  Deus. 

39  zSi  paupertate  compulsus  vendiderit  se  tibi  frater  tuus,  non  eum 
opprimes  servitute  famulorum,  40  sed  quasi  mercennarius  et  colonus 
erit :  usque  ad  annum  iubileum  operabitur  apud  te,  41  et  postea  egre- 
dietur  wcum  liberis  suis  et  revertetur  ad  cognationem  et  nad  posses- 
sionem patrum  suorum.  42  °Mei  enim  servi  sunt,  et  ego  eduxi  eos 
de  terra  Aegypti :  non  veneant  condicione  servorum.  43  *>Ne  adfligas 
eum  ffper  potentiam,  sed  rmetuito  Deum  tuum.  44  Servus  et  ancilla 
sint  vobis  de  nationibus,  quae  in  circuitu  vestro  sunt,  45et  de  *advenis, 
qui  peregrinantur  apud  vos  vel  qui  ex  his  nati  fuerint  in  terra  vestra, 
hos  nabebitis  famulos  46  et  hereditario  iure  transmittetis  ad  posteros 
ac  possidentis  in  aeternum;  fratres  autem  vestros  filios  Israel  ne 
opprimatis  per  potentiam.  47  Si  invaluerit  apud  vos  manus  advenae 
atque  peregrini,  et  attenuatus  ^frater  tuus  vendiderit  se  ei  aut  cuiquam 
de  stirpe  eius,  48  post  venditionem,  potest  redimi.  Qui  voluerit  ex 
fratribus  suis  "redimet  eum,  49  et  patruus  et  patruelis  et  consangui- 
neus  et  adfinis.  Sin  autem  et  vipse  potuerit,  redimet  se,  50  supputatis 
dumtaxat  annis  a  tempore  venditionis  suae  usque  ad  annum  iubi- 
leum; et  pecunia,  qua  venditus  fuerat,  ^iuxta  annorum  numerum  et 
rationem  mercennarii  supputata.  51  Si  plures  fuerint  anni  qui  rema- 
nent usque  ad  iubileum,  secundum  hos  reddet  et  pretium,  52  sj  pauci, 
ponet  rationem  cum  eo  iuxta  annorum  numerum  et  reddet  emptori 
quod  reliquum  est  annorum,  53  quibus  ante  servivit,  mercedibus  im- 
putatis;  ^non  adfliget  eum  violenter  in  conspectu  tuo.  54  Quod  si  per 
haec  redimi  non  potuerit,  anno  iubileo  ^egredietur  cum  liberis  suis; 
55  amei  enim  sunt  servi  filii  Israel,  quos  eduxi  de  terra  Aegypti. 
O  /C    Ego  Dominus  Deus  vester. 

L  U  Non  facietis  vobis  aidolum  et  &sculptile  nee  ctitulos  erigetis  nee 
dinsignem  lapidem  ponetis  in  terra  vestra,  ut  adoretis  eum.  Ego  enim 
sum  Dominus  Deus  vester.  2  eCustodite  sabbata  mea  et  pavete  ad 
sanctuarium  meum.  Ego  Dominus. 

3  ^Si  in  praeceptis  meis  ambulaveritis  et  mandata  mea  custodieritis 
et  feceritis  ea,  ^dabo  vobis  pluvias  temporibus  suis,  4  et  Herra  gi- 
gnet  germen  suum  et  pomis  arbores  replebuntur;  5  *apprehendet 
messium  tritura  vindemiam,  et  vindemia  occupabit  sementem,  fet 
comedetis  panem  vestrum  in  saturitate  et  absque  pavore  habitabitis 
in  terra  vestra ;  6  *dabo  pacem  in  finibus  vestris :  wdormietis,  et  non 
erit  qui  exterreat;  "auferam  malas  bestias,  et  °gladius  non  transibit 
terminos  vestros ;  7  persequemini  inimicos  vestros,  et  corruent  coram 
vobis ;  8  Ppersequentur  quinque  de  vestris  centum  alienos  et  centum 
de  vobis  decern  milia;  cadent  inimici  vestri  gladio  in  conspectu  vestro. 
9  ^Respiciam  vos  et  crescere  faciam :  rmultiplicabimini,  et  firmabo 
pactum  meum  vobiscum.  10  Comedetis  svetustissima  veterum  et  Ve- 
tera, novis  supervenientibus,  proicietis.  H^Ponam  tabernaculum  meum 
in  medio  vestri,  et  non  abiciet  vos  anima  mea.  12  wAmbulabo  inter  vos 
et  vero  Deus  vester,  vosque  eritis  populus  meus.  13  ^Ego  Dominus 
Deus  vester,  qui  eduxi  vos  de  terra  Aegyptiorum  ne  serviretis  eis, 
et  qui  ^confregi  catenas  cervicum  vestrarum,  ut  incederetis  erecti. 


LIBER    LEVITICI 
25,  29  —  26,  13 


id.  Nm  35,  2-5. 
,2-40. 


v.  Js  21, 


e  Nm  35,  3:  1  Par  13,  2.  —  cf. 

Ac  4   ,36,  37.  —  v.   Js  21, 

11-42;  1  Par  6,  55-81. 
/  Dt  15,  7,  8.  —  cf.  Ps  40,  2; 

in.  5.  9;  Pro  14,  3i;Ac  11, 

29;    1  Jo  3,  17. 
g  cf .  Ex  22,  25. 
ft  vr.  17,  43;  2  Es  5,  9.  —  cf. 

Pro  28,  8;  Ml  3,  5. 
*  Dt  23,  19;  Lc  6,  35. 
jvr.  42,  55;  cp.  22,  32,  33;  26, 

13- 
/Ex  21,  2;  Dt  15,  12;  3  Rg  9, 

22;  4  Rg  4,  1;  2  Es  5,  5.  — 

cf.  Jr  34,  14. 

m  cf .  Ex  21,  3. 

n  vr.  13,  28. 

ovr.   55.  —  cf.   Rm  6,   22;    1 

Cor  7,  23. 
P  vr.  53.  -  cf.  Eph  6,  9;  Col  4, 
q  Ex  1,  13,  14;  Ez  34,  4.       [1. 
r  vr.  17,  36. 
s  Is  14,  1,  2;  56,  3,  6. 


*vr.  25,  35,  39. 

M  v.  2  Es  5,  1-5. 
v  vr.  26,  47. 

x  Jb  7,  1;  Is  16,  14;  21,  16. 

y  vr.  43;  Ex  1, 13, 14;   Ez  34.4- 

z  vr.  41;  Ex  21,  2,  3. 

a  vr.  42. 

1-45]  Dt  28,  1-68. 

a  Ex  20,  4;  Dt  5,  8;Ps  96,  7- 

b  v.  cp.  19,  4. 

c  Nm  33,  52.  —  cf.  Gn  28,  18. 

d  cf.  Js  24.  26, 

e  cp.  19,  30.  —  v.  Ex  20,  8. 

3-12I  L.  sb.  QT.  Pnt. 

]  Dt  11,  13-15;  28,  1-14.  —  v. 

cp.  18,  4. 
g  Ps  67,  10;  Ez  34,  26,  27;  36, 

30;  Jl  2,  23,   24;    Zc  8,  12. 

—  cf.  vr.  19;  Dt  11,  14. 
APs  66,  7;  84,  13. 
icf.  Am  9,  13. 
;  v.  cp.  25,  18,  19. 
lei.  3  Rg  4,  25;   1  Par  22,  9; 

Jr  14,  13. 
m  Jb  11,  19;  Pro  3,  24,  26;  Jr 

30,  10;  Sph  3,  13. 
n  Ez  34,25.— cf.  4  Rg  17,  25; 

Is  35,  9;  Ez  5,  17;   14,  15. 
o  cf.  Ez  14,  17. 

p  cf .  Dt  32,  30;  Js  23,  10;  Is 
?4jRg  13.  23.  [30,  17. 

f  2  Es  9,  23;  Jr  23,  3. 
p]  v.  Hab  3,  3. 
scp.  25,  22. 

t  Ez  37,  26-28.  —  cf.  Ap  21,  3. 
u  (all)  2  Cor  6, 16.  —  Ex  29,  45. 
vJt  7,  23;    11,  4;    24,   7;   30, 

22;   Ez  11,  20;    14,   11;   36, 

28;  37,  27.  —  v.  Ex  6.  7. 
xv.  cp.  25,  38. 
y  Ez  34,  27.  — cf.  Jr  27,  2;  28, 

2,  10,  13. 


—  99  — 


LIBER    LEVITICI 

26,  14-45 


sanctionem,  qua  cunctis  praecepta  servantibus  multa  bona  destinantur 
(26,  1-13),  inoboedientibus  vero  intimantur  poenae  pro  gravitate 
criminum  ad  extremam  usque  perniciem  producendae  (14-38),  relicta 


z  (all)  Bar  2,  29.  —  cf.  Lm  2, 
17;  Ml  2,2.  — v.Dt  28,  is-68. 
a  vr.44;  Dt3i,20. —  cf.  Is24,5. 
b  Pro  19,  23.  —  cf.  Jb  io,  12. 
c  Dt  28,  21,  22;  Pro  19,  23. 
dDt  28,  33,  5i;  Jb  31.  8;  Jr  5, 
cv,  cp.  17  10.  [17;  Mic  6, 15. 
/  Dt  28,  25;  Jd  2,  14;  Jr  19,  7- 
#Ps  ios,  41.  .     „ 

h  Pro  28,   1.  —  cf.  vr.  36;   Ps 
52,  6;  Sap  17,  10. 

i  vr.  21,  24,  28;   Gn  4,  15;   Ps 

78,  12;   Pro  24,  16. 
;  Dt  28,  23.  —  cf.  Dt  11,  17; 

3  Rg  17,  2. 
k  Ez  30,  6.  —  cf.  Jr  13,  9- 
/  cf.  Ps  126,  1;  Is  49,  4. 
m  cf.  Ag  1,  10.  —  v.  vr.  4- 
n  vr.  27. 
0  Dt  32,  24-  Sap  11,  16.  —  cf. 

vr.  6;  4  Rg  2,  24;  Jr  5,  6. 
p  Jd  5,  6;  Is  33,  8;  Lm  i,  4; 

Zc  7,  14. 
q  Jr  2,  30;  5,3-  — v.Am  4,6-12. 
r  v.  vr.  27. 
s  Ps  17,  27. 
t  Dt  32,  25;  Js  1,  20;  Jr  14, 12; 

24,  10;  29,  17,  18;  Ez  5,  17; 
63;   14.  17;  20,  8;  32,  2. 

u  Nm  14,  12;  Dt  28,  21. 

v  Ps  104,  16;  Is  3,  1;  Ez  4,16; 

5,  16;   14,  13. 
x  Is  9,  20;  Mic  6,  14;  Ag  1,  6. 
y  vr.  21,  24. 
zjs  59,   18;  63,  3;   66,   15;  Jr 

21,  5;  Ez  5,  13,  15;  8,  18. 
a  Dt  28,  53;  Ez  5,  10.  —  cf.  4 

Rg  6,  29;  Lm  4, 10;  Bar  2,3. 
bi   Par  14,  5!   34,  3,  4,  7-  — 

v.  Ez  6,  3-6. 
c  cf .  4  Rg  23,  20;  2  Par  34,  5; 

Ez  6,  5. 
d  2  Es  2,  3;  Jr  4,  7.  —  v.  4  Rg 

25,  4-10. 

e  Ps73,Lm  1,  10;  Ez9,  6;  21,  2. 
/  Tr6,20.  —  Vylsi,  11-15;  Am  5, 
*  Tr9. 11:25.11.18.  [21-23. 

/(Dt  28,  37;  3  Rg  9,  8;  Jr  18, 

16;  19,  8;  Ez  5,  15. 
i  Dt  4,  27;  28,  64;  2  Es  1,  8; 

Ps  43, 12  ;Jr  9, 16;  Ez  12, 15; 

20,  23;  22,  15;  Zc  7,  14.  — 
;cf.  Gn3,24.  [cf.Lc21.24. 

/  vr.  43;  2  Par  36,  21.  —  v.  cp. 
m  Ez  ax,  7.  [25, 2. 

n  vr.  17. —  cf.  Gn  43,  18;  Jb  15, 

21;  Pro  28,  1;  Sap  17,  4,  17 
0  Jb  13,  25. 


p  Js  7,  12;  Jd  2,  14. 
Q  Dt  28,  65;  Ez  4,  i 
33,  10.  —  cf.  Ez 
Dt  4,  30;   2  Ei   .. 
13;  1  Jo  1,  9.  —  v.  3  Rg 
53-36;   Dn  9,  4-19. 


17;  24,  23 

33,  10.  —  ct.  Jfcz  6,  9. 
ret.  Dt  4,  30;   2  Es  9,  2;  Pro 

28 

8,  33-. 
5  cp.  6,  2;  Nm  5,  6. 
t  cf.  Dt  10,  16;  Jr  6,  10;  9,  26. 

—  v.  Ex  6,  12. 
u  cf.  3  Rg  21,  29;  2  Par  12,  6, 


7;  32,  26;  33,  12,  13. 
Ex  2,  24;  6,  5;  4  Rg  13 
Ps  105,  45;  Ez    16,  60. 


xcf.  Ps  84,  2 

y  cf.  Dt  4,  3i;  4  Rg  13,  23:  2 

z  vr.  15.  [Es9,3i;  Rmn,2. 

e  cp.  22,  33;  Ex  12,  33,  51;  Ez 
b  Ps  97,  2.  [20,  9,  22. 

ccp.  27,  34;   Dt  6,  1;   12,  1. 
d  cp.  25,  1. 


14  *Quod  si  non  audieritis  me  nee  feceritis  omnia  mandata  mea. 
15  si  spreveritis  leges  meas  et  iudicia  mea  contempseritis,  ut  non  fa- 
ciatis  ea  quae  a  me  constituta  sunt,  et  ad  airritum  perducatis  pactum 
meum,  16  ego  quoque  haec  faciam  vobis :  bvisitabo  vos  velociter  in 
cegestate  et  ardore,  qui  conficiat  oculos  vestros  et  consumat  animas 
vestras:  dfrustra  seretis  sementem,  quae  ab  hostibus  devorabitur. 
17  eponam  faciem  meam  contra  vos,  et  /corruetis  coram  hostibus  ve- 
stris  et  ^subiciemini  his  qui  oderunt  vos;  ''fugietis,  nemine  perse- 
quente. 

18  Sin  autem  nee  sic  oboedieritis  mihi,  addam  correptiones  vestras 
*septuplum  propter  peccata  vestra  19  et  conteram  ^superbiam  duritiae 
vestrae,  fcdaboque  vobis  caelum  desuper  sicut  ferrum  et  terram 
aeneam,  20  'consumetur  incassum  labor  vester,  mnon  proferet  terra 
germen  nee  arbores  poma  praebebunt. 

21  "Si  ambulaveritis  ex  adverso  mihi  nee  volueritis  audire  me,  ad- 
dam plagas  vestras  in  septuplum  propter  peccata  vestra ;  22  °immit- 
tamque  in  vos  bestias  agri,  quae  consumant  vos  et  pecora  vestra  et 
ad  paucitatem  cuncta  redigant,  desertaeque  fiant  viae  vestrae. 

23  tfQuod  si  nee  sic  volueritis  recipere  disciplinam,  rsed  ambulave- 
ritis ex  adverso  mihi,  24  *ego  quoque  contra  vos  adversus  incedam 
et  percutiam  vos  septies  propter  peccata  vestra,  2&  *inducamque  super 
vos  gladium  ultorem  foederis  mei;  cumque  confugeritis  in  urbes, 
wmittam  pestilentiam  in  medio  vestri,  et  trademini  in  manibus  hostium, 
26  postquam  vconfregero  baculum  panis  vestri,  ita  ut  decern  mulieres 
in  uno  clibano  coquant  panes  et  reddant  ecs  ad  pondus,  et  ^come- 
detis  et  non  saturabimini. 

27  ^Sin  autem  nee  per  haec  audieritis  me,  sed  ambulaveritis  contra 
me,  28  et  ego  incedam  adversus  vos  in  2furore  contrario  et  corripiam 
vos  septem  plagis  propter  peccata  vestra,  29  ita  ut  °comedatis  carnes 
filiorum  vestrorum  et  filiarum  vestrarum.  30  ^Destruam  excelsa  vestra 
et  simulacra  confringam.  cCadetis  inter  ruinas  idolorum  vestrorum, 
et  abominabitur  vos  anima  mea,  31  in  tantum  ut  durbes  vestras  re- 
digam  in  solitudinem  et  deserta  faciam  esanctuaria  vestra,  /nee  reci- 
piam  ultra  odorem  suavissimum,  32  ^disperdamque  terram  vestram, 
et  ''stupebunt  super  ea  inimici  vestri,  cum  habitatores  illius  fuerint. 
33  *Vos  autem  dispergam  in  gentes  et  ievaginabo  post  vos  gladium, 
eritque  terra  vestra  deserta  et  civitates  vestrae  dirutae. 

34  *Tunc  placebunt  terrae  sabbata  sua  cunctis  diebus  solitudinis 
suae,  quando  f ueritis  35  in  terra  hostili :  sabbatizabit  et  requiescet 
in  sabbatis  solitudinis  suae,  eo  quod  non  requieverit  in  sabbatis  ve- 
stris,  quando  habitabatis  in  ea.  36  Et  qui  de  vobis  remanserint  wdabo 
pavorem  in  cordibus  eorum  in  regionibus  hostium;  terrebit  eos  nso- 
nitus  °folii  volantis,  et  ita  fugient  quasi  gladium.  Cadent,  nullo  per- 
sequente,  37et  corruent  singuli  super  fratres  suos  quasi  bella  fugientes : 
Pnemo  vestrum  inimicis  audebit  resistere.  38  Peribitis  inter  gentes,  et 
hostilis  vos  terra  consumet.  39  Quod  si  et  de  iis  aliqui  remanserint, 
tftabescent  in  iniquitatibus  suis  in  terra  inimicorum  suorum,  et  propter 
peccata  patrum  suorum  et  sua  adfligentur,  40  rdonec  confiteantur 
iniquitates  suas  et  maiorum  suorum,  *quibus  praevaricati  sunt  in  me 
ct  ambulaverunt  ex  adverso  mihi.  41  Ambulabo  igitur  et  ego  contra 
eos  et  inducam  illos  in  terram  hostilem,  donee  erubescat  'incircum- 
cisa  mens  eorum ;  tunc  orabunt  pro  impietatibus  suis.  42  Et  vrecor- 
dabor  foederis  mei,  quod  pepigi  cum  Iacob  et  Isaac  et  Abraham ; 
rterrae  quoque  memor  ero,  43  quae  cum  relicta  fuerit  ab  eis,  com- 
placebit  sibi  in  sabbatis  suis  patiens  solitudinem  propter  illos.  Ipsi 
vero  rogabunt  pro  peccatis  suis,  eo  quod  abiecerint  iudicia  mea  et 
leges  meas  despexerint.  44  Et  tamen,  etiam  cum  essent  in  terra  hostili, 
^non  penitus  abieci  eos  neque  sic  despexi  ut  consumerentur  2et  irri- 
tum  facerem  pactum  meum  cum  eis.  Ego  enim  sum  Dominus  Deus 
eorum  45  et  recordabor  foederis  mei  pristini,  °quando  eduxi  eos  de 
terra  Aegypti  bin  conspectu  gentium,  ut  essem  Deus  eorum.  Ego 
Dominus. 

cHaec  sunt  iudicia  atque  praecepta  et  leges,  quas  dedit  Dominus 
inter  se  et  nlios  Israel  din  monte  Sinai  per  manum  Moysi. 


100 


tamen  paenitentibus  spe  veniae  (39-45),  accedunt  praecepta  de  im- 
plendis  votis  libere  susceptis  (27,  1-25),  de  primogenitis  Domino 
sistendis  (26,  27),  deque  rebus  Deo  sacris  (28,  29),  et  decimis  (30-34). 

y  H  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  filiis 
L  /  Israel  et  dices  ad  eos :  flHomo,  qui  votum  fecerit  et  spoponde- 
rit  Deo  animam  suam,  sub  aestimatione  dabit  pretium :  3  si  fuerit 
masculus  a  vicesimo  anno  usque  ad  sexagesimura  annum,  dabit  quin- 
quaginta  siclos  argenti  bad  mensuram  sanctuarii;  4  si  mulier,  triginta. 
5  A  quinto  autem  anno  usque  ad  vicesimum  masculus  dabit  viginti 
siclos,  femina  decern.  6  Ab  uno  mense  usque  ad  annum  quintum 
pro  masculo  dabuntur  quinque  sicli,  pro  femina  tres.  7  Sexagenarius 
et  ultra  masculus  dabit  quindecim  siclos,  femina  decern.  8  Si  pauper 
fuerit  et  aestimationem  reddere  non  valebit,  stabit  coram  sacerdote  et 
quantum  ille  aestimaverit  et  viderit  eum  posse  reddere  tantum  dabit. 

9  Animal  autem,  quod  immolari  potest  Domino,  si  quis  voverit, 
sanctum  erit  10  et  cmutari  non  poterit,  id  est  nee  melius  malo,  nee 
peius  bono;  quod  si  mutaverit,  et  ipsum  quod  mutatum  est  et  illud 
pro  quo  mutatum  est  consecratum  erit  Domino.  ^Animal  immundum, 
quod  immolari  Domino  non  potest,  si  quis  voverit,  adducetur  ante 
sacerdotem,  12  qui  iudicans  utrum  bonum  an  malum  sit  statuet  pre- 
tium. 13  dQuod  si  dare  voluerit  is  qui  offert,  eaddet  supra  aestima- 
tionem quintam  partem. 

14  Homo  si  voverit  domum  suam  et  sanctificaverit  Domino,  consi- 
derabit  earn  sacerdos  utrum  bona  an  mala  sit  et  iuxta  pretium,  quod 
ab  eo  fuerit  constitutum,  /venundabitur.  15  fi'Sin  autem  ille  qui  vove- 
rat  voluerit  redimere  earn,  dabit  quintam  partem  aestimationis  supra 
et  habebit  domum. 

16  Quod  si  agrum  possessionis  suae  voverit  et  consecraverit  Domino, 
iuxta  mensuram  sementis  aestimabitur  pretium:  si  triginta  modiis 
hordei  seritur  terra,  quinquaginta  siclis  venundetur  argenti.  17  Si  sta- 
tim  ab  anno  incipientis  iubilei  voverit  agrum,  quanto  valere  potest 
tanto  aestimabitur.  18  Sin  autem  post  aliquantum  temporis,  ^suppu- 
tabit  sacerdos  pecuniam  iuxta  annorum,  qui  reliqui  sunt,  numerum 
usque  ad  iubileum,  et  detrahetur  ex  pretio.  19  *Quod  si  voluerit  re- 
dimere agrum  ille  qui  voverat,  addet  quintam  partem  aestimatae 
pecuniae  et  possidebit  eum.  20  Sin  autem  noluerit  redimere,  sed  alteri 
cuilibet  fuerit  venundatus,  ultra  eum  qui  voverat  redimere  non  po- 
terit; 21  quia,  ■'cum  iubilei  venerit  dies,  zsanctificatus  erit  Domino  et 
mpossessio  consecrata  ad  ius  pertinet  sacerdotum.  22  Si  ager  emptus 
est  et  wnon  de  possessione  maiorum  sanctificatus  fuerit  Domino, 
23  °supputabit  sacerdos  iuxta  annorum  numerum  usque  ad  iubileum 
pretium;  et  dabit  ille,  qui  voverat  eum,  Domino;  24  Pin  iubilleo 
autem  revertetur  ad  priorem  dominum,  qui  vendiderat  eum  et  ha- 
buerat  in  sorte  possessionis  suae.  250mnis  aestimatio  ^siclos  sanctuarii 
ponderabitur.  rSiclus  viginti  obolos  habet. 

26  sPrimogenita,  quae  ad  Dominum  pertinent,  nemo  sanctificare 
poterit  et  vovere :  sive  bos  sive  ovis  fuerit,  Domini  sunt.  2?  Quod  si 
immundum  est  animal,  redimet  qui  obtulit  iuxta  aestimationem  tuam, 
et  *addet  quintam  partem  pretii;  si  redimere  noluerit,  vendetur  alteri 
quantocumque  a  te  fuerit  aestimatum. 

28  «Omne  quod  Domino  consecratur,  sive  homo  fuerit  sive  animal 
sive  ager,  non  vendetur  nee  redimi  poterit.  Quidquid  semel  fuerit 
consecratum  sanctum  sanctorum  erit  Domino.  29  Et  vomnis  consecra- 
tio  quae  offertur  ab  homine  non  redimetur,  sed  morte  morietur. 

30  #Omnes  decimae  terrae  sive  de  frugibus  sive  de  pomis  arborum 
Domini  sunt  et  illi  sanctificantur.  31  Si  quis  autem  voluerit  redimere 
decimas  suas,  addet  quintam  partem  earum.  32  Omnium  decimarum 
bovis  et  ovis  et  caprae,  quae  sub  pastoris  virga  ^transeunt,  quidquid 
decimum  venerit  sanctificabitur  Domino.  33  Non  eligetur  nee  bonum 
nee  malum  *nec  altero  commutabitur ;  si  quis  mutaverit,  et  quod 
mutatum  est  et  pro  quo  mutatum  est  sanctificabitur  Domino,  et  non 
redimetur. 

34  °Haec  sunt  praecepta,  quae  mandavit  Dominus  Moysi  ad  filios 
Israel  6in  monte  Sinai. 


LIBER    LEVITICI 

27,  1-34 


6,  2.  —  cf.  Jd  ii,  30,  31. 
1  Rg  i,  11,  28. —  v.  Nm 


a  Nm  6,  2. 
39; 
30,  3-16. 

b  vr.  25.  —  v.  Ex  30,  13. 


c  vr.  33. 


d  vr.  15,  19. 
e  cp.  22,  14. 


/v.  cp.  25,  30. 
£vr.  13. 


ft  vr.  23;  cp.  25,  15,  16. 
*'vr.  13. 


;  cp.  25,  28,  30,  31,  33,  4i. 

I  vr.  28. 

m  Nm  18,  14;  Ex  44,  29. 

n  cp.  25,  10,  25. 

o  vr.  18. 

p  cp.  25,  10,  28. 


tfvr.  3. 

r  Ex  30,  13;  Nm  3,  47;  Ez  45, 

s  v.  Ex  13,  2.  [12. 


t  vr.  11-13. 

«vr.  21;  Js  6,  17;  1  Rg  15.21. 
—  cf.  Nm  18,  14. 

v  cf.  Nm  21,  2;  Jd  11,  35;  1  Rg 
15,  3.  9;  3  Rg  22,  42. 

jo]  *  cf.  Cone.  Tr.  s.  25  cp.  12 
de  R. 

x  Gn  14,  20;  18,  22;  Nm  18, 
21,  24;  Dt  14,  28;  2  Par  31, 
5,  6,  12;  2  Es  13,  12;  Ml  3. 
8,  10. 

y  Ez  20,  37.  —  cf.  Jr  S3,  13- 

z  vr.  10. 


a  cp.  26,  46. 

b  cp.  25,  1;  26,  45. 


—   IOI   — 


LIBER  NUMERI 


HEBRAICE  "  VAIEDABBER  „ 


LIBER  NUMERI 
1»  1-34 


a  cp.  10,  ii,  12,;  Ex  19,  1. 
b  Ex  25,  22. 
c  cf.  cp.  9,  1. 

d  Ex  30,  12;  38,  26;  2  Rg  2i 
2;  1  Par  21,  2.  —  v.  cp.  2( 

e  1  Par  12,  31:  1  Es  8,  20. 
/  cp.  14,  29;  Ex  30,  14. 
g  Ex  12,  51. 


5-16]  cf.  cp.   10,  14-28. 

«  cp.  7,  30. 

1  cp.  7,  36. 

/cp.  7,  12.  —  v.  Ex  6,  23. 

k  cp.  7,  18. 

Jcp.  7.  24. 

w  cp.  7,  48;   1  Par  7,  26. 

n  cp.  7,  54- 

0  cp.  7,  60. 

£  cp.  7,  66. 

<?cp.  7,  72. 

'cp.  7,  42. 

5cp.  7,  78. 

/  cp.  7,  2.  —  cf.  Ex  18,  21,  25. 

—  v.  1  Par  27,  16-22. 
«vr.  20,  22;  cp  3,  47;   1  Par 

23,  24. 


20-46]  cp.  2,  3-32. 
v  cf.  cp.  26,  7. 

x  cf.  cp.  26,  14. 

y  cf.   cp.   26,    18. 

z  cf.  cp.  26,  22;  2  Rg  24,  9. 


a  cf.  cp.  26,  25. 


b  cf.  cp.  26,  27. 


c  cf.  cp.  26.  37. 


'ocuttjsque  est  Dominus  ad  Moysen  in  adeserto  Sinai 
I  6in  tabernaculo  foederis,  cprima  die  mensis  secundi, 
anno  altero  egressionis  eorum  ex  Aegypto  dicens: 
2dTollite  summam  universae  congregationis  filiorum 
Israel  per  cognationes  et  domos  suas  et  enomina 
singulorum,  quidquid  sexus  est  masculini  3/a  vice- 
simo  anno  et  supra,  omnium  virorum  fortium  ex 
Israel,  et  numerabitis  eos  per  ^turmas  suas  tu  et 
Aaron.  4  Eruntque  vobiscum  principes  tribuum  ac  domorum  in  co- 
gnationibus  suis,  5  quorum  ista  sunt  nomina :  de  Ruben  /lElisur  filius 
Sedeur,  6  de  Simeon  *Salamiel  filius  Surisaddai,  7  de  Iuda  ^Nahasson 
filius  Aminadab,  8  de  Issachar  fcNathanael  filius  Suar,  9  de  Zabulon 
'Eliab  filius  Helon,  10  filiorum  autem  Ioseph  de  Ephraim  TOElisama 
filius  Ammiud,  de  Manasse  "Gamaliel  filius  Phadassur,  Ude  Beniamin 
°Abidan  filius  Gedeonis,  12  de  Dan  PAhiezer  filius  Ammisaddai,  13  de 
Aser  ePhegiel  filius  Ochran,  l*  de  Gad  Eliasaph  filius  rDuel,  15  de 
Nephthali  *Ahira  filius  Enan :  l6  hi  nobilissimi  ^principes  multitudinis 
per  tribus  et  cognationes  suas  et  capita  exercitus  Israel,  17  quos  tu- 
lerunt  Moyses  et  Aaron  cum  omni  vulgi  multitudine  18  et  congregave- 
runt  primo  die  mensis  secundi  recensentes  eos  per  cognationes  et 
domos  ac  familias  et  "capita  et  nomina  singulorum  a  vicesimo  anno 
et  supra,  i9  sicut  praeceperat  Dominus  Moysi.  Numeratique  sunt  in 
deserto  Sinai. 

20  De  Ruben  primogenito  Israelis  per  generationes  et  familias  ac 
domos  suas  et  nomina  capitum  singulorum,  omne  quod  sexus  est  ma- 
sculini a  vicesimo  anno  et  supra,  procedentium  ad  bellum  21  vqua- 
draginta  sex  milia  quingenti. 

22  De  filiis  Simeon  per  generationes  et  familias  ac  domos  cogna- 
tionum  suarum  recensiti  sunt  per  nomina  et  capita  singulorum,  omne 
quod  sexus  est  masculini  a  vicesimo  anno  et  supra,  procedentium  ad 
bellum    23  squinquaginta  novem  milia  trecenti. 

24  De  filiis  Gad  per  generationes  et  familias  ac  domos  cognationum 
suarum  recensiti  sunt  per  nomina  singulorum  a  viginti  annis  et  supra 
omnes,  qui  ad  bella  procederent,  25  s/quadraginta  quinque  milia  ses- 
centi  quinquaginta. 

26  De  filiis  Iuda  per  generationes  et  familias  ac  domos  cognatio- 
num suarum  per  nomina  singulorum  a  vicesimo  anno  et  supra  omnes, 
qui  poterant  ad  bella  procedere,  27  ^recensiti  sunt  septuaginta  quat- 
tuor  milia  sescenti. 

28  De  filiis  Issachar  per  generationes  et  familias  ac  domos  cogna- 
tionum suarum  per  nomina  singulorum  a  vicesimo  anno  et  supra 
omnes,  qui  ad  bella  procederent,  29  recensiti  sunt  °quinquaginta 
quattuor  milia  quadringenti. 

30  De  filiis  Zabulon  per  generationes  et  familias  ac  domos  cogna- 
tionum suarum  recensiti  sunt  per  nomina  singulorum  a  vicesimo  anno 
et  supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  31  ^quinquaginta 
septem  milia  quadringenti. 

32  De  filiis  Ioseph  filiorum  Ephraim  per  generationes  et  familias 
ac  domos  cognationum  suarum  recensiti  sunt  per  nomina  singulorum 
a  vicesimo  anno  et  supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere, 
33  cqUadraginta  milia  quingenti. 

34  Porro  filiorum  Manasse  per  generationes  et  familias  ac  domos 
cognationum  suarum  recensiti  sunt  per  nomina  singulorum  a  viginti 


—  102  — 


1.  Filiorum  Israel  bistoria  pest  discessum  a  Sinai  usque  ad  eorum  reiectionem  in  Cades  (Nm.  1, 
1-14,45).  Moyses  et  Aaron  dinumerant  universum  Israel  (/,  1-46),  exceptis  ta- 
men  levitis  (47-51),  pro  quibus,  post  constitutes  situs  ubi  unaquaeque  tribus 


LIBER  NUMERI 

1,35-2,17 


annis  et  supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  35  dtriginta 
duo  millia  ducenti. 

36  De  filiis  Beniamin  per  generationes  et  familias  ac  domos  cogna- 
tionum  suarum  recensiti  sunt  nominibus  singulorum  a  vicesimo  anno 
et  supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  37  etriginta  quinque 
milia  quadringenti. 

38  De  filiis  Dan  per  generationes  et  familias  ac  domos  cognationum 
suarum  recensiti  sunt  nominibus  singulorum  a  vicesimo  anno  et  su- 
pra omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  39  /sexaginta  duo  milia 
septingenti. 

40  De  filiis  Aser  per  generationes  et  familias  ac  domos  cognationum 
suarum  recensiti  sunt  per  nomina  singulorum  a  vicesimo  anno  et 
supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  41  ^quadraginta  milia 
et  mille  quingenti. 

42  De  filiis  Nephthali  per  generationes  et  familias  ac  domos  cogna- 
tionum suarum  recensiti  sunt  nominibus  singulorum  a  vicesimo  anno 
et  supra  omnes,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  43  ''quinquaginta 
tria  milia  quadringenti. 

44  *Hi  sunt  quos  numeraverunt  Moyses  et  Aaron  et  duodecim  prin- 
cipes  Israel,  singulos  per  domos  cognationum  suarum.  45  Fueruntque 
omnis  numerus  filiorum  Israel  per  domos  et  familias  suas  a  vicesimo 
anno  et  supra,  qui  poterant  ad  bella  procedere,  46  sescenta  tria  milia 
virorum  quingenti  quinquaginta. 

47  fcLevitae  autem  in  tribu  familiarum  suarum  non  sunt  numerati 
cum  eis.  48  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  49  Tribum 
Levi  noli  numerare  neque  pones  summam  eorum  cum  filiis  Israel,  5°*sed 
constitue  eos  super  tabernaculum  testimonii  et  cuncta  vasa  eius  et 
quidquid  ad  caeremonias  pertinet:  wipsi  portabunt  tabernaculum  et 
omnia  utensilia  eius,  et  erunt  in  ministerio  nac  per  gyrum  taberna- 
culi  metabuntur.  51  °Cum  proficiscendum  fuerit,  deponent  levitae  ta- 
bernaculum :  cum  castrametandum,  erigent ;  Pquisquis  externorum  ac- 
cesserit  occidetur. 

52  Metabuntur  autem  castra  filii  Israel  unusquisque  Qper  turmas  et 
cuneos  atque  exercitum  suum.  53  p0rro  levitae  per  gyrum  taberna- 
culi  figent  tentoria,  ne  fiat  rindignatio  super  multitudinem  filiorum 
Israel,  et  excubabunt  in  *custodiis  tabernaculi  testimonii.  54  Fecerunt 
ergo  filii  Israel  iuxta  omnia  quae  praeceperat  Dominus  Moysi. 

2  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  2  °Singuli 
per  turmas,  signa  atque  vexilla  et  domos  cognationum  suarum 
castrametabuntur  filii  Israel  &per  gyrum  tabernaculi  foederis. 

3  Ad  orientem  Iudas  figet  tentoria  per  turmas  exercitus  sui,  eritque 
princeps  filiorum  eius  cNahasson  filius  Aminadab,  4  et  omnis  de 
stirpe  eius  summa  pugnantium  septuaginta  quattuor  milia  sescenti. 
5  Iuxta  eum  castrametati  sunt  de  tribu  Issachar,  quorum  princeps 
fuit  dNathanael  filius  Suar,  6et  omnis  numerus  pugnatorum  eius  quin- 
quaginta quattuor  milia  quadringenti.  7  In  tribu  Zabulon  princeps 
fuit  eEliab  filius  Helon,  8  omnis  de  stirpe  eius  exercitus  pugnatorum 
quinquaginta  septem  milia  quadringenti.  9  Universi,  qui  in  castris 
Iudae  adnumerati  sunt,  fuerunt  centum  octoginta  sex  milia  quadrin- 
genti, et  per  turmas  suas  /primi  egredientur. 

10  In  castris  filiorum  Ruben  ad  meridianam  plagam  erit  princeps 
^Elisur  filius  Sedeur,  U  et  cunctus  exercitus  pugnatorum  eius,  qui 
numerati  sunt,  quadraginta  sex  milia  quingenti.  *2  Iuxta  eum  castra- 
metati sunt  de  tribu  Simeon,  quorum  princeps  fuit  ^Salamiel  filius 
Surisaddai,  13  et  cunctus  exercitus  pugnatorum  eius,  qui  numerati 
sunt,  quinquaginta  novem  milia  trecenti.  14  In  tribu  Gad  princeps 
fuit  fEliasaph  filius  '"Duel,  15  et  cunctus  exercitus  pugnatorum  eius, 
qui  numerati  sunt,  quadraginta  quinque  milia  sescenti  quinquaginta. 
16  Omnes,  qui  recensiti  sunt  in  castris  Ruben  centum  quinquaginta 
milia  et  mille  quadringenti  quinquaginta:  per  turmas  suas  in  fcse- 
cundo  loco  proficiscentur. 

17  *Levabitur  autem  tabernaculum  testimonii  per  officia  levitarum 
et  turmas  eorum;  quomodo  erigetur,  ita  et  deponetur:  singuli  per 
loca  et  ordines  suos  proficiscentur. 


d  cf.  cp.  26,  34. 


e  cf.  cp.  26,  41. 


/  cf.  cp.  26,  43. 


g  cf.  cp.  26,  47. 


h  cf.  cp.  26,  50. 


i  cf.  cp.  26,  64. 

.  3,  32;   Ex  38,  25.  —  cf. 
cp.  11,  21;  26,  51;  Ex  12,  37. 


/cp.  3,  32 


k  cp.  2,  33.  —  cf.  cp.  3,  14-39; 
26,  57,  62.  —  v.i  Par  6,1-81. 

*  cp.  3,  7,  8;  Ex  38,  21.  —  v. 

cp.  4,  15-33. 
m  cp.  4,  1-49. 
»  v.  cp.  3,  23-38. 
0  cp.  io,  17,  21. 
p  cp.  3,  10,  38;  18,  7.  —  cf.  1 

Rg  6,  19;  2  Rg  6,  6,  7;  1  Par 

13,  10. 
q  cp.  2,  2,  34. 
r  cp.  8;   19;    16,  46;   18,  5.  — 

cf.  1  Rg  6,  19;  2  Rg  6,  6,  7. 
s  cp.  3,  7,  8,  38;  8,  26;  9,  19, 

23;    18,  3-5;   3i,  30,  47;    1 

Par  23,  32;  2  Par  13,  11. 

acp.  i,  52. 
b  cf.  Js  3,  4. 

c  cp.  1,  7.  —  v.  Ex  6,  23. 


d  cp.  1,  8. 
e  cp.  1,  9.  , 

/cp.  10,  14-16. 
*cp.  i,  5. 
h  cp.  1,  6. 


1  cp.  1,  14. 

;  cf.  cp.  7,  42,  47;  10,  20. 


k  cp.  10,  18-20. 

/  Cp.    10,    17,   21. 


103    — 


LIBER  NUMERI 
2,  18  —  3,27 


m  cp.  i,  10. 


«  cp. 


0  cp.  10,  22-24.  —  cf.  Ps  79,  3. 
p  cp.   1,   12. 
Q  cp.  i,  13. 

'■cp.  1,  15. 


s  cp.  10,  25-27. 

t    v.  cp.  1,  46. 
uv.  cp.  r,  47-49. 

v  cf.  cp.  24,  2,  5,  6. 


a  v.  Ex  6,  23. 

b  v.  Ex  29,  7;  Lv  8,  10,12,  30. 
c  Ex  28,  41.  —  v.  Jd  17,  s,  12; 
.  3  Rg  13,  33;  Ecli  45,  18. 
a  cp.   26,   61;    Lv   10,   1,   2;    1 
Par  24,  2. 

e  cp.   1,  50;   8,  6;    18,  2. 

/cd.  8,  11,  is,  24,  26;  Dt  io, 
8. 

g  cp.  8,  19J   18,  6 
10] 


f.  Catech.  R.  II  7,  24. 
Acp.  8,  16. 
icp.  18,  7.  —  cf.  Rm  12,  7. 
;  vr.  38.  —  v.  cp.  1,  si. 
/  vr.  41;  cp.  8,  16;   18,  6. 


m  v.  cp.  8,  16;  Ex  13,  2. 
w  cp.  8,  17;  Ex  13,  12,  15. 


0  vr.  39;  cp.  26,  62.  —  cf.  cp. 
1,  47. 

P  cp.  26,  57-62;  Gn  46,  11;  Ex 
6, 16-19;  1  Par6, 1, 16;  23,6. 

q  Ex  6,  17;  1  Par  6,  17;  23,  7. 

r  Ex  6,  18;  1  Par  6,  2,  18;  23, 
12. 

s  Ex  6,  19;  1  Par  6,  19;  23,  21. 

*v.  cp.  1,  53. 

u  cp.  4,  24-26. 

v  Ex  25,  9  . 

*  Ex  26,  7,  14;  36,  14. 

y  Ex  26,  36. 

z  Ex  27,  9. 

o  Ex  27,  16. 

b  vr.  37;  Ex  35,  18;  39,  40. 

c  1  Par  26,  23. 


ad  quattuor  mundi  plagas  circa  tabernaculum  et  circa  levitarum  ten- 
toria  castrametari  debeat  (52-2,  34),  fit  census.  In  eo  definita  pecu- 
liar i  filiorum  Aaron   comparate  ad  reliquos  filios    Levi   condicione 


18  Ad  occidentalem  plagam  erunt  castra  filiorum  Ephraim,  quorum 
princeps  fuit  mElisama  filius  Ammiud.  19  Cunctus  exercitus  pugnato- 
rum  eius,  qui  numerati  sunt,  quadraginta  milia  quingenti.  20  kt  cum 
eis  tribus  filiorum  Manasse,  quorum  princeps  fuit  Gamaliel  filius 
Phadassur,  21  cunctusque  exercitus  pugnatorum  eius,  qui  numerati 
sunt,  triginta  duo  milia  ducenti.  22  In  tribu  filiorum  Beniamin  prin- 
ceps fuit  "Abidan  filius  Gedeonis,  23  et  cunctus  exercitus  pugnatorum 
eius,  qui  recensiti  sunt,  triginta  quinque  milia  quadringenti.  24  Omnes, 
qui  numerati  sunt  in  castris  Ephraim,  centum  octo  milia  centum : 
per  turmas  suas  °tertii  proficiscentur. 

25  Ad  aquilonis  partem  castrametati  sunt  filii  Dan,  quorum  prin- 
ceps fuit  PAhiezer  filius  Ammisaddai.  26  Cunctus  exercitus  pugnato- 
rum eius,  qui  numerati  sunt,  sexaginta  duo  milia  septingenti.  17  Iuxta 
eum  fixere  tentoria  de  tribu  Aser,  quorum  princeps  fuit  «Phegiel 
filius  Ochran.  28  Cunctus  exercitus  pugnatorum  eius,  qui  numerati 
sunt,  quadraginta  milia  et  mille  quingenti.  29  De  tribu  filiorum  Neph- 
thali  princeps  fuit  rAhira  filius  Enan.  30  Cunctus  exercitus  pugnato- 
rum eius  quinquaginta  tria  milia  quadringenti.  31  Omnes,  qui  nume- 
rati sunt  in  castris  Dan,  fuerunt  centum  quinquaginta  septem  milia 
sescenti,  et  snovissimi  proficiscentur. 

32  Hie  numerus  filiorum  Israel,  per  domos  cognationum  suarum  et 
turmas  divisi  exercitus,  %escenta  tria  milia  quingenti  quinquaginta. 

33  "Levitae  autem  non  sunt  numerati  inter  filios  Israel :  sic  enim 
praeceperat  Dominus  Moysi.  34  Feceruntque  filii  Israel  iuxta  omnia 
quae  mandaverat  Dominus.  ^Castrametati  sunt  per  turmas  suas  et 
profecti  per  familias  ac    domos  patrum  suorum. 

3Hae  sunt  generationes  Aaron  et  Moysi  in  die  qua  locutus  est 
Dominus  ad  Moysen  in  monte  Sinai,  2  aet  haec  nomina  filiorum 
Aaron:  primogenitus  eius  Nadab  deinde  Abiu  et  Eleazar  et  Ithamar: 
3  haec  ncmina  filiorum  Aaron  sacerdotum,  bqui  uncti  sunt  et  quorum 
crepletae  et  consecratae  manus  ut  sacerdotio  fungerentur.  4  <*Mortui 
sunt  enim  Nadab  et  Abiu,  cum  offerrent.  ignem  alienum  in  conspectu 
Domini  in  deserto  Sinai,  absque  liberis;  functique  sunt  sacerdotio 
Eleazar  et  Ithamar  coram  Aaron  patre  suo. 

5  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  6  eApplica  tribum 
Levi  et  fac  stare  in  conspectu  Aaron  sacerdotis,  ut  ministrent  ei  et 
excubent  7/et  observent  quidquid  ad  cultum  pertinet  multitudinis 
coram  tabernaculo  testimonii  8  et  custodiant  vasa  tabernaculi  ser- 
vientes  in  ministerio  eius.  9  ^Dabisque  dono  levitas  10  Aaron  et  filiis 
eius,  ftquibus  traditi  sunt  a  filiis  Israel;  Aaron  autem  et  filios  eius 
'constitues  super  cultum  sacerdotii.  f'Externus,  qui  ad  ministrandum 
accesserit,  morietur. 

11  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  12  *Ego  tuli  levitas 
a  filiis  Israel  pro  omni  primogenito  qui  aperit  vulvam  in  filiis  Israel, 
eruntque  levitae  mei;  13  '"'meurn  est  enim  omne  primogenitum,  "ex 
quo  percussi  primogenitos  in  terra  Aegypti ;  sanctificavi  mihi  quid- 
quid  primum  nascitur  in  Israel :  ab  homine  usque  ad  pecus  mei  sunt. 
Ego  Dominus. 

14  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  in  deserto  Sinai  dicens : 
15Numera  filios  Levi  per  domos  patrum  suorum  et  familias,  °omnem 
masculum  ab  uno  mense  et  supra.  16  Numeravit  Moyses,  ut  praece- 
perat Dominus,  17  Pet  inventi  sunt  filii  Levi  per  nomina  sua  Gerson 
et  Caath  et  Merari.  18  Filii  Gerson  «Lebni  et  Semei ;  19  filii  Caath 
'Amram  et  Iesaar,  Hebron  et  Oziel :    20  filii  Merari  sMoholi  et  Musi. 

21  De  Gerson  fuere  familiae  duae  lebnitica  et  semeitica,  22  quarum 
numeratus  est  populus  sexus  masculini  ab  uno  mense  et  supra  septem 
milia  quingenti.  23  *Hi  post  tabernaculum  metabuntur  ad  occidentem 
24  sub  principe  Eliasaph  filio  Lael  25  et  "habebunt  excubias  in  taber- 
naculo foederis,  26  vipsum  tabernaculum  et  ^operimentum  eius,  ^ten- 
torium, quod  trahitur  ante  fores  tecti  foederis  et  2cortinas  atrii,  aten- 
torium  quoque  quod  appenditur  in  introitu  atrii  tabernaculi  et  quid- 
quid  ad  ritum  altaris  pertinet,  bfunes  tabernaculi  et  omnia  utensilia  eius. 

27  Cognatio  Caath  habebit  populos  camramitas  et  iesaaritas  et 
hebronitas  et  ozielitas.  Hae  sunt  familiae  Caathitarum  recensitae  per 


—   IOd  — 


(3,  1-13),  cuncti  describuntur  iuxta  familiarum  suarum  ordinem  et 
ofjicia  (14-39),  Quoniam  vero  levitae  Deo  mancipantur  pro  primogenitis 
Israel,  et  hi  recensentur,  et  pro  horum  excessu  sacerdotibus  pretium 


LIBER  NUMERI 

3,  28  —  4,  14 


nomina  sunt :  28  omnes  generis  masculini  ab  uno  mense  et  supra  octo 
milia  sescenti.  Habebunt  excubias  sanctuarii  29  et  castrametabuntur 
ad  meridianam  plagam,  30  princepsque  eorum  erit  dElisaphan  filius 
Oziel.  31  Et  custodient  earcam  /mensamque  et  ^candelabrum,  ,laltaria 
et  vasa  sanctuarii,  in  quibus  ministratur,  et  *velum  cunctamque  hu- 
iuscemodi  supellectilem ;  32  princeps  autem  principum  levitarum  Elea- 
zar  filius  Aaron  sacerdotis  erit  super  Jexcubitores  custodiae  sanctuarii. 

33  At  vero  de  Merari  erunt  populi  moholitae  et  musitae  recensiti 
per  nomina  sua :  34  omnes  generis  masculini  ab  uno  mense  et  supra 
sex  milia  ducenti.  35  Princeps  eorum  Suriel  filius  Abihaiel.  *In  plaga 
septentrionali  castrametabuntur.  3<>  wErunt  sub  custodia  eorum  "ta- 
bulae tabernaculi  et  °vectes  et  Pcolumnae  ac  abases  earum  et  omnia 
quae  ad  cultum  huiuscemodi  pertinent ;  37  rcolumnaeque  atrii  per  cir- 
cuitum  cum  basibus  suis  et  spaxilli  cum  *funibus. 

38  "Castrametabuntur  ante  tabernaculum  foederis,  id  est  ad  orien- 
talem  plagam,  Moysen  et  Aaron  cum  filiis  suis  habentes  custodiam 
sanctuarii  in  medio  filiorum  Israel.  vQuisquis  alienus  accesserit  morie- 
tur.  39  Omnes  levitae,  quos  numeraverunt  Moyses  et  Aaron  iuxta 
praeceptum  Domini  per  familias  suas  in  genere  masculino  a  mense 
uno  et  supra,  fuerunt  ^viginti  duo  milia. 

40  Et  ait  Dominus  ad  Moysen :  Numera  primogenitos  sexus  mascu- 
lini de  filiis  Israel  ab  uno  mense  et  supra,  et  habebis  summam 
eorum.  41  ^Tollesque  levitas  mihi  pro  omni  primogenito  filiorum 
Israel.  Ego  sum  Dominus.  Et  pecora  eorum  pro  universis  primogenitis 
pecorum  filiorum  Israel.  42  Recensuit  Moyses,  sicut  praeceperat  Do- 
minus, primogenitos  filiorum  Israel,  43  et  fuerunt  masculi  per  nomina 
sua  a  mense  uno  et  supra  viginti  duo  milia  ducenti  septuaginta  tres. 

44Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  45<Tolle  levitas  pro 
primogenitis  filiorum  Israel  et  pecora  levitarum  pro  pecoribus  eorum, 
eruntque  levitae  mei.  Ego  sum  Dominus.  46  aIn  pretio  autem  ducen- 
torum  septuaginta  trium,  &qui  excedunt  numerum  levitarum  de  pri- 
mogenitis filiorum  Israel,  4?  accipies  cquinque  siclos  per  singula 
capita  ad  mensuram  sanctuarii.  dSiclus  habet  viginti  obolos.  48  Da- 
bisque  pecuniam  Aaron  et  filiis  eius  pretium  eorum  qui  supra  sunt. 
49  Tulit  igitur  Moyses  pecuniam  eorum  qui  fuerant  amplius,  et  quos 
redemerant  a  levitis  50  pro  primogenitis  filiorum  Israel,  emille  trecen- 
torum  sexaginta  quinque  siclorum  iuxta  pondus  sanctuarii;  51  et  /de- 
dit  earn  Aaron  et  filiis  eius,  iuxta  verbum  quod  praeceperat  sibi 
Dominus. 

4Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  2  Tolle 
summam  filiorum  Caath  de  medio  levitarum  per  domos  et  fami- 
lias suas  3  aa  tricesimo  anno  et  supra  usque  ad  quinquagesimum  an- 
num, omnium  qui  ingrediuntur  ut  stent  et  ministrent  in  taberna- 
culo  foederis.  4  Hie  est  cultus  filiorum  Caath :  tabernaculum  foederis 
et  &sanctum  sanctorum  5  ingredientur  Aaron  et  filii  eius,  quando 
movenda  sunt  castra,  et  deponent  cvelum,  quod  pendet  ante  fores, 
involventque  eo  darcam  testimonii  6  et  operient  rursum  velamine 
ianthinarum  pellium  extendentque  desuper  pallium  totum  hyacinthi- 
num  et  einducent  vectes.  7  fMensam  quoque  propositionis  involvent 
hyacinthino  pallio  et  ponent  cum  ea  turibula  et  mortariola,  cyathos 
et  crateras  ad  liba  fundenda :  0panes  semper  in  ea  erunt.  8  Exten- 
dentque desuper  pallium  coccineum,  quod  rursum  operient  velamento 
ianthinarum  pellium  et  ^inducent  vectes ;  9  sument  et  pallium  hya- 
cinthinum,  quo  operient  ^'candelabrum  cum  lucernis  et  forcipibus  suis 
et  emunctoriis  et  cunctis  vasis  olei,  quae  ad  concinnandas  lucernas 
necessaria  sunt,  10  et  super  omnia  ponent  operimentum  ianthinarum 
pellium  et  inducent  vectes;  n  necnon  et  ■'altare  aureum  involvent 
hyacinthino  vestimento  et  extendent  desuper  operimentum  ianthina- 
rum pellium  inducentque  vectes.  12  *Omnia  vasa,  quibus  ministratur 
in  sanctuario,  involvent  hyacinthino  pallio  et  extendent  desuper  ope- 
rimentum ianthinarum  pellium  inducentque  vectes ;  13  sed  et  altare 
mundabunt  cinere  et  involvent  illud  purpureo  vestimento  14  ponent- 
que  cum  eo  omnia  vasa,  quibus  in  ministerio  eius  utuntur,  id  est 
ignium  receptacula,  fuscinulas  ac  tridentes,  uncinos  et  batilla.  Cuncta 


d  cf.  Ex  6,  22;  Lv  10,  4. 

e  Ex  25,  10.  —  cf.  cp.  7,  9. 

/  Ex  25,  23. 

*Ex  25,  3i. 

ft  Ex  27,  1;  30,  1. 

*  Ex  26,  36. 

/vr.  28;  cp.  1,  53;  18,  4.  5. 
cf.  Ex  38,  8;  1  Rg  2,  22. 

I  v.  cp.  1,  53. 

wcp.  4,  3JC. 

n  Ex  26,  15. 

a  Ex  26,  26. 

p  Ex  26,  32,  37. 

q  Ex  26,  19. 

r  Ex  27,  10. 

s  Ex  27,  19. 

t  vr.  26. 

u  v.  cp.  1,  53. 

v  vr.  10.  —  v.  cp.  i,  51. 

*  cf.  vr.   22,   28,  34.  V. 

46-49. 


y  vr.  12,  45. 


2  vr.  12,  41. 

a  cp.  18,  15,  16;  Ex  13,  13. 
b  vr.  39,  43- 
c  cp.  18,  16;  Lv  27,  6. 
d  Ex   30,    13;    Lv   27,    25;    Ez 
45,  12. 

e  vr.  46,  47. 
/  vr.  48. 


avr.  23,  30,  35,  39,  43,  47-  — 
cf.  cp.  8,  24;  1  Par  23,  3, 
24-27. 

b  vr.  19. 

c  v.  Ex  26,  31. 

d  Ex  25,  10,  16. 

e  Ex  25,  14. 

/Ex   25,    23,    29,   30;    37,    16; 

Lv  24,  6,  8. 
g  2  Par  2 ,  4. 


Acf.  Ex  25,  28. 
iv.  Ex  25,  31-39. 


;Ex  30,  1,  3. 

Id.  i  Par  9,  28,  29. 


105 


LIBER  NUMERI 

4,  15  —  5,2 


*»  cp.  7,  9;   10,  21;  Dt  31,  9; 

1  Par  15,  is. 
w  2  Rg  6,  6,  7;  1  Par  13,  9,  10. 

0  Ex  25,  6;  27,  20;  Lv  24,  2. 

£  Ex  25,  6;  31,  11. 

q  Ex  29,  38-41. 

r  Ex  31,  11.  —  v.  Ex  30,  24-33. 


s  vr.  4. 

/  cf.  Ex  19,  21;   1  Rg  6,  19. 

u  cp.  3,  21-26. 
v  v.  vr.  3. 

*cf.  cp.  3,  25,  26. 

y  v.  Ex  26,   1-6;   36,  8-13. 

z  Ex  36,   14-19. 


a  vr.  33. 

6  vr.  3.  —  cf.  vr.  23. 
ccp.  3,  36,  37. 

d  Ex  38,  21. 
e  vr.  28. 


/  vr.  2. 


?  vr.  22. 


h  vr.  29. 


ivr.  is,  24,  31. 
;  vr.  1,  21,  29. 
a  cp.  12,  14;  Lv  13,  46.  —  cf. 

Ap.  22,  15. 
b  Lv  is,  2. 
c  cp.  9,  6,  10;   19,  11,  13;  31, 

19;  Lv  21,  1;   22,  4.  —  cf. 

(Tb  2,  10);  Ag  2,  14. 


datur  (40-51).  Alter  levitarum  admittendorutn  ad  minister  la  sacra  census 
conficttur,  conttnens  munerum  destgnattonem  cum  sacerdotum,  turn  relt- 
quorum,  quandodeloco  In  locum  tabernaculum  transferendum  est  (4, 1-59). 


vasa  altaris  operient  simul  velamine  ianthinarum  pellium  et  indu- 
cent  vectes. 

15  Cumque  involverint  Aaron  et  filii  eius  sanctuarium  et  omnia  vasa 
eius  in  commotione  castrorum,  tunc  intrabunt  filii  Caath  mut  portent 
involuta,  et  "non  tangent  vasa  sanctuarii,  ne  moriantur.  Ista  sunt 
onera  nliorum  Caath  in  tabernaculo  foederis;  16  super  quos  erit 
Eleazar  filius  Aaron  sacerdotis,  ad  cuius  curam  pertinet  °oleum  ad 
concinnandas  lucernas  et  Pcompositionis  incensum  et  ^sacrificium, 
quod  semper  offertur,  et  roleum  unctionis  et  quidquid  ad  cultum 
tabernaculi  pertinet,  omniumque  vasorum  quae  in  sanctuario  sunt. 

17  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens:  18  Nolite 
perdere  populum  Caath  de  medio  levitarum,  19  sed  hoc  facite  eis  ut 
vivant  et  non  moriantur,  si  stetigerint  sancta  sanctorum.  Aaron  et 
filii  eius  intrabunt  ipsique  disponent  opera  singulorum  et  divident 
quid  portare  quis  debeat.  20  *Alii  nulla  curiositate  videant  quae  sunt 
in  sanctuario  priusquam  involvantur,  alioquin  morientur. 

21  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  22  Tolle  summam 
etiam  "filiorum  Gerson  per  domos  ac  familias  et  cognationes  suas 
23  va.  triginta  annis  et  supra  usque  ad  annos  quinquaginta,  numera 
omnes  qui  ingrediuntur  et  ministrant  in  tabernaculo  foederis.  24  Hoc 
est  officium  familiae  Gersonitarum  25  ut  ^portent  ^cortinas  taberna- 
culi et  ^tectum  foederis,  operimentum  aliud  et  super  omnia  velamen 
ianthinum  tentoriumque,  quod  pendet  in  introitu  tabernaculi  foede- 
ris, 26  cortinas  atrii  et  velum  in  introitu,  quod  est  ante  tabernaculum. 
Omnia  quae  ad  altare  pertinent,  funiculos  et  vasa  ministerii,  27  iu- 
bente  Aaron  et  filiis  eius,  portabunt  filii  Gerson;  et  scient  singuli 
cui  debeant  oneri  mancipari.  28  Hie  est  cultus  familiae  Gersoni- 
tarum in  tabernaculo  foederis,  eruntque  asub  manu  Ithamar  filii 
Aaron  sacerdotis. 

29  Filios  quoque  Merari  per  familias  et  domos  patrum  suorum  re- 
censebis  30  ba  triginta  annis  et  supra  usque  ad  annos  quinquaginta, 
omnes  qui  ingrediuntur  ad  officium  ministerii  sui  et  cultum  foederis 
testimonii.  31  cHaec  sunt  onera  eorum :  portabunt  tabulas  tabernaculi 
et  vectes  eius,  columnas  ac  bases  earum,  32  columnas  quoque  atrii 
per  circuitum  cum  basibus  et  paxillis  et  funibus  suis.  Omnia  vasa  et 
supellectilem  ad  dnumerum  accipient  sicque  portabunt.  33  Hoc  est 
officium  familiae  Meraritarum  et  ministerium  in  tabernaculo  foederis, 
eeruntque  sub  manu  Ithamar  filii  Aaron  sacerdotis. 

34Recensuerunt  igitur  Moyses  et  Aaron  et  principes  synagogae  filios 
Caath  per  cognationes  et  domos  patrum  suorum  35  a  triginta  annis 
et  supra  usque  ad  annum  quinquagesimum,  omnes  qui  ingrediuntur 
ad  ministerium  tabernaculi  foederis ;  36  et  inventi  sunt  duo  milia 
septingenti  quinquaginta.  37  'Hie  est  numerus  populi  Caath,  qui  in- 
trant tabernaculum  foederis:  hos  numera vit  Moyses  et  Aaron  iuxta 
sermonem  Domini  per  manum  Moysi. 

38  Numerati  sunt  et  filii  Gerson  per  cognationes  et  domos  patrum 
suorum  39  a  triginta  annis  et  supra  usque  ad  quinquagesimum  annum, 
omnes  qui  ingrediuntur  ut  ministrent  in  tabernaculo  foederis,  40  et 
inventi  sunt  duo  milia  sescenti  triginta.  41  fi'Hic  est  populus  Gersoni- 
tarum, quos  numeraverunt  Moyses  et  Aaron  iuxta  verbum  Domini. 

42  Numerati  sunt  et  filii  Merari  per  cognationes  et  domos  patrum 
suorum  43  a  triginta  annis  et  supra  usque  ad  annum  quinquagesimum, 
omnes  qui  ingrediuntur  ad  explendos  ritus  tabernaculi  foederis ;  44  et 
inventi  sunt  tria  milia  ducenti.  45  7tHic  est  numerus  filiorum  Merari, 
quos  recensuerunt  Moyses  et  Aaron  iuxta  imperium  Domini  per  ma- 
num Moysi.  46  Omnes,  qui  recensiti  sunt  de  levitis  et  quos  recenseri 
fecit  ad  nomen  Moyses  et  Aaron  et  principes  Israel  per  cognationes 
et  domos  patrum  suorum  47  a  triginta  annis  et  supra  usque  ad  annum 
quinquagesimum,  ingredientes  ad  ministerium  tabernaculi  et  onera 
portanda,  48  fuerunt  simul  octo  milia  quingenti  octoginta.  49  Iuxta 
verbum  Domini  recensuit  eos  Moyses  Hmumquemque  iuxta  officium  et 
onera  sua,  ^sicut  praeceperat  ei  Dominus. 

5    Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :    2  Praecipe  filiis  Israel 
ut  °eiciant  de  castris  omnem  leprosum  et  bqui  semine  fluit  cpol- 


106  — 


Quibus  descriptis,  iam  promulgantur  leges  de  immundis  a  castris 
eiciendis  (5, 1-4),  de  ignorantiae  peccatis  expiandis,  de primitiis 
(5-10),  de  zelotypia  (11-31),  de  nazaraeorum  officiis,  de  eorum 


LIBER  NUMERI 
5,  3  —  6,  7 


lutusque  est  super  mortuo :  3  tarn  masculum  dquam  feminam  eicite  de 
castris,  ne  contaminent  ea  ecum  habitaverim  vobiscum.  4  Feceruntque 
ita  filii  Israel  et  eiecerunt  eos  extra  castra,  sicut  locutus  erat  Dominus 
Moysi. 

5  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  6  Loquere  ad  filios 
Israel:  /Vir  sive  mulier,  cum  fecerint  ex  omnibus  peccatis,  quae 
solent  hominibus  accidere,  et  per  negligentiam  transgressi  fuerint 
mandatum  Domini  atque  deliquerint,  70confitebuntur  peccatum  suum, 
et  reddent  ipsum  caput  quintamque  partem  desuper  ei  in  quern  pec- 
caverint.  8  Sin  autem  non  fuerit  qui  recipiat,  dabunt  Domino  et  erit 
sacerdotis,  ''excepto  ariete,  qui  offertur  pro  expiatione,  ut  sit  placa- 
bilis  hostia.  9  *Omnes  quoque  primitiae,  quas  offerunt  filii  Israel,  ad 
sacerdotem  pertinent;  10et  quidquid  in  sanctuarium  offertur  a  sin- 
gulis et  traditur  manibus  sacerdotis  -?ipsius  erit. 

11  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  12  Loquere  ad  filios 
Israel  et  dices  ad  eos:  Vir,  cuius  uxor  erraverit  maritumque  con- 
temnens  13  fcdormierit  cum  altero  viro,  et  hoc  maritus  deprehendere 
non  quiverit,  sed  latet  adulterium  et  testibus  argui  non  potest,  quia 
mon  est  inventa  in  stupro ;  14  si  spiritus  zelotypiae  concitaverit  virum 
contra  u.xorem  suam,  quae  vel  polluta  est  vel  falsa  suspicione  appe- 
titur,  15  adducet  earn  ad  sacerdotem  et  offeret  oblationem  pro  ilia  de- 
cimam  partem  sati  farinae  hordeaceae.  wNon  fundet  super  earn  oleum 
nee  imponet  tus,  quia  sacrificium  zelotypiae  est  et  oblatio  investigans 
adulterium.  16  Offeret  igitur  earn  sacerdos  et  statuet  coram  Domino, 
17  adsumetque  "aquam  sanctam  in  vase  fictili  et  pauxillum  terrae  de 
pavimento  tabernaculi  mittet  in  earn.  18  Cumque  steterit  mulier  in 
conspectu  Domini,  °discooperiet  caput  eius  et  ponet  super  manus 
Illius  sacrificium  recordationis  et  oblationem  zelotypiae;  ipse  autem 
tenebit  aquas  amarissimas,  in  quibus  cum  exsecratione  maledicta 
congessit ;  19  adiurabitque  earn  et  dicet :  Si  non  dormivit  vir  alienus 
tecum  et  si  non  polluta  es,  deserto  mariti  toro,  non  te  nocebunt 
aquae  istae  amarissimae  in  quas  maledicta  congessi.  20  Sin  autem 
declinasti  a  viro  tuo  atque  polluta  es  et  concubuisti  cum  altero  viro, 
21  his  maledictionibus  subiacebis :  Pdet  te  Dominus  in  maledictionem 
exemplumque  cunctorum  in  populo  suo,  putrescere  faciat  femur  tuum 
et  tumens  uterus  tuus  disrumpatur,  22  «ingrediantur  aquae  maledictae 
in  ventrem  tuum  et,  utero  tumescente,  putrescat  femur.  Et  respon- 
deat mulier :  'Amen,  amen.  23  Scribetque  sacerdos  in  libello  ista 
maledicta  et  delebit  ea  aquis  amarissimis,  in  quas  maledicta  con- 
gessit, 24  et  dabit  ei  bibere.  Quas  cum  exhauserit,  25  toilet  sacerdos 
de  manu  eius  sacrificium  zelotypiae  et  selevabit  illud  coram  Domino 
imponetque  illud  super  altare,  ita  duntaxat  ut  prius  26  *pugillum  sa- 
crificii  tollat  de  eo  quod  offertur  et  incendat  super  altare,  et  sic 
potum  det  mulieri  aquas  amarissimas.  27  Quas  cum  biberit,  si  polluta 
est  et,  contempto  viro,  adulterii  rea,  pertransibunt  earn  aquae  ma- 
ledictionis  et,  inflato  ventre,  computrescet  femur;  eritque  mulier  in 
"maledictionem  et  in  exemplum  omni  populo.  28  Quod  si  polluta  non 
fuerit,  erit  innoxia  et  faciet  liberos. 

29  Ista  est  lex  zelotypiae,  vsi  declinaverit  mulier  a  viro  suo,  et  si 
polluta  fuerit,  30maritusque  zelotypiae  spiritu  concitatus  adduxerit  earn 
in  conspectu  Domini,  et  fecerit  ei  sacerdos  iuxta  omnia  quae  scripta 
sunt,    31  maritus  absque  culpa  erit,  et  ilia  ^'recipiet  iniquitatem  suam. 

6  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  ad  filios 
Israel  et  dices  ad  eos:  Vir  sive  mulier,  cum  afecerint  votum  ut 
sanctificentur  et  se  voluerint  Domino  consecrare,  3  ba,  vino  et  omni 
quod  inebriare  potest  abstinebunt;  acetum  ex  vino  et  ex  qualibet 
alia  potione  et  quidquid  de  uva  exprimitur  non  bibent,  uvas  recentes 
siccasque  non  comedent  4  cunctis  diebus,  quibus  ex  voto  Domino 
consecrantur ;  quidquid  ex  vinea  esse  potest  ab  uva  passa  usque  ad 
acinum  non  comedent.  5  Omni  tempore  separationis  suae  cnovacula 
non  transibit  per  caput  eius  usque  ad  completum  diem  quo  Domino 
consecratur :  sanctus  erit  dcrescente  caesarie  capitis  eius.  6  Omni  tem- 
pore consecrationis  suae  esuper  mortuum  non  ingredietur,  7  nee  /super 
patris  quidem  et  matris  et  fratris  sororisque  funere  contaminabitur, 


d  Cf.  Cp.    12,    14. 

«cp.  35.34- —  v.  Lv  26,11,  12, 


/  v.  Lv  6,  2-7. 

*Lv  5,  s;  26,  40.  —  cf.  Js  7, 
19. 


h  cf.  Lv  6,  6,  7. 

*cp.  18,  8,  19;  Ex  29,  28;  Lv 

6,    17,   18;    7,   6-10,    14;    Dt 

18,  3,  4;  Ez  44,  30. 
;  Lv  10,  12,  13. 


k  Lv  18,  20. 
/  cf.  Jo  8,  4. 

m  cf.  Lv  2,  1,  15;  5,  11. 

ncf.  cp.  8,  7;  19,  9,  17. 
ocf.  1  Cor  11,  5-7. 


p  cf.  Jr  29,  22. 

tf  Ps  108,  18.  —  cf.  1  Cor  11, 
29. 


f  v.  Dt  27,  15-26. 

jLv  8,  27. 

*Lv  j,  1;  s,  12. 


u  Dt  28,  37;  Jr  24,  9;  29,  18, 
22;  42,  18;  44,  12;  Zc  8,  13. 

v  vr.  19,  20. 


xLv  20,  17,  19.  20. 

«Lv  27,  2;  Jd  13,  s.  —  cf.  Ac 

21,  23;   Rm  1,  1. 
b  Am  2,  12;  Lc  1,  15. 


c  Jd  13,  5;  16,  17;  1  Rg  1,  11. 
d  Ez  44,  20.  —  cf.  1  Cor  11, 14. 
e  cp.  19,  11,  16;  Lv  21,  11. 
/  ci.  Lv  21,  2,  3,  11. 


—  107  — 


LIBER  NUMERI 
6,8  —  7,iS 


consecratione,  deque  sacrificiis  in  consummatione  voti  offerendis  (6, 1-21). 
Etiam, post interpositam  formulam  sacerdotalis  benedictionis  (22-27), 
et  post  descripta  donaria  principum  populi,  qui  in  dedicatione  altar  is 


g  Ac  18,  18;  2i,  24. 

it  cf.  cp.  19,  ii. 

i  Lv  5,  7;   14,  1,  22;   15,14,29. 


jLv  5,  6 
k  Ac  21.  26. 


/  Lv  4,  32. 

m  Lv  3,  6. 

n  Ex  29,  2;  Lv  2,  4. 

ocp.  15,  5,  7,  10. 

p  vr.  14. 


q  Ac  18,  18;  21,  24. 
r  1  Rg  2,  15. 
J  Ex  29,  23,  24. 


/  cf.  cp.  s,  25;  Ex  29,  27,  28. 
«  Lv  9,  22;  Dt  21,  5;  1  Par  23., 
13;  Ecli  36,  19. 


vPs  133,  3. 

x  v.  Ps  120.  3-8. 

y  Ps  4,  7;  30,  17;  66,  2;  79,  4, 

8,  20;    118,   135.  —  cf.  Dn 

9,  17. 

z  Jo  14,  27;  2  Th  3,  16. 

a  Dt  28,  10;   2  Par  7,  14;  Dn 

9,  18,  19. 
a  Ex  40,  2,  15-17- 
6  Ex  40,  9,  10;  Lv  8,  10,  11. 
ccp.  1,  4. 


d  cp.  4,  25-28. 

«cp.  4,  3i-33. 

/cp.  4,  28,  33;  Ex  38,  21. 

*cp.  3,  31.  —  v.  cp.  4,  4-I5- 
A  cp.  4,  15.  —  cf.  2  Rg  6,  13; 

1  Par  15,  5,  15. 
i  vr.  84,  88;  Dt  20,  5;  3  Rg  8, 

63;   2  Par  7,  5,  9;    1  Es  6, 

16;  2  Es  12,  27;  1  Mc  4.  54- 

—  cf.  Ps  29,  1-13. 
;  cp.  i,  4-16. 

k  cp.  I,  7.  —  v.  Ex  6,  23. 
I  v.  Ex  30,  13. 
m  cp.  8,  8.  —  v.  Ex  29,  41. 

n  Ex  30,  34,  35- 
0  Lv  1,  2   ,3. 


quia  consecratio  Dei  sui  super  caput  eius  est.    8  Omnibus  diebus  sepa- 
rations suae  sanctus  erit  Domino. 

9  Sin  autem  mortuus  fuerit  subito  quispiam  coram  eo,  polluetur 
caput  consecrationis  eius:  ^quod  radet  ilico  ''in  eadem  die  purgationis 
suae  et  rursum  septima;  10  in  octava  autem  die  offeret  Muos  turtures 
vel  duos  pullos  columbae  sacerdoti  in  introitu  foederis  testimonii, 
11  facie tque  sacerdos  unum  pro  peccato  et  alterum  in  hoiocaustum  et 
deprecabitur  pro  eo,  quia  peccavit  super  mortuo,  sanctifkabitque 
caput  eius  in  die  illo  12  et  consecrabit  Domino  dies  separationis  illius 
offerens  agnum  anniculum  Jpro  peccato;  ita  tamen  ut  dies  priores 
irriti  fiant,  quoniam  polluta  est  sanctincatio  eius. 

13  Ista  est  lex  consecrationis. 

fcCum  dies,  quos  ex  voto  decreverat,  complebuntur,  adducet  eum 
ad  ostium  tabernaculi  foederis  14  et  offeret  oblationem  eius  Domino, 
agnum  anniculum  immaculatum  in  hoiocaustum  et  ovem  anniculam 
immaculatam  *pro  peccato  et  arietem  immaculatum  whostiam  paci- 
ficam,  15canistrum  quoque  panum  azymorum,  nqui  conspersi  sint  oleo, 
et  lagana  absque  fermento  uncta  oleo  ac  °libamina  singulorum,  iGquae 
offeret  sacerdos  coram  Domino  et  faciet  tam  Ppro  peccato  quam  in 
hoiocaustum.  17  Arietem  vero  immolabit  hostiam  pacificam  Domino 
offerens  simul  canistrum  azymorum  et  libamenta,  quae  ex  more  de- 
bentur.  18  sTunc  radetur  nazaraeus  ante  ostium  tabernaculi  foederis 
caesarie  consecrationis  suae,  tolletque  capillos  eius  et  ponet  super 
ignem,  qui  est  suppositus  sacrificio  pacifkorum,  19  ret  armum  coctum 
arietis  tortamque  absque  fermento  unam  de  canistro  et  laganum  azy- 
mum  unum,  et  atradet  in  manus  nazaraei,  postquam  rasum  fuerit  ca- 
put eius;  20susceptaque  rursum  ab  eo  elevabit  in  conspectu  Domini,  et 
'sanctificata  sacerdotis  erunt  sicut  pectusculum,  quod  separari  iussum 
est,  et  femur.  Post  haec  potest  bibere  nazaraeus  vinum.  21  Ista  est 
lex  nazaraei,  cum  voverit  oblationem  suam  Domino  tempore  conse- 
crationis suae,  exceptis  his  quae  invenerit  manus  eius.  Iuxta  quod 
mente  devoverat,  ita  faciet  ad  perfectionem  sanctificationis  suae. 

22  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :    23  Loquere  Aaron 
et  filiis  eius:  sic  "benedicetis  filiis  Israel  et  dicetis  eis: 
24  vBenedicat  tibi  Dominus  et  ^custodiat  te : 

25  ^ostendat  Dominus  faciem  suam  tibi  et  misereatur  tui. 
26  Convertat  Dominus  vultum  suum  ad  te  et  Met  tibi  pacem. 

27  "Invocabuntque  nomen  meum  super  filios  Israel,  et  ego  be- 
nedicam  eis. 

7  Factum  est  autem  in  die  °qua  complevit  Moyses  tabernaculum  et 
erexit  illud  &unxitque  et  sanctificavit  cum  omnibus  vasis  suis  altare 
similiter  et  omnia  vasa  eius,  2  obtulerunt  cprincipes  Israel  et  capita 
familiarum,  qui  erant  per  singulas  tribus,  praefectique  eorum,  qui 
numerati  fuerant,  3  munera  coram  Domino  sex  plaustra  tecta  cum 
duodecim  bobus.  Unum  plaustrum  obtulere  duo  duces  et  unum  bovem 
singiili,  obtuleruntque  ea  in  conspectu  tabernaculi. 

4  Ait  autem  Dominus  ad  Moysen :  5  Suscipe  ab  eis  ut  serviant  in 
ministerio  tabernaculi  et  trades  ea  levitis  iuxta  ordinem  ministerii 
sui.  6  Itaque,  cum  suscepisset  Moyses  plaustra  et  boves,  tradidit  eos 
levitis.  7  Duo  plaustra  et  quattuor  boves  ddedit  filiis  Gerson,  iuxta  id 
quod  habebant  necessarium ;  8  quattuor  alia  plaustra  et  octo  boves 
ededit  filiis  Merari  secundum  officia  et  cultum  suum  /sub  manu  Itha- 
mar  filii  Aaron  sacerdotis.  9  Filiis  autem  Caath  non  dedit  plaustra  et 
boves,  quia  ^in  sanctuario  serviunt  et  onera  propriis  7lportant  umeris. 
10  Igitur  obtulerunt  duces  in  Medicationem  altaris,  die  qua  unctum  est, 
oblationem  suam  ante  altare. 

11  Dixitque  Dominus  ad  Moysen:  Singuli  Muces  per  singulos  dies 
offerant  munera  in  dedicationem  altaris. 

l2Primo  die  obtulit  oblationem  suam  fcNahasson  nlius  Aminadab  de 
tribu  Iuda ;  13  fueruntque  in  ea  acetabulum  argenteum  pondo  centum 
triginta  siclorum,  phiala  argentea  habens  septuaginta  siclos  *iuxta 
pondus  sanctuarii,  utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  TOsacri- 
ficium,  i4mortariolum  ex  decern  siclis  aureis  plenum  "incenso,  i5<>bo- 
vem  de  armento   et  arietem   et  agnum   anniculum   in   hoiocaustum 


108 


catervatim  obtulerant  sex  plaustra  tecta  cum  12  bobus  (7,  J -10);  sin- 
guli  vero  acetabulum  et  phialam  argenteam,  utrumque  refertum  simila 
oleo  conspersa,  et  mortariolum  aureum  plenum  incenso ;  necnon  bovem, 

16  hircumque  Ppro  peccato,  17  et  «in  sacrificio  pacificorum  boves  duos, 
arietes  quinque,  hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  est 
oblatio  Nahasson  filii  Aminadab. 

18  Secundo  die  obtulit  rNathanael  Alius  Suar  dux  de  tribu  Issachar 
19  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos,  phialam 
argenteam  habentem  septuaginta  siclos  iuxta  pondus  sanctuarii,  utrum- 
que plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  20  mortariolum  au- 
reum habens  decern  siclos  plenum  incenso,  21  bovem  de  armento  et 
arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  22hircumque  pro  peccato, 
23  et  in  sacrificio  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque,  hircos 
quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Nathanael  filii 
Suar. 

24Tertio  die  princeps  filiorum  Zabulon  *Eliab  filius  Helon  25obtulit 
acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos,  phialam  ar- 
genteam habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii,  utrumque 
plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  26  mortariolum  aureum 
appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  27  bovem  de  armento  et 
arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  28hircumque  pro  peccato, 
29  et  in  sacrificio  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque,  hircos  quin- 
que, agnos  anniculos  quinque.  Haec  est  oblatio  Eliab  filii  Helon. 

30Die  quarto  princeps  filiorum  Ruben  *Elisur  filius  Sedeur  3lobtulit 
acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos,  phialam  ar- 
genteam habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii,  utrumque 
plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  32  mortariolum  aureum 
appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  33  bovem  de  armento  et 
arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  34hircumque  pro  peccato, 
35  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque,  hircos  quin- 
que, agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Elisur  filii  Sedeur. 

26  Die  quinto  princeps  filiorum  Simeon  "Salamiel  filius  Surisaddai 
37  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos, 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  38  mortariolum 
aureum  appendens  decern  sides  plenum  incenso,  39bovem  de  armento 
et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  40  hircumque  pro  pec- 
cato, 4i  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque,  hircos 
quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Salamiel  filii 
Surisaddai. 

42  Die  sexto  princeps  filiorum  Gad  vEliasaph  filius  Duel  43  obtulit 
acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos,  phialam 
argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii,  utrumque 
plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  44  mortariolum  aureum 
appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  45  bovem  de  armento  et 
arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  46  hircumque  pro  pec- 
cato, 47  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque,  hircos 
quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Eliasaph  filii  Duel. 

48  Die  septimo  princeps  filiorum  Ephraim  ^Elisama  filius  Ammiud 
49  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos, 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  50mortariolum 
aureum  appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  51  bovem  de  armento 
et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  52  hircumque  pro 
peccato,  53  et  in  hostias  pacificorum,  boves  duos,  arietes  quinque, 
hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Elisama 
filii  Ammiud. 

54  Die  octavo  princeps  filiorum  Manasse  ^/Gamaliel  filius  Pha- 
dassur  55  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta 
siclos,  phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus 
sanctuarii,   utrumque   plenum   simila   conspersa   oleo   in   sacrificium, 

56  mortariolum    aureum,    appendens    decern    siclos    plenum    incenso, 

57  bovem  de  armento  et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum 

58  hircumque  pro  peccato,  59  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos, 
arietes  quinque,  hircos  quinque  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit 
oblatio  Gamaliel  filii  Phadassur. 

60  Die  nono  princeps  filiorum   Beniamin  *Abidan  filius  Gedeonis 


LIBER  NUMERI 
7, 16-60 


p  Lv  4,  23,  24. 
tfLv  3,  1. 


r  cp.  1, 


s  cp.  1,  9. 


/  cp. 


u  cp.  1,  6. 


v  cp.  1,  14.  —  cf.  cp.  2,  14. 


x  cp.  I,  10. 


yep. 


—  ioq  — 


LIBER  NUMERI 
7,61  —  8,7 


a  cp.  1,  12. 


b  cp.  1,  13. 


c  cp.  1,  is. 


d  v.  vr.  10. 


evr.  1,  10. 

/  cp.  12,  8.  —  v.  Ex  33,  9-11. 

g  cf.  1  Rg  3,  3-18. 

n  v.  Ex  25,  22. 

»cf.  1  Rg  3.  3-14. 


a  Ex  25,  37;  40,  20. 


b  Ex  25,  31. 

c  cp.  10,  2;  Ex  25,  18. 

dEx  25,  40. 


e  cf.  Ml  3,  3. 

/  cp.  19,  9,  17-19.  —  cf.  Lv.  8, 

g  cf.  Lv  14,  8,  9-  [6. 


arietem  et  agnutn  in  holocaustum,  hircum  pro  peccato,  2  boves  et  5  arie- 
tes, hircos  et  agnos  in  hostias  pacificas  (11-89),  proponuntur  leges  de  can- 
delabro  instruendo  (8, 1-4),  de  levitis  pro  primogenitis  consecrandis  (5-19), 


61  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  62  et  morta- 
riolum  aureum  appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  63  bovem  de 
armento  et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum  64  hircumque 
pro  peccato,  65  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque, 
hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Abidan 
filii  Gedeonis. 

66  Die  decimo  princeps  filiorum  Dan  aAhiezer  filius  Ammisaddai 
67  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos, 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  68  mortariolum 
aureum  appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  69  bovem  de  armento 
et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum,  70  hircumque  pro 
peccato,  71  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque, 
hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Ahiezer 
tilii  Ammisaddai. 

72  Die  undecimo  princeps  filiorum  Aser  &Phegiel  filius  Ochran, 
73  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos, 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  conspersa  oleo  in  sacrificium,  74  mortariolum 
aureum  appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  75  bovem  de  armento 
et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum,  76  hircumque  pro 
peccato,  77  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque, 
hircos  quinque,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Phegiel 
filii  Ochran. 

78  Die  duodecimo  princeps  filiorum  Nephthali  cAhira  filius  Enan 
79  obtulit  acetabulum  argenteum  appendens  centum  triginta  siclos, 
phialam  argenteam  habentem  septuaginta  siclos  ad  pondus  sanctuarii, 
utrumque  plenum  simila  oleo  conspersa  in  sacrificium,  80  mortariolum 
aureum  appendens  decern  siclos  plenum  incenso,  81  bovem  de  ar- 
mento et  arietem  et  agnum  anniculum  in  holocaustum,  82  hircumque 
pro  peccato,  83  et  in  hostias  pacificorum  boves  duos,  arietes  quinque, 
hircos  quinqup,  agnos  anniculos  quinque.  Haec  fuit  oblatio  Ahira  filii 
Enan. 

84  Haec  in  ddedicatione  altaris  oblata  sunt  a  principibus  Israel,  in 
die  qua  consecratum  est:  acetabula  argentea  duodecim,  phialae  ar- 
genteae  duodecim,  mortariola  aurea  duodecim ;  85  ita  ut  centum  tri- 
ginta siclos  argenti  haberet  unum  acetabulum,  et  septuaginta  siclos 
haberet  una  phiala,  id  est  in  commune  vasorum  omnium  ex  argento 
sicli  duo  milia  quadringenti  pondere  sanctuarii ;  86  mortariola  aurea 
duodecim  plena  incenso  denos  siclos  appendentia  pondere  sanctuarii, 
id  est  simul  auri  sicli  centum  viginti ;  87  boves  de  armento  in  holo- 
caustum duodecim,  arietes  duodecim,  agni  anniculi  duodecim  et  liba- 
menta  eorum ;  hirci  duodecim  pro  peccato ;  88  in  hostias  pacificorum 
boves  viginti  quattuor,  arietes  sexaginta,  hirci  sexaginta,  agni  anniculi 
sexaginta.  Haec  oblata  sunt  in  dedicatione  altaris,  equando  unctum  est. 

89  Cumque  ingrederetur  Moyses  tabernaculum  foederis  Ait  consu- 
leret  oraculum,  audiebat  ^vocem  loquentis  ad  se  7lde  propitiatorio, 
quod  erat  super  arcam  testimonii  inter  duos  cherubim,  Hinde  et  lo- 
uebatur  ei. 

Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  Aaron  et 
dices  ad  eum:  Cum  aposueris  septem  lucernas,  candelabrum  in 
australi  parte  erigatur.  Hoc  igitur  praecipe  ut  lucernae  contra  boream 
e  regione  respiciant  ad  mensam  panum  propositionis,  contra  earn 
partem,  quam  candelabrum  respicit,  lucere  debebunt.  3Fecitque  Aaron : 
et  imposuit  lucernas  super  candelabrum,  ut  praeceperat  Dominus 
Moysi.  4  &Haec  autem  erat  factura  candelabri :  ex  auro  cductili  tarn 
medius  stipes  quam  cuncta  quae  ex  utroque  calamorum  latere  na- 
scebantur;  diuxta  exemplum,  quod  ostendit  Dominus  Moysi,  ita  ope- 
ratus  est  candelabrum. 

5  Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  6  Tolle  levitas  de 
medio  filiorum  Israel  et  epurificabis  eos  7  iuxta  hunc  ritum :  adsper- 
gantur  /aqua  lustrationis  et  ^radant  omnes  pilos  carnis  suae.  Cumque 


de  eorum  officiis  et  aetate  requisita  ad  sacra  munera  obeunda  (20-26), 
deque  paschate  celebrando  ab  Us  qui  opportuno  tempore  a  >  eo  itnpediti 
fuerint  (9, 1-14).  Tandem,  datis  signis  turn  profectionis  turn  figendo- 


laverint  vestimenta  sua  et  mundati  fuerint,  8  tollent  bovem  de  ar- 
mentis  et  Mibamentum  eius  similam  oleo  conspersam,  *bovem  autem 
alterum  de  armento  tu  accipies  pro  peccato  9  et  ^applicabis  levitas 
coram  tabernaculo  foederis,  ^convocata  omni  multitudine  filiorum 
Israel.  10  Cumque  levitae  fuerint  coram  Domino,  *ponent  filii  Israel 
manus  suas  super  eos,  n  et  offeret  Aaron  levitas  munus  in  conspectu 
Domini  a  funs  Israel,  ut  serviant  in  ministerio  eius.  12  mLevitae  quo- 
que  ponent  manus  suas  super  capita  bourn,  e  quibus  unum  facies  Kpro 
peccato  et  alterum  in  holocaustum  Domini,  ut  depreceris  pro  eis. 
13  Statuesque  levitas  in  conspectu  Aaron  et  filiorum  eius  et  °conse- 
crabis  oblatos  Domino  14  ac  separabis  de  medio  filiorum  Israel,  Put 
sint  mei,  !5  et  postea  ingredientur  tabernaculum  foederis,  ut  serviant 
mini.  Sicque  puril'icabis  et  consecrabis  eos  in  oblationem  Domini, 
tfquoniam  dono  donati  sunt  mihi  a  filiis  Israel. 

!6  rPro  primogenitis,  quae  aperiunt  omnem  vulvam  in  Israel,  accepi 
eos.  17  sMea  sunt  enim  omnia  primogenita  filiorum  Israel,  tarn  ex  ho- 
minibus  quam  ex  iumentis.  Ex  die  quo  percussi  omne  primogenitum 
in  terra  Aegypti  sanctificavi  eos  mini  18  et  tuli  levitas  pro  cunctis 
primogenitis  filiorum  Israel  19  ttradidique  eos  dono  Aaron  et  filiis 
eius  de  medio  populi,  ut  serviant  mihi  pro  Israel  in  tabernaculo 
foederis  et  Morent  pro  eis,  vne  sit  in  populo  plaga,  si  ausi  fuerint 
accedere  ad  sanctuarium.  20  Feceruntque  Moyses  et  Aaron  et  omnis 
multitudo  filiorum  Israel  super  levitis  quae  praeceperat  Dominus 
Moysi;  21  ^purificatique  sunt  et  laverunt  vestimenta  sua,  2/elevavitque 
eos  Aaron  in  conspectu  Domini  et  oravit  pro  eis,  22  ut  purificati 
ingrederentur  ad  officia  sua  in  tabernaculum  foederis  coram  Aaron  et 
filiis  eius.  Sicut  praeceperat  Dominus  Moysi  de  levitis  ita  factum  est. 

23  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  24  Haec  est  lex  le- 
vitarum :  a  ^viginti  quinque  annis  et  supra  ingredientur  °ut  ministrent 
in  tabernaculo  foederis ;  25  cumque  quinquagesimum  annum  aetatis 
impleverint,  servire  cessabunt ;  26  eruntque  ministri  fratrum  suorum 
in  tabernaculo  foederis,  ut  bcustodiant  quae  sibi  fuerint  commendala, 
opera  autem  ipsa  non  faciant.  Sic  dispones  levitis  in  custodiis  suis. 

9Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  in  deserto  Sinai  °anno  secundo 
postquam  egressi  sunt  de  terra  Aegypti,  mense  primo  dicens: 
2&Faciant  filii  Israel  Phase  in  tempore  suo,  3cquartadecima  die  mensis 
huius  cad  vesperam  iuxta  omnes  caeremonias  et  iustificationes  eius. 
4  Praecepitque  Moyses  filiis  Israel  ut  facerent  Phase.  5  Qui  fecerunt 
tempore  suo  quartadecima  die  mensis  ad  vesperam  in  monte  Sinai. 
Iuxta  omnia,  quae  mandaverat  Dominus  Moysi,  fecerunt  filii  Israel. 

6  Ecce  autem  quidam  eimmundi  super  anima  hominis,  qui  non 
poterant  facere  Phase  in  die  illo,  /accedentes  ad  Moyses  et  Aaron 
7  dixerunt  eis ;  Immundi  sumus  super  anima  hominis :  quare  frau- 
damur  ut  non  valeamus  oblationem  s'offerre  Domino  in  tempore  suo 
inter  filios  Israel  ?  8  Quibus  respondit  Moyses :  State,  ut  7tconsulam 
quid  praecipiat  Dominus  de  vobis. 

9Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  10Loquere  filiis  Israel : 
Homo,  qui  fuerit  immundus  super  anima,  sive  in  via  procul  in  gente 
vestra,  faciat  Phase  Domino  u  *in  mense  secundo  quartadecima  die 
mensis  ad  vesperam.  -?'Cum  azymis  et  lactucis  agrestibus  comedent 
illud;  12  fcnon  relinquent  ex  eo  quippiam  usque  mane  *et  os  eius  non 
confringent :  womnem  ritum  Phase  observabunt.  13  Si  quis  autem  et 
mundus  est  et  in  itinere  non  fuit,  et  tamen  non  fecit  Phase,  "exter- 
minabitur  anima  ilia  de  populis  suis,  °quia  sacrificium  Domino  non 
obtulit  tempore  suo :  peccatum  suum  ipse  portabit.  14  Peregrinus  quo- 
que  et  ad  vena,  si  fuerint  apud  vos,  facient  Phase  Domino  iuxta  cae- 
remonias et  iustificationes  eius.  PPraeceptum  idem  erit  apud  vos  tam 
advenae  quam  indigenae. 

15  Igitur  die  tfqua  erectum  est  tabernaculum  roperuit  illud  nubes.  SA 
vespere  autem  super  tentorium  erat  quasi  species  ignis  usque  mane. 
16  Sic  fiebat  iugiter:  per  diem  operiebat  illud  nubes,  et  per  noctem 
quasi  species  ignis. 

17Cumque  *ablata  fuisset  nubes,  quae  tabernaculum  protegebat,  tunc 
proficiscebantur  filii  Israel  et  in  loco,  ubi  stetisset  nubes,  ibi  castra- 


LIBER  NUMERI 
8,8  —  9,i7 


ALv  2,  i.  —  v.Ex  29,  40. 

i  vr.  12. 

j  cf.  Ex  29,  4;  40,  12. 

k  cf.  Lv  8,  3. 

/  cf.  Lv  1,  4. 

m  cf.  Ex  29,  10. 
«  vr.  8. 


0  vr.  11,  21. 

p  cp.  3,  45-  —  cf.  cp.  16,  9. 


Q  cp.  3,  9. 
r  cp.  3,  12,  4S. 

5  cp.  3,  13;  Lc  2,  23.  —  v.  Ex 
13,  2. 

*cp.  3,  9. 

u  cp.  25,  11,  13. 

v.cf.  2  Rg  6,  6,  7.  —  v.  cp.  1, 

S3- 

x  vr.  7. 

yvr.  11-13,  IS. 


zcf.  cp.  4,  3;  i  Par  23,  3,  24, 
0  v.  cp.  4.  23.         [27. 


b  v.  cp.  i,  53. 

a  cf.  cp.  1,  1. 

b  Ex  12,  3. 

c  v.  Lv  23,  5. 

d  Ex  12,  6;  Lv  23, 

5. 

e  cp.  s,   2;    19,  11, 

Jo  18,  28. 
/  cp.  27,  1;  Ex  18, 

16.  — 

is,  19. 

cf. 
26 

#vr.  13. 

h  cf.  cp.  27,  4. 

i  v.  2  Par  30,  2-15. 

;'Ex  12,  8.  —  cf.  Dt  16,  3. 

k  Ex  12,  10. 

I  (all)  Jo  19,  36.  —  Ex  12,  46. 

m  Ex  12,  43,  49. 

n  Ex  12,  15.  —  cf.  Gn  17,  14. 

0  vr.  7. 


p  Ex  12,  48,  49. 

q  cp.  7,  1;  Ex  40,  15. 

r  Ex  40,  32. 

s  v.  Ex  13,  21;  40,  36. 


t  cp.  10,  11,  34;  Ex  40,  34,35: 
Ps  77,  14;  Sap  10,  17;  18,  3. 


—  Ill  — 


LIBER  NUMERI 
9,18  —  10,32 


rum  castrorum,  quae  sunt  hint  columna  nubis  et  ignis  (15-23),  inde  tubae 
sacerdotum  vario  sonitu  per strepentes  (10,1-10),  resumitur,  ductore  Hobab 
cognato  Moysi,  iter  Pharan  versus  mxta  praestitutum  ordinem  11-36). 


u  cf.  1  Cor  10,  1. 
v  v.  cp.  1,  S3. 


x  Ex  40,  34,  35- 


a  cp.  8,  4;   Ecli  50,  18. 

b  Is  1,   13;   Jl  1,   14.  —  cf.  Ps 

c  Jr  4,  5;  Jl  2,  15.  [80,  4- 

d  cp.   1,  16;    7,  2;   Ex  18,  21. 
e  vr.  14.  —  v.  cp.  2,  3-9. 


/vr.  il 


v.  cp.  2,  10-16. 


g  vr.  3. 

A  Jl  2,  1. 

i  1  Par  is,  24;  2  Par  13,  12. 

/v.  Lv  3,  17. 

/  cp.  31,  6;  2  Par  13,  14.  —  cf. 

Js  6,  5. 
m  Jd  2,  18;  4,  3:    10,  8,  12;    1 

R«  10,   18;   2  Par  13,  12;    1 

Mc  3,  54;   S.  33;   16,  8. 
n  vr.  7. 
0  v.  Gn  8,  1. 
£  cp.  29,  1;  Lv  23,  24;   1  Par 

IS,   24;    2   Par  5,  12,   13;    7. 

6;   29,  26-28;    1  Es  3,  10;   2 

Es  12,  35. 
q  Ps  8o,  4-  —  v.  cp.  28,  11. 


t  cp.  9,  i7. 
5  Ex 


S3  40,  34- 
t  cp.  I,  1;   9,  5;  Ex  19,  1,  2. 
u  cp.  13,  1.  4,  27;   Gn  14,  16; 

21,  21;  Dt  1,  1. 
v  vr.  5,  6;  cp.  2,  34. 
14-28]  cf.  cp.  1,  5-16. 

X  V.    cp.    2,   3-9. 

yep.  1,  51. 

z  v.  cp.  4,  24-33;   7,  6-8. 

a  v.  cp.  2,  10-16. 

b  cf.  cp.  2,  14. 

c  cp.  7,  9-  —  v.  cp.  4,  4-I5- 

d  v.  cp.  2,  18-24. 


«  v.  cp.  2,  25-31.  —  cf.  Js  6,9. 


/cp.  2,  24. 

tfjd  4,  ii-  „ 

h  v.  Ex  2,  18. 

/cf.  Jd  1,  16. 

;  Gn  12,  7. 

k  Gn  32,  12;  Ex  3,  8;  6,  7, 


Z  vr.  20.  —  cf.  Jd  1,  16;  4,  11. 


metabantur.  18  Ad  imperium  Domini  proficiscebantur  et  ad  imperium 
illius  figebant  tabernaculum.  "Cunctis  diebus,  quibus  stabat  nubes 
super  tabernaculum,  manebant  in  eodem  loco  19  et,  si  evenisset  ut 
multo  tempore  maneret  super  illud,  erant  filii  Israel  in  rexcubiis 
Domini,  et  non  proficiscebantur  20  quot  diebus  fuisset  nubes  super  ta- 
bernaculum. Ad  imperium  Domini  erigebant  tentoria  et  ad  impe- 
rium illius  deponebant.  21  Si  fuisset  nubes  a  vespere  usque  mane  et 
statim  diluculo  tabernaculum  reliquisset,  proficiscebantur;  et,  si  post 
diem  et  noctem  recessisset,  dissipabant  tentoria.  22  Si  vero  biduo  aut 
uno  mense  vel  longiori  tempore  fuisset  super  tabernaculum,  ^'ma- 
nebant filii  Israel  in  eodem  loco  et  non  proficiscebantur;  statim 
autem  ut  recessisset  movebant  castra.  23  Per  verbum  Domini  figebant 
tentoria,  et  per  verbum  illius  proficiscebantur;  erantque  in  excubiis 
Domini  iuxta  imperium  eius  per  manum  Moysi. 
1  A  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens:  2Fac  tibi  duas  tubas 
1  U  argenteas  aductiles,  quibus  ^convocare  possis  multitudinem  quando 
movenda  sunt  castra.  3  cCumque  increpueris  tubis,  congregabitur  ad 
te  omnis  turba  ad  ostium  tabernaculi  foederis.  4  Si  semel  clangueris, 
venient  ad  te  principes  et  dcapita  multitudinis  Israel ;  5  si  autem 
prolixior  atque  concisus  clangor  increpuerit,  emovebunt  castra  primi 
qui  sunt  ad  orientalem  plagam.  6  In  secundo  autem  sonitu  et  pari 
ululatu  tubae  /levabunt  tentoria  qui  habitant  ad  meridiem ,  et 
iuxta  hunc  modum  reliqui  facient,  ululantibus  tubis  in  profectio- 
nem.  7  Quando  autem  congregandus  est  populus,  ^simplex  tu- 
barum  clangor  erit  et  /lnon  concise  ululabunt.  8  *Filii  autem  Aaron 
sacerdotes  clangent  tubis;  •'eritque  hoc  legitimum  sempiternum  in 
generationibus  vestris.  9  zSi  exieritis  ad  bellum  de  terra  vestra  contra 
hostes,  mqui  dimicant  adversum  vos,  "clangetis  ululantibus  tubis,  et 
erit  °recordatio  vestri  coram  Domino  Deo  vestro,  ut  eruamini  de 
manibus  inimicorum  vestrorum.  10  Si  Pquando  habebitis  epulum  et 
dies  festos  et  ^calendas,  canetis  tubis  super  holocaustis  et  pacificis 
victimis,  ut  sint  vobis  in  recordationem  Dei  vestri.  Ego  Dominus 
Deus  vester. 

11  Anno  secundo,  mense  secundo,  vicesima  die  mensis  relevata  est 
nubes  de  tabernaculo  foederis;  12  *profectique  sunt  filii  Israel  per 
turmas  suas  de  Meserto  Sinai,  et  recubuit  nubes  in  "solitudine  Pharan. 

13  Moveruntque  castra  primi,  viuxta  imperium  Domini  in  manu  Moysi, 

14  tffilii  Iuda  per  turmas  suas,  quorum  princeps  erat  Nahasson  filius 
Aminadab;  15  in  tribu  filiorum  Issachar  fuit  princeps  Nathanael  filius 
Suar;  H  in  tribu  Zabulon  erat  princeps  Eliab  filius  Helon.  17  i/Depo- 
situmque  est  tabernaculum,  ~quod  portantes  egressi  sunt  filii  Gerson 
et  Merari.  18  Profectique  sunt  et  afilii  Ruben  per  turmas  et  ordinem 
suum,  quorum  princeps  erat  Helisur  filius  Sedeur;  19  in  tribu  autem 
filiorum  Simeon  princeps  fuit  Salamiel  filius  Surisaddai ;  20  porro  in 
tribu  Gad  erat  princeps  Eliasaph  filius  bDuel.  21  Profectique  sunt  et 
cCaathitae  portantes  sanctuarium :  tandiu  tabernaculum  portabatur, 
donee  venirent  ad  erectionis  locum.  22Moverunt  castra  et  dfilii  Ephraim 
per  turmas  suas,  in  quorum  exercitu  princeps  erat  Elisama  filius 
Ammiud ;  23  in  tribu  autem  filiorum  Manasse  princeps  fuit  Gamaliel 
filius  Phadassur,  24  et  in  tribu  Beniamin  erat  dux  Abidan  filius  Ge- 
deonis.  25  eNovissimi  castrorum  omnium  profecti  sunt  filii  Dan  per 
turmas  suas,  in  quorum  exercitu  princeps  fuit  Ahiezer  filius  Ammi- 
saddai;  26  in  tribu  autem  filiorum  Aser  erat  princeps  Phegiel  filius 
Ochran,  27  et  in  tribu  filiorum  Nephthali  princeps  fuit  Ahira  filius 
Enan.  28  ^Haec  sunt  castra  et  profectiones  filiorum  Israel  per  turmas 
suas  quando  egrediebantur. 

29  Dixitque  Moyses  -^Hobab  filio  7tRaguel  madianitae  cognato  suo : 
Proficiscimur  ad  locum  quem  Dominus  idaturus  est  nobis;  veni  no- 
biscum,  ut  benefaciamus  tibi,  fcquia  Dominus  bona  promisit  Israeli. 
30  Cui  ille  respondit:  Non  vadam  tecum,  sed  revertar  in  terram  meam, 
in  qua  natus  sum.  31  Et  ille,  Noli,  inquit,  nos  relinquere,  tu  enim 
nosti  in  quibus  locis  per  desertum  castra  ponere  debeamus,  et  eris 
ductor  noster.  32  Cumque  nobiscum  veneris,  *quidquid  optimum  fuerit 
ex  opibus,  quas  nobis  traditurus  est  Dominus,  dabimus  tibi. 


Quo  in  itinere,post  murmur ationemet  subsecutam  poenam  (11, 1-3),  cum  po- 
pulus ex  cupiditate  carnium  (4-9),  Moyses  vero  ex  istius  petulantia  que- 
rantur  (10-15)  uterque  exauditur :  Moysi  in  auxilium  instituitur  syne- 


33  Profecti  sunt  ergo  de  wmonte  Domini  viam  trium  dierum;  ar- 
caque    foederis   Domini   "praecedebat   eos    per   dies   tres   °providens 
castrorum  locum.    34  PNubes  quoque  Domini  super  eos  erat  per  diem 
cum  incederent.    35  Cumque  elevaretur  area,  dicebat  Moyses : 
«Surge,  Domine,  et  dissipentur  inimici  tui, 
et  fugiant  qui  oderunt  te  a  facie  tua. 
36  Cum  autem  deponeretur,  aiebat : 

Revertere,  Domine,  ad  multitudinem  exercitus  Israel. 

Ulnterea  ortum  est  Gmurmur  populi,  quasi  dolentium  pro  labore, 
contra  Dominum.  Quod  cum  audisset  Dominus,  'nratus  est,  et 
raccensus  in  eos  ignis  Domini  devoravit  extremam  castrorum  partem. 
2  dCumque  clamasset  populus  ad  Moysen,  eoravit  Moyses  ad  Domi- 
num, et  absorptus  est  ignis.  3  Vocavitque  nomen  loci  illius  incensio, 
eo  quod  incensus  fuisset  contra  eos  ignis  Domini. 

4  ^Vulgus  quippe  promiscuum,  quod  ascenderat  cum  eis,  flagravil 
desiderio  sedens  et  ''flens,  iunctis  sibi  pariter  filiis  Israel,  et  ait: 
*Quis  dabit  nobis  ad  vescendum  carnes?  5  ^Recordamur  piscium,  quos 
comedebamus  in  Aegypto  gratis;  in  mentem  nobis  veniunt  cucu- 
meres  et  pepones  porrique  et  cepe  et  aliia,  6  anima  nostra  arida  est, 
nihil  aliud  respiciunt  oculi  nostri  nisi  man. 

7  fcErat  autem  man  quasi  semen  coriandri  coloris  bdellii.  8  ^Circui- 
batque  populus  et  colligens  illud  frangebat  mola  sive  terebat  in 
mortario  coquens  in  olla  et  faciens  ex  eo  mtortulas  saporis  quasi 
panis  oleati.  9  nCumque  descenderet  nocte  super  castra  ros,  descen- 
debat  pariter  et  man. 

10  Audivit  ergo  Moyses  °flentem  populum  per  familias,  singulos  per 
ostia  tentorii  sui.  Iratusque  est  furor  Domini  valde.  Sed  et  Moysi 
intoleranda  res  visa  est,  ll  Pet  ait  ad  Dominum :  Cur  adflixisti  servum 
tuum  ?  quare  non  invenio  gratiam  coram  te  ?  et  cur  imposuisti  pondus 
universi  populi  huius  super  me  ?  12  Nunquid  <7ego  concepi  omnem 
hanc  multitudinem  vel  genui  earn,  ut  dicas  mihi:  rPorta  eos  in  sinu 
tuo,  ssicut  portare  solet  nutrix  infantulum,  et  defer  in  terram,  pro 
qua  *iurasti  patribus  eorum  ?  *3  MUnde  mihi  carnes  ut  dem  tantae 
multitudini  ?  Flent  contra  me  dicentes :  Da  nobis  carnes  ut  comedamus. 
14  vNon  possum  solus  sustinere  omnem  hunc  populum,  quia  gravis 
est  mihi.  15  Sin  alitor  tibi  videtur,  J/obsecro  ut  interficias  me,  et  inve- 
niam  gratiam  in  oculis  tuis,  ne  tantis  adficiar  malis. 

16  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen :  Congrega  mihi  ^septuaginta  viros 
de  senibus  Israel,  quos  tu  nosti  quod  senes  populi  sint  ac  amagistri, 
et  duces  eos  ad  ostium  tabernaculi  foederis  faciesque  ibi  stare  tecum, 
17  ut  &descendam  et  loquar  tibi  et  cauferam  de  spiritu  tuo  tradamque 
eis,  ut  <*sustentent  tecum  onus  populi,  et  non  tu  solus  graveris.  18  Po- 
pulo  quoque  dices:  eSanctificamini,  eras  comedetis  carnes;  ego  enim 
audivi  vos  dicere :  Quis  dabit  nobis  escas  carnium  ?  /Bene  nobis  erat 
in  Aegypto.  Ut  det  vobis  Dominus  carnes,  et  comedatis  19  non  uno 
die  nee  duobus  vel  quinque  aut  decern  nee  viginti  quidem,  20sed  usque 
ad  mensem  dierum,  ^donec  exeat  per  nares  vestras  et  vertatur  in 
nauseam;  eo  quod  reppuleritis  Dominum,  qui  in  medio  vestri  est  et 
fieveritis  coram  eo  dicentes:  /lQuare  egressi  sumus  ex  Aegypto? 

21  Et  ait  Moyses :  1-Sescenta  milia  peditum  huius  populi  sunt,  et  tu 
dicis :  Dabo  eis  esum  carnium  mense  integro  ?  22  ^'nunquid  ovium  et 
bourn  multitudo  caedetur,  ut  possit  sufficere  ad  cibum?  vel  omnes 
pisces  maris  in  unum  congregabuntur  ut  eos  satient? 

23  Cui  respondit  Dominus :  fcNunquid  manus  Domini  invalida  est  ? 
lam  nunc  videbis  utrum  'meus  sermo  opere  compleatur. 

24  Venit  igitur  Moyses  et  narravit  populo  verba  Domini  mcongre- 
gans  septuaginta  viros  de  senibus  Israel,  quos  stare  fecit  circa  taber- 
naculum.  25  "Descenditque  Dominus  per  nubem  et  locutus  est  ad 
cum  auferens  de  spiritu,  qui  erat  in  Moyse,  et  °dans  septuaginta  viris. 
Cumque  requievisset  in  eis  spiritus,  prophetaverunt  nee  ultra  ces- 
saverunt.  26  Remanserant  autem  in  castris  duo  viri,  quorum  unus 
vocabatur  Eldad  et  alter  Medad,  super  quos  requievit  spiritus;  nam 
et  ipsi  descripti  fuerant  et  Pnon  exierant  ad  tabernaculum.  27  Cumque 
prophetarent   in   castris,   cucurrit   puer  et  nuntiavit  Moysi   dicens: 


LIBER  NUMER1 
10,33-11,27 


m  v.  Ex  3,  1. 

n  Dt  1.  33.  —  cf.  Js  3,  3,  4.  6. 

0  Ps  131,  8;  Jr  31,  2. 

p  v.  Ex  13,  21. 

q  Ps  67.  2. 


a  Dt  9,  22;    Ps  77.   19;    1   Cor 
b  Ps  77.  21.  [10,  10. 

c  cf.  cd.  16.  35;  Lv  10,  2 ;  4  Rg 

1,  12;  Ps  105.  18;  Ap  13.13. 
d  cf.  cp.  21,  7. 

e  cf.   Jc   5,    16.    —    v.    cp.    td, 
/Dt9,  22.  U5-'*8. 

gv.  Ex  12,  38. 
h  cp.  14,  1. 
i  Ps    77,    18;     105,    14;     1    Go* 

10,  6. 
/'cf.  cp.  2i,  s;  Ex  1 6,  3;  Ac  7. 

39. 

k  Ex    16,    14;    Ps   77,    24;    iap 

16,  20;  Jo  6,  31. 
lEx  16,  16-18. 
m  cf.  Ex  16,  31. 
n  Ex  16,  13,  14. 

ovr.  4.  —  cf.  Zc  12,  12-14. 

pel.  3  Rg  19,  4;  Jb  7,  15,  16. 
—  Jn  4,  1-4,  9. 

q  cf.  Ex  4,  22,  23. 
r  Is  40,  11;  Ac  13, 18. —  cf.  Dt 
1,  31. 
cf.  Is  49,  23;  1  Th  2,  7. 


t  Gn  50,  24;  Ex  13,  5. 

«cf.  4  Rg  7,  2;  Mt  15,  33;  Mi 

8,  4;  Jo  6,  7,  9. 
v  Ex  18,  18;  Dt  1,  9,  12. 


x  cf.  Ex  32,  32. 

y  3  Rg  19,  4;  Tb  3.  6:  Jn  4,  3. 

z  Ex  24,  1,  9.  —  cf.  Ex  18,  21. 

a  Dt  1,  15;  16,  18. 

b  vr.  25;  cp.  12,  5;  Gn  11.  5; 

18,  21:  Ex  19,  20. 
c  cf.  4  Rg  2,  9,  15;  2  Es  9,  20. 
d  Ex  18,  22. 
c  Ex  19,  10. 
/  v.  vr.  5. 


g  cf.  Ps  77,  29;   105,  15. 

h  cp.  21,  5. 

i  Ex  12,  37.  —  cf.  cp.  1,46:  Ex 

38,  25. 
;  Jo  6,  7.  9-  —  v.  vr.  13. 

23]  *  Catech.  R.  I  2,  11. 
k  Is  50,  2;  59.  1. 
/cp.  23,  19;  Ez  i2,  25;  24.  14 
m  vr.  16. 

n  vr.  17. 

0  2  Es  9,  20. 


p  (cf.  1   Rg  20,  26;  Jr  36,  5). 


(8) 


113 


LIBER  NUMERI 

11,  28  —  13,  20 


drium  seniorum  (16-29)  populus  autem  recreatur  carnibus,  at  paulo 
post  gravi  poena  adficitur  (30-34).  Maria  quoque  cum  Aaron  fratre 
murmurans  punitur  (12, 1-15).  Veniunt  tandem  in  Pharan,  unde  duodecim, 


q  cp  .26,  65;  Ex  24,  13.  —  cf. 

cp.  13,  9.  —  v.  cp.  13,  17. 
r  cf.  Mr  9.  37,  38-  Lc  9,  49. 
s  cf.  Jl  2,  28;  i  Cor  14,  5. 

t  Ex  16,13;  Ps  77,  26-28;  104, 
40. 


u  (Ex  16,  36.  —  cf.  Ez  45,  11), 
v  Ps   77,   30,   31. 


*  cf.  cp.  16,  49. 
y  Dt  9,  22. 
z  1  Cor  10,  6. 

acp.  33,  17. 

b  cp.  13,  1;  33,  17,  18. 

a  Ex  2,  21. 

b  Ex  4,  IS;   15,  20;  Mic  6,  4. 

ccp.  11,  1;  4  Rg  19,  4;  Is  37, 

4;  Ez  35,  12,  13.  —  cf.  Ml 

3,  16. 
j]  v.  2  Mc  is,  14- 
d  Ecli    45,    4.    —    cf.    cp.    11, 

10-14. 
e  cp.  11,  25;  16,  19.  —  cf.  Ex 

16,  10. 
/  Gn  46,  2;  Ez  1,  1;   Dn  8,  2; 

10,  8,   16;  Lc  1,  11,  22;  Ac 

10,  11;  22,  17,  18. 
g  Gn  20,  6;  31,  10,  11;  3  Rg  3, 

5;  Jb  33,  15;  Mt  1,  20;   27, 
h  Ps  104,  26.  [19. 


»  1  Tm  3,  15;  Heb  3,  2,  5. 
j  Ecli  45,  4. 


k  cp.  7,  89;  Ex  33,  11: 
10;  1  Co 


Dt  34. 


.or  13,  12. 
/  cf.  Ex  33,  20,  23. 
m  Ps  48,  5;  Pro  1,  6. 
«  cf.  2  Pt  2,  10;  Ju  8. 
0  Dt  24,  9. 
P  v.  Lv  13,   10. 
q  cf .  2  Rg  19,  19;  24,  10;  Pro 
30,  32. 

r  v.  Ex  15.  26. 

14,  15]  *  cf.  Catech.  R.  II  5,  65. 
s  Dt  25,  9;  Jb  30,  10. 
t  v.  Lv  13,  46. 

«  cf.  4  Rg  15,  5;  2  Par  26,  20, 
21;  Lc  17,  12. 

flcp.  11,  34.  —  cf.  cp.  33,  18. 
b  vr.  4,  27;   32,  8;   Dt  1,  19; 

19,  23.  —  v.  cp.  10,  12. 
2-34]  Dt  1,  20-28. 

c  cp.  32,  8.  —  cf.  Gn  42,  9-14. 

d  cp.  34,  19;   1  Par  4,  15. 

e  vr.  31;  cp.  14,  6,  30;  26,  65; 

32,  12;  Dt  1,  36.  —  v.  Js 

14,   6-15;    15,    13-18;    Jd    1, 

/vr.  17.  [12-15. 


get.  Gn  17,  5;  Jo  1,  42. 

ft  vr.  9;  cp.  11,  28;  14,  6,  30, 
38;  Ex  24,  13;  Dt  32,  44;  1 
Par  7,  27.  —  cf.  2  Es  8,  17. 

*  cp.  32,  8. 

jvr.  23,  30;  cp.  21,  1;  34,  8; 
Jd  1,  15- 

I  vr.  30;  Jd  1,  9, 

m  2  Es  9,  25,  35;  h,z  34,  14. 


';  Ez 


Eldad  et  Medad  prophetant  in  castris.  28  Statim  elosue  films  Nun 
minister  Moysi  et  electus  e  pluribus  ait :  Domine  mi  Moyses,  rprohibe 
eos.  29At  ille :  Quid,  inquit,  aemularis  pro  me  ?  sQuis  tribuat  ut  omnis 
populus  prophetet,  et  det  eis  Dominus  spiritum  suum? 

30  Reversusque  est  Moyses  et  maiores  natu  Israel  in  castra.  Siryen- 
tus  autem  egrediens  a  Domino  arreptas  trans  mare  coturnices  detulit, 
et  demisit  in  castra  itinere  quantum  uno  die  confici  potest,  ex  omni 
parte  castrorum  per  circuitum:  volabantque  in  aere  duobus  cubitis 
altitudine  super  terram.  32  Surgens  ergo  populus  to  to  die  illo  et  nocte 
ac  die  altero  congregavit  coturnicum,  qui  parum  decern  "coros;  et 
siccaverunt  eas  per  gyrum  castrorum.  33  ^Adhuc  carnes  erant  in  den- 
tibus  eorum,  nee  defecerat  huiuscemodi  cibus,  et  ecce  furor  Domini 
concitatus  in  populum  -^'percussit  eum  plaga  magna  nimis.  34  Voca- 
tusque  est  ille  locus  ^sepulcra  concupiscentiae  ;  ibi  enim  sepe- 
lierunt  populum  *qui  desideraverat. 

aEgressi  autem  de  sepulcris  concupiscentiae  venerunt  in 
&Haseroth,  et  manserunt  ibi. 

1  J  Locutaque  est  Maria  et  Aaron  contra  Moysen  propter  uxorem 
I  L  eius  aaethiopissam  2et  dixerunt :  Num  per  solum  Moysen  locutus 
est  Dominus  ?  bnonne  et  nobis  similiter  est  locutus  ?  cQuod  cum  audis- 
set  Dominus  3  (erat  enim  Moyses  vir  dmitissimus  super  omnes  homi- 
nes, qui  morabantur  in  terra),  4  statim  locutus  est  ad  eum  et  ad 
Aaron  et  Mariam :  Egredimini  vos  tantum  tres  ad  tabernaculum  foe- 
deris. Cumque  fuissent  egressi,  5  edescendit  Dominus  in  columna 
nubis  et  stetit  in  introitu  tabernaculi  vocans  Aaron  et  Mariam.  Qui 
cum  issent,  6  dixit  ad  eos :  Audite  sermones  meos :  Si  quis  fuerit 
inter  vos  propheta  Domini,  /in  visione  apparebo  ei  vel  0per  som- 
nium  loquar  ad  ilium;  7  at  non  talis  7'servus  meus  Moyses,  qui  in 
omni  *domo  mea  •'ndelissimus  est;  8  fc0re  enim  ad  os  loquor  ei,  et 
*palam  et  non  mper  aenigmata  et  figuras  Dominum  videt.  nQuare 
ergo  non  timuistis  detrahere  servo  meo  Moysi  ?  9  Iratusque  contra 
eos  abiit ;  10  nubes  quoque  recessit,  quae  erat  super  tabernaculum ; 
et  ecce  °Maria  apparuit  Pcandens  lepra  quasi  nix.  Cumque  respe- 
xisset  earn  Aaron  et  vidisset  perfusam  lepra,  ll  ait  ad  Moysen :  Obse- 
cro,  domine  mi.  «ne  imponas  nobis  hoc  peccatum,  quod  stulte  com- 
misimus,  12  ne  fiat  haec  quasi  mortua  et  ut  abortivum,  quod  proi- 
citur  de  vulva  matris  suae:  ecce  iam  medium  carnis  eius  devoratum 
est  a  lepra.  13  Clamavitque  Moyses  ad  Dominum  dicens :  Deus,  ob- 
secro,  rsana  earn.  14  Cui  respondit  Dominus :  Si  pater  eius  sspuisset 
in  faciem  illius,  nonne  debuerat  saltern  septem  diebus  rubore  suf- 
fundi?  *Separetur  septem  diebus  extra  castra  et  postea  revocabitur. 

15  "Exclusa  est  itaque  Maria  extra  castra  septem  diebus ;  et  populus 
non  est  motus  de  loco  illo,  donee  revocata  est  Maria. 

1  5  Profectusque  est  populus  de  aHaseroth,  fixis  tentoriis  6in  deserto 
I O    Pharan. 

2  Ibique  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  3  Mitte  viros,  qui 
considerent  terram  Chanaan  quam  daturus  sum  filiis  Israel,  singulos 
de  singulis  tribubus  ex  principibus.  4  Fecit  Moyses  quod  Dominus 
imperaverat  cde  deserto  Pharan  mittens  principes  viros,  quorum  ista 
sunt  nomina :  5  de  tribu  Ruben  Sammua  filium  Zechur,  6  de  tribu 
Simeon  Saphat  filium  Huri,  7  dde  tribu  Iuda  eCaleb  filium  Iephone, 
8  de  tribu  Issachar  Igal  filium  Ioseph,  9  de  tribu  Ephraim  /Osee  fi- 
lium Nun,  10  de  tribu  Beniamin  Phalti  filium  Raphu,  n  de  tribu  Za- 
bulon  Geddiel  filium  Sodi,  12  de  tribu  Ioseph  sceptri  Manasse  Gaddi 
filium  Susi,  13  de  tribu  Dan  Ammiel  filium  Gemalli,  14  de  tribu  Aser 
Sthur  filium  Michael,     15  de  tribu  Nephthali  Nahabi  filium  Vapsi, 

16  de  tribu  Gad  Guel  filium  Machi :  17  haec  sunt  nomina  virorum, 
quos  misit  Moyses  ad  considerandam  terram. 

^Vocavitque  ftOsee  filium  Nun  AIosue. 

18iMisit  ergo  eos  Moyses  ad  considerandam  terram  Chanaan  et  dixit 
ad  eos;  Ascendite  Jper  meridianam  plagam:  cumque  veneritis  *ad 
montes,  19  considerate  terram,  qualis  sit,  et  populum,  qui  habitator 
est  eius,  utrum  fortis  sit  an  infirmus,  si  pauci  numero  an  plures; 
20  ipsa  terra  bona  an  mala ;  urbes  quales,  muratae  an  absque  muris ; 


—  114 


qui  Chanaan  explorent,  mittuntur  (13, 1-21) ;  at,  cum  reversi  illius  beatis- 
simae  regionis  subigendae  difficultatem  nimis  exaggerassent filios  Israel 
ha  terrent  (22-34),  ut  hi  de  reditu  in  Aegyptum  cogitantes  Iosuem  et  Ca- 


21  humus,  wpinguis  an  sterilis,  nemorosa  an  absque  arboribus.  "Con- 
fortamini  et  adferte  nobis  de  fructibus  terrae.  Erat  autem  tempus 
quando  iam  praecoquae  uvae  vesci  possunt. 

22  Cumque  ascendissent,  exploraverunt  terrain  °a  deserto  Sin  usque 
PRohob  «intrantibus  Emath.  23  Ascenderuntque  rad  meridiem  et  ve- 
nerunt  in  sHebron  ubi  erant  *Achiman  et  Sisai  et  Tholmai  "filii 
Enac;  nam  Hebron  septem  annis  ante  ^Tanim  urbem  Aegypti  con- 
dita  est ;  24  pergentesque  usque  ad  ^torrentem  botri  absciderunt 
palmitem  cum  uva  sua,  quem  portaverunt  in  vecte  duo  viri.  De  malis 
quoque  granatis  et  de  ficis  loci  illius  tulerunt,  25  qui  appellatus  est 
Nehelescol,  id  est  torrens  botri,  eo  quodbotrum  portassent inde  filii 
Israel.  26  Reversique  exploratores  terrae  post  quadraginta  dies,  omni 
regione  circuita,  27  venerunt  ad  Moysen  et  Aaron  et  ad  omnem  coe- 
tum  filiorum  Israel  in  desertum  Pharan,  quod  est  ^in  Cades;  locuti- 
que  eis  et  omni  multitudini  ostenderunt  fructus  terrae  28  et  narra- 
verunt  dicentes:  Venimus  in  terram,  ad  quam  misisti  nos,  quae 
revera  *rluit  lacte  et  melle,  ut  ex  ahis  fructibus  cognosci  potest; 
29  6sed  cultores  fortissimos  habet  et  urbes  grandes  atque  muratas. 
Stirpem  Enac  vidimus  ibi,  30  cAmalec  habitat  in  meridie,  dHethaeus 
et  Iebusaeus  et  Amorrhaeus  in  montanis,  eCharianaeus  vero  moratur 
iuxta  mare  et  circa  fluenta  Iordanis.  31  Inter  haec  /Caleb  compescens 
murmur  populi,  qui  oriebatur  contra  Moysen,  ait:  Ascendamus  et 
possideamus  terram,  quoniam  poterimus  obtinere  earn.  32  ^Alii  vero. 
qui  fuerant  cum  eo,  dicebant:  Nequaquam  ad  hunc  populum  vale- 
mus  ascendere,  quia  fortior  nobis  est.  33ADetraxeruntque  terrae,  quam 
inspexerant,  apud  filios  Israel  dicentes:  Terra,  quam  lustravimus, 
Mevorat  habitatores  suos;  ^'populus  quem  adspeximus,  procerae  sta- 
turae  est.  34  Ibi  vidimus  "monstra  quaedam  filiorum  Enac  de  genere 
giganteo,  quibus  comparati  quasi  'locustae  videbamur. 
1  A  Igitur  vociferans  omnis  turba  aflevit  nocte  ilia ;  2  et  °murmurati 
1  T  sunt  contra  Moysen  et  Aaron  cuncti  filii  Israel  dicentes:  *  Uti- 
nam  mortui  essemus  in  Aegypto  et  in  hac  vasta  solitudine!  <*utinam 
pereamus,  et  non  inducat  nos  Dominus  in  terram  istam,  ne  cadamus 
gladio,  et  ^uxores  ac  liberi  nostri  ducantur  captivi!  Nonne  melius 
est  reverti  in  Aegyptum?  4  Dixeruntque  alter  ad  alterum:  /Consti- 
tuamus  nobis  ducem  et  ^revertamur  in  Aegyptum.  5  Quo  audito, 
Moyses  et  Aaron  Aceciderunt  proni  in  terram  coram  omni  multitu- 
dine  filiorum  Israel.  6  At  vero  *Iosue  films  Nun  et  Caleb  filius  Ie- 
phone,  qui  et  ipsi  lustra verant  terram,  J'sciderunt  vestimenta  sua  7  et 
ad  omnem  multitudinem  filiorum  Israel  locuti  sunt:  fcTerra,  quam 
circuivimus,  valde  bona  est.  8  'Si  propitius  fuerit  Dominus,  inducet 
nos  in  earn  et  tradet  mhumum  lacte  et  melle  manantem.  9  Nolite 
"rebelles  esse  contra  Dominum ;  °neque  timeatis  populum  terrae  huius, 
quia,  Psicut  panem,  ita  eos  possumus  devorare.  «Recessit  ab  eis  omne 
praesidium :  rDominus  nobiscum  est,  nolite  metuere. 

10  Cumque  clamaret  omnis  multitudo  et  *lapidibus  eos  vellet  oppri- 
mere,  *apparuit  gloria  Domini  super  tectum  foederis  cunctis  filiis 
Israel.  «  Et  dixit  Dominus  ad  Moysen :  Usquequo  "detrahet  mihi 
populus  iste?  Quousque  vnon  credent  mihi  in  omnibus  signis,  quae 
feci  coram  eis?  12  Feriam  igitur  eos  pestilentia  atque  consumam,  xte 
autem  faciam  principem  super  gentem  magnam  et  fortiorem  quam 
haec  est. 

13  Et  ^ait  Moyses  ad  Dominum :  Ut  audiant  Aegyptii,  de  quorum 
medio  eduxisti  populum  istum,  14  et  habitatores  terrae  huius,  aqui 
audierunt  quod  tu,  Domine,  in  populo  isto  sis  et  facie  videaris  ad 
faciem,  et  anubes  tua  protegat  illos,  et  in  columna  nubis  praecedas 
eos  per  diem  et  in  columna  ignis  per  noctem,  15  quod  occideris  tan- 
tam  multitudinem  quasi  unum  hominem,  et  dicant :  M  &Non  poterat 
introducere  populum  in  terram,  pro  qua  iuraverat,  idcirco  occidit 
eos  in  solitudine.  17  cMagnificetur  ergo  fortitudo  Domini,  sicut  iurasti 
dicens:  18  dDominus  patiens  et  multae  misericordiae,  auferens  iniqui- 
tatem  et  scelera  nullumque  innoxium  derelinquens,  qui  evisitas  pec- 
cata  patrum  in  filios  in  tertiam  et  quartam  generationem.  19  /Dimitte, 
obsecro,  peccatum  populi  huius  secundum  magnitudinem  misericor- 


LIBER  NUMERI 
13,2i  —  14,i9 


n  Dt  31,  6,  7.  23. 


34,  3:  Js 


0  cp.  20,    i;    33,  36; 

IS.  I. 
pjs  19,  28;   Jd  18,  28;    2    Rg 
q  v.  cp.  34,  8. 
r  v.  vr.  18. 
s  v.  Js  14,  11 


[10,6,8. 


t  Js  15,  14;  Jd  1,  10. 

\\  Dt  2,  10;  9, 


Js  11, 


m  vr.  34 

21,    22. 

v  Ps 77, 12;  Is  19, 11, 13; 30, 4 
x  cf .  cp.  32,  9;  Dt  1,  24,  25. 


yep.  20,  i,  16;  32,  8;  33,  36; 
Dt  1,  19;  Is  14,  6,  7. 

z  v.  Ex  3,  8,  17. 

a  vr.  24. 

£Dt  9,  1,  2.  —  cf.  Js  6,  1. 

ccp.  14,43;  Ex  17,  8;  1  Rg  15, 

d  Gn  10,  15.  [2  etc. 

c  cp.  14,  25. 

f  vr.  7.  —  cf.  cp.  14,  6,  24, 

£cp.  32,  9;  Js  14,  8. 

h  cp.  14,  36. 

*  cf.  cp.  14,  9. 

;  Dt  9,  2.  —  cf.  Am  2,  9. 

I  Is  40,  22. 

a  cp.  11,  4. 

b  vr.  27,  29,  36;  cp.  16,  41;  Ex 

IS,  24;  16,  2;  17,  3;  Ps  ios, 

25.  —  cf.  Js  9,  18. 
cEx  16,  3. 
dci.  vr.  27-29. 
e  vr.  31. 
/  2  Es9,  17. 

g  cf.  Dt  17,  16;  Ac  7,  39. 
n  cp.  16,  4,  22;  20,  6. 
*'vr.  30;  cp.  13,  7,  9;  Ecli  46, 

9:1  Mc  2,  ss,  56. 
;  1  Es  9.  3.  —  v.  Js  7,  6. 
k  cp.  13,  28;  Dt  .1,  25. 
/  Dt  10,  15 ;  2  Rg  22,  20;  3  Rg 

10,  9;  Ps  17,  20;  21,  9;   Is 

62,  4. 
m  cp.  13,  28,  —  v.  Ex  3,  8. 
n  Dt  9,  7,  24;  Js  22,  16, 18,  29. 
0  Dt  7,  18;  20,  3. 
p  cp.  24,  8.  —  cf.  cp.  13,  33; 

Ps  13,  4;   78.  7. 
q  (Is  25,4;  30,  2,  3;  Jr  48,4s.) 
r  v.  Gn  48,  21;  4  Rg  6,  16. 
s  Ex  17,  4. 
t  v.  Lv  9,  23. 
u  vr.  23;  cp.  16,  30. 
v  Dt  1,  32;   9,  23;   Ps  77,  22, 

32;  ios,  24;  Ecli  16,  7;  Heb 

3,  18.  —  cf.  T- 
x  Ex  32,  10. 


Jo  12,  37. 


y  Ex  32,  12. —  cf.  Dt  9,  26-28: 
32,  27;  Ps  105,  23;  Ez  20,  9, 
14. 
z  Ex  15,  14;  Js  2,  9,  10;  s,  1. 
a  v.  Ex  13,  21. 
bEx  32,  12;  Dt  9,  28. 


c  cf .  Js  7,9;  Ps  113  (bis),  2. 
d  Ex  34,  6,  7;  Ps  102,  8;   144. 

8;  Jn  4,  2. 
ev.  Ex  20,  5. 
/Ex  34,  9;  Ps  50,  3. 


—  us  — 


LIBER  NUMERI 
14,  20  —  15,  io 


leb,  qui  vera  nuntiant,  in  eo  sint ut  lapident  (14, 1-10).  Qua  propter  iratus  e 
iam  inexorabilis  Deus  (11-25)  omnes  morti  damnatet  a  terra  promissionis 
excludit  (26-38),  eosque  in  bello  contra  Amalecitas  suscepto  deserit  (39-45). 


g  Ps  77,  38;  105,  45- 

20-22]  *  Catech.  R.  11  5,  65. 
h  Ps  ios,  23.  —  cf.  Jc  5,   16. 

—  v.  1  Jo  5,  14-16. 

i  Ps  71,  19;  Hab  2,  14. 

;  Dt  1,  35;  Ps  94,  11;  105,  26; 

Heb  3,  17,  18. 
k  cf.  Gn  31,  7;  Jb  19,  3. 
/  cp.  32,  11;   Dt  i,  35;  Ez  20, 

15.  —  cf.  cp.  26,  64. 
m  vr.  6;  cp.  13,  7-  —  v.  Js  14, 
n  cp. 32, 12;  Js  14,  8,9.        [6,9. 
0  vr.  43.  —  cf.  vr.  45;   Gn  12. 

6;  13,  7.  —  v.  cp.  13,  30. 
p  Dt  1,  40. 
Q  vr.  35. 
r  Ex  16,   7,  12. 
5  vr.  21,  23;  cp.  26,  65. 
t  cf.  vr.  2. 
m  v.  Ps  105,  26;    1   Cor  10,  5; 

Heb  3,  17- 
v  cp.  1,  45;   26,  64;    Dt  1,  35. 
x  cp.  1,  3;  Ex  30,  14. 
y  v.  Gn  14,  22. 

2  vr.  6,  38.  —  v.  cp.  13,  7.  9. 
a  vr.  3;  Dt  i,  39- 
b  Ps  105,  24. 
c  vr.  29. 

rf  cp.  32,  13.  —  cf.  Ps  106,  40. 
e  Ps  94,  10.  —  cf.  Dt  2,  14. 
/Ez  23,  35- 
g  cp.  13,  26. 
«  cf.  Ez  4,  6. 
i  Ps  94,   10. 
;'Jr  2.  19. 
£  cf.  Heb  4,  i,  3. 
/  cp.  23,  19. 
m  vr.  27. 

Cor  io,  "10;  Heb  3,  17;  Ju  5- 

—  cf.  Jb  20,  17- 

vr.  30;  cp.  26,  65;    1  Mt  2, 
55,  56.  —  v.  cp.  13,  17. 


*  Ex  11,  4. 

tf  cf.  cp.  13,  18. 

r  Dt  1,  41. 

5  cf.  2  Par  24,  20. 

t  Dt  1.  42. 

u  cf.  Dt  31,  17. 

v  vr.  25.  —  v.  cp.  13,  30. 

*Dt  i,  43. 

y  cf.  1  Rg  4,  3- 

z  vr.  43.  —  cf.  Dt  1,  44. 

a  cp.  13,  30.  —  cf.  vr.  25. 

b  cp.  21,  3;  Jd  1,  17. 

a  vr.  18;  Lv  23,  10;  Dt  26,  1. 
b  Lv  1,  2,  3. 

c  Lv  7,  16;  22,  21,  23,  38. 
d  cp.  28,  19,  27;  Lv  23,  8,  12, 

36;   Dt  16,  10. 
e  Ex  29,   18;   Lv  4,  31.  —  v. 
/  Lv  2,  1;  6,  14.  [Gn  8,  21. 

g  Ex  29,  40;  Lv  23,  13. 
ft  cp.  28,  5;  Lv  14,  10. 
i  cp.   28,  7. 
j  cp.  28,  12,  14. 


/Lv  7,  «. 

W  cp.    28,    12,    14. 
14-17. 


Lv  6, 


diae  tuae,  ^sicut  propitius  fuisti  egredientibus  de  Aegypto  usque  ad 
locum  istum. 

20  Dixitque  Dominus:  ^Dimisi  iuxta  verbum  tuum.  21  Vivo  ego, 
et  %nplebitur  gloria  Domini  universa  terra.  22  JAttamen  omnes  ho- 
mines, qui  viderunt  maiestatem  meam  et  signa,  quae  feci  in  Aegypto 
et  in  solitudine,  et  tentaverunt  me  iam  fcper  decern  vices,  nee  oboe- 
dierunt  voci  meae,  23  'non  videbunt  terram,  pro  qua  iuravi  patribus 
eorum ;  nee  quisquam  ex  illis,  qui  detraxit  mihi,  intuebitur  earn. 
24mServum  meum  Caleb,  qui  "plenus  alio  spiritu  secutus  est  me, 
inducam  in  terram  hanc,  quam  circuivit;  et  semen  eius  possidebit 
earn.  25  Quoniam  ^Amalecites  et  Chananaeus  habitant  in  vallibus,  eras 
Pmovete  castra  et  revertimini  in  solitudinem  per  viam  maris  Rubri. 

26Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens:  27  Us- 
quequo  Smultitudo  haec  pessima  murmurat  contra  me?  Querelas  fi- 
liorum  Israel  raudivi.  28  Die  ergo  eis:  sVivo  ego,  ait  Dominus,  'sicut 
locuti  estis  audiente  me,  sic  faciam  vobis.  29  MIn  solitudine  hac  iace- 
bunt  cadavera  vestra.  vOmnes,  qui  numerati  estis  a  ^viginti  annis  et 
supra  et  murmurastis  contra  me,  30  non  intrabitis  terram,  ^super 
quam  levavi  manum  meam  ut  habitare  vos  facerem,  praeter  *Caleb 
filium  Iephone  et  Iosue  filium  Nun.  31  aParvulos  autem  vestros,  de 
quibus  dixistis  quod  praedae  hostibus  forent,  introducam  ut  videant 
terram  ''quae  vobis  displicuit.  32  cVestra  cadavera  iacebunt  in  solitu- 
dine. 33  Filii  vestri  derunt  vagi  in  deserto  eannis  quadraginta,  et  /por- 
tabunt  fornicationem  vestram  donee  consumantur  cadavera  patrum 
in  deserto,  34  #iuxta  numerum  quadraginta  dierum,  quibus  conside- 
rastis  terram :  ''annus  pro  die  imputabitur.  *Et  quadraginta  annis  re- 
cipietis  iniquitates  vestras  et  ^scietis  fcultionem  meam :  35  'quoniam, 
sicut  locutus  sum,  ita  faciam  womni  multitudini  huic  pessimae,  quae 
consurrexit  adversum  me :  in  solitudine  hac  deficiet  et  morietur. 

36  Igitur  omnes  nviri,  quos  miserat  Moyses  ad  contemplandam 
terram,  et  qui  reversi  murmurare  fecerant  contra  eum  omnem  mul- 
titudinem  detrahentes  terrae  quod  esset  mala,  37  mortui  sunt  atque 
percussi  in  conspectu  Domini ;  38  ©Iosue  autem  nlius  Nun  et  Caleb 
filius  Iephone  vixerunt  ex  omnibus  qui  perrexerant  ad  considerandam 
terram. 

39Locutusque  est  Moyses  universa  verba  haec  ad  omnes  nlios  Israel, 
et  Pluxit  populus  nimis.  40  Et  ecce  mane  primo  surgentes  ascende- 
runt  verticem  «montis  atque  dixerunt:  rParati  sumus  ascendere  ad 
locum,  de  quo  Dominus  locutus  est;  quia  peccavimus.  41  *Quibus 
Moyses,  Cur,  inquit,  transgredimini  verbum  Domini,  quod  vobis  non 
cedet  in  prosperum?  42  *Nolite  ascendere,  "non  enim  est  Dominus 
vobiscum,  ne  corruatis  coram  inimicis  vestris.  43  vAmalecites  et  Cha- 
nanaeus ante  vos  sunt,  quorum  gladio  corruetis,  eo  quod  nolueritis 
adquiescere  Domino,  nee  erit  Dominus  vobiscum.  44  *At  illi  conte- 
nebrati  ascenderunt  in  verticem  montis.  #Arca  autem  testamenti 
Domini  et  Moyses  non  recesserunt  de  castris.  45  ^Descenditque  Ama- 
lecites  et  Chananaeus,  °qui  habitabat  in  monte,  et  percutiens  eos 
atque  concidens  persecutus  est  eos  usque  &Horma. 
1  C  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2Loquere  ad  nlios  Israel 
IO  et  dices  ad  eos :  °Cum  ingressi  fueritis  terram  habitation  is  ve- 
strae,  quam  ego  dabo  vobis,  3et  ofeceritis  oblationem  Domino  in  holo- 
caustum  aut  victimam  cvota  solventes  vel  sponte  offerentes  munera 
aut  din  sollemnitatibus  vestris  adolentes  eodorem  suavitatis  Domino  de 
bobus  sive  de  ovibus;  4 /offeret  quicumque  immolaverit  victimam 
^sacrifkium  similae  decimam  partem  ephi  Aconspersae  oleo,  quod 
mensuram  habebit  quartam  partem  hin ;  5  et  *vinum  ad  liba  fundenda 
eiusdem  mensurae  dabit  in  holocaustum  sive  in  victimam.  Per  agnos 
singulos  6  et  iarietes,  erit  sacrificium  similae  duarum  decimarum,  quae 
conspersa  sit  oleo  tertiae  paras  hin ;  ?  et  vinum  aa  iioamentum  ter- 
tiae  partis  eiusdem  mensurae  offeret  in  odorem  suavitatis  Domino. 
8  Quando  vero  de  bobus  feceris  holocaustum  aut  hostiam,  ut  impleas 
votum,  vel  'pacificas  victimas,  9  dabis  per  wsingulos  boves  similae  tres 
decimas  conspersae  oleo,  quod  habeat  medium  mensurae  hin;  10  et 
vinum  ad  liba  fundenda  eiusdem  mensurae  in  oblationem  suavissimi 


—  116 


2.  Res  gestae  et  constitutae  post  illos  reiectos,  qui  def  ecerant,  ad  XL  peregrination  is  annum  ( 15, 
1-19, 22).  Propositis  legibus,  de  vino  et  sitnila  in  sacrificiis  cruentis,  deprimi- 
tiis,  de peccatis  expiandis  et  de  fimbriis  palliorum  (15, 1-41),  narrantur  turn 


odoris  Domino.  M  Sic  fades  12  "per  singulos  boves  et  arietes  et  agnos 
et  haedos.  13  Tam  indigenae  quam  peregrini  l*  eodem  ritu  offerent 
sacrificia.  15  °Unum  praeceptum  erit  atque  iudicium  tam  vobis  quam 
advenis  terrae. 

16  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  17  PLoquere  filiis  Israel 
et  dices  ad  eos :  18  Cum  veneritis  in  terram,  quam  dabo  vobis  19  et 
comederitis  de  Spanibus  regionis  illius,  separabitis  primitias  Domino 
20  de  cibis  vestris.  Sicut  rde  areis  primitias  separatis,  21  ita  et  de  pul- 
mentis  dabitis  primitiva  Domino. 

22  sQuod  si  per  ignorantiam  praeterieritis  quidquam  horum,  quae 
locutus  est  Dominus  ad  Moysen  23  et  mandavit  per  eum,  ad  vos,  a 
die  qua  coepit  iubere  et  ultra,  24  'oblitaque  fuerit  facere  multitudo, 
offeret  vitulum  de  armento  holocaustum  in  odorem  suavissimum  Do- 
mino et  "sacrificiurn  eius  ac  liba,  ut  caeremoniae  postulant,  ^liircum- 
que  pro  peccato ;  25  et  ^rogabit  sacerdos  pro  omni  multitudine  filio- 
rum Israel,  et  dimittetur  eis,  quoniam  non  sponte  peccaverunt  nihi- 
lominus  offerentes  incensum  Domino  pro  se  et  pro  peccato  atque 
errore  suo ;  26  et  dimittetur  universae  plebi  filiorum  Israel  et  advenis, 
qui  peregrinantur  inter  eos,  quoniam  culpa  est  omnis  populi  per 
ignorantiam. 

27^Quod  si  anima  una  nesciens  peccaverit,  offeret  capram  anniculam 
pro  peccato  suo,  28  *et  deprecabitur  pro  ea  sacerdos,  quod  inscia 
peccaverit  coram  Domino;  impetrabitque  ei  veniam,  et  dimittetur 
illi.  29  aTam  indigenis  quam  advenis  una  lex  erit  omnium,  qui  pec- 
caverint  ignorantes. 

30  &Anima  vero,  quae  per  superbiam  aliquid  commiserit,  sive  civis 
sit  ille  sive  peregrinus  (quoniam  ad  versus  Dominum  rebellis  fuit), 
peribit  de  populo  suo ;  31  verbum  enim  Domini  ccontempsit  et  prae- 
ceptum illius  fecit  irritum;  idcirco  delebitur  et  portabit  iniquitatem 
suam. 

32  Factum  est  autem,  cum  essent  filii  Israel  in  solitudine  et  inve- 
nissent  hominem  dcolligentem  ligna  in  die  sabbati,  33  obtulerunt  eum 
Moysi  et  Aaron  et  universae  multitudini,  3*  qui  recluserunt  eum  in 
ecarcerem  nescientes  quid  super  eo  facere  deberent.  35  Dixitque  Do- 
minus ad  Moysen :  /Morte  moriatur  homo  iste,  ^obruat  eum  lapidibus 
omnis  turba  extra  castra.  36  Cumque  eduxissent  eum  foras,  obruerunt 
lapidibus;  et  mortuus  est,  sicut  praeceperat  Dominus. 

37Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  38Loquere  filiis  Israel  et  dices 
ad  eos  /(ut  faciant  sibi  fimbrias  per  angulos  palliorum  ponentes  in  eis 
vittas  hyacinthinas :  39  quas  cum  viderint,  recordentur  omnium  man- 
datorum  Domini  %ec  sequantur  cogitationes  suas  et  oculos  per  res 
varias  ^(ornicantes ;  *0  sed  magis  memores  praeceptorum  Domini  fa- 
ciant ea  *sintque  sancti  Deo  suo.  41  mEgo  Dominus  Deus  vester,  qui 
eduxi  vos  de  terra  Aegypti,  ut  essem  Deus  vester. 
1  /^  Ecce  autem  °Core  filius  Isaar  filii  Caath  filii  Levi  et  bDathan 
1  U  atque  Abiron  filii  Eliab,  Hon  quoque  filius  Pheleth  de  filiis  Ru- 
ben 2  surrexerunt  contra  Moysen,  aliique  filiorum  Israel  ducenti  quin- 
quaginta  viri  proceres  synagogae  et  qui  tempore  concilii  per  no- 
mina  vocabantur.  3  cCumque  stetissent  adversum  Moysen  et  Aaron, 
dixerunt:  Sufficiat  vobis  quia  ^omnis  multitudo  sanctorum  est,  et 
cin  ipsis  est  Dominus.  Cur  elevamini  super  populum  Domini?  4Quod 
cum  audisset  Moyses,  /cecidit  pronus  in  faciem  5  locutusque  ad  Core 
et  ad  omnem  multitudinem,  Mane,  inquit,  notum  faciet  Dominus 
#qui  ad  se  pertineant,  et  'lsanctos  applicabit  sibi,  et  *quos  elegerit 
%>propinquabunt  ei.  6  Hoc  igitur  facite :  Tollat  unusquisque  *turi- 
bula  sua,  tu,  Core,  et  omne  concilium  tuum;  7  et,  hausto  eras  igne, 
ponite  desuper  thymiama  coram  Domino;  et  quemcumque  elegerit, 
ipse  erit  sanctus :  mmultum  erigimini,  filii  Levi.  8  Dixitque  rursum  ad 
Core :  Audite,  filii  Levi :  9  »num  parum  vobis  est,  quod  °separavit 
vos  Deus  Israel  ab  omni  populo  et  iunxit  sibi,  ut  serviretis  ei  in 
cultu  tabernaculi  et  staretis  coram  frequentia  populi  et  ministraretis 
ei?  10  Idcirco  ad  se  fecit  accedere  te  et  omnes  fratres  tuos  filios  Levi, 
ut  vobis  etiam  sacerdotium  vindicetis,  n  et  omnis  globus  tuus  stet 
contra  Dominum?  PQuid  est  enim  Aaron  ut  murmuretis  contra  eum? 


LIBER  NUMERI 
15,  11  —  16,  11 


n  v.  cp.  28. 

0  vr.  29,  30;  cp.  9,  14;  Ex  12, 

49- 
P  cf.  Js  5,  11,  12. 

q  Ex  23,  19. 

t  Lv  2,  14;  Dt  26,  2,  10;  2  Es 

10,  37,  Fz  44,  30.  —  v.  Lv 

23,  10-17. 
s  cf.  Lv  4,  2,  13. 

t  cf.  Lv  4,  13. 


u  vr.  8-10. 

v  cp.  28,  15;  Lv  4,  23. 

x  Lv  4,  20. 


y  Lv  4,  27,  28. 

zLv  4,  35. 

a  v.  vr.  15. 


b  cf.  Dt  17.  12;  Ps  18,  14;  Ac 
13,  38;  Heb  10,  26. 

c  2  Kg  12,  9;  2  Par  36,  16;  Pro 
13,  13. 


32]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  4,  28. 
d  v.  Ex  20,  8,  9. 

e  v.  Lv  24,  12. 

/Ex  31,  14,  15;  35,  2. 

#Lv  24,  14-16;  Js  7,  25;  3  Rk 

21,  13;  Ac  7,  58.  —  cf.  Mt 

27,  34. 

h  Dt  22,  12.  —  cf.  Mt  23,  5. 

*  cf .   Jb  31,    7;    Ec   11,   9;    Ez 
.   6,  9. 

;  Ps  72,  27;   105,  39-  —  cf.  Ez 
I  Lv  11,  44.  [6,  9. 

m  Lv  22,  33.  —  v.  Lv  20,  8. 

a  cp.  27,  3;  Ex  6,  16,  18,  21. 
b  cp.  26,  9. 


c  Ps  105,  16-18;  Ecli  45,  22;   1 

Cor  10,  10;  Ju  11. 
d  v.  Ex  19,  6. 

ccp.   14,   14;   35,  34.  —  v.  Ex 
/cp.  14,  5;  20,  6.  [29>45- 

g  cf.  2  Tm  2,  19. 
ft  vr.  3. 
i  cp.  17,  5;  1  Rg  2.  28;  Ps  104. 

26.  —  cf.  Ex  28,  1. 
i  cp.  3,   10;   Lv   10,   3;    Ps  64, 

5;  Ez  40,  46;  44,  15,  16. 
I  Lv  10,  1. 
m  (vr.  3-) 
n  vr.  13;  1  R«  18,  23;  Is  7,  13. 

—  cf.  Ez  16,  20. 
0  cp.  3,  12;  8,  14;  Dt  10,  8. 


p  Ex  16,  7.  —  cf.  1  Cor  3,  5. 


—   117 


LIBER  NUMERI 

16,  12-47 


Core,  Dathan  et  Abiron  eor unique  adseclarum  defectio  et  poena  (16, 1-35), 
in  cuius  memoriam  rebellium  turibula  in  laminas  producta  altari 
adfiguntur  (36-40);  turn  murmuratio  et  seditio  in  Moysen  et  Aaron 


Q  vr.  9. 

r  cf.  Ex  3.  8. 

s  Ex  2,  14;  Ac  7,  27,  35. 


t  cf.  Gn  4,  4.  5- 
«i  Rg  i2,  3.  —  cf.  Ac  20,  33, 
2  Cor  7,  2. 

v  Ex  16,  9;  1  Rg  12,  3,  7. 
x  vr.  6,  7. 
y  vr.  35. 


z  vr.  43;  cp.  14,  10.  —  v.  Lv 

9,  23. 
a  vr.  45.  —  cf.  Gn  19,  17,  22; 

Jr  51,  6;  Ap  18,  4. 
b  Ex  33,  5;   Ps  72,  19- 
c  vr.  45;  cp.  14,  5;  20,  6. 
d  cp.  27,  16;  Jb  12,  10;  Ec  12, 

7;   Is  57,  16;  Jr  32,  27;  Zc 

12,  1;  Heb  12,  9. 
e  cf .  Gn  18,  23-25;  2  Rg  24,17. 
/  cf .  Gn  19,  12-14;   Is  52,  11; 

2  Cor  6,  17;  Ap  18,  4. 


*cf.  Ex  33.  8. 


h  cf.  Jr  2\,  16;  Ez  13,  2,  17. 

*  cf.  3  Rg  22,  28. 

/'cf.   Gn  4,   11. 

I  vr.  33;  Ps  54,  16. 

wcp.  26,  10;  27,  3;  Dt  11,  6; 

Ps  105,  17,  18. 
«  cf.  Ps  123,  3;  Pro  1,  12. 
0  cf .  cp.  26,  11;    1  Par  6,  22, 
P  Ju  11.  [37. 


?  cf .  cp.   11,  1;  Lv  10,  2;   Ps 
105,  18;  Ecli  16,  7. 

r  cp.  3,  32;  4,  16;  19,  3  etc. 


5  Pro  20,  2;  Hab  2,  10. 
t  cp.  17,  10;  26,  10. 


«  cp.  1,  51;   3,  10;   2   Par  26, 
18. 


V  V.    Cp.    14,    2. 


x  Ex  40,  34. 

y  vr.  19.  —  v.  Lv  9,  23. 
z  vr.  21,  24. 
a  vr.  22. 

(46,  48)]   Of.  in  Ms.   pro  vit. 
mortal. 


P.  11,  33 
7.   24:   Ss 


ap  18,  20. 


12  Misit  ergo  Moyses  ut  vocaret  Dathan  et  Abiron  filios  EJiab.  Qui 
responderunt :  Non  venimus.  13«Nunquid  parum  est  tibi  quod  eduxisti 
nos  de  terra,  rquae  lacte  et  melle  manabat,  ut  occideres  in  deserto, 
nisi  et  *dominatus  fueris  nostri?  14  Revera  induxisti  nos  in  terram, 
quae  fluit  rivis  lactis  et  mellis,  et  dedisti  nobis  possessiones  agrorum 
et  vinearum :  an  et  oculos  nostros  vis  eruere  ?  Non  venimus.  *5  Ira- 
tusque  Moyses  valde  ait  ad  Dominum :  *Ne  respicias  sacrificia  eorum. 
Tu  scis  quod  Mne  asellum  quidem  unquam  acceperim  ab  eis  nee 
adflixerim  quempiam  eorum.  ^Dixitque  ad  Core :  Tu  et  omnis  congre- 
gatio  tua  state  seorsum  ^coram  Domino,  et  Aaron  die  crastino  sepa- 
ratim.  17  ^Tollite  singuli  turibula  vestra  et  ponite  super  ea  incensum 
offerentes  Domino  ^ducenta  quinquaginta  turibula;  Aaron  quoque 
teneat  turibulum  suum. 

18  Quod  cum  fecissent,  stantibus  Moyse  et  Aaron,  19  et  coacervas- 
sent  adversum  eos  omnem  multitudinem  ad  ostium  tabernaculi,  2ap- 
paruit  cunctis  gloria  Domini. 

20  Locutusque  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  ait :  21  aSeparamini 
de  medio  congregationis  huius,  ut  eos  brepente  disperdam.  22  cQui 
ceciderunt  proni  in  faciem  atque  dixerunt:  Fortissime  dDeus  spiri- 
tuum  universae  carnis,  °'num,  uno  peccante,  contra  omnes  ira  tua 
desaeviet  ?  23Et  ait  Dominus  ad  Moysen :  24Praecipe  universo  populo 
ut  separetur  a  tabernaculis  Core  et  Dathan  et  Abiron.  25  Surrexitque 
Moyses  et  abiit  ad  Dathan  et  Abiron  et,  sequentibus  eum  senio- 
ribus  Israel,  26  dixit  ad  turbam :  /Recedite  a  tabernaculis  hominum 
impiorum  et  nolite  tangere  quae  ad  eos  pertinent,  ne  involvamini  in 
peccatis  eorum.  27  Cumque  recessissent  a  tentoriis  eorum  per  circui- 
tum,  Dathan  et  Abiron  egressi  stabant  0in  introitu  papiiionum  suorum 
cum  uxoribus  et  liberis  omnique  frequentia.  28  Et  ait  Moyses :  In  hoc 
scietis,  quod  Dominus  miserit  me  ut  facerem  universa  quae  cernitis, 
et  non  ''ex  proprio  ea  corde  protulerim :  29  si  consueta  hominum 
morte  interierint,  et  visitaverit  eos  plaga,  qua  et  ceteri  visitari  solent, 
*'non  misit  me  Dominus ;  30  sin  autem,  novam  rem  fecerit  Dominus, 
ut  ■'aperiens  terra  os  suum  deglutiat  eos  et  omnia  quae  ad  illos  per- 
tinent, 'descenderintque  viventes  in  infernum,  scietis  quod  blasphe- 
maverint  Dominum.  31  wConfestim  igitur,  ut  cessavit  loqui,  dirupta 
est  terra  sub  pedibus  eorum  32  et  "aperiens  os  suum  devoravit  illos 
cum  tabernaculis  suis  et  "universa  substantia  eorum ;  33  descende- 
runtque  vivi  in  infernum  operti  humo  et  Pperierunt  de  medio  multi- 
tudinis.  34  At  vero  omnis  Israel,  qui  stabat  per  gyrum,  fugit  ad 
clamorem  pereuntium  dicens :  Ne  forte  et  nos  terra  deglutiat.  35  Sed 
et  tfignis  egressus  a  Domino  interfecit  ducentos  quinquaginta  viros, 
qui  offerebant  incensum. 

36Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  37Praecipe  rEleazaro 
filio  Aaron  sacerdoti,  ut  tollat  turibula,  quae  iacent  in  incendio,  et 
ignem  hue  illucque  dispergat,  quoniam  sanctificata  sunt  38  in  mor- 
tibus  speccatorum,  producatque  ea  in  laminas  et  adfigat  altari,  eo 
quod  oblatum  sit  in  eis  incensum  Domino,  et  sanctificata  sint,  ut 
cernant  ea  pro  *signo  et  monimento  filii  Israel.  39  Tulit  ergo  Eleazar 
sacerdos  turibula  aenea,  in  quibus  obtulerant  hi  quos  incendium 
devoravit,  et  produxit  ea  in  laminas  adfigens  altari,  40  ut  haberent 
postea  filii  Israel,  quibus  commonerentur,  Mne  quis  accedat  alienigena 
et  qui  non  est  de  semine  Aaron  ad  offerendum  incensum  Domino, 
ne  patiatur,  sicut  passus  est  Core  et  omnis  congregatio  eius,  loquente 
Domino  ad  Moysen. 

41  uMurmuravit  autem  omnis  multitudo  filiorum  Israel  sequenti  die 
contra  Moysen  et  Aaron  dicens:  Vos  interfecistis  populum  Domini. 
42  Cumque  oriretur  seditio,  et  tumultus  incresceret,  43  Moyses  et 
Aaron  fugerunt  ad  tabernaculum  foederis.  Quod,  postquam  ingressi 
sunt,  ^operuit  nubes  et  ^apparuit  gloria  Domini. 

44Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  45  ^Recedite  de  medio  huius  mul- 
titudinis,  etiam  nunc  delebo  eos.  aCumque  iacerent  in  terra,  46  dixit 
Moyses  ad  Aaron:  Tolle  turibulum  et,  hausto  igne  de  altari,  mitte 
incensum  desuper  pergens  cito  ad  populum  ut  roges  pro  eis;  biam 
enim  egressa  est  ira  a  Domino,  et  plaga  desaevit.   47  Quod  cum  fecisset 


—  118 


(41-50),  qui  postremus  miraculo  virgulae  germinantis  pontifex  divinitus 
confirmatur  (17,  1-13).  Finem  faciunt  praecepta  statuentia  sive  mutua 
sacerdotum  et  levitarum  officia  (18  , 1-7)  et  utrorumque  proventus  (8-32), 


Aaron  et  cucurrisset  ad  mediam  multitudinem,  quam  iam  vastabat 
incendium,  obtulit  thymiama  48  et  stans  inter  mortuos  ac  viventes 
pro  populo  deprecatus  est,  et  cplaga  cessavit.  49  Fuerunt  autem  qui 
percussi  sunt  quattuordecim  milia  hominum  et  septingenti  dabsque 
his  qui  perierant  in  seditione  Core.  50  Reversusque  est  Aaron  ad 
Moysen  ad  ostium  tabernaculi  foederis,  postquam  quievit  interitus. 
1  H  Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Loquere  ad  filios 
*  I  Israel  et  aaccipe  ab  eis  virgas  singulas  per  cognationes  suas,  a 
cunctis  bprincipibus  tribuum  virgas  duodecim,  et  uniuscuiusque  nomen 
superscribes  virgae  suae.  3  Nomen  autem  Aaron  erit  in  tribu  Levi, 
et  una  virga  cunctas  seorsum  familias  continebit ;  4  ponesque  eas  in 
tabernaculo  foederis  coram  testimonio,  cubi  loquar  ad  te.  5  dQuem 
ex  his  elegero,  germinabit  virga  eius,  et  cohibebo  a  me  equerimo- 
nias  filiorum  Israel,  quibus  contra  vos  murmurant. 

6  Locutusque  est  Moyses  ad  filios  Israel,  et  dederunt  ei  omnes 
principes  virgas  per  singulas  tribus;  fueruntque  virgae  duodecim 
absque  virga  Aaron.  7  Quas  cum  posuisset  Moyses  coram  Domino 
An  tabernaculo  testimonii,  8  sequenti  die  regressus  invenit  germinasse 
virgam  Aaron  in  domo  Levi,  et  turgentibus  gemmis  eruperant  fiores, 
qui,  foliis  dilatatis,  in  amygdalas  deformati  sunt.  9  Protulit  ergo 
Moyses  omnes  virgas  de  conspectu  Domini  ad  cunctos  filios  Israel 
videruntque  et  receperunt  singuli  virgas  suas. 

10  Dixitque  Dominus  ad  Moysen :  0  Refer  virgam  Aaron  in  taber- 
naculum  testimonii,  ut  servetur  ibi  in  7lsignum  rebellium  filiorum 
Israel,  et  *quiescant  querelae  eorum  a  me,  ne  moriantur.  H  Fecitque 
Moyses  sicut  praeceperat  Dominus.  12  Dixerunt  autem  filii  Israel  ad 
Moysen:  Ecce  consumpti  sumus,  omnes  perivimus;  13  iquicumque 
accedit  ad  tabernaculum  Domini  moritur.  Num  usque  ad  interne- 
cionem  cuncti  delendi  sumus? 

1  Q  Dixitque  Dominus  ad  Aaron :  Tu  et  filii  tui  et  domus  patris  tui 
1  O  tecum  aportabitis  iniquitatem  sanctuarii ;  et  Hu  et  filii  tui  simul 
sustinebitis  peccata  sacerdotii  vestri.  2Sed  et  fratres  tuos  de  tribu  Levi 
et  csceptrum  patris  tui  sume  tecum,  praestoque  sint  et  <%iinistrent 
tibi ;  tu  autem  et  filii  tui  ministrabitis  in  tabernaculo  testimonii.  3Excu- 
babuntque  levitae  ad  praecepta  tua  et  ead  cuncta  opera  tabernaculi; 
ita  dumtaxat  Ait  ad  vasa  sanctuarii  et  ad  altare  non  accedant,  sne 
et  illi  moriantur,  et  vos  Rereads  simul.  4  Sint  autem  tecum  et  excu- 
bent  in  custodiis  tabernaculi  et  in  omnibus  caeremoniis  eius.  7lAlieni- 
gena  non  miscebitur  vobis.  5  Excubate  in  *custodia  sanctuarii  et  in 
ministerio  altaris,  ^'ne  oriatur  indignatio  super  filios  Israel.  6  'Ego  dedi 
vobis  fratres  vestros  levitas  de  medio  filiorum  Israel,  et  TOtradidi  do- 
num  Domino,  ut  serviant  in  ministeriis  tabernaculi  eius.  7  nju  autem 
et  filii  tui  custodite  sacerdotium  vestrum;  et  omnia,  quae  ad  cultum 
altaris  pertinent  et  °intra  velum  sunt,  per  sacerdotes  administrabuntur. 
Si  Pquis  externus  accesserit,  occidetur. 

8  Locutusque  est  Dominus  ad  Aaron :  <?Ecce  dedi  tibi  custodiam 
primitiarum  mearum.  Omnia,  quae  sanctificantur  a  filiis  Israel,  tra- 
didi  tibi  et  filiis  tuis  rpro  officio  sacerdotali  legitima  sempiterna. 
9  Haec  ergo  accipies  de  his,  quae  sanctificantur  et  oblata  sunt  Do- 
mino :  omnis  oblatio  et  ssacrificium  et  quidquid  pro  *peccato  atque 
"delicto  redditur  mihi,  et  cedit  in  sancta  sanctorum  tuum  erit  et 
filiorum  tuorum.  10  In  sanctuario  comedes  illud;  mares  tantum  edent 
ex  eo,  quia  consecratum  est  tibi.  H  vPrimitias  autem,  quas  voverint 
et  obtulerint  filii  Israel,  nibi  dedi  et  filiis  tuis  ac  filiabus  tuis  iure 
perpetuo;  #qui  mundus  est  in  domo  tua  vescetur  eis.  *2  Omnem 
medullam  olei  et  vini  ac  frumenti  quidquid  offerunt  °primitiarum 
Domino  tibi  dedi.  13  HJniversa  frugum  initia,  quas  gignit  humus  et 
cDomino  deportantur,  cedent  in  usus  tuos;  <*qui  mundus  est  in  domo 
tua  vescetur  eis.  14  Omne,  quod  ex  voto  reddiderint  filii  Israel,  tuum 
erit.  15  eQuidquid  primum  erumpit  e  vulva  cunctae  carnis,  quam 
offerunt  Domino,  sive  ex  hominibus  sive  de  pecoribus  fuerit,  tui  iuris 
erit;  ita  dumtaxat,  ut  /pro  hominis  primogenito  pretium  accipias, 
et  ^omne  animal,  quod  immundum  est,  redimi  facias ;  16  cuius  re- 
demptio  erit  post  unum  mensem  siclis  argenti  quinque  pondere  san- 


LIBER  NUMERI 
16,  48  —  18,  16 


c  vr.  50;  cp.  25,  8;  2  Rg  24,25: 

Ps  105,  30;  Sap  18,  21-24. 
d  cp.  27,  3. 


a  cf.  Ez  37,  16. 

b  v.  cp.  1,  5-16;  10,  14-2* 


c  v.  Ex  25,  22. 

d  cp.  16,  5.  —  cf.  Ecli  45,  20. 

ecp.  16,  3,  13. 


/  cp.  18,  2;   Ex  38,  21;   2 

Pa 

24,  6;  Ac  7,  44. 
81  *  Catech.  R.  I,  4,  10. 

g  Heb  9,  4. 

h  cp.  16,  38. 

*  vr.  5. 

j  vr.  40.  —  v.  cp.  1,  si. 

a  vr.  23.  —  cf.  Lv  16,  32, 

S1 

—  v.  Ex  28,  38. 

b  vr.  23. 

ccf.  cp.  17,  3- 

d  v.  cp.  3,  6-10. 

ecp.  3,  25,  31,  36. 

/  cp.  16,  40. 

#cp.  4,  15. 

h  cf.  cp.  1,  51. 

*  cp.  3.  38;  Ex  27,  21;  30, 
Lv  24,  3. 

7; 

;  cf.  cp.  16,  46.  —  v.  Lv  10 
/cp.  3,  12,  45. 

6 

m  cp.  3,  9;  8,  19. 

n  cp.  3,  10. 

0  Heb  9,  3,  6. 

p  cf.  vr.  23.  —  v.  cp.  1,  51. 

q  cp.  5,  9;  Lv  7,  32. 

r  Ex  29,  29;  40,  13;  Lv  7,  35. 

sLv  2,  2,  3;  io,  12,  13  etc. 
t  Lv  4,  22,  27;  6,  25,  26. 
wLv  7,  7;  14,  13. 

v  Ex  29,  27,  28;  Lv  7,  30,  34. 
x  Lv  10,  14.  —  cf.  Dt  18,  3. 
y  cf.  Lv  22,  2,  8,  11-13. 
z  Dt  18,  4. 

a  Ex  23,  19;  34,  26;  2  Es  10, 

.  35,  36. 

b  Ex  23,  19;  Dt  18,  3-5. 

c  Ex  22,  29;  Lv  2,  14;  Dt  26, 

d  Lv  27,  28.  [2. 

eEx  13,  2,  12,  13;  34,  20.  — 

cf.  Ez  44,  29. 
/Ex  13,  13;  34,  20. 
g  Lv  27,  27. 


119 


LIBER  NUMERI 
18,i7_19,i7 


sive  ritum  aquae  lustralis  turn  parandae  (19,  1-10),  turn  adhibendae, 
ut  purlficentur  nempe  homines  polluti  ex  contactu  cadaveris  {11-19), 
aut  quodlibet  immundum  vas  et  suppellex  (20-22). 


h  cp.  3,  47;  Ex  30,  13;  Ez  45, 
i  Dt  is,  19.  [12. 

;  Lv  3,  2,  3. 


/Ex  29,  26,  28;  Lv  7,  31,  32, 
»vr.  ii.  [34. 

»Lv  2,   13;   2   Par  13,   s;   Mr 

9,  49- 
20]  *  Catech.  R.  II  7,  13. 
0  vr.  23,  24;  Dt  10,  9;  12,  12; 

14,  27;  18,  1,  2;  Js  13,  33; 


15,  s;  Lm  3,  24  etc. 
21] *  Cone.  Trid.  s.  25  cp.   12 


14,  3;    18,  7;   Ez  44,  28. 
cf.  Ps  Ii 
r]  *C< 


0  vr.  24,  26;  Lv  27,  30,  32;  Dt 

14,  22;  2  Es  10,  37:  12,  43; 

Heb  7,  5,  8,  9.  — cf.  Gn  14, 

20;  28,  22. 
gv.  cp.  i,  51. 

r  Lv  22,  9.  —  cf.  2  Es  6,  10-13. 
s  cp.  3,  7.  —  cf.  vr.  7. 
/  vr.  1 . 
u  vr.  20;  Dt  10,  9;   14,  27,  29; 

18,  1. 
v  2  Es  10,  38. 
x  vr.  30. 


z  cf.   Mt    10,    10;    Lc   10,  7;    1 
Cor  9,  4-14;  1  Tm  5,  17,  18. 

a  Lv  19,  8;   22,  16. 
b  Lv  22,  2,  15. 


a  Ileb  9,  13. 

b  Lv  22,  20. 

c  Dt  2i,  3;  1  Rg  6,  7. 

d  Lv  4,  12.  —  cf.  Heb  13,  11. 

e  Lv  4,  6,  17;   16,  14,  19;  Heb 

9,i3- 
/  Ex  29,   14;  Lv  4,  11,   12. 
gv.  Lv  14,  4,  6,  49. 

h  Lv  11,  25:  16,  28. 

«  vr.  5. 

;'  vr.  17.  —  cf.  Heb  9,  13. 
k  Lv  4,  12;  6,  11;   10,  14. 
/  vr.  13,  20.  21;  cp.  31,  23. 
m  vr.  7. 


«  vr.  16.  —  cf.  Ecli  34,  30.  — 
v.  cp.  5,  2;  9,  6,  10;  31,  19. 
0  cp.  31,   19. 


p  vr.  20;  Lv  15,  31. 
q  v.  Ex  30.  ^t,. 


r  cp.  31,  20;  Lv  ii,  32. 
5  vr.  11. 

t  cf.  Mt  23.  27;  Lc  11,  44. 
u  v.  vr.  9. 


ctuarii.  ASiclus  viginti  obolos  habet.  17  iPrimogenitum  autem  bo  vis 
et  ovis  et  caprae  non  facies  redimi,  quia  sanctiiicata  sunt  Domino; 
•'sanguinem  tantum  eorum  fundes  super  altare,  et  adipes  adolebis  in 
suavissimum  odorem  Domino.  18  Carnes  vero  in  usum  tuum  cedent, 
sicut  'pectusculum  consecratum  et  armus  dexter  tua  erunt.  I9w0mnes 
primitias  sanctuarii,  quas  offerunt  filii  Israel  Domino,  tibi  dedi  et 
filiis  ac  filiabus  tuis  iure  perpetuo.  "Pactum  salis  est  sempiternum 
coram  Domino  tibi  ac  filiis  tuis. 

20  Dixitque  Dominus  ad  Aaron :  In  terra  eorum  nihil  possidentis, 
nee  habebitis  partem  inter  eos:  °ego  pars  et  hereditas  tua  in  medio 
filiorum  Israel.  21  Filiis  autem  Levi  dedi  omnes  Pdecimas  Israelis  in 
possessionem  pro  ministerio,  quo  serviunt  mihi  in  tabernaculo  foe- 
deris; 22  gut  non  accedant  ultra  filii  Israel  ad  tabernaculum  rnec 
committant  peccatum  mortiferum,  23  *Solis  filiis  Levi  mihi  in  taber- 
naculo servientibus  et  *portantibus  peccata  populi.  Legitimum  sem- 
piternum erit  in  generationibus  vestris.  "Nihil  aliud  possidebunt 
24  decimarum  oblatione  contenti,  quas  in  usus  eorum  et  necessaria 
separavi. 

25  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  26  Praecipe  levitis, 
atque  denuntia:  Cum  acceperitis  a  filiis  Israel  decimas,  quas  dedi 
vobis,  primitias  earum  offerte  Domino,  id  est  Mecimam  partem  de- 
cimae,  27  ut  ^reputetur  vobis  in  oblationem  primitivorum  tarn  de 
areis  quam  de  torcularibus,  28  et  universis  quorum  accipitis,  primitias 
offerte  Domino  et  date  Aaron  sacerdoti.  29  Omnia,  quae  offeretis  ex 
decimis  et  in  donaria  Domini  separabitis,  optima  et  electa  erunt. 
30  Dicesque  ad  eos :  Si  praeclara  et  meliora  quaeque  obtuleritis  ex 
^decimis,  reputabitur  vobis  quasi  de  area  et  torculari  dederitis  pri- 
mitias; 31  et  comedetis  eas  in  omnibus  locis  vestris,  tarn  vos  quam 
familiae  vestrae,  *quia  pretium  est  pro  ministerio,  quo  servitis  in 
tabernaculo  testimonii.  32  Et  °non  peccabitis  super  hoc  egregia  vobis 
et  pinguia  reservantes,  ftne  polluatis  oblationes  filiorum  Israel  et  mo- 
riamini. 

1  Q  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron  dicens :  2  ista  est 
I  y  religio  victimae  quam  constituit  Dominus :  praecipe  filiis  Israel, 
ut  adducant  ad  te  avaccam  rufam  aetatis  integrae,  h'm  qua  nulla 
sit  macula,  cnec  porta verit  iugum ;  3  tradetisque  earn  Eleazaro  sacer- 
doti, dqui  eductam  extra  castra  immolabit  in  conspectu  omnium ;  4  et 
tingens  digitum  in  sanguine  eius  eadsperget  contra  fores  tabernaculi 
septem  vicibus  Scomburetque  earn  cunctis  videntibus,  tarn  /pelle 
et  carnibus  eius  quam  sanguine  et  fimo  flammae  traditis.  6  ^Lignum 
quoque  cedrinum  et  hysopum  coccumque  bis  tinctum  sacerdos  mit- 
tet  in  fiammam,  quae  vaccam  vorat.  7  Et  tunc  demum,  Motis  vesti- 
bus  et  corpore  suo,  ingredietur  in  castra  commaculatusque  erit  usque 
ad  vesperum.  8  Sed  et  *ille,  qui  combusserit  earn,  lavabit  vestimenta 
sua  et  corpus,  et  immundus  erit  usque  ad  vesperum.  9  Colliget  autem 
vir  mundus  -fcineres  vaccae  et  effundet  eos  extra  castra  in  loco 
frpurissimo,  ut  sint  multitudini  filiorum  Israel  in  custodiam  et  in 
aquam  'adspersionis,  quia  pro  peccato  vacca  combusta  est.  10  Cumque 
wlaverit  qui  vaccae  portaverat  cineres  vestimenta  sua,  immundus 
erit  usque  ad  vesperum.  Habebunt  hoc  filii  Israel  et  ad  venae,  qui 
habitant  inter  eos,  sanctum  iure  perpetuo. 

11  "Qui  tetigerit  cadaver  hominis  et  propter  hoc  septem  diebus 
fuerit  immundus  12  °adspergetur  ex  hac  aqua  die  tertio  et  septimo, 
et  sic  mundabitur.  Si  die  tertio  adspersus  non  fuerit,  septimo  non 
poterit  emundari.  13  Omnis  qui  tetigerit  humanae  animae  morticinum, 
et  adspersus  hac  commixtione  non  fuerit,  Ppolluet  tabernaculum  Do- 
mini, et  «peribit  ex  Israel ;  quia  aqua  expiationis  non  est  adspersus, 
immundus  erit,  et  manebit  spurcitia  eius  super  eum. 

14  Ista  est  lex  hominis  qui  moritur  in  tabernaculo :  omnes  qui  ingre- 
diuntur  tentorium  illius  et  universa  vasa,  quae  ibi  sunt,  polluta  erunt 
septem  diebus.  15  'Vas,  quod  non  habuerit  operculum  nee  ligaturam 
desuper,  immundum  erit.  lfi  sSi  quis  in  agro  tetigerit  cadaver  occisi 
hominis  aut  per  se  mortui  sive  os  illius  vel  'sepulcrum,  immundus 
erit  septem  diebus.     l"  Tollentque  de  "cineribus  combustionis  atque 


3.  Res  gestae  et  constit  Jtae  in  XL  peregrinationis  anno  usque  ad  XI  eius  mensem  (20, 1-36, 13 ). 
Postquam  Maria  mortua  est  et  Moyses  populo  sitienti  elicuit,  quanquam 
haesitans,  aquam  depetra  (20,1-13),  negato  transitu  per  fines  Edom  (14-21), 


peccati  et  mittent  aquas  vivas  super  eos  in  vas ;  18  in  quibus  cum 
homo  mundus  tinxerit  ^hysopum,  adsperget  ex  eo  omne  tentorium 
et  cunctam  supellectilem  et  homines  huiuscemodi  contagione  pollutes; 
19  atque  hoc  modo  mundus  lustrabit  immundum  ^tertio  et  septimo 
die;  expiatusque  die  ^septimo  lavabit  et  se  et  ^vestimenta  sua  et 
immundus  erit  usque  ad  vesperum.  20  Si  quis  hoc  ritu  non  fuerit 
expiatus,  aperibit  anima  illius  de  medio  ecclesiae,  quia  sanctuarium 
Domini  polluit,  et  non  est  aqua  lustrationis  adspersus.  21  Erit  hoc 
praeceptum  legitimum  sempiternum.  Ipse  quoque,  qui  adspergit  aquas, 
lavabit  vestimenta  sua.  Omnis,  qui  tetigerit  aquas  expiationis,  im- 
mundus erit  usque  ad  vesperum.  22  bQuidquid  tetigerit  immundus 
immundum  faciet,  et  anima,  quae  horum  quippiam  tetigerit,  immunda 
erit  usque  ad  vesperum. 

J  A  Veneruntque  filii  Israel  et  omnis  multitudo  in  adesertum  Sin 
£1/  mense  primo;  et  mansit  populus  in  Cades.  Mortuaque  est  ibi 
^Maria  et  sepulta  in  eodem  loco.  2  cCumque  indigeret  aqua  populus, 
^convenerunt  adversum  Moysen  et  Aaron  3  et  eversi  in  seditionem 
dixerunt :  Utinam  perissemus  /inter  fratres  nostros  coram  Domino ! 
*  Cur  eduxistis  ecclesiam  Domini  in  solitudinem,  ut  et  nos  et  nostra 
iumenta  moriamur?  5  #Quare  nos  fecistis  ascendere  de  Aegypto  et 
adduxistis  in  locum  istum  pessimum,  qui  seri  non  potest,  qui  nee 
ficum  gignit  nee  vineas  ncc  malogranata,  insuper  et  aquam  non  habet 
ad  bibendum? 

6  Ingressusque  Moyses  et  Aaron,  dimissa  multitudine,  tabernacu- 
lum  foederis  Acorruerunt  proni  in  terram  clamaveruntque  ad  Do- 
minum  atque  dixerunt:  Domine  Deus,  audi  clamorem  huius  populi, 
et  aperi  eis  Hhesaurum  tuum  fontem  aquae  vivae,  ut  satiati,  cesset 
murmuratio  eorum. 

/Et  apparuit  gloria  Domini  super  eos,  7  locutusque  est  Dominus 
ad  Moysen  dicens :  8  fcTolle  virgam  et  congrega  populum  tu  et 
Aaron  f rater  tuus;  et  loquimini  ad  petram  coram  eis,  et  ilia  dabit 
aquas.  Cumque  eduxeris  aquam  de  petra,  bibet  omnis  multitudo  et 
iumenta  eius.  9  Tulit  igitur  Moyses  'virgam,  wquae  erat  in  conspectu 
Domini,  sicut  praeceperat  ei,  !*  congregata  multitudine  ante  petram, 
dixitque  eis :  " Audite,  rebelles  et  increduli :  num  de  petra  hac  vobis 
aquam  poterimus  eicere  ?  *1  Cumque  elevasset  Moyses  manum  percu- 
tiens  virga  bis  °silicem,  egressae  sunt  aquae  largissimae,  ita  ut  po- 
pulus biberet  et  iumenta. 

12Dixitque  Dominus  ad  Moysen  et  Aaron :  PQuia  non  credidistis  mihi, 
<*ut  sanctificaretis  me  coram  filiis  Israel,  non  introducetis  hos  populos 
in  terram  quam  dabo  eis.  13rHaec  est  aqua  contradictionis,  ubi 
iurgati  sunt  filii  Israel  contra  Dominum,  et  sanctificatus  est  in  eis. 

14  *Misit  interea  nuntios  Moyses  de  Cades  ad  *regem  Edom,  qui 
dicerent:  Haec  mandat  "frater  tuus  Israel:  nosti  omnem  laborem  qui 
apprehendit  nos :  15  quo  modo  vdescenderint  patres  nostri  in  Aegyp- 
tum,  et  ^habitaverimus  ibi  multo  tempore,  ^adflixerintque  nos  Aegyptii 
et  patres  nostros;  16et  quomodo  -clamaverimus  ad  Dominum,  et  exau- 
dierit  nos  amiseritque  angelum,  qui  eduxerit  nos  de  Aegypto.  Ecce 
in  urbe  Cades,  bquae  est  in  extremis  finibus  tuis,  positi  I7  obsecra- 
mus,  ut  cnobis  transire  liceat  per  terram  tuam.  Non  ibimus  per  agros 
nee  per  vineas,  dnon  bibemus  aquas  de  puteis  tuis,  sed  gradiemur 
via  publica  nee  ad  dextram  nee  ad  sinistram  declinantes,  donee  tran- 
seamus  terminos  tuos. 

18  Cui  respondit  Edom :  Non  transibis  per  me,  alioquin  armatus 
occurram  tibi.  19  Dixeruntque  filii  Israel :  Per  tritam  gradiemur  viam 
et,  si  l'biberimus  aquas  tuas  nos  et  pecora  nostra,  /dabimus  quod 
iustum  est :  nulla  erit  in  pretio  difficultas ;  tantum  velociter  transea- 
mus.  20  At  ille  respondit :  fi'Non  transibis.  Statimque  egressus  est 
obvius  cum  infinita  multitudine  et  manu  forti  21  7lnec  voluit  adquie- 
scere  deprecanti,  ut  concederet  transitum  per  fines  suos ;  'quamobrem 
divertit  ab  eo  Israel. 

22  Cumque  castra  movissent  de  /Cades,  venerunt  in  fcmontem  Hor, 
qui  est  in  finibus  terrae  Edom;  23  ubi  locutus  est  Dominus  ad  Moy- 
sen.    24  zPergat,  inquit,  Aaron  ad  populos  suos;  non  enim  intrabit 


LIBER  NUMERI 
19,  18  —  20,  24 


v  v.  Ex  12,  2: 


y  cf.  Lv  14,  9. 
2  v.  Lv  11,  25. 

a  v.  Ex  30,   33. 


cf.  vr.  11;  Ag  2,  14. 


a  v.  cp.  13,  22. 

b  cp.  12,  1;  26,  59;  Ex  15,  20. 

2-13]  L.  in  Jr.  6  p.  D.  3  Qdg. 

c  cf.  Ex  17.  1-7. 

d  cp.  16,  19,  42. 

e  cp.  14,  2.  —  cf.  Ex  17,  2. 

/cp.  11,  1,  33;   14,  37;  16,  32. 

33,  35,  49- 
g  cf.  Ex  17,  3. 


h  cp.  14,  5;   i6,  4,  22,  45. 

i  cf.  Dt  28,  12. 

;  cp.  14,  10.  —  v.  Lv  9,  23. 
k  cf.  Ex  17,  5. 


/  Ex  17,  5.  6;  Sap  11,  4. 

m  cp.  17,  10. 

n  Ps  105,  32,  33;   1  Cor  10,  4. 

0  cf.  Dt  8,  15;  Sap  11,4. 

p  cp.  27,  14;  Dt  1,  37;  3,  26; 

4,  21;  32,  Si. 
qEz  20,  41;   36,  23;   38.   16. 
rep.  27,  14:   Ex  17,  7;   Dt  32, 

51;    33,    8;    Ps   8o,    8;    105, 

32;  Ez  47,  19. 
5  Jd  11,  16,  17. 
t  Gn  36,  21-39;  Jd  11  ,17- 
u  Dt  2,  4,  8;  23,  7;  Ab  10,  12. 
v  Gn  46,  6;  Ac  7,  15. 
x  v.  Ex  12,  40. 
y  Ex  1,   12;    Dt  26,  6;   Ac  7, 

19  etc. 
z  Ex  2,  23;  3,  7. 

a  Ex  14,  19;  23,  20;  33,  2. 
b  v.  Js  is,  21-23. 
c  cf.  cp.  21,  22 ;  Dt  2,  27. 
d  cf.  vr.  19. 


e  cf.  vr.  17. 

Jf  Dt  2,  6,  28.  —  cf.  Lm  5,  4. 

g  cf.  Jd  11,  17;  Am  1,  11. 
hd.  Dt  2,  29. 

*  cf .  cp.  21,  4;  Dt  2,  8;  Jd  it, 
18. 

;'cp.  33,  37. 
&cp.  21,  4:  33,  37. 
24\  *  cf.  Catech.  R.  11  s,  6. 
I  cp.  27,  13;   Dt  32,  50.  —  cf. 
cp.  31,  2;  Gn  25,  8. 


LIBER  NUMERI 
20,2  5  —  21,26 


filii  Israel  accedunt  ad  montem  Nor,  wide,  defuncto  Aaron  (22-30), 
profligato  rege  Arad  (21,  1-3),  et  itnpetrata  contra  ignitos  serpentes  me- 
dela  (4-9),  perveniunt  ad  Arnon  in  finibus  Amorrhaeorum  (10-20),  quos 


n  cf.  Lv  21,  10. 

ocp.  33,  38;  Dt  32,  50. 

p  Ex  29,  29,  30. 

Q  cp.  33,  38;   Dt  32,  SO.  —  cf. 

Dt  io,  6. 
rDt  54,  8. 

i-ol  LL.  in  is.  exal.  s.  Cruc. 

a  cp.  33,  40.  —  cf.  Jd  1,  16. 

b  cf.  cp.  13,  30  . 

c  cp.  13,  22,  23. 

d  cf .  Gn  28,  20;  Jd  n,  30. 

ecf.  Dt  13,   16;   Js  6,   17;   Jd 

i,  17;  1  Rg  is.  3. 
/cp.  14,  45 ;   Dt  i,  44;   Js  19. 

4;  Jd  1,  17. 
g  cp.  20,  22;  34,  41. 
h  Jd  11,  18. 
i  cp.  11,  1,  6.  —  cf.  (Ex  6,  9.) 

j  Ps  77,  19. 

k  Ex  16,  3;   17,  3. 

I  cf.  cp.  11,  6. 

m  Dt  8,  15;  Jdt  8,  25;  Sap  16, 

5;   1  Cor  10,  9.  —  cf.  Is  14, 
n  Jr  8,  17.  [29;  30,  6. 

0  Ps  77,  34.  —  cf.  cp.  11,  2. 
p  cf.  Ex  8,  8,  28;  1  Rg  12,  19; 

3  Rg  13,  6:  Ac  8,  24. 
8,  9\  *Cateck.  R.  I  5,  5;  HI 

2,  17. 
q  Jo  3, 14, 15.  —  cf.  4  Rg  18, 4. 
r  cf.  Sap  16,  7,  10. 
s  cp.  33,  43,  44. 

t  Dt  2,  13, 

u  cp.  22,  36;  Jd  ii,  18. 


v  cf.  Js  10,  13. 


zvr.   28;   Dt  2,  9,  18,  29;   Is 
15,  t. 

y  (Jd  9,  21. —  cf.  2  Rg  20,14.) 
z  cf.  cp.  20,  8;  Ex  17,  6. 


a  (v.   Gn  49,   10;    Is  33.   22.) 


b  cf.  cp.  23,  28. 

c  cp.  23,  28;   1  Rg  23,  19,  24; 

26,  1,  3. 
d  Dt  2,  26;  Jd  11,  19. 
e  cf.  cp.  20,  17. 
/Dt  29,  7. 


Dt  2,  32;  Jd  11,  20. 

Dt  2,  33;  Js  12,  1,  2; 


24,  8; 

t;  13s. 


2  Es  9.  22;  Ps  134, 

19;  Am  1,  3. 
i  v.  Gn  32,  22. 
jcp.  32,  3;    Dt  4,  46;   Js  13, 

10,    17;    21,  37;   Jd   11,  26; 

1  Par  6,  81;  Jdt  5,  20;  Is  15, 

4;  Jr  48,  2,  45. 
yfe  cf.  cp.  32,  42. 


terram,  quam  dedi  filiis  Israel,  meo  quod  incredulus  fuerit  ori  meo 
ad  aquas  contradictionis.  25  Tolle  Aaron  et  filium  eius  cum  eo, 
et  duces  eos  in  montem  Hor;  26  cumque  nudaveris  patrem  veste  sua, 
"indues  ea  Eleazarum  filium  eius :  Aaron  colligetur  et  morietur  ibi. 
27  Fecit  Moyses  ut  praeceperat  Dominus,  et  °ascenderunt  in  montem 
Hor  coram  omni  multitudine.  28  PCumque  Aaron  spoliasset  vestibus 
suis,  induit  eis  Eleazarum  filium  eius.  29IUo  mortuo  «in  montis  super- 
cilio,  descendit  cum  Eleazaro.  30  Omnis  autem  multitudo  videns  occu- 
buisse  Aaron  rflevit  super  eo  triginta  diebus  per  cunctas  familias  suas. 
J  1  Quod  cum  audisset  °Chananaeus  rex  Arad,  qui  habitabat  ad 
4^*  ^meridiem,  venisse  scilicet  Israel  per  cexploratorum  viam, 
pugnavit  contra  ilium  et  victor  exsistens  duxit  ex  eo  praedam.  2  dAt 
Israel  voto  se  Domino  obligans  ait:  Si  tradideris  populum  istum  in 
manu  mea,  edelebo  urbes  eius.  3  Exaudivitque  Dominus  preces  Israel, 
et  tradidit  Chananaeum,  quern  ille  interfecit,  subversis  urbibus  eius, 
et  vocavit  nomen  loci  illius  /Horma,  id  est  anathema. 

4  sTrofecti  sunt  autem  et  de  monte  Hor  per  viam  quae  ducit  ad 
mare  Rubrum,  /lut  circumirent  terram  Edom.  Et  Haedere  coepit  po- 
pulum itineris  ac  laboris. 

5  Locutusque  ^contra  Deum  et  Moysen  ait :  fcCur  eduxisti  nos  de 
Aegypto  ut  moreremur  in  solitudine?  Deest  panis,  non  sunt  aquae, 
*anima  nostra  iam  nauseat  super  cibo  isto  levissimo.  6  mQuamobrem 
misit  Dominus  in  populum  ignitos  serpentes,  ad  quorum  nplagas  et 
mortes  plurimorum  7  °venerunt  ad  Moysen  atque  dixerunt :  Pecca- 
vimus,  quia  locuti  sumus  contra  Dominum  et  te:  Pora  ut  tollat  a 
nobis  serpentes.  Oravitque  Moyses  pro  populo. 

8  Et  locutus  est  Dominus  ad  eum :  Fac  serpentem  aeneum  et  pone 
eum  pro  signo :  qui  percussus  adspexerit  eum  vivet.  9  «Fecit  ergo 
Moyses  serpentem  aeneum  et  posuit  eum  pro  signo,  quem  cum  per- 
cussi  adspicerent  rsanabantur. 

10Profectique  filii  Israel  castrametati  sunt  in  sOboth  Hunde  egressi 
fixere  tentoria  in  Ieabarim  in  solitudine,  quae  respicit  Moab  contra 
orientalem  plagam.  12  Et  inde  moventes  venerunt  *ad  torrentem 
Zared.  13  Quem  relinquentes  castrametati  sunt  contra  Arnon,  quae 
est  in  deserto  et  prominet  in  finibus  Amorrhaei;  siquidem  "Arnon 
terminus  est  Moab  dividens  Moabitas  et  Amorrhaeos,  14  unde  dicitur 
in  ^libro  bellorum  Domini: 

Sicut  fecit  in  mari  Rubro, 

sic  faciet  in  torrentibus  Arnon. 
15  Scopuli  torrentium  inclinati  sunt,  ut  requiescerent  in  ^Ar, 
et  recumberent  in  finibus  Moabitarum. 
16  Ex  eo  loco  apparuit  ^puteus,  super  quo  locutus  est  Dominus  ad 
Moysen :   Congrega  populum,  et  *dabo  ei  aquam.     17  Tunc  cecinit 
Israel  carmen  istud: 

Ascendat  puteus.  Concinebant: 

18  Puteus,  quem  foderunt  principes, 
et  paraverunt  duces  multitudinis 

in  adatore  legis  et  in  baculis  suis. 
De  solitudine  Matthana,    19  de  Matthana  in  Nahaliel,  de  Nahaliel 
in  Bamoth,     20  de  Bamoth,  vallis  est  in  regione  Moab  in  vertice 
Phasga,  bquod  respicit  contra  cdesertum. 

2*  dMisit  autem  Israel  nuntios  ad  Sehon  regem  Amorrhaeorum  di- 
cens :  22  Obsecro  eut  transire  mihi  liceat  per  terram  tuam :  non  decli- 
nabimus  in  agros  et  vineas,  non  bibemus  aquas  ex  puteis,  via  regia 
gradiemur,  donee  transeamus  terminos  tuos.  23  /Qui  concedere  noluit 
ut  transiret  Israel  per  fines  suos,  quin  potius,  exercitu  congregato, 
egressus  est  obviam  in  desertum  et  ^venit  in  Iasa  pugnavitque  contra 
eum.  24  hA  quo  percussus  est  in  ore  gladii,  et  possessa  est  terra  eius 
ab  Arnon  usque  *Ieboc  et  filios  Ammon;  quia  forti  praesidio  tene- 
bantur  termini  Ammonitarum. 

25  Tulit  ergo  Israel  omnes  civitates  eius  et  habitavit  in  urbibus 
Amorrhaei,  in  ^Hesebon  scilicet  et  fcviculis  eius.  26  Urbs  Hesebon 
fuit  sehon  regis  amorrhaei,  qui  pugnavit  contra  regem  Moab  et  tulit 


nolentes  verba  pacifica  audire  (21,  22),  in  lasa  et  Edrai  debellant  (23-35). 
Inter ea  Balac,  timens  ne  eadem  sors  sibi  immineat,  de  Aram  accersit, 
ut  populo   Dei  maledicat,  Balaam  profetam   (22,  1-19),  qui  semel 


omnem  terrain,  quae  ditionis  illius  fuerat,  usque  Arnon.  27  Idcirco 
dicitur  zin  proverbio : 

Venite  in  Hesebon,  maedirketur 
et  construatur  civitas  Sehon. 

28  Ignis  "egressus  est  de  Hesebon, 

flamma  de  oppido  Sehon; 
et  devoravit  °Ar  Moabitarum 

et  habitatores  excelsorum  Arnon. 

29  Vae  tibi,  Moab :  peristi,  popule  PChamos. 

Dedit  filios  eius  in  fugam 

et  filias  in  captivitatem  regi  Amorrhaeorum  Sehon. 

30  Iugum  ipsorum  disperiit  ab  Hesebon  usque  eDibon ; 

lassi  pervenerunt  in  Nophe  et  usque  rMedaba. 

31  Habitavit  itaque  Israel  in  terra  Amorrhaei. 

32  Misitque  Moyses  qui  explorarent  sIazer,  cuius  ceperunt  viculos 
et  possederunt  habitatores. 

33  *Verteruntque  se  et  ascenderunt  per  viam  Basan,  et  occurrit  eis 
Og  rex  Basan  cum  omni  populo  suo  pugnaturus  in  Edrai.  34  MDixitque 
Dominus  ad  Moysen:  Ne  timeas  eum,  quia  in  manu  tua  tradidi 
ilium  et  omnem  populum  ac  terram  eius,  vfaciesque  illi  sicut  fecisti 
Sehon  regi  Amorrhaeorum  habitatori  Hesebon.  35  Percusserunt  igitur 
et  hunc  cum  filiis  suis  universumque  populum  eius  usque  ad  inter- 
necionem  et  possederunt  terram  illius. 

J  *J  Profectique  castrametati  sunt  in  ccampestribus  Moab,  ubi  trans 
L  L     lordanem  &Iericho  sita  est. 

2  Videns  autem  cBalac  nlius  Sephor  omnia,  quae  fecerat  Israel 
Amorrhaeo,  3  et  quod  dpertimuissent  eum  Moabitae  et  impetum  eius 
ferre  non  possent,  4  dixit  ead  maiores  natu  Madian :  flta.  delebit  hie 
populus  omnes,  qui  in  nostris  rinibus  commorantur,  quomodo  solet 
bos  herbas  usque  ad  radices  carpere.  Ipse  erat  eo  tempore  rex  in 
Moab. 

5  #Misit  ergo  nuntios  ad  Balaam  filium  Beor  hariolum,  7lqui  habi- 
tabat  super  flumen  terrae  filiorum  Ammon,  ut  vocarent  eum  et 
dicerent:  Ecce  egressus  est  populus  ex  Aepypto,  qui  operuit  super- 
ficiem  terrae  sedens  contra  me ;  6  veni  igitur  et  maledic  populo  huic, 
quia  fortior  me  est:  si  quo  modo  possim  percutere  et  eicere  eum 
de  terra  mea;  novi  enim  quod  benedictus  sit  cui  benedixeris,  et  ma- 
ledictus  in  quern  maledicta  congesseris. 

7  Perrexeruntque  seniores  Moab  et  maiores  natu  Madian  *habentes 
divinationis  pretium  in  manibus.  Cumque  venissent  ad  Balaam  et 
narrassent  ei  omnia  verba  Balac,  8  ille  respondit:  Manete  hie  nocte, 
et  respondebo  quidquid  mihi  dixerit  Dominus.  Manentibus  illis  apud 
Balaam,  ■'venit  Deus  et  ait  ad  eum :  9  Quid  sibi  volunt  homines  isti 
apud  te?  10  Respondit:  Balac  nlius  Sephor  rex  Moabitarum  misit  ad 
me  Udicens:  fcEcce  populus,  qui  egressus  est  de  Aegypto,  operuit 
superficiem  terrae;  veni  et  maledic  ei,  si  quo  modo  possim  pugnans 
abigere  eum.  12  Dixitque  Deus  ad  Balaam :  Noli  ire  cum  eis  neque 
maledicas  populo,  *quia  benedictus  est.  13  Qui  mane  consurgens  dixit 
ad  principes:  Ite  in  terram  vestram,  quia  prohibuit  me  Dominus 
venire  vobiscum.  14  Reversi  principes  dixerunt  ad  Balac:  Noluit  Ba- 
laam venire  nobiscum. 

15  Rursum  ille  multo  plures  et  nobiliores,  quam  ante  miserat,  misit. 
16  Qui,  cum  venissent  ad  Balaam,  dixerunt :  Sic  dicit  Balac  nlius 
Sephor:  Ne  cuncteris  venire  ad  me:  17mparatus  sum  honorare  te 
et  quidquid  volueris  dabo  tibi :  "veni  et  maledic  populo  isti.  iSRespon- 
dit  Balaam:  °Si  dederit  mihi  Balac  plenam  domum  suam  argenti  et 
auri,  Pnon  potero  immutare  verbum  Domini  Dei  mei,  ut  vel  plus 
vel  minus  loquar.  19  Obsecro  «ut  hie  maneatis  etiam  hac  nocte,  et 
scire  queam  quid  mihi  rursum  respondeat  Dominus.  20  Venit  ergo 
Deus  ad  Balaam  nocte  et  ait  ei:  Si  vocare  te  venerunt  homines  isti, 
surge  et  vade  cum  eis,  rita  dumtaxat  ut  quod  tibi  praecepero  facias. 

21  Surrexit  Balaam  mane  et,  strata  asina  sua,  profectus  est  cum  eis. 

22  *Et  iratus  est  Deus,  *stetitque  angelus  Domini  in  via  "contra  Ba- 


LIBER  NUMERI 
21,27  —  22,22 


/  v.  cp.  23,   7. 
m  v.  cp.  32,  37. 

n  (all)  Jr  48,  45,  46. 

0  v.  vr.  15. 

p  Jd  11,  24;  3  Rg  11,  7.  —  cf. 
4  Rg  23,  13;  Jr  48,  7. 

Q  cp.  32,  3;  Js  13.17;  Is  15,2; 

Jr  48,  18.  —  cf.  cp.  33,  45- 
'Js  13,  9.  16;   1  Par  19,  7;  Is 

IS,  2;  1  Mc  9,  36. 

s  cp.  32,  1;  Js  13,  25;  2  Rg  24, 
S;  1  Par  6,  81;  Jr  48,  32; 
1  Mc  s,  8. 

t  Dt  3,  1-31;   29,  7. 

«  Dt  1,  4;  3,  1,  10;  Js  12,  4; 
13,  12,  31. 

v  cf.  Ps  135,  17-22. —  v.  vr.  24. 


a  cp.  26,  3,  63;  31,  12;  33,48; 

35,  1;  36,  13. 
b  Dt  32,  49;  34,  1,  3.  —  v.  Js 
[2,  1. 


Cjdll,25. 

d  Ex  15,  u 


e  cf.  c 


cf.  cp.  31,  8;  Js  13,  21. 
cf.  Jdt  7,  4. 


g  Dt  23,  4;  Js  24,  9;  2  Es  13, 
2;  Mic  6,  5;  Ju  11;  Ap  2, 14. 
ft  (Dt  23,  4.  —  cf.  cp.  28,  7.) 


i  2  Pt  2,  15.  —  cf.  1  Rg  9,  7, 
8;  Mic  3,  11. 


;cf.  Gn  20,  3;  Jb  33,  15,  16. 
£vr.  s,  6. 

/  v.  cp.  23,  20. 


m  vr.  37;  cp.  24,  11. 

n  vr.  6,  n;  cp.  23,  7. 

0  cp.  24,  13.  —  cf.  3  Rg  13,  8. 

0vr.  38;  cp.  23,  26. —  cf.  3Rg 

22,  14;  2  Par  18,  13. 
q  vr.  8. 


r  vr.  35;  cp.  23,  12,  26;  24,  13. 
s  2  Pt  2,  15. 

/  cf .  Ex  4,  24;  1  Par  21,  16. 
u  vr.  32. 


123 


LIBER  NUMERI 
22,  23  —  23,  12 


v  vr.  31.  —  cf.   Gn  3,   24;    Js 
S.  13. 


x  2  Pt  2,  16. 


y  cf.  Gn  2i,  19;  4  Rg  6,  17;  Lc 
24,  16,  31. 


a  cf .  1  Rg  is,  24;  26,  21;  2  Rg 

12,  13;  Jb  34.  31,  32. 
0  vr.  20. 

ccp.  21,   15  (?). 
d  cp.  ax,  13. 

e  vr.  17;   cp.  24,   11. 
/vr.  18. 


ir  (cf.  cp.  31,  20.) 

a  vr.  29. 

6  vr.  14,  30. 

cvr.  15. 

d  cf.  cp.  24,  1. 

e  vr.  16. 

/  vr.  12.  16;  cp.  22,  38;  Dt  18', 

t8:    Is    51,    16:    59,    21;    Jn 

1.  9. 
g  vr.  18:  cp.  24,  3,  15,  20,  21, 

23;   Jb  27,   1;   29,  1;   Ps  48, 

S;  77,  2;   Is  14,  4;  Mic  2,  4. 

—  cf.  cp.  21,  27. 

h  Dt  23,  4.  —  cf.cp.  22,  5. 
1  cf.  Gn  29,  1. 
;  cp.  22,  6. 
k  vr.  20,  23. 

/  cf.  cp.  24,  17. 

m  Dt  33,  28. 

n  1  Es  9,  2;  Est  3;  Eph  2,  14. 

—  cf.  Ex  33,  16. 
0  v.  Gn  13,  16. 

pci.  cp.  31,  8. 

<7  Ps  (36,  37;)  "5,  IS!  Sap  2, 
16;  Ap  14,  13. 

r  cp.  22,  11;  24,  10;  Dt  23,  5; 
2   Es  13,  2. 


**  iterum  divinitus  correptus  (20-35),  nedum  regi  morem  gerat 
(36-41),  quater  ex  quattuor  locis  vaiicinia  profevt  celebrantia  vel 
Israelis    excellentiam   prae   cunctis    gentibus    (23,    1-10),    vel     eius 


laam,  qui  insidebat  asinae  et  duos  pueros  habebat  secum.  23  Cernens 
asina  angelum  stantem  in  via  vevaginato  gladio  avertit  se  de  itinere 
et  ibat  per  agrum.  Quam  cum  verberaret  Balaam  et  vellet  ad  semitam 
reducere,  24  stetit  angelus  in  angustiis  duarum  maceriarum,  quibus 
vineae  cingebantur.  25  Quem  videns  asina  iunxit  se  parieti  et  attrivit 
sedentis  pedem.  At  ille  iterum  verberabat  earn;  26  et  nihilominus 
angelus  ad  locum  angustum  transiens,  ubi  nee  ad  dexteram  nee  ad 
sinistram  poterat  deviare,  obvius  stetit.  27  Cumque  vidisset  asina  stan- 
tem angelum,  concidit  sub  pedibus  sedentis,  qui  iratus  vehementius 
caedebat  fuste  latera  eius. 

28  ^Aperuitque  Dominus  os  asinae,  et  locuta  est:  Quid  feci  tibi? 
cur  percutis  me  ecce  iam  tertio  ?  29  Respondit  Balaam :  Quia  com- 
meruisti  et  illusisti  mihi.  Utinam  haberem  gladium,  ut  te  percute- 
rem.  30  Dixit  asina :  Nonne  animal  tuum  sum,  cui  semper  sedere 
consuevisti  usque  in  praesentem  diem?  Die  quid  simile  unquam  fe- 
cerim  tibi.  At  ille  ait:  Nunquam.  31  Protinus  ^aperuit  Dominus  oculos 
Balaam,  et  vidit  angelum  stantem  in  via  evaginato  gladio  adora- 
vitque  eum  pronus  in  terram.  32  Cui  angelus,  Cur,  inquit,  tertio 
verberas  asinam  tuam?  Ego  veni  ut  *adversarer  tibi,  quia  perversa 
est  via  tua  mihique  contraria;  33  et,  nisi  asina  declinasset  de  via 
clans  locum  resistenti,  te  occidissem,  et  ilia  viveret.  34  Dixit  Balaam: 
"Peccavi  nesciens  quod  tu  stares  contra  me  et  nunc,  si  displicet  tibi 
ut  vadam,  revertar.  35  Ait  angelus :  Vade  cum  istis  et  ftcave  ne  ahud, 
quam  praecepero  tibi,  loquaris.  Ivit  igitur  cum  principibus. 

36  Quod  cum  audisset  Balac,  egressus  est  in  occursum  eius  cin 
oppido   Moabitarum,  quod   situm   est  in   dextremis   nnibus   Arnon ; 

37  dixitque  ad  Balaam :  Misi  nuntios  ut  vocarem  te :  cur  non  statim 
yenisti  ad  me  ?   an  quia   cmercedem  adventui  tuo   reddere  nequeo  ? 

38  Cui  ille  respondit :  Ecce  adsum :  nunquid  loqui  potero  aliud,  /nisi 
quod  Deus  posuerit  in  ore  meo  ?  39  Perrexerunt  ergo  simul  et  vene- 
runt  in  urbem,  quae  in  extremis  regni  eius  nnibus  erat.  40  Cumque 
occidisset  Balac  boves  et  oves,  misit  ad  Balaam  et  principes,  qui  cum 
eo  erant,  munera. 

41  Mane  autem  facto,  duxit  eum  ad  ^excelsa  Baal  et  intuitus  est 
extremam  partem  populi. 

J  3  Dixitque  Balaam  ad  Balac :  aAedinca  mihi  hie  septem  aras  et 
L  O  para  totidem  vitulos  eiusdemque  numeri  arietes.  2  Cumque  fe- 
cisset  iuxta  sermonem  Balaam,  ,;'imposuerunt  simul  vitulum  et  arie- 
tem  super  aram.  3  Dixitque  Balaam  ad  Balac :  °Sta  paulisper  iuxta 
holocaustum  tuum,  donee  vadam,  dsi  forte  occurrat  mihi  Dominus, 
et  quodcumque  imperaverit  loquar  tibi.  4  Cumque  abisset  velociter, 
'occurrit  illi  Deus.  Locutusque  ad  eum  Balaam,  Septem,  inquit,  aras 
erexi  et  imposui  vitulum  et  arietem  desuper.  5  Dominus  autem  /posuit 
verbum  in  ore  eius  et  ait :  Revertere  ad  Balac  et  haec  loqueris.  6  Re- 
versus  invenit  stantem  Balac  iuxta  holocaustum  suum  et  omnes  prin- 
cipes Moabitarum ;   7  ffadsumptaque  parabola  sua,  dixit : 

De  7tAram  adduxit  me  Balac, 

rex  Moabitarum  de  montibus  ^orientis. 

•'Veni,  inquit,  et  maledic  Iacob; 
propera  et  detestare  Israel. 

8  Quo  modo  fcmaledicam  cui  non  maledixit  Deus? 

Qua  ratione  detester  quem  Dominus  non  detestatur? 

9  ?De  summis  silicibus  videbo  eum 

et  de  collibus  considerabo  ilium. 
mPopulus  solus  habitabit, 

et  "inter  gentes  non  reputabitur. 

10  cQuis  dinumerare  possit  pulverem  Iacob 

et  nosse  numerum  stirpis  Israel? 
PMoriatur  anima  mea  «morte  iustorum, 
et  fiant  novissima  mea  horum  similia. 

n  Dixitque  Balac  ad  Balaam:  Quid  est  hoc  quod  agis?  HJt  male- 
diceres  inimicis  meis  vocavi  te,  et  tu  e  contrario  benedicis  eis.  12  Cui 
ille  respondit:  Num  aliud  possum  loqui,  nisi  squod  iusserit  Dominus? 


—  124  — 


immunitatem  a  superstitione  divinamque  erga  eum  tutelam  victricem 
(11-24),  vel  futurae  habitationis  populi  amoenitatem  vel  eius  in  hostes 
fortitudinem  (25-24,  9),  vel  denique  ipsius  gloriam  messianicam  ubi- 


13  Dixit  ergo  Balac :  Veni  mecum  in  alterum  locum,  unde  partem 
Israel  videas  et  totum  videre  non  possis :  inde  maledicito  ei.  14  Cum- 
que duxisset  eum  in  locum  sublimem  super  verticem  montis  Phasga, 
faedificavit  Balaam  septem  aras  et,  impositis  supra  vitulo  atque  ariete, 
15  dixit  ad  Balac:  wSta  hie  iuxta  holocaustum  tuum,  donee  ego  obvius 
pergam.  16  Cui  cum  Dominus  occurrisset  vposuissetque  verbum  in 
ore  eius,  ait :  Revertere  ad  Balac  et  haec  loqueris  ei.  17  Reversus 
invenit  eum  stantem  iuxta  holocaustum  suum  et  principes  Moabita- 
rum  cum  eo.  Ad  quem  Balac,  Quid,  inquit,  locutus  est  Dominus? 
18  At  ille,  adsumpta  parabola  sua,  ait: 
Sta,  Balac,  et  ausculta; 
audi,  rili  Sephor. 

19  i'Non  est  Deus  quasi  homo  ut  mentiatur 

nee  ut  filius  hominis  ut  ^mutetur. 
Dixit  ergo  et  non  faciet? 

locutus  est  et  non  implebit? 

20  *Ad  benedicendum  adductus  sum : 

"benedictionem  prohibere  non  valeo. 

21  ftNon  est  idolum  in  Iacob, 

nee  videtur  simulacrum  in  Israel. 
cDominus  Deus  eius  cum  eo  est, 
et  clangor  victoriae  regis  in  illo. 

22  Deus  deduxit  ilium  de  Aegypto, 

cuius  fortitudo  similis  est  erhinocerotis. 

23  Non  est  augurium  in  Iacob, 

nee  /divinatio  in  Israel. 
Temporibus  suis  dicetur  Iacob  et  Israeli 
i'quid  operatus  sit  Deus. 

24  Ecce  populus  ^ut  leaena  consurget 

et  quasi  leo  erigetur; 
non  accubabit  donee  *devoret  praedam 

et  ^occisorum  sanguinem  bibat. 
25  Dixitque  Balac  ad  Balaam :  Nee  maledicas  ei  nee  benedicas. 
26  Et  ille  ait:  'Nonne  dixi  tibi  quod  quidquid  mihi  Deus  imperaret, 
hoc  facerem  ?  27  Et  ait  Balac  ad  eum :  mVeni  et  ducam  te  ad  alium 
locum,  si  forte  placeat  Deo  ut  inde  maledicas  eis.  28  Cumque  duxisset 
eum  super  verticem  montis  "Phogor,  qui  respicit  °solitudinem,  29dixit 
ei  Balaam:  PAedifica  mihi  hie  septem  aras  et  para  totidem  vitulos 
eiusdemque  numeri  arietes.  30  oFecit  Balac  ut  Balaam  dixerat  im- 
posuitque  vitulos  et  arietes  per  singulas  aras. 

^  A  Cumque  vidisset  Balaam,  quod  placeret  Domino  ut  benediceret 
£  *  Israeli,  nequaquam  abiit,  °ut  ante  perrexerat,  ut  augurium  quae- 
reret;  sed  dirigens  contra  desertum  vultum  suum  2  et  elevans  oculos 
yidit  Israel  in  tentoriis  &commorantem  per  tribus  suas  et,  cirruente 
in  se  spiritu  Dei,  3  dadsumpta  parabola,  ait : 
Dixit  Balaam  filius  Beor, 

dixit  homo,  cuius  eobturatus  est  oculus; 

4  dixit  /auditor  sermonum  Dei, 

qui  visionem  Omnipotentis  intuitus  est, 
0qui  cadit,  et  sic  aperiuntur  oculi  eius : 

5  Quam  pulchra  tabernacula  tua,  Iacob, 

et  tentoria  tua,  Israel! 

6  Ut  valles  nemorosae, 

ut  horti  iuxta  fluvios  irrigui, 
ut  tabernacula,  quae  fixit  Dominus, 
''quasi  cedri  prope  aquas. 

7  Fluet  aqua  de  situla  eius, 

et  semen  illius  erit  in  'aquas  multas. 
Tolletur  propter  M.gag  rex  eius, 
et  auferetur  fcregnum  illius. 

8  'Deus  eduxit  ilium  de  Aegypto, 

cuius  fortitudo  similis  est  rhinocerotis. 
mDevorabunt  gentes  hostes  illius 

ossaque  eorum  "confringent  et  °perforabunt  sagittis. 


LIBER  NUMERI 
23,  13  —  24,  8 


t  vr.  i,  2. 
u  vr.  3  • 
v  vr.  5,  12. 


*M1  3.  6;  Rm  n,  29;  Tt  i, 
2;  Heb  6,  18;  Jc  1,  17.  — 
cf.  Jdt  8,  15. 

y  1  Rg  is,  29. 

Z  Cf.   Cp.   22,    20. 

a  cp.  22,  12.  —  cf.  Gn  12,  2. 

b  cf.  Jr  50,  20. 

c  v.  Ex  29,  45,  46. 

d  (all)  Mt  2,  15.  —  cp.  24.  8. 
«Dt  S3,   17;   Jb  39,   10  11.  — 

Cf.   PS  21,  22;    91,  Ii;  Is  34,7. 
/CP.    22,     7. 

g  Ps  30,  20;   43,  2. 
It  cp.  24,  9;  Gn  49,  9. 


iGn 
;  Zc 

49,   27 
9,   IS- 

Ivr. 

12 ;  cp 

22 

,  18 

m  vr 

.  13. 

n  cp 
17 
3, 

0  v. 

P  vr 

q  vr 

.    25,    18; 
;   Os  9,  10 

5;  Ps  ios, 
cp.  21,  20. 

1. 

2. 

31, 
'28, 

16 
cf. 
29 

Js 
cp. 

22, 
25, 

a  cp 

23,  3, 

15- 

bv. 
cjd 
2 
dv. 
e  vr. 
/Is 

cp.  2,  1 
3,    10; 
Par  15, 
cp.  23, 
15.  — 
30,  4. 

-3i 
1 
1 ; 

'cf 

Rg  19, 
20,  14. 

(Gn 
[1 

20,     23; 

tS-    12:) 
Rg9,  9- 

g  cf .  1  Rg  19,  24;  Ez  1,  28;  3, 
23;  Ap  1,  10,  17. 


A  v.  Ps  1,  3. 

i  cf.  Jr  51,  13;  Ap  17,  1. 
;cf.  1  Rg  is,  8. 
k  cf .  2  Rg  5,  12;   1  Par  14,  2. 
/  v.  cp.  23,  22. 

m  cf.  cp.  14,  9;  23,  24. 
n  Is  38,  13;  Jr  50,  17. 
0  Ps  44,  6;  Jr  50,  9. 


12."?  — 


LIBER  NUMERI 
24,  9  —  25,  g 


que  terrarum  diffundendam  (10-25).  Digresso  tandem  Balaam,  non  ta- 
men  sine  ipsius,  ut  postea  insinuatur,  consilio,  filii  Israel  idolo  Beel- 
phegor  initiantur  (25,  1-5);  sed  eorum  praevaricationem  Phinees  com- 


p  cp.  23,  24;  Gn  49,  9. 

q  Gn  12,  3;  27,  29. 

r  cf  Jb  27,  23;  Lm  2,  15;  Ez 

81,    14,    17;    22,    13. 

s  v.  cp.  23,  II. 

t  Cp.    22,    17,   37- 
U  Cp.   22,    l8. 


v  v.  cp.  16,  28. 

a;  cp.  25,  2;  31,  16;  Ap  2,  14. 

—  cf.  Mic  6,  5. 
y  v.  Gn  49,  1. 
z  cf.  cp.  21,  27.  — v.  cp.  23,  7. 


a  vr. 

3.  4. 

oAc 

7,  48. 

c  v. 

vr.  4. 

T7^ 

v.  /s  II,  1. 

17, 

i8~\  R. 

et  Antt.  in 

Adv. 

et 

is 

Purif. 

B.  M.  V. 

dcf. 

cp.  23 

9- 

e  Mt  2,  2  ; 

Ap  22,  16. 

/cf. 

Gn  49 

10. 

f  Jr 

48,  45 

Am  2,  2. 

—  c: 

Rg  8 

hd 

2   Rg 

8,    14;    Ps 

59, 

10, 

11 

;  Am  q 

,  12. 

i  Gn 

32,  3; 

36.  8. 

/cf. 

Mic  5 

7,  8. 

£v. 

cp.  23, 

7- 

Jcf.Ex  17, 

14;   1  Rg  IS,  3, 

8. 

m  G 

n  is,  1 

?;  1  Rg  is. 

6. 

n  Jr  49,  16;  Ab  4. 


0  Ez  27,  6.  —  cf.  Dn  11,  30. 

p  Gn  10,  21,  25. 

q  vr.  20. 

f  cf.  cp.  31,  8. 

a  cp.  33,  49;  Js  2,  1;  3,  1;  Mic 
b  cf.  cp.  31,  16.  [6,  5- 

cEx  34,    is,   16;    Ps  105,   28; 

Os  9,  10.  —  cf.  1  Cor  10,  20. 
d  Js  22,  17. 
e  v.  Dt  4,  3. 
/  cf .  Gn  40,  19,  22-  Dt  21,  23; 

2  Rg  21,  6,  9;  Gal  3,  13. 
£  vr.  11;  Dt  13,  17. 
ft  cf.  cp.  11,  16;  Ex  18,  21,  25. 
i  cf.  Ex  32,  27. 
4ss.]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  7,  9. 


li'>" 


x  6,  25;   Ps  ios,  30;   1  Mc 
2,  26,  54;  1  Cor  10.  8. 


m  Dt  4,  3.  —  cf.  1  Cor  10,  8. 


9  PAccubans  dormivit  ut  leo, 

et  quasi  leaena,  quam  suscitare  nullus  audebit. 
tfQui  benedixerit  tibi  erit  et  ipse  benedictus, 

qui  maledixerit  in  maledictione  reputabitur. 
10Iratusque  Balac  contra  Balaam,  rcomplosis  manibus,  ait:  *Ad 
maledicendum  inimicis  meis  vocavi  te,  quibus  e  contrario  tertio  be- 
nedixisti.  n  Revertere  ad  locum  tuum.  *Decreveram  quidem  magni- 
nce  honorare  te,  sed  Dominus  privavit  te  honore  disposito.  12  Re- 
spondit  Balaam  ad  Balac:  Nonne  nuntiis  tuis,  quos  misisti  ad  me, 
dixi :  13  "Si  dederit  mini  Balac  plenam  domum  suam  argenti  et  auri, 
non  potero  praeterire  sermonem  Domini  Dei  mei,  ut  vel  boni  quid 
vel  mali  vproferam  ex  corde  meo,  sed  quidquid  Dominus  dixerit  hoc 
loquar?  14Veruntamen  pergens  ad  populum  meum  dabo  ^consilium, 
quid  populus  tuus  populo  huic  faciat  fextremo  tempore.  1B  *Sumpta 
igitur  parabola,  rursum  ait: 

Dixit  Balaam  nlius  Beor, 

dixit  homo,  cuius  aobturatus  est  oculus; 

16  dixit  auditor  sermonum  Dei, 

qui  novit  doctrinam  bAltissimi 
et  visiones  Omnipotentis  videt, 
cqui  cadens  apertos  habet  oculos: 

17  dVidebo  eum,  sed  non  modo ; 

intuebor  ilium,  sed  non  prope. 
Orietur  estella  ex  Iacob, 

et  consurget  /virga  de  Israel; 
et  fpercutiet  duces  Moab, 

vastabitque  omnes  filios  Seth. 

18  Et  erit  7lIdumaea  possessio  eius, 

hereditas  *Seir  cedet  inimicis  suis; 
Israel  vero  fortiter  aget. 

19  De  Iacob  erit  ''qui  dominetur, 
et  perdat  reliquias  civitatis. 

20  Cumque  vidisset  Amalec,  fcadsumens  parabolam  ait : 

Principium  gentium  Amalec, 
'cuius  extrema  perdentur. 

21  Vidit  quoque  'mCinaeum  et,  adsumpta  parabola,  ait: 

Robustum  quidem  est  habitaculum  tuum; 
sed,  Msi  in  petra  posueris  nidum  tuum 
22  et  fueris  electus  de  stirpe  Cin, 
quandiu  poteris  permanere? 
Assur  enim  capiet  te. 
23  Adsumptaque  parabola,  iterum  locutus  est : 

Heu!  quis  victurus  est,  quando  ista  faciet  Deus? 

24  Venient  °in  trieribus  de  Italia, 
superabunt  Assyrios,  vastabuntque  PHebraeos 
et  ad  extremum  etiam  ipsi  Qperibunt. 
25  Surrexitque  Balaam  et  rreversus  est  in  locum  suum;  Balac  quo- 
que via,  qua  venerat,  rediit. 

*)  C  Morabatur  autem  eo  tempore  Israel  in  aSettim  et  6fornicatus 
L  D  est  populus  cum  filiabus  Moab,  2  cquae  vocaverunt  eos  ad  sacri- 
ficia  sua.  At  illi  comederunt  et  adoraverunt  deos  earum :  3  dinitiatus- 
que  est  Israel  Beelphegor.  Et  iratus  Dominus  4  ait  ad  Moysen :  «Tolle 
cunctos  principes  populi  et  /suspende  eos  contra  solem  in  patibulis,  ^ut 
avertatur  furor  meus  ab  Israel.  5  Dixitque  Moyses  ad  Mudices  Israel : 
Occidat  unusquisque  proximos  suos,  qui  initiati  sunt  Beelphegor. 

6  Et  ecce  unus  de  filiis  Israel  intravit  coram  fratribus  suis  ad  scor- 
tum  madianitidem,  vidente  Moyse  et  omni  turba  filiorum  Israel,  J'qui 
flebant  ante  fores  tabernaculi.  ?Quod  cum  vidisset  'Phinees  Alius  Elea- 
zari  filii  Aaron  sacerdotis,  surrexit  de  medio  multitudinis  et,  arrepto 
pugione,  8  ingressus  est  post  virum  israelitem  in  lupanar  et  per- 
fodit  ambos  simul,  virum  scilicet  et  mulierem,  in  locis  genitalibus; 
cessavitque  plaga  a  filiis  Israel.  9™Et  occisi  sunt  vigintiquattuor 
milia  hominum. 


—  126  — 


primit  peccantem  transfodiens  et  de  Madianitis  ultionem  provocans 
(6-18).  Quae  quidem  ultio,  post  omnium  Hebraeorum  ad  bellan- 
dum  aptorum  censum,  ex  quo  habentur  cum  familiarum  praecipuarum 


LIBER  NUMERI 
25,  io  —  26,  32 


iODixitque  Dominus  ad  Moysen :  iiPhinees  filius  Eleazari  filii  Aaron 
sacerdotis  avertit  iram  meam  a  filiis  Israel,  quia  nzelo  meo  °commotus 
est  contra  eos,  ut  non  ipse  delerem  filios  Israel  in  zelo  meo.  12  Idcirco 
loquere  ad  eum:  Ecce  *>do  ei  pacem  foederis  mei,  13  et  erit  tarn  ipsi 
quam  «semini  eius  pactum  rsacerdotii  sempiternum,  quia  zelatus  est 
pro  Deo  suo  et  expiavit  scelus  nliorum  Israel.  *4  Erat  autem  nomen 
viri  israelitae,  qui  occisus  est  cum  Madianitide,  Zambri  filius  Salu 
dux  de  cognatione  et  tribu  Simeonis;  15  porro  mulier  madianitis,  quae 
pariter  interfecta  est,  vocabatur  Cozbi  filia  sSur  principis  nobilissimi 
Madianitarum. 

16  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  17  Hostes  vos  sen- 
tiant  Madianitae,  et  *percutite  eos,  18  quia  et  ipsi  "hostiliter  egerunt 
contra  vos  et  decepere  insidiis  per  idolum  vPhogor  et  Cozbi  filiam 
ducis  Madian  sororem  suam,  quae  percussa  est  in  die  plagae  pro  sa- 
crilegio  Phogor. 

^  fv  Postquam  anoxiorum  sanguis  effusus  est,  dixit  Dominus  ad  Moy- 
L  "  sen  et  Eleazarum  filium  Aaron  sacerdotem :  2bNumerate  omnem 
summam  filiorum  Israel  a  viginti  annis  et  supra  per  domos  et  co- 
gnationes  suas,  cunctos  qui  possunt  ad  bella  procedere. 

3  Locuti  sunt  itaque  Moyses  et  Eleazar  sacerdos  cin  campestribus 
Moab  super  Iordanem  contra  Iericho  ad  eos  qui  erant  4  a  viginti  annis 
et  supra,  ^sicut  Dominus  imperaverat,  quorum  iste  est  numerus : 

5  R  uben  eprimogenitus  Israel.  Huius  filius  Henoch,  a  quo  familia 
Henochitarum,  et  Phallu,  a  quo  familia  Phalluitarum,  6  et  Hesron, 
a  quo  familia  Hesronitarum,  et  Charmi,  a  quo  familia  Charmitarum : 
7  hae  sunt  familiae  de  stirpe  Ruben,  quarum  numerus  inventus  est 
/quadraginta  tria  millia  et  septingenti  triginta.  8  Filius  Phallu  Eliab. 
9  Huius  filii  Namuel  et  Dathan  et  Abiron :  isti  sunt  Dathan  et  Abiron 
principes  populi,  0qui  surrexerunt  contra  Moysen  et  Aaron  in  sedi- 
tione  Core,  quando  adversus  Dominum  rebellaverunt,  10  et  ^aperiens 
terra  os  suum  devoravit  Core,  morientibus  plurimis,  quando  com- 
bussit  ignis  ducentos  quinquaginta  viros,  et  factum  est  %rande  mi- 
raculum    n  ut,  Core  pereunte,  /filii  illius  non  perirent. 

12  Filii  fcSimeon  per  cognationes  suas  Namuel :  ab  hoc  familia  Na- 
muelitarum;  Iamin:  ab  hoc  familia  Iaminitarum;  Iachin:  ab  hoc  fa- 
milia Iachinitarum ;  *3  Zare :  ab  hoc  familia  Zareitarum ;  Saul :  ab  hoc 
familia  Saulitarum :  14  hae  sunt  familiae  de  stirpe  Simeon  quarum 
omnis  numerus  fuit  Jvigintiduo  milia  ducenti. 

15Filii  mGad  per  cognationes  suas  Sephon :  ab  hoc  familia  Sephonita- 
rum;  Aggi:  ab  hoc  familia  Aggitarum;  Suni:  ab  hoc  familia  Sunita- 
rum ;  16  Ozni :  ab  hoc  familia  Oznitarum ;  Her :  ab  hoc  familia  Herita- 
rum ;  17  Arod :  ab  hoc  familia  Aroditarum ;  Ariel ;  ab  hoc  familia 
Arielitarum ;  18  istae  sunt  familiae  Gad,  quarum  omnis  numerus  fuit 
"quadraginta  milia  quingenti. 

19  Filii  °Iuda  Her  et  Onan,  qui  ambo  mortui  sunt  in  terra  Chanaan. 
20  Fueruntque  filii  Iuda  per  cognationes  suas  Sela,  a  quo  familia  Se- 
laitarum,  Phares,  a  quo  familia  Pharesitarum,  Zare,  a  quo  familia 
Zareitarum.  21Porro  filii  PPhares  Hesron,  a  quo  familia  Hesronitarum, 
et  Hamul,  a  quo  familia  Hamulitarum :  22  istae  sunt  familiae  Iuda, 
quarum  omnis  numerus  fuit  «septuagintasex  milia  quingenti. 

23  Filii  rIssachar  per  cognationes  suas  Thola,  a  quo  familia  Tholai- 
tarum,  Phua,  a  quo  familia  Phuaitarum,  24  Iasub,  a  quo  familia  Iasu- 
bitarum,  Semran,  a  quo  familia  Semranitarum :  25  hae  sunt  cognatio- 
nes Issachar,  quarum  numerus  fuit  *sexagintaquattuor  milia  trecenti. 

26  Filii  *Zabulon  per  cognationes  suas  Sared,  a  quo  familia  Saredi- 
tarum,  Elon,  a  quo  familia  Elonitarum,  Ialel,  a  quo  familia  Ialeli- 
tarum:  27hae  sunt  cognationes  Zabulon,  quarum  numerus  fuit  use- 
xaginta  milia  quingenti. 

28  Filii  ^Ioseph  per  cognationes  suas  Manasse  et  Ephraim.  29  De 
Manasse  ortus  est  ^Machir,  a  quo  familia  Machiritarum ;  Ma- 
chir  genuit  Galaad,  #a  quo  familia  Galaaditarum ;  30  Galaad  habuit 
filios  Iezer,  a  quo  familia  Iezeritarum,  et  Helec,  a  quo  familia  Hele- 
citarum,  31  et  Asriel,  a  quo  familia  Asrielitarum,  et  Sechem,  a  quo 
familia  Sechemitarum,    32  et  Semida,  a  quo  familia  Semidaitarum,  et 


»cf.  2  Cor  ii,  2. 
0  Dt  22,  16,  21;  3  Rg  14,  22; 
Ps  77,  58;  Sph  1,  18;  3,  8; 

1  Cor  10,  22.  —  cf.  Ex  20,  s. 
P  Ml  2,  4,  s;  Ecli  45,  28,  30; 

2  Mc  2,  54. 

q  v.  1  Par  6,  4-15. 

r  Ex  40,  13;   Ps  105,  31. 

s  cp.  31,  8;  Js  13,  21. 


t  cp.  31,  2-10. 

u  cp.  31,  16;  Ap  2,  14. 

v  v.  cp.  23,  28. 


acp.  25,  9. 

&  cp.   1,  2,  3;   Ex  30,  12;   38, 

25,  26. 


cvr.  63.  —  v.  cp.  22,   1. 

rfcp.  1,  1. 

eGn  46,  9;   Ex  6,   14;    1   Par 
S,  3. 


/cf.  cp.  1,  21. 

gv.  cp.  16,  1-33. 
h  v.  cp.  16,  31-3S. 

*cp.   16,  38.  —  cf.   1  Cor  10, 

6;  2  Pt  2,  6. 
;  Ex  6,  24;  1  Par  6,  22.  —  cf. 

cp.  16,  32. 
k  Gn  46,  10;   Ex  6,  15;   1  Par 

4,  24. 

/cf.  cp.  1,  23. 
m  Gn  46,  16. 


n  cf.  cp.  1,  25. 

0  Gn  46,  12;   1  Par  2,  3-5. 
v.  Gn  38.  3-10. 


pRt  4,  18. 

q  cf.  cp.  1,  27. 

r  Gn  46,  13;  1  Par  7, 


s  cf.  cp.  1,  29. 

t  Gn  46,  14. 

u  cf.  cp.  1,  31. 

v  Gn  46,  20. 
29-37]  1  Par  7,  14-20. 
zjs  17,  1-3. 
y  cp.  36,  1. 


127  — 


LIBER  NUMERI 
26,33-27,3 


z  cp.  27,  1. 

acp.  36,  11';  Js  17,  3. 

b  cp.  27,  1. 

c  cf.  cp.  I,  35. 


dcf.  cp.  1,  33. 

e  Gn  46,  2 1 ;    1  Par  7,  6.  —  v. 
1  Par  8,  1-5. 


/cf.  cp.  1,  37. 

g  Gn  46,  23. 

A  cf.  cp.  1,  39. 

i  Gn  46,  17;   1  Par  7,  30,  31. 

;  cf.  cp.  i,  41. 

/  Gn  46,  24;   1  Par  7,  13. 


m  cf.  cp.  i,  43. 

n  cf.  cp.  1,  46. 

0  Js  11,  23;    14,   1,  2;   Ps  104, 
£cp.  33,  54;  35,  8.  [44. 

ffcp.  33,  54;  34,  13;  Js  11,23; 
14,  2. 

r  Gn  46,  11.  —  v.  Ex  6,  16-21; 
1  Par  6,  1;   16-30. 


J  Ex  2,  1,  2;  6,  20. 

t  cp.  3,  2;   1  Par  24,  1. 

u  cp.  3,  4;  Lv  10,  1,  2;   1  Par 

24,  2. 
v  cf.  cp.  3,  39. 
x  cp.  1,  49. 
y  cp.   18,  20. 

z  vr.  3.  —  v.  cp.  22,  1. 

a  cf .  cp.   1,  44;   Dt  2,   14,  15; 

1  Cor  10,  5. 
b  cf.  cp.  14,  22-38. 
c  v.  cp.  13,  7,  9- 

a  cp.  26,  33;  36, 11;  Js  17,  3-6. 


b  cp.  14,  35;  26,  64,  65. 


nomina,  turn  in  singulis  tribubus  et  in  populo  universo  virorum  summa 
(26, 1-65);  post  legem  de  eo  qui  absque  filio  herede  defunctus  est  (22, 1-11); 
post  designatum  et  instructum  losuam   in  Moysi  successorem  (12-23); 


^Hepher,  a  quo  familia  Hepberitarum.  33  Fuit  autem  Hepher  pater 
°Salphaad,  qui  filios  non  habebat  sed  tan  turn  filias,  quarum  ista  sunt 
nomina :  ^Maala  et  Noa  et  Hegla  et  Melcha  et  Thersa :  34  hae  sunt 
familiae  Manasse,  et  numerus  earum  cquinquagintaduo  milia  septin- 
genti. 

35  Filii  autem  Ephraim  per  cognationes  suas  fuerunt  hi:  Suthala, 
a  quo  familia  Suthalaitarum,  Becher,  a  quo  familia  Becheritarum, 
Thehen,  a  quo  familia  Thehenitarum.  36  Porro  filius  Suthala  fuit 
Heran,  a  quo  familia  Heranitarum :  37  hae  sunt  cognationes  filiorum 
Ephraim,  quarum  numerus  fuit  dtrigintaduo  milia  quingenti.  38  Isti 
sunt  filii  Ioseph  per  familias  suas. 

Filii  eBeniamin  in  cognationibus  suis  Beia,  a  quo  familia  Belaitarum, 
Asbel,  a  quo  familia  Asbelitarum,  Ahiram,  a  quo  familia  Ahirami- 
rum,  39Supham,  a  quo  familia  Suphamitarum,  Hupham,  a  quo  familia 
Huphamitarum.  40Filii  Bela  Hered  et  Noeman;  de  Hered  familia  He- 
reditarum,  de  Noeman  familia  Noemanitarum ;  41  hi  sunt  filii  Benia- 
min  per  cognationes  suas,  quorum  numerus  fuit  /quadragintaquinquc 
milia  sescenti. 

42  Filii  ^Dan  per  cognationes  suas  Suham,  a  quo  familia  Suhami- 
tarum :  hae  sunt  cognationes  Dan  per  lamilias  suas :  4<*  omnes  fuere 
Suhamitae,  quorum  numerus  erat  ''sexagintaquattuor  milia  quadrin- 
genti. 

44  Filii  *Aser  per  cognationes  suas  Iemna,  a  quo  familia  Iemnai- 
tarum,  Iessui,  a  quo  familia  Iessuitarum,  Brie,  a  quo  familia  Brieita- 
rum.  45  Filii  Brie  Heber,  a  quo  familia  Heberitarum,  et  Melchiel,  a 
quo  familia  Melchielitarum.  46  Nomen  autem  filiae  Aser  fuit  Sara : 
47  hae  cognationes  filiorum  Aser,  et  numerus  eorum  iquinquagintatria 
milia  quadringenti. 

48  Filii  'Nephthali  per  cognationes  suas  Iesiel,  a  quo  familia  Iesie- 
litarum,  Guni,  a  quo  familia  Gunitarum,  49  Ieser,  a  quo  familia  Ie- 
seritarum,  Sellem,  a  quo  familia  Sellemitarum :  50  hae  sunt  cognatio- 
nes filiorum  Nephthali  per  familias  suas,  quorum  numerus  mquadra- 
gintaquinque  milia  quadringenti. 

51  Ista  est  summa  filiorum  Israel,  qui  recensiti  sunt:  "sescenta  milia 
et  mille  septingenti  triginta. 

52  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  53  Istis  °dividetur 
terra  iuxta  numerum  vocabulorum  in  possessiones  suas.  54  PPluribus 
maiorem  partem  dabis  et  paucioribus  minorem:  singulis,  sicut  nunc 
recensiti  sunt,  tradetur  possessio ;  55  ita  dumtaxat  ut  sors  terram  otri- 
bubus  dividat  et  familiis.  56  Quidquid  sorte  contigerit,  hoc  vel  plures 
accipiant  vel  pauciores. 

57  rjjic  quoque  est  numerus  filiorum  Levi  per  familias  suas :  Ger- 
son,  a  quo  familia  Gersonitarum,  Caath,  a  quo  familia  Caathitarum, 
Merari,  a  quo  familia  Meraritarum.  58Hae  sunt  familiae  Levi:  familia 
Lobni,  familia  Hebroni,  familia  Moholi,  familia  Musi,  familia  Core. 
At  vero  Caath  genuit  Amram,  59  qU[  habuit  uxorem  sIochabed  filiam 
Levi,  quae  nata  est  ei  in  Aegypto.  Haec  genuit  Amram  viro  suo 
filios  Aaron  et  Moysen  et  Mariam  sororem  eorum.  60  *De  Aaron 
orti  sunt  Nadab  et  Abiu  et  Eleazar  et  Ithamar,  61  quorum  "Nadab  et 
Abiu  mortui  sunt,  cum  obtulissent  ignem  alienum  coram  Domino. 

62  Fueruntque  omnes,  qui  numerati  sunt,  vvigintitria  milia  generis 
masculini  ab  uno  mense  et  supra;  quia  xnon  sunt  recensiti  inter  filios 
Israel,  #nec  eis  cum  ceteris  data  possessio  est. 

63  Hie  est  numerus  filiorum  Israel,  qui  descripti  sunt  a  Moyse  et 
Eleazaro  sacerdote  *in  campestribus  Moab  supra  Iordanem  contra 
Iericho,  64  inter  quos  nullus  fuit  eorum,  qui  aante  numerati  sunt  a 
Moyse  et  Aaron  in  deserto  Sinai;  65  "praedixerat  enim  Dominus. 
quod  omnes  morerentur  in  solitudine;  nullusque  remansit  ex  eis,  cnisi 
Caleb  filius  Iephone  et  Iosue  filius  Nun. 

sjH  Accesserunt  autem  filiae°Salphaad  filii  Hepher  filii  Galaad  filii 
L  I  Machir  filii  Manasse,  qui  fuit  filius  Ioseph,  quarum  sunt  nomina 
Maala  et  Noa  et  Hegla  et  Melcha  et  Thersa.    2  Steteruntque  coram 

ad  ostium 
mortuus  est  in 


i,lualu    *««>    "«■    *»*    ill-g'a     »»    XTJ.1-11.11a.    VV     xii^ioa..  wwwmuuv 

Moyse  et  Eleazaro  sacerdote  et  cunctis  principibus  populi 
tabernaculi  foederis  atque  dixerunt :     3  ^Pater  noster  morl 


—  128 


post  datas  quasdam  non  ante  totius  Palestinae  occupationem  leges 
valituras,  nimirum  primo  de  sacrificiis  iugiter  immolandis  (28,  1-8), 
de  sabbatis,  de  calendis  seu  neomeniis  (9-15),  de  paschate  sive  diebus 


LIBER  NUMERI 
27,  4  —  28,  ig 


deserto  nee  fuit  in  seditione,  quae  cconcitata  est  contra  Dominum 
sub  Core,  dsed  in  peccato  suo  mortuus  est.  Hie  non  habuit  mares 
filios.  Cur  tollitur  nomen  illius  de  familia  sua,  quia  non  habuit  fi- 
lium  ?  cDate  nobis  possessionem  inter  cognatos  patris  nostri.  4  /Ret- 
tuiitque  Moyses  causam  earum  ad  iudicium  Domini,  5  qui  dixit  ad 
eum :  6  Q Iustam  rem  postulant  filiae  Salphaad :  /lda  eis  possessionem 
inter  cognatos  patris  sui,  et  ei  in  hereditatem  succedant. 

7  Ad  filios  autem  Israel  loqueris  haec :  8  Homo  cum  mortuus  fuerit 
absque  filio,  ad  fiJiam  eius  transibit  hereditas.  •  Si  filiam  non  habuerit, 
habebit  successores  fratres  suos.  10  Quod  si  et  fratres  non  fuerint, 
dabitis  hereditatem  fratribus  patris  eius.  u  Sin  autem  nee  patruos 
habuerit,  Mabitur  hereditas  his  qui  ei  proximi  sunt.  Eritque  hoc 
filiis  Israel  ^sanctum  lege  perpetua,  sicut  praecepit  Dominus  Moysi. 

12  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  'Ascende  in  montem  istum 
Abarim  et  contemplare  inde  terram,  quam  daturus  sum  filiis  Israel; 
13  cumque  videris  earn,  ibis  et  tu  ad  populum  tuum,  wsicut  ivit  f rater 
tuus  Aaron,  14  Kquia  offendistis  me  in  deserto  Sin  in  contradictione 
multitudinis  nee  °sanctificare  me  voluistis  coram  ea  super  aquas :  hae 
sunt  Paquae  contradictionis  in  Cades  deserti  Sin. 

15  Cui  respondit  Moyses :  16  Provideat  Dominus  sDeus  spirituum 
omnis  carnis  hominem,  qui  sit  super  multitudinem  hanc  17  et  possit 
rexire  et  intrare  ante  eos  et  educere  eos  vel  introducere,  ne  sit  po- 
pulus  Domini  ssicut  oves  absque  pastore. 

18  Dixitque  Dominus  ad  eum :  Tolle  *Iosue  filium  Nun,  virum  win 
quo  est  spiritus,  et  pone  manum  tuam  super  eum.  19  Qui  stabit  coram 
Eleazaro  sacerdote  et  omni  multitudine,  20  vet  dabis  ei  praecepta, 
cunctis  videntibus,  et  ^partem  gloriae  tuae,  #ut  audiat  eum  omnis 
synagoga  filiorum  Israel.  21  Pro  hoc,  si  quid  agendum  erit,  Eleazar 
sacerdos  consulet  Dominum ;  ad  verbum  eius  ^egredietur  et  ingredietur 
ipse  et  omnes  filii  Israel  cum  eo  et  cetera  multitudo.  22  Fecit  Moyses 
ut  praeceperat  Dominus.  Cumque  tulisset  Iosue,  statuit  eum  coram 
Eleazaro  sacerdote  et  omni  frequentia  populi  23  et  impositis  capiti 
eius  manibus,  vcuncta  replicavit  quae  mandaverat  Dominus. 
^  O  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  2  Praecipe  filiis  Israel  et 
**  O  dices  ad  eos :  ^blationem  meam  et  panes  et  incensum  &odoris 
suavissimi  efferte  per  tempora  sua.  3Haec  sunt  sacrificia,  quae  offerre 
debetis:  agnos  anniculos  immaculatos  duos  cotidie  in  holocaustum 
sempiternum,  4  unum  offeretis  mane  et  alterum  cad  vesperum ;  5  <*de- 
cimam  partem  ephi  esimilae,  quae  conspersa  sit  /oleo  purissimo  et 
habeat  quartam  partem  hin.  6  Holocaustum  #iuge  est  quod  obtulistis 
in  monte  Sinai  in  odorem  suavissimum  incensi  Domini ;  7  et  libabitis 
vini  quartam  partem  hin  per  agnos  singulos  in  sanctuario  Domini. 
8  Alterumque  agnum  similiter  offeretis  ad  vesperam,  iuxta  omnem 
ritum  sacrificii  matutini  et  libamentorum  eius,  oblationem  suavissimi 
odoris  Domino. 

9  ftDie  autem  sabbati  offeretis  duos  agnos  anniculos  immaculatos 
et  duas  decimas  similae  oleo  conspersae  in  sacrificio  et  liba,  10  *quae 
rite  funduntur  per  singula  sabbata  in  holocaustum  sempiternum. 

11  In  ^'calendis  autem  offeretis  holocaustum  Domino  vitulos  de  ar- 
mento    duos   arietem    unum,    agnos    anniculos    septem    immaculatos 

12  et  fctres  decimas  similae  oleo  conspersae  in  sacrificio  per  singulos 
vitulos  et  duas  decimas  similae  oleo  conspersae  per  singulos  arietes, 

13  et  decimam  decimae  similae  ex  oleo  in  sacrificio  per  agnos  singulos : 
holocaustum  suavissimi  odoris  atque  incensi  est  Domino.  l^Libamenta 
autem  vini,  quae  per  singulas  fundenda  sunt  victimas,  ista  erunt: 
media  pars  hin  per  singulos  vitulos,  tertia  per  arietem,  quarta  per 
agnum :  hoc  erit  holocaustum  per  omnes  menses,  qui  sibi  anno  yer- 
tente  succedunt.  15  *Hircus  quoque  offeretur  Domino  pro  peccatis  in 
holocaustum  sempiternum  cum  libamentis  suis. 

l6mMense  autem  primo,  quartadecima  die  mensis  Phase  Domini 
erit,  17  et  quintadecima  die  sollemnitas.  Septem  diebus  vescentur 
azymis,  18  "quarum  dies  prima  ^venerabilis  et  sancta  erit :  omne  opus 
servile  non  facietis  in  ea.  19  Offeretisque  incensum  holocaustum  Do- 
mino, vitulos  de  armento  duos,  arietem  unum,  agnos  anniculos  Pim- 


c  cp.  l6,   I,  2. 

d  cp.  26,  65;  Ez  18,  4. 

ejs  17,  4. 

7  Ex  18,  19.  —  cf.  Lv  24,  12. 

g  cp.  36,  5, 
h  cp.  36,  2. 


*  v.  Rt  4,  3-6;  Jr  32,  6-9. 

jcp.  35,  29. 

/  cp.  33,  47;  Dt  32,  49.  —  cf. 


:p.  33,  47;  Ut  3: 
■Dt  3,  27;  34,  1. 


m  v.  cp.  20,  24-28. 

n  cp.  20,  12,  24;  Dt  32,  51. 

0  cp.  20,  12,  13. 

P  cp.  20,  13;  Dt  32,  si.  —  cf. 

Ex  17,  7- 
q  v.  cp.  16,  22;  Jr  32,  27. 

r  Dt  31,  2;  1  Rg  8,  20;  18,  13; 
3  Rg  3.  7;   2  Par  1,  10;   Jo 

10,  9;  Ac  1,  21.  —  cf.  Js  14, 
11;  Ps  120,  8. 

s  3  Rg  22,   17;   Ez  34,   s;   Jdt 

11,  15;  Zc  10,  2;  Mt  9,  36; 
Mr  6,  34. 

t  cp.  32,  28;  Dt  3,  21. 

u  Dt  34,  9.  —  cf.  Gn  41,  38. — 

v.  Jd  3,  10. 
»Dt  3,  28;  31,  7,  8. 
xci.  4  Rg  2,  9,  15. 
y  v.  Js  1,  16-18. 
z  cf.  vr.  17. 


a  v.  Lv  21,  6. 

bv.  Gn  8,  21. 

3-8]  Ex  29,  38-42. 

c  Ex  12,  6.  —  cf.  3  Rg  18,  29. 

d  cp.  15,  4.  —  cf.  Ex  16,  36. 

e  Lv  2 ,  1 . 

/  Ex  29,  40. 

g  Ex  29,  42.  —  cf.  Am  s,  25. 


AMt  12,  5. 

i  cf.  Ez  46,  4,  5. 

j  cp.  10,  10;  1  Rg  20,  s,  24; 
4  Rg  4,  23;  1  Par  23,  31;  2 
Par  2,  4;  8,  13;  1  Es  3,  5; 
Is  i,  13,  14;  Ez  45,  17;  46, 
6;  Os  2,  11;  Am  8,  5;  Col 
2,  16.  —  cf.  Ecli  43,  6,  7. 

12-14]  cp.  15,  4-12. 

k  vr.  20,  28. 


Ivr.  22,  30;  cp.  is,  24;  29,  11, 

16,  19,  25. 
mLv  23,  s;   Dt  16,  1;  Ez  45, 

21.  —  v.  Ex  12,  6. 
n  cf.  Ex  12,  18. 
0  Ex  12,   16;   Lv  23,  7.  —  cf. 

Mt  26,   17;    Mr  14,  12,   17; 

Lc  22,  7. 
p  vr.  31;  cp.  29,  8,  13;  Lv  22, 

20;  Dt  15,  21;   17,  1. 


(9) 


129 


LIBER  NUMERI 

28,  20  —  29,  28 


q  v.  Lv  2,  1-16. 


r  vr.  is,  30;  cp.  29,  22,  28,  31, 
34,  38. 


s  Ex  12,  16;   13,  6;  Lv  23,  8. 

t  Ex  23,  16;  34,  22 ;  Lv  23,  10, 
15;  Dt  16,  10. —  cf.  Ac  2,  1. 
u  vr.  18. 

v  cf.  Lv  23,  18,  19. 


xvr.  is,  22. 

z  vr.  19. 

a  Lv  23,  24.  —  v.  cp.  10,  1-10. 


b  v.  cp.  28,  11-15. 

c  v.  cp.  28,  3-8. 

d  Lv  16,  29;  23,  27-32. 

ecp.  30,14;  Ps  34,13;  Is  58,5. 


/  v.  cp.  28,  19. 


v.  cp.  28,  15. 
Lv  16,  3,  5. 


i  Lv  23,  34-43- 
;'  1  Es  3,  4- 


sollemnibus  sive  intermediis  (16-25),  de  pentecoste  (26-31),  de  festis  tu- 
barum  (29,  1-6)  et  magnae  expiationis  (7-11),  necnon  de  venerabili  fe- 
stivitate   tabernaculorum  (12-38);  secundo   vero  de  condicionibus  ad 


I  vr.  30,  37;  cp.  is,  11,  12. 


maculatos  septem ;  2<>et  «sacrificia  singulorum  ex  simila,  quae  conspersa 
sit  oleo,  tres  decimas  per  singulos  vitulos  et  duas  decimas  per  arietem 

21  et  decimam  decimae  per  agnos  singulos,  id  est  per  septem  agnos 

22  et  rhircum  pro  peccato  unum,  ut  expietur  pro  vobis,  23  praeter 
holocaustum  matutinum,  quod  semper  offeretis.  24  Ita  facietis  per 
singulos  dies  septem  dierum  in  fomitem  ignis  et  in  odorem  suavis- 
simum  Domino,  qui  surget  de  holocausto  et  de  libationibus  singu- 
lorum. 25  sDies  quoque  septimus  celeberrimus  et  sanctus  erit  vobis : 
omne  opus  servile  non  facietis  in  eo. 

26  *Dies  etiam  primitivorum,  quando  offeretis  novas  fruges  Domino, 
e.xpletis  hebdomadibus,  "venerabilis  et  sancta  erit:  omne  opus  servile 
non  facietis  in  ea  27  offeretisque  holocaustum  in  odorem  suavissimum 
Domino,  ^vitulos  de  armento  duos,  arietem  unum  et  agnos  anniculos 
immaculatos  septem,  28  atque  in  sacrificiis  eorum  similae  oleo  con- 
spersae  tres  decimas  per  singulos  vitulos,  per  arietes  duas,  29  per 
agnos  decimam  decimae,  qui  simul  sunt  agni  septem,  ^hircum  quoque, 
30  qui  mactatur  pro  expiatione,  praeter  holocaustum  sempiternum  et 
liba  eius.  31  *Immaculata  offeretis  omnia  cum  libationibus  suis. 
O  Q  Mensis  etiam  septimi  prima  dies  venerabilis  et  sancta  erit  vobis ; 
L  7  omne  opus  servile  non  facietis  in  ea,  quia  adies  clangoris  est 
et  tubarum.  2  Offeretisque  holocaustum  in  odorem  suavissimum  Do- 
mino vitulum  de  armento  unum,  arietem  unum  et  agnos  anniculos  im- 
maculatos septem  3et  in  sacrificiis  eorum  similae  oleo  conspersae  tres 
decimas  per  singulos  vitulos,  duas  decimas  per  arietem,  4  unam  de- 
cimam per  agnum,  qui  simul  sunt  agni  septem;  5  et  hircum  pro 
peccato,  qui  offertur  in  expiationem  populi,  6  ^praeter  holocaustum 
calendarum  cum  sacrificiis  suis  et  cholocaustum  sempiternum  cum 
libationibus  solitis;  eisdem  caeremoniis  offeretis  in  odorem  suavissi- 
mum incensum  Domino. 

7  dDecima  quoque  dies  mensis  huius  septimi  erit  vobis  sancta  atque 
venerabilis,  et  eadfligetis  animas  vestras;  omne  opus  servile  non 
facietis  in  ea.  8  Offeretisque  holocaustum  Dcmino  in  odorem  suavis- 
simum vitulum  de  armento  unum,  arietem  unum,  agnos  anniculos 
/immaculatos  septem  9  et  in  sacrificiis  eorum  similae  oleo  conspersae 
tres  decimas  per  singulos  vitulos,  duas  decimas  per  arietem,  10  de- 
cimam decimae  per  agnos  singulos,  qui  sunt  simul  agni  septem ;  n  et 
^hircum  pro  peccato,  absque  his  quae  offerri  ''pro  delicto  solent 
in  expiationem  et  holocaustum  sempiternum  cum  sacrificio  et  liba- 
minibus  eorum. 

l2  iQuintadecima  vero  die  mensis  septimi,  quae,  vobis  sancta  erit 
atque  venerabilis,  omne  opus  servile  non  facietis  in  ea,  sed  celebrabi- 
tis  •teollemnitatem  Domino  septem  diebus.  13Offeretisque  holocaustum 
in  odorem  suavissimum  Domino  vitulos  de  armento  tredecim,  arietes 
duos,  agnos  anniculos  /immaculatos  quattuordecim  14  et  in  libamentis 
eorum  similae  oleo  conspersae  tres  decimas  per  vitulos  singulos,  qui 
sunt  simul  vituli  tredecim,  et  duas  decimas  arieti  uno,  id  est  simul 
arietibus  duobus,  15  et  decimam  decimae  agnis  singulis,  qui  sunt  simul 
agni  quattuordecim,  16  et  hircum  pro  peccato  absque  holocausto  sem- 
piterno  et  sacrificio  et  libamine  eius.  17  In  die  altero  offeretis  vitulos 
de  armento  duodecim,  arietes  duos,  agnos  anniculos  /immaculatos 
quattuordecim,  18  sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et 
arietes  et  agnos  *rite  celebrabitis,  19  et  hircum  pro  peccato,  absque 
holocausto  sempiterno  sacrificioque  et  libamine  eius.  20  Die  tertio 
offeretis  vitulos  undecim,  arietes  duos,  agnos  anniculos  /immaculatos 
quattuordecim,  21  sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et 
arietes  et  agnos  rite  celebrabitis,  22  et  hircum  pro  peccato  absque 
holocausto  sempiterno  sacrificioque  et  libamine  eius.  23  Die  quarto 
offeretis  vitulos  decern,  arietes  duos,  agnos  anniculos  /immaculatos 
quattuordecim,  24  sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et 
arietes  et  agnos  rite  celebrabitis,  25  et  hircum  pro  peccato  absque  ho- 
locausto sempiterno  sacrificioque  eius  et  libamine.  26  Die  quinto  offe- 
retis vitulos  novem,  arietes  duos,  agnos  anniculos  /immaculatos  quat- 
tuordecim, 27sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et  arietes 
et  agnos  *rite  celebrabitis,   28  et  hircum  pro  peccato  absque  holocausto 


130  — 


validitatem  votorum,  quae  a  viris,  puellis,  uxoribus,  viduis  et  repudiatis 
emittuntur  (30,  1-17);  diffuse  describitur  (31,  1-12),  addita  Insuper  ra- 
tione  qua  facta  sit  et  exinde  facienda  praedae  partitio  ex  bello  relatae. 


LIBER  NUMERI 
29,29  —  31,ii 


sempiterno  sacrificioque  eius  et  libamine.  29  Die  sexto  offeretis  vitulos 
octo,  arietes  duos,  agnos  anniculos  mimmaculatos  quattuordecim, 
20  sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et  arietes  et  agnos 
rite  celebrabitis,  31  et  hircum  pro  peccato  absque  holocausto  sempi- 
terno sacriticioque  eius  et  libamine.  32  Die  septimo  offeretis  vitulos 
septem  et  arietes  duos,  agnos  anniculos  wimmaculatos  quattuordecim, 
33  sacrificiaque  et  libamina  singulorum  per  vitulos  et  arietes  et  agnos 
rite  celebrabitis,  34  et  hircum  pro  peccato  absque  holocausto  sempi- 
terno sacrificioque  eius  et  libamine.  35  nDie  octavo,  °qui  est  celeber- 
rimus,  omne  opus  servile  non  facietis  36  offerentes  holocaustum  in 
odorem  suavissimum  Domino  vitulum  unum,  arietem  unum,  agnos 
anniculos  mimmaculatos  septem,  37  sacrificiaque  et  libamina  singulo- 
rum per  vitulos  et  arietes  et  agnos  rite  celebrabitis,  38  et  hircum  pro 
peccato  absque  holocausto  sempiterno  sacrificioque  eius  et  libamine. 

39  Haec  offeretis  Domino,  in  Psollemnitatibus  vestris,  tfpraeter  vota 
et  oblationes  spontaneas  in  holocausto,  in  sacrificio,  in  libamine  et 
in  hostiis  pacificis. 

3  f\  Narravitque  Moyses  filiis  Israel  omnia  quae  ei  Dominus  impe- 
O  1/  rarat.  2  Et  locutus  est  aad  principes  tribuum  filiorum  Israel : 
Iste  est  sermo  quem  praecepit  Dominus :  3  6si  quis  virorum  votum 
Domino  voverit  aut  se  cconstrinxerit  iuramento,  non  faciet  irritum 
verbum  suum,  <*sed  omne  quod  promisit  implebit. 

4  Mulier,  si  quippiam  voverit  et  se  constrinxerit  iuramento,  quae 
est  in  domo  patris  sui  et  in  aetate  adhuc  puellari,  si  cognoverit  pater 
votum  quod  pollicita  est  et  iuramentum  quo  obligavit  animam  suam, 
et  tacuerit,  voti  rea  erit :  5  quidquid  pollicita  est  et  iuravit  opere 
complebit.  6  Sin  autem,  statim  ut  audierit,  contradixerit  pater,  et  vota 
et  iuramenta  eius  irrita  erunt  nee  obnoxia  tenebitur  sponsioni,  eo 
quod  contradixerit  pater. 

7  Si  maritum  habuerit  et  evoverit  aliquid  et  semel  de  ore  eius 
verbum  egrediens  animam  eius  obligaverit  iuramento,  8  qU0  die  au- 
dierit vir  et  non  contradixerit,  voti  rea  erit  reddetque  quodcumque 
promiserat.  9  Sin  autem  audiens  statim  contradixerit  et  irritas  fecerit 
pollicitationes  eius  verbaque  quibus  obstrinxerat  animam  suam,  /pro- 
pitius  erit  ei  Dominus. 

10  Vidua  et  repudiata  quidquid  voverint  reddent. 

11  Uxor  in  domo  viri,  cum  se  voto  constrinxerit  et  iuramento,  12  si 
audierit  vir  et  tacuerit  nee  contradixerit  sponsioni,  reddet  quodcumque 
promiserat.  13  Sin  autem  extemplo  contradixerit,  non  tenebitur  pro- 
missionis  rea,  quia  maritus  contradixit,  et  /Dominus  ei  propitius  erit. 
14  Si  voverit  et  iuramento  se  constrinxerit,  ut  per  ieiunium  vel  cete- 
rarum  rerum  abstinentiam  adfligat  animam  suam,  in  arbitrio  viri  erit 
ut  faciat  sive  non  faciat.  15  Quod  si  audiens  vir  tacuerit  et  in  alteram 
diem  distulerit  sententiam,  quidquid  voverat  atque  promiserat  reddet, 
quia  statim  ut  audivit  tacuit.  16  Sin  autem  contradixerit  postquam 
rescivit,  s'portabit  ipse  iniquitatem  eius. 

17  Istae  sunt  leges,  quas  constituit  Dominus  Moysi  inter  virum  et 
uxorem,  inter  patrem  et  filiam,  quae  in  puellari  adhuc  aetate  est  vel 
quae  manet  in  parentis  domo. 

2  1  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  °Ulciscere  prius 
O  1    filios  Israel  de  Madianitis  et  &sic  colligeris  ad  populum  tuum. 

3  Statimque  Moyses,  Armate,  inquit,  ex  vobis  viros  ad  pugnam  qui 
possint  aultionem  Domini  expetere  de  Madianitis.  4  cMille  viri  de 
singulis  tribubus  eligantur  ex  Israel,  qui  mittantur  ad  bellum.  5  De- 
deruntque  millenos  de  singulis  tribubus,  id  est  duodecim  milia  <*expe- 
ditorum  ad  pugnam,  6  quos  misit  Moyses  cum  ePhinees  filio  Eleazari 
sacerdotis.  Vasa  quoque  sancta  et  /tubas  ad  clangendum  tradidit  ei. 
7  Cumque  pugnassent  contra  Madianitas  atque  vicissent,  tfomnes  mares 
occiderunt  8  et  reges  eorum  ^Evi  et  Recem  et  *Sur  et  Hur  et  Rebe, 
quinque  principes  gentis,  ■'Balaam  quoque  filium  Beor  interfecerunt 
gladio ;  9  ceperuntque  mulieres  eorum  et  parvulos  omniaque  pecora 
et  cunctam  supellectilem :  quidquid  habere  potuerant  depopulati  sunt : 
10  tarn  urbes  quam  viculos  et  castella  flamma  consumpsit:  X1  fcet  tule- 
runt  praedam  et  universa,  quae  ceperant,  tarn  ex  hominibus  quam 


m  v.  cp.  28,  19. 


n  cf .  2  Mc  10,  6;  Jo  7,  37. 
ov.  Lv  23,  36. 


P  Lv  23,  2,  4;  1  Par  23,  31;  2 
Par  31,  3;  1  Es  3,  s;  2  Es 
10,  33.  —  cf.  Is  1,  14. 

q  Lv  7,  ii,  16;  22,  21,  23. 


a  cp.  1,  4,  16;  f,  2. 

b  Dt  23,  21;  Ps  49,  14;  Ec  5, 

3,  4-  —  cf.  Jd  11,  35.  —  v. 

Lv  27,  2. 
c  v.  Lv  5,  4. 
d  Jb  22,  27;  Ps  21,  26;  49,  14; 

65,  13,  14;  us,  i4>  18. 


e  Ps  55,  12. 


/vr.  13. 


g  cf.  cp.  5,  33 


v.  Lv  5,  1. 


a  cp.  25,  17. 

b  cp.  27,  13.  —  v.  cp.  20,  24. 

c  cf.  Ex  18,  25. 

dcp.  32,  27;  Js  4,  13. 
e  cp.  25,  7. 

f  cp.  10,  2,  9;  Lv  23,  24. 
£cf.  Dt  20,   13;  Jd  21,  11;    1 
Rg  27,  9;  3  Rg  ii.  IS,  16. 
A  Js  13,  21. 
icp.  25,  15. 
;Js  13.  22. 

yfecf.  Dt  20,  14;  Js  8,  2. 


131 


LIBER  NUMERI 
31,  I2-S4 


Ex  tunc  enim  mos  invaluit  ut  virgines,  iumenta  cunctaque  supellex 
divide rentur  proportione  servaia  inter  betlatores,  plebem  et  levitas 
(13-54).  Hisce  peractis,  certiorque  f actus  de  auxilio,  quod  in  Palaestina 


I  v.  cp.  22, 


m  vr.  48. 

«cf.  1  Rg  is,  3- 

0  CP.    25,    2,    l8. 

p  CP.    24,    14;    2    Pt   2,    IS.   Ap   2, 

q  v.  cp.  23,  28.  [14. 

r  cp.  25,  9. 

s  cf.  Jd  21,  11,  12. 

t  v.  Dt  2i,  10-14. 

»  cp.  5,  2. 

»V,   Cp.    19,    II,    22. 


xLv  6,  28;  11,  33;  is,  i] 


y  cf .  cp.  8,  7;  19,  9,  17-19. 
z  v.  Lv  11,  25. 


a  Js  22,  8;  1  Rg  30,  24.  —  cf. 
2  Mc  8,  28,  30. 

b  cf.  cp.  18,  26.  —  v.  vr.  30-41, 
47. 


c  v.  vrr.  42-47. 
d  v.  cp.  1,  S3. 


e  vr.  28. 


/cf.  cp.  18,  8,  19. 


g  vr.  30. 
A  v.r  14. 


i  vr.  32;  Dt  20.  14. 
;  Ex  30,  16. 


ex  iumentis,  12  et  adduxerunt  ad  Moysen  et  Eleazarum  sacerdotem 
et  ad  omnem  multitudinem  filiorum  Israel;  reliqua  autem  utensilia 
portaverunt  ad  castra  in  ^campestribus  Moab  iuxta  Iordanem  contra 
lericho. 

13  Egressi  sunt  autem  Moyses  et  Eleazar  sacerdos  et  omnes  prin- 
cipes  synagogae  in  occursum  eorum  extra  castra.  14  Iratusque  Moyses 
TOprincipibus  exercitus,  tribunis  et  centurionibus,  qui  venerant  de  bello, 
15  ait:  nCur  feminas  reservastis?  16  °Nonne  istae  sunt,  quae  decepe- 
runt  filios  Israel  Pad  suggestionem  Balaam  et  praevaricari  vos  fecerunt 
in  Domino  super  peccato  «Phogor,  unde  et  'percussus  est  populus? 
17  sErgo  cunctos  interficite  quidquid  est  generis  masculini  etiam  in 
parvulis,  et  mulieres,  quae  noverunt  viros  in  coitu,  iugulate,  18  puellas 
autem  et  omnes  feminas  virgines  'reservate  vobis  19  et  "manete  extra 
castra  septem  diebus.  Qui  occiderit  hominem  vel  1;occisus  tetigerit, 
lustrabitur  die  tertio  et  septimo.  20  Et  de  omni  praeda  sive  vestimen- 
tum  fuerit  sive  vas  et  aliquid  in  utensilia  praeparatum  de  caprarum 
pellibus  et  pilis  et  ligno  expiabitur.  21  Eleazar  quoque  sacerdos  ad 
viros  exercitus,  qui  pugnaverant,  sic  locutus  est:  Hoc  est  praeceptum 
legis,  ^quod  mandavit  Dominus  Moysi :  22  Aurum  et  argentum  et  aes 
et  ferrum  et  plumbum  et  stannum  23  et  omne,  quod  potest  transire 
per  flammas,  igne  purgabitur;  quidquid  autem  ignem  non  potest 
sustinere  ^aqua  expiationis  sanctificabitur.  24  Et  2lavabitis  vestimenta 
vestra  die  septimo  et  purificati  postea  castra  intrabitis. 

25  Dixit  quoque  Dominus  ad  Moysen :  26  Tollite  summam  eorum 
quae  capta  sunt  ab  homine  usque  ad  pecus  tu  et  Eleazar  sacerdos 
et  principes  vulgi :  27  adividesque  ex  aequo  praedam,  inter  eos,  qui 
pugnaverunt  egressique  sunt  ad  bellum  et  inter  omnem  reliquam 
multitudinem.  28  Et  separabis  partem  Domino  ab  his  qui  pugnaverunt 
et  fuerunt  in  bello  bunam  animam  de  quingentis  tarn  ex  hominibus 
quam  ex  bobus  et  asinis  et  ovibus,  29et  dabis  earn  Eleazaro  sacerdoti, 
quia  primitiae  Domini  sunt.  30  Ex  media  quoque  parte  filiorum  Israel 
accipies  cquinquagesimum  caput  hominum  et  boum  et  asinorum  et 
ovium,  cunctorum  animantium,  et  dabis  ea  levitis,  dqui  excubant  in 
custodiis  tabernaculi  Domini.  31  Feceruntque  Moyses  et  Eleazar  sicut 
praeceperat  Dominus.  32  Fuit  autem  praeda,  quam  exercitus  ceperat, 
ovium  sescenta  septuagintaquinque  milia,  33  boum  septuagintaduo 
milia,  34  asinorum  sexaginta  milia  et  mille,  35  animae  hominum  sexus 
ieminei,  quae  non  cognoverant  viros,  trigintaduo  milia.  36  Dataque 
est  media  pars  his,  qui  in  proelio  fuerant,  ovium  trecenta  triginta 
septem  milia  quingentae,  37  e  quibus  ein  partem  Domini  supputatae 
sunt  oves  sescentae  septuagintaquinque,  38  et  de  bobus  triginta  sex 
milibus  boves  septuaginta  et  duo,  39  de  asinis  triginta  milibus  quin- 
gentis asini  sexaginta  unus,  40  de  animabus  hominum  sedecim  milibus 
cesserunt  in  partem  Domini  trigintaduae  animae.  41  Tradiditque 
Moyses  numerum  primitiarum  Domini  Eleazaro  sacerdoti,  /sicut 
fuerat  ei  imperatum,  42  ex  media  parte  filiorum  Israel,  quam  sepa- 
raverat  his  qui  in  proelio  fuerant;  43  de  media  vero  parte,  quae  con- 
tigerat  reliquae  multitudini,  id  est  de  ovibus  trecentis  triginta  septem 
milibus  quingentis  44  et  de  bobus  triginta  sex  milibus  45  et  de  asinis 
triginta  milibus  quingentis  46  et  de  hominibus  sedecim  milibus,  47tulit 
Moyses  Cquinquagesimum  caput  et  dedit  levitis  qui  excubabant  in 
tabernaculo  Domini,  sicut  praeceperat  Dominus.  48  Cumque  acces- 
sissent  ''principes  exercitus  ad  Moysen  et  tribuni  centurionesque, 
dixerunt :  49  Nos  servi  tui  recensuimus  numerum  pugnatorum,  quos 
habuimus  sub  manu  nostra,  et  ne  unus  quidem  defuit.  50  Ob  hanc 
causam  offerimus  in  donariis  Domini  singuli  quod  in  praeda  auri 
potuimus  invenire,  periscelides  et  armillas,  anulos  et  dextralia  ac 
muraenulas,  ut  depreceris  pro  nobis  Dominum.  51  Susceperuntque 
Moyses  et  Eleazar  sacerdos  omne  aurum  in  diversis  speciebus,  52p0ndo 
sedecim  milia  septingentos  quinquaginta  siclos,  a  tribunis  et  centu- 
rionibus. 53  *Unusquisque  enim  quod  in  praeda  rapuerat  suum  erat. 
54  Et  susceptum  intulerunt  in  tabernaculum  testimonii  in  -fmonimen- 
tum  filiorum  Israel  coram  Domino. 


—  132 


occupanda  ceteris  tribubus  praebituri  sunt  filii  Ruben  et  Gad  et 
dimidia  tribus  Manasse  (32,  1-32),  Moyses  inter  hos  dividit  terram 
transiordanicam,  cuius  urbes  praecipuae  iterum  aedificantur  (33-42). 


3  J  Filii  autem  Ruben  et  Gad  habebant  pecora  multa,  et  erat  illis  in 
O  L  iumentis  infinita  substantia.  Cumque  vidissent  aIazer  et  Galaad 
aptas  animalibus  alendis  terras,  2venerunt  ad  Moysen  et  ad  Eleazarum 
sacerdotem  et  principes  multitudinis  atque  dixerunt :  3  bAtaroth  et 
cDibon  et  Iazer  et  Nemra,  dHesebon  et  eEleale  et  Saban  et  /Nebo 
et  Beon,  4#terra,  quam  percussit  Dominus  in  conspectu  filiorum  Israel, 
regio  uberrima  est  ad  pastum  animalium,  et  nos  servi  tui  habemus 
iumenta  plurima  5  precamurque,  si  invenimus  gratiam  coram  te,  ut 
des  nobis  famulis  tuis  earn  in  possessionem  nee  facias  nos  transire 
Iordanem.  6  Quibus  respondit  Moyses :  Nunquid  fratres  vestri  ibunt 
ad  pugnam  et  vos  hie  sedebitis?  7  Cur  subvertitis  mentes  filiorum 
Israel,  ne  transire  audeant  in  locum,  quem  eis  daturus  est  Dominus? 
8  Nonne  ita  egerunt  patres  vestri,  Aquando  misi  de  Cadesbarne  ad 
explorandam  terram?  9  *Cumque  venissent  usque  ad  vallem  botri, 
lustrata  omni  regione,  subverterunt  cor  filiorum  Israel,  ut  non  intra- 
rent  fines  quos  eis  Dominus  dedit,  10  qui  iratus  iuravit  dicens:  U  Si 
videbunt  homines  isti,  qui  ascenderunt  ex  Aegypto  a  Mginti  annis  et 
supra,  terram,  quam  sub  iuramento  pollicitus  sum  ^Abraham,  Isaac 
et  Iacob ;  et  noluerunt  sequi  me,  12  *praeter  Caleb  filium  Iephone  mce- 
nezaeum  et  Iosue  filium  Nun:  isti  "impleverunt  voluntatem  meam. 
13  Iratusque  Dominus  adversum  Israel  °circumduxit  eum  per  desertum 
quadraginta  annis,  donee  consumeretur  Puniversa  generatio,  quae 
fecerat  malum  in  conspectu  eius.  14  Et  ecce,  inquit,  vos  surrexistis 
pro  patribus  vestris,  incrementa  et  alumni  hominum  peccatorum,  ut 
augeretis  furorem  Domini  contra  Israel.  15  Quod  «si  nolueritis  sequi 
eum,  in  solitudine  populum  derelinquet,  et  vos  causa  eritis  necis 
omnium.  i6  At  illi  prope  accedentes  dixerunt:  rCaulas  ovium  fabri- 
cabimus  et  stabula  iumentorum,  parvulis  quoque  nostris  surbes  mu- 
nitas ;  17  *nos  autem  ipsi  armati  et  accincti  pergemus  ad  proelium  ante 
filios  Israel,  donee  introducamus  eos  ad  loca  sua.  Parvuli  nostri  et 
quidquid  habere  possumus  erunt  in  surbibus  muratis  propter  habita- 
torum  insidias.  i8  "Non  revertemur  in  domos  nostras  usque  dum  pos- 
sideant  filii  Israel  hereditatem  suam ;  i9  nee  quidquam  quaeremus 
trans  Iordanem,  quia  iam  ^'habemus  nostram  possessionem  in  orientali 
eius  plaga.  2<>  Quibus  Moyses  ait :  ^Si  facitis  quod  promittitis,  expediti 
pergite  coram  Domino  ad  pugnam;  21  et  omnis  vir  bellator  armatus 
Iordanem  transeat,  donee  2/subvertat  Dominus  inimicos  suos,  22  et 
subiciatur  ei  omnis  terra.  Tunc  eritis  inculpabiles  apud  Dominum  et 
apud  Israel  et  ^obtinebitis  regiones,  quas  vultis,  coram  Domino. 
23  Sin  autem  quod  dicitis  non  feceritis,  nulli  dubium  est  quin  peccetis 
in  Deum;  et  scitote  quoniam  apeccatum  vestrum  apprehendet  vos. 
24Aedificate  6ergo  urbes  parvulis  vestris  et  caulas  et  stabula  ovibus 
ac  iumentis  et  quod  polliciti  estis  implete.  25  cDixeruntque  filii  Gad 
et  Ruben  ad  Moysen:  Servi  tui  sumus,  faciemus  quod  iubet  dominus 
noster.  26  <*Parvulos  nostros  et  mulieres  et  pecora  ac  iumenta  relin- 
quemus  in  urbibus  Galaad ;  27  nos  autem  efamuli  tui  omnes  /expediti 
pergemus  ad  bellum,  sicut  tu,  domine,  loqueris.  28  sTraecepit  ergo 
Moyses  Eleazaro  sacerdoti  et  ftIosue  filio  Nun  et  principibus  familia- 
rum  per  tribus  Israel  et  dixit  ad  eos :  2»  *Si  transierint  filii  Gad  et 
filii  Ruben  vobiscum  Iordanem  omnes  armati  ad  bellum  coram  Do- 
mino, et  vobis  fuerit  terra  subiecta,  date  eis  Galaad  in  possessionem, 
30  sin  autem  noluerint  transire  armati  vobiscum  in  terram  Chanaan, 
inter  vos  habitandi  accipiant  loca.  3l  Responderuntque  filii  Gad  et  filii 
Ruben :  Sicut  locutus  est  Dominus  servis  suis,  ita  faciemus :  32  ipsi 
armati  pergemus  coram  Domino  in  terram  Chanaan,  et  possessionem 
iam  suscepisse  nos  confitemur  trans  Iordanem. 

33  iDedit  itaque  Moyses  filiis  Gad  et  Ruben  et  dimidiae  tribui  Ma- 
nasse filii  Ioseph  regnum  Sehon  regis  amorrhaei  et  regnum  Og  regis 
Basan  et  terram  eorum  cum  urbibus  suis  per  circuitum.  34  Igitur 
exstruxerunt  filii  Gad  fcDibon  et  fcAtaroth  et  iAroer  35  et  Etroth  et 
Sophan  et  wIazer  et  nIegbaa  3«  et  °Bethnemra  et  PBetharan,  eurbes 
munitas,  et  caulas  pecoribus  suis.  37  Filii  vero  Ruben  aedificaverunt 
rHesebon  et  *Eleale  et  *Cariathaim  38  et  "Nabo  et  vBaalmeon,  ^versis 
nominibus,    ^Sabama    quoque,    imponentes    vocabula    urbibus    quas 


LIBER  NUMERI 

32,  1-38 

a  vr. 

3, 

35- 

—  v.  cp 

21 

32. 

b  vr. 

34. 

c  vr. 

34- 

— 

Cp.    21, 

30; 

Ts 

13, 

,  9, 

17; 

is 

IS,  2;  Jr 

4« 

18, 

22. 

a  vr 

3  7- 

— 

V.   Cp.    22,    2 

s. 

e  vr. 

3  7. 

/vr. 

ih 

cp. 

33,  47; 
3;  Is  is 

Dt 

32, 

49; 

i 

5, 

2 ; 

46, 

1  j 

Jr 

4», 

1, 

22. 

£cp 

21 

24 

,  34-  — 

Ct. 

vr. 

33. 

A  v. 

cp. 

13 

18,   22 

'34! 

Dt 

1, 

22 

-28. 

*  cp. 

13, 

24, 

25- 

IO-I 

4]  Dt  1 

.  34-36. 

;cp. 

14, 

29 

kv. 

Gn 

50, 

24. 

1  cp. 

14, 

6. 

m  Js 

14, 

6; 

is,  17; 

Id 

t,  n 

n  cp 

14 

24 

;  Dt  1, 

36; 

Is 

14. 

o  v. 

cp. 

S4, 

33-35. 

18 

,  0. 

/>cp 

2b 

04 

,  65. 

q  cf .  Dt  30,  17;  Js  22,  16,  18; 

2  Par  7,  19,  20;  15.  2. 
r  vr.  24. 
s  vr.  36. 
t  Js  4,  12,  13. 


u  Js  22,  4. 

wr.  33;  Js  12,  1;   13,  8. 
x  Dt  3,  1,  8;  Js  1,  13,  14;  4, 
12,  13. 

yep.  33,  52. 


z  Dt  3,    12,   is,   16,   18;    Js   1, 

IS;   13,  8,  32;  22,  4,  9. 
a  cf.  Gn  4,  7;  44,  16;  Is  59, 12. 
b  vr.  16.  —  v.  vr.  34-38. 
c  Js  4,  12. 

djs  1,  14. 

<?Js  4,  12,  13. 

/cp.  31,  5. 

f  Js  1,  13. 

h  cp.  27,  18. 

( Dt  3,  13;  Js  13,  8;  22,  4. 

')  Dt  29,  8;  Js  12,  6;  13,  8;  22, 

A:  vr.  3.        [4.  —  v.  Dt  3,  12-17. 

I  Js  13,  25.  —  v.  Dt  2,  36. 

mvr.  1.  —  v.  cp.  21,  32. 

wjd  8,  11. 

0  Js  13,  27.  —  v.  vr.  3. 

£js  13,  27. 

q  vr.  17.  [1  Par  6,  81  etc. 

r  cp.  21,  27.  —  cf.  Js  21,  39; 

s  Is  is,  4;   16,  9;  Jr  48,  34- 

/  Js  13,   19;   Jr  48,   1,   23;   Ez 

2S'  9* 
«  cp.  33,  47;   1  Par  is,  2;  Is 

15,  2;  Jr  48,  1,  22. 
v  1  Par  s,  8;  Ez  25,  9. 
*cf.  Ex  23,  13;  Js  23,  7. 
y  Js  13,  19;  Is  16,  8,  9;  Jr  48, 

32. 


133 


LIBER  NUMERI 
32,39  —  33,53 


Tandem,  descriptis  stationibus,  in  quibus  filii  Israel  peregrinantes 
ab  Aegypto  ad  Sinai  (33,  1-15),  a  Sinai  in  Cades  (16-37),  a  Cades 
ad  ripam  Iordanis  lerichunti  obiectam,  castrametati  sunt  (38-49) ;  repe- 


z  Gn  so,  22;  1  Par  7,  14,  15. 
oDt  3,13.1s;  Js  13,31;   i7,i. 

v.    1    Par   2, 


6Dt    3.    14.    - 

21-23. 
c  Dt  3,  14;  Js  13,  30;  3  Rg 
d  1  Par  2,  23.  [: 

e  cp.  21,  25. 
/Jd  8,  11. 


a  v.  cp.  9,  17-23. 

b  Ex  12,  37. 

c  Ex  12,  2 ;   13,  4. 

d  Ex  14,  8. 

e  Ex  12,  29. 

/Ex  12,  12.  —  cf. 

if  Ex  12,  37. 

ft  Ex  13,  20. 

t  Ex  14,  2,  9. 

j  Ex  14,  22. 
I  Ex  15,  22.  23. 
m  Ex  15,  27. 


Is  19, 


«  Ex  16,  1. 


0  Ex  17,  1. 
P  Ex  19,  1,  2. 

gcp.  11,  34- 
rep.   ii,  34;    13. 
5  cf.  cp.  13,  1. 


Dt 


t  cf.  Dt  10,  6. 

wcf.  (Gn  36,  27;)  Dt  10,  6. 

v  Dt  10,  7. 


x  Dt  2,  8;  3  Rg  9,  26;  22,  48; 

2  Par  8,  17. 
>>  cp.  20,  1;   27,  14. 
z  cp.  20,  22. 

a  cp.  20,  23;   21,  4. 

b  cp.  20,  25-28;  Dt  32,  so.  — 

cf.  Dt  10,  6. 
c  cf.  Ex  7,  7. 
d  cp.  21,  1. 
e  cp.  21,  4. 

/  cp.  21,  10. 

£  cp.  21,  11. 

A  cp.  21,  30.  —  cf.  cp.  32,  34. 

i  cf.  Jr  48,  22;  Ez  6,  14. 

;Dt  32,  49- 

/  cp.  22,  1;  Dt  32,  49. 

tn  cf.  cp.  25,  1. 

n  Dt  9,  1.  —  cf.  Js  3,  17. 

0  cp.  32,  21;  Ex  23,  24,  33;  34, 

13;  Dt  12,  3. 
pLv  26,  1;  Dt    7,  5;  Jd  2,  2. 


exstruxerant.  39  <Porro  filii  Machir  filii  Manasse  perrexerunt  in  Galaad 
et  vastaverunt  earn,  interfecto  Amorrhaeo  habitatore  eius.  40  °Dedit 
ergo  Moyses  terram  Galaacl  Machir  filio  Manasse,  qui  habitavit  in 
ea.  41  bIair  autem  filius  Manasse  abiit  et  occupavit  vicos  eius,  quos 
appellavit  cHavoth  lair,  id  est  villas  lair.  42  Nobe  quoque  per- 
rexit  et  apprehendit  ^Chanath  cum  eviculis  suis,  vocavitque  earn  ex 
nomine  suo  /Nobe. 

2  3  Hae  sunt  mansiones  filiorum  Israel,  qui  egressi  sunt  de  Aegypto 
O  O  per  turmas  suas  in  manu  Moysi  et  Aaron,  2  quas  descripsit 
Moyses  aiuxta  castrorum  loca  quae  Domini  iussione  mutabant: 

3  ^Profecti  igitur  de  Ramesse  cmense  primo,  quintadecima  die 
mensis  primi,  altera  die  Phase,  filii  Israel  din  manu  excelsa,  viden- 
tibus  cunctis  Aegyptiis  4  et  sepelientibus  primogenitos,  equos  per- 
cusserat  Dominus  (nam  et  in  /diis  eorum  exercuerat  ultionem),  5  ca- 
strametati sunt  in  ^Soccoth;  6  et  de  Soccoth  venerunt  in  /lEtham, 
quae  est  in  extremis  finibus  solitudinis;  7  *inde  egressi  venerunt  con- 
tra Phihahiroth,  quae  respicit  Beelsephon,  et  castrametati  sunt  ante 
Magdalum;  8  profectique  de  Phihahiroth,  -f'transierunt  per  medium 
mare  in  solitudinem,  et  'ambulantes  tribus  diebus  per  desertum  Etham 
castrametati  sunt  in  Mara;  9 '^profectique  de  Mara  venerunt  hi  Elim, 
ubi  erant  duodecim  fontes  aquarum  et  palmae  septuaginta,  ibique 
castrametati  sunt.  1  °  Sed  et  inde  egressi  fixerunt  tentoria  super  mare 
Rubrum ;  profectique  de  mari  Rubro  u  castrametati  sunt  in  "deserto 
Sin;  12  unde  egressi  venerunt  in  Daphca;  13  profectique  de  Daphca 
castrametati  sunt  in  Alus ;  14  egressique  de  Alus  in  Raphidim  fixere 
tentoria,  °ubi  populo  defuit  aqua  ad  bibendum;  15  profectique  de 
Raphidim  castrametati  sunt  in  ^deserto  Sinai. 

16  Sed  et  de  solitudine  Sinai  egressi  venerunt  ad  sepulcra  con- 
cupiscentiae,  17  ^profectique  de  sepulcris  concupiscentiae 
castrametati  sunt  in  rHaseroth,  !8  et  de  Haseroth,  venerunt  in  Reth- 
ma;  19  profectique  de  sRethma  castrametati  sunt  in  Remmomphares ; 
20  unde  egressi  venerunt  in  Lebna ;  21  de  Lebna  castrametati  sunt  in 
Ressa ;  22  egressique  de  Ressa  venerunt  in  Ceelatha,  23  unde  profecti 
castrametati  sunt  in  monte  Sepher.  24  Egressi  de  monte  Sepher  ve- 
nerunt in  Arada ;  25  inde  proficiscentes  castrametati  sunt  in  Maceloth ; 
26  profectique  de  Maceloth  venerunt  in  Thahath ;  27  de  Thahath  ca- 
strametati sunt  in  Thare ;  28  unde  egressi  fixere  tentoria  in  Methca ; 
29  et  de  Methca  castrametati  sunt  in  Hesmona ;  30  profectique  de 
Hesmona  venerunt  in  'Moseroth,  31  et  de  Moseroth  castrametati  sunt 
in  "Beneiaacan ;  32  ^profectique  de  Beneiaacan  venerunt  in  montem 
Gadgad;  33  unde  profecti  castrametati  sunt  in  Ietebatha,  34  et  de 
Ietebatha  venerunt  in  Hebrona;  35  egressique  de  Hebrona  castra- 
metati sunt  in  ^Asiongaber ;  36  ^inde  profecti  venerunt  in  desertum 
Sin,  haec  est  Cades. 

37Egressique  de  2Cades  castrametati  sunt  in  amonte  Hor  in  extremis 
finibus  terrae  Edom.  38  bAscenditque  Aaron  sacerdos  in  montem  Hor, 
iubente  Domino,  et  ibi  mortuus  est  anno  quadragesimo  egressionis 
filiorum  Israel  ex  Aegypto,  mense  quinto,  prima  die  mensis,  39  ccum 
esset  annorum  centum  viginti  trium. 

40  Audivitque  dChananaeus  rex  Arad,  qui  habitabat  ad  meridiem 
in  terra  Chanaan,  venisse  filios  Israel.  41  Et  eprofecti  de  monte  Hor 
castrametati  sunt  in  Salmona ;  42  unde  egressi  venerunt  in  Phunon ; 
43  profectique  de  Phunon  castrametati  sunt  in  /Oboth,  44  et  de  Oboth 
venerunt  in  S'lieabarim,  quae  est  in  finibus  Moabitarum,  45  profecti- 
que de  Iieabarim  fixere  tentoria  in  ^Dibongad;  46  unde  egressi  castra- 
metati sunt  in  *Helmondeblathaim ;  47egressique  de  Helmondeblathaim 
^venerunt  ad  montes  Abarim  contra  Nabo ;  48  profectique  de  mon- 
tibus  Abarim  transierunt  *ad  campestria  Moab  supra  Iordanem  con- 
tra Iericho,  49  ibique  castrametati  sunt  de  Bethsimoth  usque  ad 
OTAbelsatim,  in  planioribus  locis  Moabitarum.  50  Ubi  locutus  est  Do- 
minus ad  Moysen :  51  Praecipe  filiis  Israel,  et  die  ad  eos :  nQuando 
transieritis  Iordanem  intrantes  terram  Chanaan,  52odisperdite  cunctos 
habitatores  terrae  illius,  Pconfringite  titulos  et  statuas  comminuite 
atque  omnia  excelsa  vastate   53  mundantes  terram  et  habitantes  in  ea ; 


i.u  — 


titopraeceptode  Chananaeis  exstirpandis  (50-56);  terra  cisiordanica  iuxta 
suos  terminos  definita  (34, 1-15);  designatis  viris  ad  earn  dispertiendam 
et  distribuendam  (16-29);  odditis  nonnullis  de  urbibus  levitarum  (35, 1-5) 


LIBER  NUMERI 
33,54  —  35,ii 


ego  enim  dedi  vobis  illam  in  possessionem,  54  «quam  dividetis  vobis 
sorte.  rPluribus  dabitis  latiorem  et  paucis  angustiorem.  Singulis  ut 
sors  ceciderit,  ita  tribuetur  hereditas;  per  tribus  et  familias  possessio 
dividetur.  55  Sin  autem  nolueritis  interficere  habitatores  terrae,  qui  re- 
manserint,  serunt  vobis  quasi  clavi  in  oculis  et  lanceae  in  lateribus, 
et  adversabuntur  vobis  in  terra  habitationis  vestrae ;  56  et  *quidquid 
illis  cogitaveram  facere  vobis  faciam. 

3  A  Locutusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens :  2  Praecipe  filiis 
O  T  Israel  et  dices  ad  eos :  Cum  ingressi  fueritis  aterram  Chanaan, 
et  in  possessionem  vobis  sorte  ceciderit,  his  finibus  terminabitur. 
3  6Pars  meridiana  incipiet  a  solitudine  Sin,  quae  est  iuxta  Edom,  et 
habebit  terminos  contra  orientem  cmare  salsissimum.  4  Qui  circuibunt 
australem  plagam  per  dascensum  scorpionis,  ita  ut  transeant  in 
Senna  et  perveniant  a  meridie  usque  ad  Cadesbarne,  unde  egre- 
dientur  confinia  ead  villam  nomine  Adar,  et  tendent  usque  ad  Ase- 
mona.  5  Ibitque  per  gyrum  terminus  'ab  Asemona  usque  ad  ^tor- 
rentem  Aegypti,  et  maris  magni  litore  finietur.  6  Plaga  autem  occiden- 
talis  a  mari  magno  incipiet  et  ipso  fine  claudetur.  ?  Porro  ad  septen- 
trionalem  plagam  a  mari  magno  termini  incipient,  pervenientes  usque 
ad  montem  altissimum,  87la  quo  venient  in  Emath  usque  ad  ter- 
minos *Sedada ;  9  ibuntque  confinia  usque  ad  Zephrona  et  •'villam 
Enan.  Hi  erunt  termini  in  parte  aquilonis.  10  Inde  metabuntur  fines 
contra  orientalem  plagam  de  villa  Enan  usque  Sephama;  n  et  de 
Sephama  descendent  termini  in  fcRebla  contra  fontem  Daphnim;  inde 
pervenient  contra  orientem  ad  mare  *Cenereth,  12  et  tendent  usque 
ad  Iordanem,  et  ad  ultimum  '"salsissimo  claudentur  mari.  Hanc 
habebitis  terram  per  fines  suos  in  circuitu. 

13  Praecepitque  Moyses  filiis  Israel  dicens :  nHaec  erit  terra,  quam 
possidentis  sorte,  et  quam  iussit  Dominus  dari  novem  tribubus  et 
dimidiae  tribui.  14  °Tribus  enim  filiorum  Ruben  per  familias  suas 
et  tribus  filiorum  Gad  iuxta  cognationum  numerum  media  quoque 
tribus  Manasse,  15  id  est  duae  semis  tribus,  acceperunt  partem  suam 
trans  Iordanem  contra  Iericho  ad  orientalem  plagam. 

16  Et  ait  Dominus  ad  Moysen :  17  Haec  sunt  nomina  virorum  qui 
terram  vobis  divident :  PEleazar  sacerdos  et  «Iosue  filius  Nun  18  et 
singuli  rprincipes  de  tribubus  singulis,  i9  quorum  ista  sunt  vocabula : 
de  tribu  Iuda  *Caleb  filius  Iephone,  20  de  tribu  Simeon  Samuel  filius 
Ammiud,  21  de  tribu  Beniamin  Elidad  filius  Chaselon,  22  de  tribu 
filiorum  Dan  Bocci  filius  Iogli.  23  Filiorum  Ioseph  de  tribu  Manasse 
Hanniel  filius  Ephod,  24  de  tribu  Ephraim  Camuel  filius  Sephthan, 
25  de  tribu  Zabulon  Elisaphan  filius  Pharnach,  26  de  tribu  Issachar 
dux  Phaltiel  filius  Ozan,  27  de  tribu  Aser  Ahiud  filius  Salomi,  28  de 
tribu  Nephthali  Phedael  filius  Ammiud.  29  Hi  sunt  quibus  praecepit 
Dominus,  ut  dividerent  filiis  Israel  terram  Chanaan. 
2  C  Haec  quoque  locutus  est  Dominus  ad  Moysen  °in  campestribus 
O  D  Moab  supra  Iordanem  contra  Iericho :  2  ^Praecipe  filiis  Israel 
ut  dent  levitis  de  possessionibus  suis  3  urbes  ad  habitandum  et  csu- 
burbana  earum  per  circuitum,  ut  ipsi  in  oppidis  maneant,  et  subur- 
bana  sint  pecoribus  ac  iumentis;  4  quae  a  muris  civitatum  forinsecus 
per  circuitum  mille  passuum  spatio  tendentur.  5  Contra  orientem  duo 
milia  erunt  cubiti,  et  contra  meridiem  similiter  erunt  duo  milia,  ad 
mare  quoque,  quod  respicit  ad  occidentem,  eadem  mensura  erit,  et 
septentrionalis  plaga  aequali  termino  finietur;  eruntque  urbes  in  me- 
dio et  foris  suburbana. 

6  De  ipsis  autem  oppidis,  quae  levitis  dabitis,  dsex  erunt  in  fugi- 
tivorum  auxilia  separata,  ut  fugiat  ad  ea  qui  fuderit  sanguinem;  et, 
exceptis  his,  alia  quadraginta  duo  oppida,  7  id  est  simul  equadraginta 
octo  cum  suburbanis  suis.  8  Ipsaeque  urbes,  quae  dabuntur  /de  pos- 
sessionibus filiorum  Israel,  0ab  his  qui  plus  habent,  plures  auferentur, 
et  qui  minus  pauciores.  Singuli  iuxta  mensuram  hereditatis  suae  da- 
bunt  oppida  levitis. 

9  Ait  Dominus  ad  Moysen :  1°  Loquere  filiis  Israel,  et  dices  ad  eos : 
Quando  transgressi  fueritis  Iordanem  in  terram  Chanaan,  H  ftdecer- 
nite  quae  urbes  esse  debeant  in  praesidia  fugitivorum,  qui  nolentes 


9  cp. 

26, 

53, 

55. 

r  cp. 

26, 

54; 

35, 

8. 

*ci4 

23,    13; 

,  36. 

Dt  28, 

Jd 
63. 

2, 

3; 

Ps 

105, 

flGn 
ii 

£Js 
Ez 

c  vr. 

17 

IS, 
47 
12  ; 

8; 

Ex 

-  v. 
-31. 

14, 

3,  8 
Gn  1 
3;  Js 

Ps  104, 
S,  18-21; 
IS,  2. 

djs 

15, 

3. 

e  Js  is,.  3;   1  Mc  7,  40,  45- 

/Js  IS,  4- 

g  Gn  is,  18;  Js  is,  4,  47;  3  Rg 
8,  65;  4  Rg  24,  7;  1  Par  13, 
5;  2  Par  7,  8;  Is  27,  12. 

h  cp.  13,  22;  Js  13,  S;  Jd  3,  3; 
3  Rg  8,  65;  4  Rg  14,  25 ;  1 
Par  13,  S;  2  Par  7,  8;  Ez  48; 


i  Ez  47,  15.  [1;  Am  6,  15. 

;'  Ez  47,  17. 

k4  Rg  23,  33;  Jr  39,  5. 


I  Dt  3,  17;  Js  11,  2;  12,  3;  19, 

35;  1  Mc  11,  67;  Mt  4,  18; 

m  vr.  3.        [Lc  5,  1 ;  Jo  6,  1  etc. 

n  vr.  2;  Js  14,  1,  2. 
ocp.  32,  33;  Js  14,  3. 


pjs  14,  1; 
Q  Dt  1,  38. 
r  cp.  1,  4,  16. 
scp.  13,  7,  3i 


19,  51;   21,  1. 


a  v.  cp.  22,  1. 

b  Js  14,  3,  4;  21,  2. 

i-S;  48,  8-14. 
c  v.  Lv  25,  34. 


—  Ez  45, 


d  vr.  14;  Dt  4,  41,  42;  19,  2, 
9;  Js  20,  2,  7,  8;  21,  3,  13, 
21,  27,  32,  36,  37.  —  cf.  Lx 

ejs2i,39.  [21,13. 

/Js  21,  3. 

g  cp.  26,  54- 


10-12]  Dt  19,  2-4;  Js  20,  1-6. 
h  Ex  21,  13. 


—   135 


LIBER  NUMERI 
35,i2  —  36,i3 


i  Dt  4,  41;  Js  20,  8. 

;cp.  is,  16. 

Z  Ex  21,  12,  14;  Lv  24,  17;  Dt 

19,  11,  12. 

wvr.  21,  24,  27;  Dt  19,  12;  Js 

20,  3,  5;  Pro  23,  11. 

«  Ex  21,  14;  Dt  19,  11. 


0  Js  20,  3. 

/>  Ex  21,  13;  Dt  19,  6. 

g  vr.  12:  Js  20,  6. 

25]   *  c/.  Catech.  R.  I  5,  j 

r  Js  20,  6. 

j  Ex  29,  7;  Lv  4,  3;  21,  10. 


/  cp.  27,  II. 

u  Mt  18,  16;  Jo  8,  17;  2  Cor 
13,  1;  1  Tm  5,  10.  —  cf.  Dt 
17,  6;  19.  15;  Heb  10,  28. 


v  Ps  105,  38,;  Jr  3,  1,  2,  9.  — 

cf.  Gn  4,  11;  Mic  4.  11. 
x  v.  Gn  9,  6. 
y  Lv  18,  25;  Dt  2i,  23. 

z  v.  Ex  29,  45. 

acp.  27,  1. 
b  cp.  26,  29-32. 
ccp.  26,  55 1  33,  54. 

dcp.  26,  33;  27,  1-7;  Js  17,  3. 
4- 


e  Lv  25,  10-13. 

/cf.  cp.  27,  5- 

g  vr.  12.  —  cf.  Tb  1,  9. 

Acf.  3  Rg  21,  3;  Tb  7,  14. 

i  1  Par  23,  22. 


7  cp.  26,  33;  27,  1;  Js  17,  3- 


k  v.  6;  cp.  22,  1. 


et  asyli,  pro  Us  qui  inviti  sanguinetn  fuderint  (6-34),  constituto  de- 
nique  praecepto  de  puella  herede  nonnisi  contribuli  nubenda,  ne 
tribuum  possessiones  permisceantur  (36,1-13),  explicit  liber  Numeri. 


sanguinem  fuderint;  12  inquibus  cum  fuerit  profugus,  cognatus  oc- 
cisi  non  poterit  eum  occidere,  donee  stet  in  conspectu  multitudinis, 
et  causa  illius  iudicetur.  13  De  ipsis  autem  urbibus,  quae  ad  fugiti- 
vorum  subsidia  separantur,  14  Hres  erunt  trans  Iordanem  et  tres  in 
terra  Chanaan,  15  tarn  filiis  Israel  quam  -'advenis  atque  peregrinis, 
ut  confugiat  ad  eas  qui  nolens  sanguinem  fuderit. 

M  *Si  quis  ferro  percusserit,  et  mortuus  fuerit  qui  percussus  est, 
reus  erit  homicidii  et  ipse  morietur.  17  Si  lapidem  iecerit  et  ictus  oc- 
cubuerit  similiter  punietur.  18  Si  ligno  percussus  interierit,  percus- 
soris  sanguine  vindicabitur.  19  mPropinquus  occisi  homicidam  interfi- 
ciet:  statim  ut  apprehenderit  eum,  interficiet. 

20  "Si  per  odium  quis  hominem  impulerit,  vel  iecerit  quippiam  in 
eum  per  insidias  21  aut,  cum  esset  inimicus,  manu  percusserit,  et 
ille  mortuus  fuerit,  percussor  homicidii  reus  erit:  cognatus  occisi  sta- 
tim ut  invenerit  eum  iugulabit. 

22  °Quod  si  fortuitu  et  ^absque  odio  23  et  inimicitiis  quidquam  ho- 
rum  fecerit,  24et  hoc,  «audiente  populo,  fuerit  comprobatum,  atque 
inter  percussorem  et  propinquuum  sanguinis  quaestio  ventilata,  25  li- 
berabitur  innocens  de  ultoris  manu,  et  reducetur  per  sententiam  in 
urbem,  ad  quam  confugerat,  manebitque  ibi,  rdonec  sacerdos  ma- 
gnus,  *qui  oleo  sancto  unctus  est,  moriatur.  26  Si  interfector  extra 
fines  urbium,  quae  exsulibus  deputatae  sunt,  2?  fuerit  inventus  et  per- 
cussus ab  eo,  qui  ultor  est  sanguinis,  absque  noxa  erit  qui  eum  Oc- 
cident; 28  debuerat  enim  profugus  usque  ad  mortem  pontificis  in 
urbe  residere;  postquam  autem  ille  obierit,  homicida  revertetur  in 
terram  suam.  29  *Haec  sempiterna  erunt  et  legitima  in  cunctis  habi- 
tationibus  vestris. 

30  Homicida  sub  testibus  punietur :  "ad  unius  testimonium  nullus 
condemnabitur.  31  Non  accipietis  pretium  ab  eo  qui  reus  est  san- 
guinis ;  statim  et  ipse  morietur.  32  Exsules  et  profugi  ante  mortem 
pontificis  nullo  modo  in  urbes  suas  reverti  poterunt,  33  ne  polluatis 
terram  habitationis  vestrae,  quae  insontium  cruore  vmaculatur  nee 
aliter  expiari  potest  nisi  *per  eius  sanguinem  qui  alterius  sanguinem 
fuderit.  34  Atque  &'ita  emundabitur  vestra  possessio,  me  commorante 
vobiscum;  *ego  enim  sum  Dominus,  qui  habito  inter  filios  Israel. 
^  /C  °Accesserunt  autem  et  ftprincipes  familiarum  Galaad  filii  Ma- 
O  U  chir  filii  Manasse  de  stirpe  filiorum  Ioseph  locutique  sunt  Moysi 
coram  principibus  Israel  atque  dixerunt :  2  Tibi  domino  nostro  cprae- 
cepit  Dominus  ut  terram  sorte  divideres  filiis  Israel  et  ut  filiabus 
dSalphaad  fratris  nostri  dares  possessionem  debitam  patri ;  3  quas,  si 
alterius  tribus  homines  uxores  acceperint,  sequetur  possessio  sua  et 
translata  ad  aliam  tribum  de  nostra  hereditate,  minuetur.  4  Atque  ita 
fiet,  ut  cumPiubileus,  id  est  quinquagesimus  annus  remissionis,  adve- 
nerit  confundatur  sortium  distributio  et  aliorum  possessio  ad  alios 
transeat.  5  Respondit  Moyses  filiis  Israel  et,  Domino  praecipiente,  ait : 
/Recte  tribus  filiorum  Ioseph  locuta  est,  6  et  haec  lex  super  filiabus 
Salphaad  a  Domino  promulgata  est:  ^nubant  quibus  volunt,  tantum 
ut  suae  tribus  hominibus,  7  hne  commisceatur  possessio  filiorum  Israel 
de  tribu  in  tribum.  Omnes  enim  viri  ducent  uxores  de  tribu  et  co- 
gnatione  sua ;  8  et  fcunctae  feminae  de  eadem  tribu  maritos  accipient, 
ut  hereditas  permaneat  in  familiis,  9  nee  sibi  misceantur  tribus,  sed 
ita  maneant  10  ut  a  Domino  separatae  sunt.  Feceruntque  filiae  Sal- 
phaad ut  fuerat  imperatum  ll  et  nupserunt  iMaala  et  Thersa  et 
Hegla  et  MeJcha  et  Noa  filiis  patrui  sui  12  de  familia  Manasse,  qui 
fuit  filius  Ioseph;  et  possessio,  quae  illis  fuerat  attributa,  mansit  in 
tribu  et  familia  patris  earum. 

13  Haec  sunt  mandata  atque  iudicia,  quae  mandavit  Dominus  per 
manum  Moysi  ad  filios  Israel  in  *campestribus  Moab  supra  Iorda- 
nem contra  Iericho. 


136 


LIBER  DEUTERONOMII 


HEBRAICE  "ELLE   HADDEBARIM 


aec  sunt  verba,  quae  locutus  est  Moyses  ad  omnem 
Israel  trans  Iordanem  ain  solitudine  campestri, 
bcontra  mare  Rubrum,  inter  cPharan  et  Thophel 
et  Laban  et  dHaseroth,  ubi  auri  est  plurimum, 
2  undecim  diebus  de  Horeb  per  viam  montis  Seir 
usque  ad  eCadesbarne.  3  /Quadragesimo  anno,  un- 
decimo  mense,  prima  die  mensis  locutus  est  Moy- 
ses ad  filios  Israel  omnia,  quae  praeceperat  illi  Do- 
minus  ut  diceret  eis,  4  ^postquam  percussit  Sehon  regem  Amorrhae- 
orum,  qui  habitabat  in  Hesebon,  et  /{Og  regem  Basan,  qui  mansit  in 
*Astaroth  et  in  Edrai    5  trans  Iordanem  ^'in  terra  Moab. 

Coepitque  Moyses  explanare  legem  et  dicere:  6  Dominus  Deus 
noster  locutus  est  ad  nos  in  Horeb  dicens:  *Sufficit  vobis  quod  in 
hoc  monte  mansistis :  7  revertimini  et  venite  mad  montem  Amorrhae- 
orum  et  ad  cetera,  quae,  ei  proxima  sunt  campestria  atque  nmontana 
et  humiliora  loca  contra  °meridiem  et  iuxta  litus  maris,  terram  Cha- 
nanaeorum  et  Libani  usque  ad  flumen  magnum  Euphraten.  8  En, 
inquit,  tradidi  vobis  :ingredimini  et  possidete  earn,  super  qua  iuravit 
Dominus  patribus  vestris,  ^Abraham,  Isaac  et  Iacob  ut  daret  illam 
eis  et  semini  eorum  post  eos. 

9  Dixique  vobis  illo  in  tempore :  10  «Non  possum  solus  sustinere 
vos,  quia  Dominus  Deus  vester  multiplicavit  vos  et  restis  hodie  sicut 
stellae  caeli  plurimi.  (11  sDominus  Deus  patrum  vestrorum  addat  ad 
hunc  numerum  multa  milia,  et  benedicat  vobis  *sicut  locutus  est.) 

12  uNon  valeo   solus  negotia  vestra  sustinere  et  pondus  ac  iurgia: 

13  vdate  ex  vobis  viros  sapientes  et  gnaros  et  quorum  conversatio  sit 
probata  in  tribubus  vestris,  ut  ponam  eos  vobis  principes.  14  Tunc 
respondistis  mihi :  Bona  res  est,  quam  vis  facere.  H  Tulique  de  tri- 
bubus vestris  viros  sapientes  et  nobiles  et  ^constitui  eos  principes, 
tribunos  et  centuriones  et  quinquagenarios  ac  decanos,  qui  docerent 
vos  singula.  16  Praecepique  eis  dicens :  Audite  illos  et  ^quod  iustum 
est  iudicate,  sive  civis  sit  ille  sive  peregrmus.  17  *Nulla  erit  distantia 
personarum :  ita  parvum  audietis  ut  magnum  nee  accipietis  cuiusquam 
personam,  quia  °Dei  iudicium  est.  Quod  si  difficile  vobis  visum  ali- 
quid  fuerit,  &referte  ad  me  et  ego  audiam.  I8  Praecepique  omnia  quae 
facere  deberetis. 

19  Profecti  autem  de  Horeb  transivimus  per  ceremum  terribilem  et 
maximam  quam  vidistis,  per  viam  montis  Amorrhaei,  sicut  praece- 
perat Dominus  Deus  noster  nobis.  dCumque  venissemus  in  Cades- 
barne,  20  dixi  vobis :  Venistis  ad  montem  Amorrhaei,  quem  Dominus 
Deus  noster  daturus  est  nobis.  2i  Vide  terram  quam  Dominus  Deus 
tuus  dat  tibi :  eascende  et  posside  earn,  sicut  locutus  est  Dominus  Deus 
noster  patribus  tuis;  'noli  timere  nee  quidquam  paveas. 

22  #Et  accessistis  ad  me  omnes  atque  dixistis :  Mittamus  viros  qui 
considerent  terram  et  renuntient  per  quod  iter  debeamus  ascendere: 
et  ad  quas  pergere  civitates. 

23  Cumque  mihi  sermo  placuisset,  misi  ex  vobis  duodecim  viros 
singulos  de  tribubus  suis.  24  AQui,  cum  perrexissent  et  ascendissent  in 
montana,  venerunt  usque  ad  vallem  botri;  et,  considerata  terra, 
25  sumentes  de  fructibus  eius,  ut  ostenderent  ubertatem,  attulerunt  ad 
nos  atque  dixerunt:  Bona  est  terra,  quam  Dominus  Deus  noster  da- 
turus est  nobis. 

26  Et  noluistis  ascendere,  sed  increduli  ad  sermonem  Domini  Dei 


LIBER 

DEUTERONOMII 

1,  1-26 


a  cp.  3,  17;  Js  3,  16;  11,  2, 16; 

12,  1,  3  etc. 
b  cf.  Nm  21,  14. 
ci  Rg  25,  1.  —  v.  Nm  10,  12. 
d  Nm  ii,  35;  13,  i-  33,  17- 
e  cp.  2,  14,;  9,  23;  Nm  13,  36; 


fe 


32  8;  34,  4. 
:f.  Nm  33,  38. 


g  v.  Nm  21,  21-32. 

h  v.  Nm  21,  33-35- 

i  Js  12,  4;  13,  12,  31.  —  cf.  cp. 

;  cp.  29,  1.  [3,  10. 

/  cp.  2,  3.  —  cf.  Ex  19,  1;  Nm 
m  cf :.  Nm  13,  30.  [10,  ii. 

«Js  9,  1. 
0  Gn  12,  9. 


p  Gn  12,  7;  13,  14,  15;  15.  18; 

17,   7,   8;    26,  3,  4;    28,   13, 

14;  50,  24. 
?Nm  11,  14.  —  cf.  Ex  18,  18. 
r  cf .  cp.  10,  22;   28.  62.  —  v. 

Gn  15,  5- 
S  cf.  2  Rg  24,  3. 
t  Gn  12,  2;  22,  17;  26,  3,  24. 
u  cf.  3  Rg  3,  8,  9. 
v  cf .  Ex   18,   21;   Nm   11,   16, 

17;  Ac  6,  3- 


a;  Ex  18,  25. 

16,  17]  *  Catech.  R.  Ill  9,  14. 

yep.  16,  18;  Jo  7.  24. 

z  cp.  16,  19;  Ex  23,  2,  3;  Lv 

19,  15;  2  Par  19,  7;  Pro  24, 

23;  28,  21;  Ecli  42,  1;  Ml  2, 

9;  Jc  2,  1,  9. 
a  2  Par  19,  6.  —  cf.  Ex  21,  6. 
b  Ex  18,  22,  26. 
c  cp.  8,  15;  32,  10;  Jr  2.  6.  — 

cf.  Jdt  5,  14;  Sap  11,  2. 


e  cp.  9,  23. 

;cp.  31,  8;  Js  1,  9. 

g  cf.  Nm  13,  2,  3. 


A  v.  Nm  13,  22-27. 


—  137 


LIBER 
DEUTERONOMII 

1,27  —  2,12 


i  Ps  105,25.  —  v.  Nm  14,  1-4. 

;cp   9,  28. 

k  cf.  Js  7,  7- 

/Js  14,  8. 

mcp,   9,    1,   2;   —  v.  Nm   13, 

29-33. 
w  v.  Nm  13,  23,  34. 


0  cp.  3,  22;  Ex  14,  14,  25;  Js 
10,  14,  42  ;  23,  3, 10. —  cf.  2 
Es  4,  20. 

£  cp.  32,  11,  12;  Ex  19,  4;  Is 
46,  3,  4;  63,  ?;  Os  11,  3.  — 
cf.  cp.  8,  5;  Ac  13,  18. 

q  cp.  9,  23;  Ps  105,  24;  Ju  5. 

r   v.  Ex  13,  21;  Nm  14,  14. 

s  Nm  10,  33. 

t  cp.  2,  15. 

w  Nm  14,  23,  30;  Ps  94.  "• 

v  Nm  14,  30;  Js  14,  9- 


*cp.  4,  21;  32,  51;  34,  4;  Nm 
20,  12;   27,  13,  14.  —  cf. 
Ps  105,  32. 
y  cp.  31,  3,  7;  Ex  24,  13.  —  cf. 
z  v.  Js  1,1.  [1  Rg  16,  22. 

a  cp.  31,  7,  23;  Nm  27,  18-20. 
b  cf.  Nm  34,  17. 
c  Nm  14,  3,  3i. 
d  Is  7,  15,  16.  —  cf.Gn  3.5,22. 
e  cp.  2,  1;  Nm  14,  25. 
/  Nm  14,  40. 

g  Nm  14,  42. 
h  cf.  cp.  31,  17. 

i  Nm  14,  44. 

;Nm  14,  45- 

k  cf.  Ps  117,  12;  Is  7,  18. 

/v.  Nm  31,  3. 

m  Nm  20,  1,  22;  Jd  11,  17. 


a  cp.  1,  40;  Nm  14,  25;  21,  4. 
b  cp.  1,  6. 

c  cp.  23,  7;  Nm  20,  14;  Am  1, 

11;  Ab  10,  12. 
d  v.  Gn  32,  3;  36,  8. 
e  v.  Nm  20,  18-21. 
/  Js  24,  4.  —  cf.  Gn  36,  31-43. 
g  vr.  28. 

h  cf.  Jb  23,  10. 
i  v.  cp.  8,  2-4. 

;Jd  11,  18. 

k  3  Rg  9,  26.  —  cf.  4  Rg  14, 

22 ;   16,  6;  2  Par  26,  2. 
I  v.  Nm  33,  35. 
m  Nm  21,  11. 
«  vr.  5,  19,  29. 
0  vr.  19.  —  v.  Gn  19,  36,  37. 
p  vr.  18;  Nm  21,  15;  Is  15,  1. 
q  Gn  14,  5. 
r  cf.  vr.  21. 

j  cp.  1,  28.  —  v.  Nm  13.  23. 
t  vr.  22 ;  Gn  14,  6.  —  v.  Gn  36, 

20-30. 
«  Nm  21,  24,  31,  35. 


Prooemium  (nt  lfl-5).-l.Institutio  historico-paraenetica  (5-4,49).  Praecipe  s  eventibus 
expositis  qui  in  itinere  ab  Horeb  in  Cades  decider  ant  (6-21),  1  escriptaque 
rebellione post  Palaestinam  exploratam  (22-46),  resumitur  iter  usque  ad 


nostri  27  ^murmurastis  in  tabernaculis  vestris  atque  dixistis :  >Odit 
nos  Dominus  et  idcirco  eduxit  nos  de  terra  Aegypti,  ut  fctraderet 
nos  in  manu  Amorrhaei  atque  deleret.  28  Quo  ascendemus?  'Nuntii 
terruerunt  cor  nostrum  dicentes:  TOMaxima  multitudo  est  et  nobis 
statura  procerior;  urbes  magnae  et  ad  caelum  usque  munitae:  nfilios 
Enacim  vidimus  ibi. 

29Et  dixi  vobis :  Nolite  metuere  nee  timeatis  eos :  30Dominus  Deus, 
qui  ductor  est  vester,  °pro  vobis  ipse  pugnabit,  sicut  fecit  in  Aegypto, 
cunctis  videntibus.  31  Et  in  solitudine  (ipse  vidisti)  Pportavit  te  Do- 
minus Deus  tuus,  ut  solet  homo  gestare  parvulum  filium  suum,  in 
omni  via,  per  quam  ambulastis,  donee  veniretis  ad  locum  istum. 
32  Et  Gnec  sic  quidem  credidistis  Domino  Deo  vestro,  33  rqui  prae- 
cessit  vos  in  via,  et  *metatus  est  locum  in  quo  tentoria  figere  debe- 
retis,  nocte  ostendens  vobis  iter  per  ignem  et  die  per  columnam  nubis. 

34  Cumque  audisset  Dominus  vocem  sermonum  vestrorum,  iratus 
*iuravit  et  ait :  35  MNon  videbit  quispiam  de  hominibus  generationis 
huius  pessimae  terram  bonam,  quam  sub  iuramento  pollicitus  sum 
patribus  vestris,  36  ^praeter  Caleb  filium  Iephone;  ipse  enim  videbit 
earn,  et  ipsi  dabo  terram  quam  calcavit  et  filiis  eius,  quia  secutus 
est  Dominum. 

37  Nee  miranda  indignatio  in  populum,  cum  ^mihi  quoque  iratus 
Dominus  propter  vos  dixerit :  Nee  tu  ingredieris  illuc ;  38  sed  ^Iosue 
filius  Nun  ^minister  tuus  ipse  intrabit  pro  te.  Hunc  aexhortare  et 
robora,  et  bipse  sorte  terram  dividet  Israeli. 

39  cParvuli  vestri,  de  quibus  dixistis  quod  captivi  ducerentur,  et 
filii,  dqui  hodie  boni  ac  mali  ignorant  distantiam,  ipsi  ingredientur ; 
et  ipsis  dabo  terram,  et  possidebunt  earn.  40  Vos  autem  erevertimini 
et  abite  in  solitudinem  per  viam  maris  Rubri. 

41  Et  respondistis  mihi :  /Peccavimus  Domino :  ascendemus  et  pu- 
gnabimus,  sicut  praecepit  Dominus  Deus  noster.  Cumque  instructi 
armis  pergeretis  in  montem,  42  ait  mihi  Dominus :  Die  ad  eos :  ^No- 
lite  ascendere  neque  pugnetis,  ''non  enim  sum  vobiscum,  ne  cadatis 
coram  inimicis  vestris.  43  Locutus  sum,  et  non  audistis;  sed  adver- 
santes  imperio  Domini  et  Humentes  superbia  ascendistis  in  montem. 
44  Itaque  •'egressus  Amorrhaeus,  qui  habitabat  in  montibus,  et  obviam 
veniens  persecutus  est  vos,  %icut  solent  apes  persequi,  et  cecidit  de 
Seir  usque  *Horma.  45  Cumque  reversi  ploraretis  coram  Domino,  non 
audivit  vos  nee  voci  vestrae  voluit  adquiescere.  46mSedistis  ergo  in 
Cadesbarne  multo  tempore. 

2Profectique  inde  venimus  in  solitudinem,  quae  ducit  ad  mare  Ru- 
brum,  asicut  mihi  dixerat  Dominus,  et  circuivimus  montem  Seir 
longo  tempore. 

2Dixitque  Dominus  ad  me :  3bSufficit  vobis  circuire  montem  istum : 
ite  contra  aquilonem,  4  et  populo  praecipe  dicens :  Transibitis  per 
terminos  cfratrum  vestrorum  filiorum  Esau,  dqui  habitant  in  Seir  et 
etimebunt  vos.  5  Videte  ergo  diligenter  ne  moveamini  contra  eos ; 
neque  enim  dabo  vobis  de  terra  eorum  quantum  potest  unius  pedis 
calcare  vestigium,  quia  /in  possessionem  Esau  dedi  montem  Seir. 
6  fi'Cibos  emetis  ab  eis  pecunia  et  comedetis,  aquam  emptam  haurie- 
tis  et  bibetis.  7  Dominus  Deus  tuus  benedixit  tibi  in  omni  opere 
manuum  tuarum;  7lnovit  iter  tuum,  quomodo  transieris  solitudinem 
hanc  magnam  *per  quadraginta  annos  habitans  tecum  Dominus  Deus 
tuus,  et  nihil  tibi  defuit. 

8  Cumque  ■''transissemus  fratres  nostros  filios  Esau,  qui  habitabant 
in  Seir,  per  viam  campestrem  de  fcElath  et  de  ?Asiongaber  venimus 
ad  iter,  quod  ducit  in  mdesertum  Moab.  9  Dixitque  Dominus  ad  me : 
nNon  pugnes  contra  Moabitas  nee  ineas  adversus  eos  proelium;  non 
enim  dabo  tibi  quidquam  de  terra  eorum,  quia  °filiis  Lot  tradidi  PAr 
in  possessionem.  10  «Emim  primi  fuerunt  habitatores  eius,  rpopulus 
magnus  et  validus  et  tam  excelsus  ut  de  *Enacim  stirpe  n  quasi  gi- 
gantes  crederentur  et  essent  similes  filiorum  Enacim.  Denique  Moa- 
bitae  appellant  eos  Emim.  12  *In  Seir  autem  prius  habitaverunt 
Horraei,  quibus  expulsis  atque  deletis,  habitaverunt  filii  Esau, 
Msicut  fecit  Israel  in  terra  possessionis  suae,  quam  dedit  illi  Dominus. 


-  138  — 


Arnon  f lumen,  ea  ratione  susceptutn  ut  filii  Israel  sese  abstlneant  ab 
omni  infestatione  contra  Idumaeos,  Moabitas  et  Ammonltas  (2,  1-22). 
Ingredientes    vero   Palaestinam    transiordanicam,    cum   prius    Sehon 


LIBER 
DEUTERONOMII 

2,13  —  3,6 


13  Surgentes  ergo  ut  transiremus  vtorrentem  Zared  venimus  ad 
eum. 

14  Tempus  autem,  quo  ambulavimus  de  ^Cadesbarne  usque  ad  tran- 
situm  torrentis  Zared,  triginta  et  octo  annorum  fuit,  ^donec  consu- 
meretur  omnis  generatio  hominum  bellatorum  de  castris,  sicut  *iura- 
verat  Dominus,  15  cuius  manus  fuit  adversum  eos,  ut  interirent  de 
castrorum  medio. 

16  Postquam  autem  universi  ceciderunt  pugnatores,  17  locutus  est 
Dominus  ad  me  dicens :  18  Tu  transibis  hodie  terminos  Moab,  urbem 
nomine  Ar;  19  et  accedens  in  vicina  filiorum  Amraon  cave  ne  pugnes 
contra  eos  nee  movearis  ad  proelium;  non  enim  dabo  tibi  de  terra 
filiorum  Ammon,  quia  afiliis  Lot  dedi  earn  in  possessionem.  20  Terra 
gigantum  reputata  est,  et  in  ipsa  olim  habitaverunt  gigantes,  quos 
Ammonitae  vocant  Zomzommim,  21  bpopulus  magnus  et  multus  et 
procerae  longitudinis  sicut  Enacim,  quos  delevit  Dominus  a  facie 
eorum  et  fecit  illos  habitare  pro  eis,  22  sicut  fecerat  filiis  Esau,  qui 
habitant  in  Seir,  delens  Horraeos  et  terram  eorum  illis  tradens,  quam 
possident  usque  in  praesens.  23  cHevaeos  quoque,  qui  habitabant  in 
Haserim  usque  dGazam,  eCappadoces  expulerunt,  qui  egressi  de  Cap- 
padocia  deleverunt  eos  et  habitaverunt  pro  illis. 

24  Surgite  et  ^transite  torrentem  Arnon :  ecce  tradidi  in  manu  tua 
Sehon  regem  ^Hesebon  amorrhaeum,  et  terram  eius  incipe  possidere 
et  ^committe  adversus  eum  proelium.  25  Hodie  incipiam  mittere  Uer- 
rorem  atque  formidinem  tuam  in  populos,  qui  habitant  sub  omni 
caelo,  ut,  audito  nomine  tuo,  paveant  et  in  morem  parturientium  con- 
tremiscant  et  dolore  teneantur. 

26  ->'Misi  ergo  nuntios  de  solitudine  zCademoth  ad  Sehon  regem 
Hesebon  wverbis  pacificis  dicens :  27  "Transibimus  per  terram  tuam, 
publica  gradiemur  via,  non  declinabimus  neque  ad  dexteram  neque 
ad  sinistram,  28  °alimenta  pretio  vende  nobis  ut  vescamur,  aquam 
pecunia  tribue  et  sic  bibemus:  tantum  est  ut  nobis  concedas  transi- 
tum,  29  Psicut  fecerunt  filii  Esau,  qui  habitant  in  Seir,  et  Moabitae, 
qui  morantur  in  Ar,  donee  veniamus  ad  Iordanem  et  transeamus  ad 
terram,  quam  Dominus  Deus  noster  daturus  est  nobis. 

30  eNoluitque  Sehon  rex  Hesebon  dare  nobis  transitum,  quia  rindu- 
raverat  Dominus  Deus  tuus  spiritum  eius  et  obfirmaverat  cor  illius, 
ut  traderetur  in  manus  tuas,  sicut  nunc  vides.  31  Dixitque  Dominus 
ad  me:  sEcce  coepi  tibi  tradere  Sehon  et  terram  eius:  incipe  pos- 
sidere earn. 

32  *Egressusque  est  Sehon  obviam  nobis  cum  omni  populo  suo  ad 
proelium  in  Iasa ;  33  et  "tradidit  eum  Dominus  Deus  noster  nobis, 
^percussimusque  eum  cum  filiis  suis  et  omni  populo  suo.  34  Cunctas- 
que  urbes  in  tempore  illo  cepimus,  interfectis  ^habitatoribus  earum 
viris  ac  mulieribus  et  parvulis:  non  reliquimus  in  eis  quidquam, 
35  absque  iumentis,  quae  in  partem  venere  praedantium,  et  spoliis  ur- 
bium  quas  cepimus.  36  Ab  ^Aroer,  quae  est  super  ripam  torrentis 
Arnon,  *oppido,  quod  in  valle  situm  est,  usque  Galaad  non  fuit  vicus 
et  civitas  quae  nostras  effugeret  manus:  omnes  atradidit  Dominus 
Deus  noster  nobis,  37  absque  terra  filiorum  Ammon,  ad  quam  non  ac- 
cessimus,  et  cunctis,  quae  adiacent  torrenti  6Ieboc,  et  urbibus  montanis 
universisque  locis,  ca  quibus  nos  prohibuit  Dominus  Deus  noster. 

3Itaque  conversi  ascendimus  per  iter  Basan.  °Egressusque  est  Og 
rex  Basan  in  occursum  nobis  cum  populo  suo  ad  bellandum  in 
&Edrai. 

2  Dixitque  Dominus  ad  me:  Ne  timeas  eum,  quia  in  manu  tua 
traditus  est  cum  omni  populo  ac  terra  sua;  faciesque  ei,  sicut  fecisti 
cSehon  regi  Amorrhaeorum,  qui  habitavit  in  Hesebon.  3  Tradidit 
ergo  Dominus  Deus  noster  in  manibus  nostris  etiam  Og  regem  Basan 
et  universum  populum  eius,  dpercussimusque  eos  usque  ad  interne- 
cionem  4  vastantes  cunctas  civitates  illius  uno  tempore.  Non  fuit 
oppidum,  quod  nos  effugeret:  sexaginta  urbes,  eomnem  regionem 
Argob  regni  Og  in  Basan.  5  Cunctae  urbes  erant  munitae  muris  al- 
tissimis  portisque  et  vectibus,  absque  oppidis  innumeris,  quae*non 
habebant  muros.     6  Et  ^delevimus  eos,  sicut  feceramus  Sehon  regi 


v  cf.  Nm  2i,  12. 


XV.   cp.    I,   2,    19. 


yNm  14,  29,  33,  35;   26,  64; 

Ps  77.  33;   94,   n;   105,  26; 

Ez  20,  15.  —  cf.  1  Cor  10,  5; 

Heb  3,  17.  —  v.  cp.  1,  35. 
z  cp.  1,  34. 


a  vr.  9.  —  v.  Gn  19,  36,  38. 
b  cf.  vr.  10. 


c  Js  13,  3,  4- 

d  v.  Gn  10,  19. 

e  (Gn  10,  14;)  Am  9,  7. 

/  Nm  21,  13,  14;  Jd  11,  18,21. 
g  Nm  2127,  28,  30. 
h  cf.  cr.  9. 

i  cpg  ii,  25;   28,  10.  —  v.  Ex 
IS,  14-16;  Js  2,  9-11. 

;  Nm  2i,  21-26. 

/  Js  13,  18;  21,  37;  1  Par  6,  79- 

m  cf.  cp.  20,  10. 

n  Nm  21,  21,  22;  Jd  11,  19. 

0  vr.  6;  Nm  20,  19. 

P  vr.  s,  9.  —  cf.  cp.  23,  3,  4; 
Nm  20,  18;  Jd  11,  17,  18. 


q  Nm  21,  23. 
r  v.  Ex  4,  21. 


5  Am  2,  9. 

t  v.  Nm  21,  23-30. 

u  Nm  21,  3.  —  cf.  cp.  7,  2. 

vcp.  29,  7. 

X  cp.  3,  6. 


yep.  3.  12;  4,  48;  Js  12,  2;  Jd 
11,  26;  4  Rg  10,  33;  Is  17. 
2  etc. 

z  Js  13,  9,  16;  2  Rg  24,  5. 

a  Ps  43.  4- 

b  v.  Gn  32,  22. 

c  vr.  s,  9,  19. 

a  cp.  29,  7;  Nm  21,  33-35- 


b  v.  cp.  i,  4- 

c  v.  Nm  21,  23-26,  34. 
d  Nm  21,  35. 
ez  Rg  4,  i3- 

/v.  cp.    7,   2;    Ps   134,   10-12. 


—  139 


LIBER 
DEUTERONOMII 

3,7-4,7 


ei  deinde  Og,  reges  Amorrhaeorum,  sibi  occurrerent,  utrumque  debellant 
{24-3,  11),  eorumque  possessiones  invadunt  (12-20);  in  locum  vero 
Moysi,  cui  terra  cisiordanica  interdicta  erat,  Iosue  sufficitur  (21-29). 


g  cp.  2,  34. 
h  cp.  20,  14. 


*'cp.  4,  48;  Js  11,  3,  17;  12,  5; 

Ps  41,  7;  88,  13;  132,  3. 
;cf.  cp.  4.  48.  [5. 

k  1  Par  5,  23;  Cn  4,  8;  Ez  27, 
I  cp.  4,  43;  Js  13,  9, 16,  17,  21; 


:p.  4,  43;  js  13,  9,: 
Jr  48,  8,  21. 
Js  12,  5;  13,  11.;  1 


Par  5,  it. 


n  cp.  2,  11,  20. 
0  cf.  Gn  14,  5. 


£js   13,   25; 
26;  Jr  49, 


Rg   11,   1;    12, 
Ez  21,  20;  25, 

5;  Am  1,  14. 
q  cf.  Ap  2i,  17. 
r  v.  cp.  2,  36. 
5  v.  Nm  32,  29,  32-38;  Js  13, 

8-13. 
t  v.  Nm-  32,39-42;  Js  13,29-31. 
u  v.  vr.  4. 
v  Nm  32,  41.  —  cf.   1   Par  2, 

22,  23. 
x  Js  12,  s;  13,  11,  13;  2  Rg  3, 

3;   10,  6;   13,  37,  38. 
y  Nm  32,  41. 
z  Nm  32,  39. 

a  cf.  2  Rg  24,  s. 

b  Nm  2i,  24;  Js  12,  2. 

c  v.  Nm  34,  11. 

dcp.  4,  49;  Js  3,  16;   12,  3;  4 

ev.  Gn  14,  3.  [Rg  14,  25. 

/cp.  4,  49;    Js  13,  30.  —  cf. 

Nm  21,  15. 
*Nm  32,  20,  21;   Js  1,  14;   4, 
n  Nm  32,  1,  4.  [12. 

j Js  22,  4. 


;  cf.  Nm  27,  1 3. 

/  cp.  1,  30;  20,  4.  —  v.  Ex  14, 
14. 


m  cp.    s,   24;    11,   2;    32,   3",    1 

Par  29,  11. 
n  v.  Ex  15,   11;   Ps  85,  8. 

0  cp.  4,  22;  Ex  3,  8. 
pci.  Js  1,  4.  XT 

9  cp.  4,  21.  —  cf.  Nm  20,  12. 

—  v.  cp.  1,  37- 
r  cf.  2  Cor  12,  9. 
s  Nm  27,  12,  13. 

t  cp.  31,  2;  34,  4. 
wcp.  1,  38;   31,  3.  7;  Nm  27, 
23.  —  cf.  Js  1,  6,  7. 

v  cp.  4,  46;  34,  6. 

/]  I?,  in  jr.  2  p.  D.  4  Qdg. 

a  v.  Lv  18,  4. 

b  cp.  6,  24;  8,  1. 

c  cp.  12,  32.  —  cf.  Js  1,  7;  Pro 

30,  6;  Ap.  22,  18,  19. 
dcp.  5,  32. 
c  Nm  25,  4-9. 
/v.  Nm  23,  28;  25,  3-9. 

61  *  cf.  Catech.  R.  Ill  1,  5,  12. 

g  cp.  29,  9-   „ 

h  Jb  28,  28;  Ps  no,  10;  Pro  1, 

7;  9,  10;  Ecli  25,  16. 
*cp.   33,   29;    2    Rg   7,  23;    Ps 
7]  v.  Jo  6,  55.  [147,  20. 

/Ps  33,  19;    144,   18;   148,  14. 

—  cf.  Jc  4,  8. 


Hesebon,  disperdentes  omnem  civitatem  ^virosque  ac  mulieres  et 
parvulos;  7  ''iumenta  autem  et  spolia  urbium  diripuimus.  8  Tuli- 
musque  illo  in  tempore  terram  de  manu  duorum  regum  Amorrhae- 
orum, qui  erant  trans  Iordanera  a  torrente  Arnon  usque  ad  montem 
^Hermon,  9  quem  Sidonii  iSarion  vocant  et  Amorrhaei  fcSanir: 
10  omnes  civitates,  quae  sitae  sunt  in  'planitie  et  universam  terram 
Galaad  et  Basan  usque  ad  wSelcha  et  Edrai  civitates  regni  Og  in 
Basan.  J1  nSolus  quippe  Og  rex  Basan  restiterat  de  stirpe  °gigantum. 
Monstratur  lectus  eius  ferreus,  qui  est  in  PRabbath  nliorum  Ammon, 
novem  cubitos  habens  longitudinis  et  quattuor  latitudinis  ad  mensu- 
ram  cubiti  Ovirilis  manus. 

12  Terramque  possedimus  tempore  illo  rab  Aroer,  quae  est  super 
ripam  torrentis  Arnon,  usque  ad  mediam  partem  montis  Galaad;  et 
scivitates  illius  dedi  Ruben  et  Gad.  13  *Reliquam  autem  partem  Ga- 
laad et  omnem  Basan  regni  Og  tradidi  mediae  tribui  Manasse : 
"omnem  regionem  Argob,  cunctaque  Basan  vocatur  terra  gigantum. 
14  vIair  nlius  Manasse  possedit  omnem  regionem  Argob  usque  ad 
terminos  -^Gessuri  et  Machati  vocavitque  Vex  nomine  suo  Basan  Ha- 
voth  lair,  id  est  villas  lair,  usque  in  praesentem  diem.  15  -Machir 
quoque  dedi  Galaad.  16  Et  tribubus  Ruben  et  aGad  dedi  de  terra 
Galaad  usque  ad  torrentem  Arnon  medium  torrentis,  et  confinium 
usque  ad  torrentem  Ieboc,  bqui  est  terminus  nliorum  Ammon,  17  et 
planitiem  solitudinis  atque  Iordanem  et  terminos  cCenereth  usque  ad 
dmare  deserti,  equod  est  salsissimum,  /ad  radices  montis  Phasga 
contra  orientem. 

18  Praecepique  vobis  in  tempore  illo  dicens :  Dominus  Deus  vester 
dat  vobis  terram  hanc  in  hereditatem;  ^expediti  praecedite  fratres 
vestros  filios  Israel  omnes  viri  robusti,  19  absque  uxoribus  et  parvu- 
lis  atque  iumentis.  /lNovi  enim  quod  plura  habeatis  pecora,  et  in 
urbibus  remanere  debebunt  quas  tradidi  vobis,  20  t-donec  requiem 
tribuat  Dominus  fratribus  vestris,  sicut  vobis  tribuit,  et  possideant 
ipsi  etiam  terram,  quam  daturus  est  eis  trans  Iordanem:  tunc  rever- 
tetur  unusquisque  in  possessionem  suam,  quam  dedi  vobis. 

21  ^'Iosue  quoque  in  tempore  illo  praecepi  dicens :  Oculi  tui  viderunt, 
quae  fecit  Dominus  Deus  vester  duobus  his  regibus:  sic  faciet  om- 
nibus regnis,  ad  quae  transiturus  es.  22  Ne  timeas  eos ;  'Dominus 
enim  Deus  vester  pugnabit  pro  vobis. 

23  Precatusque  sum  Dominum  in  tempore  illo  dicens :  24  Domine 
Deus,  tu  coepisti  ostendere  servo  tuo  wmagnitudinem  tuam  manum- 
que  fortissimam,  nneque  enim  est  alius  Deus  vel  in  caelo  vel  in  terra, 
qui  possit  facere  opera  tua  et  comparari  fortitudini  tuae.  25  Transibo 
igitur  et  videbo  °terram  hanc  optimam  trans  Iordanem  et  montem 
istum  egregium  et  PLibanum.  26  Qlratusque  est  Dominus  mihi  propter 
vos  nee  exaudivit  me,  sed  dixit  mihi :  rSufficit  tibi :  nequaquam  ultra 
loquaris  de  hac  re  ad  me.  27  sAscende  cacumen  Phasgae  et  oculos 
tuos  circumfer  ad  occidentem  et  ad  aquilonem  austrumque  et  orien- 
tem et  adspice;  nee  'enim  transibis  Iordanem  istum.  28  "Praecipe 
Iosue  et  corrobora  eum  atque  conforta,  quia  ipse  praecedet  populum 
istum  et  dividet  eis  terram,  quam  visurus  es. 

29  Mansimusque  vin  valle  contra  fanum  Phogor. 

4Et  nunc,  Israel,  audi  apraecepta  et  iudicia,  quae  ego  doceo  te,  ut 
faciens  ea  &vivas  et  ingrediens  possideas  terram,  quam  Dominus 
Deus  patrum  vestrorum  daturus  est  vobis.  2  cNon  addetis  ad  verbum, 
quod  vobis  loquor,  nee  auferetis  ex  eo :  dcustodite  mandata  Domini 
Dei  vestri,  quae  ego  praecipio  vobis.  3  eOculi  vestri  viderunt  omnia, 
quae  fecit  Dominus  contra  /Beelphegor,  quomodo  contriverit  omnes 
cultores  eius  de  medio  vestri ;  4  vos  autem,  qui  adhaeretis  Domino 
Deo  vestro,  vivitis  universi  usque  in  praesentem  diem.  5  Scitis  quod 
docuerim  vos  praecepta  atque  iustitias:  sicut  mandavit  mihi  Domi- 
nus Deus  meus,  sic  facietis  ea  in  terra,  quam  possessuri  estis ;  6  set 
observabitis  et  implebitis  opere.  >!Haec  est  enim  vestra  sapientia  et 
intellectus  coram  populis,  ut  audientes  universa  praecepta  haec  di- 
cant:  En  populus  sapiens  et  intelligens,  gens  magna.  7  (Nec  est  alia 
natio   tam   grandis,   quae   habeat  Meos   appropinquantes   sibi,    sicut 


—  140 


Altera  vero  pars  huius  institutionis  continet  argumenta,  quibus  legis  obser- 
vantia  commendatur  (4,1-40);  postque  nonnulla  de  ur  bib  us  asyli  (41-43),  ac- 
cedit  designatio  loci  et  temporis,  ubi  ea  quae  sequuntur  acta  sunt  (44-49). 


Deus  noster  adest  cunctis  obsecrationibus  nostris.  8  Quae  est  enim 
alia  gens  sic  inclita,  ut  habeat  caeremonias  ^iustaque  iudicia  et  uni- 
versam  legem,  quam  ego  proponam  hodie  ante  oculos  vestros? 

9  *Custodi  igitur  temetipsum  et  manimam  tuam  sollicite.  nNe  obli- 
viscaris  verborum,  quae  viderunt  oculi  tui,  et  ne  excidant  de  corde 
tuo  cunctis  diebus  vitae  tuae.  °Docebis  ea  nlios  ac  nepotes  tuos, 
19  a  Pdie  in  quo  stetisti  coram  Domino  Deo  tuo  in  Horeb,  quando 
Dominus  locutus  est  mihi  dicens:  «Congrega  ad  me  populum,  ut 
audiant  sermones  meos  et  rdiscant  timere  sme  omni  tempore  quo  vi- 
vunt  in  terra,  *doceantque  nlios  suos.  J1  Et  Maccessistis  ad  radices 
montis,  qui  vardebat  usque  ad  caelum;  erantque  in  eo  tenebrae  et 
nubes  et  caligo.  12  ^Locutusque  est  Dominus  ad  vos  de  medio  ignis. 
^Vocem  verborum  eius  audistis  et  *formam  penitus  non  vidistis.  13aEt 
ostendit  vobis  pactum  suum,  quod  praecepit  ut  faceretis,  et  6decem 
verba,  cquae  scripsit  in  duabus  tabulis  lapideis.  14  ^Mihique  manda- 
vit  in  illo  tempore,  ut  docerem  vos  caeremonias  et  iudicia,  quae  fa- 
cere  deberetis  in  terra  quam  possessuri  estis. 

15  eCustodite  igitur  sollicite  animas  vestras.  /Non  vidistis  aliquam 
similitudinem  in  die,  qua  locutus  est  vobis  Dominus  in  Horeb  de 
medio  ignis;  16  ne  forte  ^decepti  ''faciatis  vobis  sculptam  simili- 
tudinem aut  ^imaginem  masculi  vel  feminae,  17  similitudinem  omnium 
iumentorum,  quae  sunt  super  terram,  vel  avium  sub  caelo  volan- 
tium  18  atque  reptilium,  quae  moventur  in  terra,  sive  piscium, 
qui  sub  terra  morantur  in  aquis;  19  ne  forte,  elevatis  oculis  ad 
caelum,  videas  •'solem1  et  hinam  et  omnia  astra  caeli  et  errore 
deceptus  adores  ea  et  colas  quae  creavit  Dominus  Deus  tuus  in  mi- 
nisterium  cunctis  gentibus,  quae  sub  caelo  sunt.  29  Vos  autem  lulit 
Dominus  et  eduxit  de  fcfornace  ferrea  Aegypti,  ut  haberet  ^populum 
hereditarium,  sicut  est  in  praesenti  die. 

21  "ijratusque  est  Dominus  contra  mc  propter  sermones  vestros  et 
iuravit  ut  non  transirem  Iordanem  nee  ingrederer  terram  optimam, 
quam  daturus  est  vobis.  22  Ecce  morior  in  hac  humo,  nnon  transibo 
Iordanem:  vos  transibitis  et  possidebitis  °terram  egregiam.  23  Cave 
ne  quando  obliviscaris  pacti  Domini  Dei  tui,  quod  pepigit  tecum,  et 
Pfacias  tibi  sculptam  similitudinem  eorum,  quae  fieri  Dominus  prohi- 
buit  _:  24<zquia  Dominus  Deus  tuus  ignis  consumens  est,  Deus  raemulator. 

25  Si  genueritis  nlios  ac  nepotes  et  morati  fueritis  in  terra  6decep- 
tique  feceritis  vobis  aliquam  similitudinem  *patrantes  malum  coram 
Dominc  Deo  vestro,  ut  eum  ad  iracundiam  provocetis,  26wtestes  invoco 
hodie  caelum  et  terram,  cito  perituros  vos  esse  de  terra  quam,  tran- 
sito  Iordane,  possessuri  estis.  Non  habitabitis  in  ea  longo  tempore, 
sed  delebit  vos  Dominus  27  atque  vdisperget  in  omnes  gentes,  et 
^remanebitis  pauci,  in  nationibus,  ad  quas  vos  ducturus  est  Domi- 
nus. 28  Ibique  ^servietis  diis,  qui  hominum  manu  fabricati  sunt,  ligno 
et  lapidi,  2qui  non  vident  nee  audiunt  nee  comedunt  nee  odorantur. 

29  Cumque  °quaesieris  ibi  Dominum  Deum  tuum,  invenies  eum; 
si  tamen  to  to  corde  quaesieris  et  tota  tribulatione  animae  tuae. 

39  Postquam  te  invenerint  omnia  quae  praedicta  sunt,  ftnovissimo 
tempore  reverteris  ad  Dominum  Deum  tuum  et  audies  vocem  eius; 
31  quia  Deus  cmisericors  Dominus  Deus  tuus  est;  dnon  dimittet  te  nee 
omnino  delebit  neque  obliviscetur  pacti,  in  quo  iuravit  patribus  tuis. 

32  eInterroga  de  diebus  antiquis,  qui  fuerunt  ante  te  ex  die,  quo 
creavit  Deus  hominem  super  terram  a  summo  caelo  usque  ad  sum- 
mum  eius,  si  facta  est  aliquando  huiuscemodi  res,  aut  unquam  co- 
gnitum  est,  33  /ut  audiret  populus  vocem  Dei  loquentis  de  medio 
ignis,  s'sicut  tu  audisti,  et  vixisti ;  34  si  fecit  Deus  ut  ingrederetur  et 
tolleret  sibi  gentem  de  medio  nationum  per  ^tentationes,  *signa  atque 
portenta,  -?per  pugnam  et  fcrobustam  manum  textentumque  bracchium 
et  horribiles  visiones,  iuxta  omnia  quae  fecit  pro  vobis  Dominus 
Deus  vester  in  Aegypto,  videntibus  oculis  tuis;  35mut  scires  quoniam 
Dominus  ipse  est  Deus  et  nnon  est  alius  praeter  eum.  36  °De  caelo 
te  fecit  audire  vocem  suam,  ut  doceret  te,  et  in  terra  ostendit  tibi 
ignem  suum  maximum  et  audisti  verba  illius  de  medio  ignis,  37  quia 
Pdilexit  patres  tuos  et  elegit  semen  eorum  post  eos.  «Eduxitque  te 


LIBER 

DEUTERONOMII 

4,  8-37 


k  Rm  7.  i2. 


I  vr.  i. 


vt.  is. 
...  cf.  Pro  4,  23. 
n  Ps  102,  2. 
0  cp.  6,  7;   ii,  19;  32,  46;  Gn 

18,  19;  Ex  12,  26,  27;  Ps  77. 

3-6;  Is  38,  19. 
p  Ex  19,  9,  16;  Heb  12,  18,  19. 
q  cp.  31,  12. 
r  cp.  14,  23;   17,  19. 
s  cp.  12,  1 ;  31,  13;  3  Rg  8,  40. 
t  cp.  6,  7;  11,  19. 
u  Ex  19,  17. 
v  cp.  5,  22,  23:  Ex  19,  18;  20, 


18.  21. 


5,  u  iy, 
cf.  Ex  24, 


16, 


*vr.  33,  36;  cp.  s,  4,  22;  Ex 

20,  1,  19. 
y  Ex  20,  22.  —  cf.  3  Rg  19, 12 ; 
z  vr.  15.  [Jb  4,  16;  Ac  9,  7. 

a  cp.  9,  9,  11. 
b  Ex  34,  28. 
c  v.  Ex  24,  12;  31,  18. 
d  v.  Ex  21-23. 
e  vr.  9;  Is  23,  n;  Jr  17,  6. 
15}  *  cf.  Catech.  R.  Ill  2,  19. 
/  vr.  12. 
gvr.  25. 

A  vr.  23;  cp.  s,  8;  Ex  20,  4. — 
*  Rm  1,  23.  [cf.  Ac  17,  29. 

;cp.  17,  3;   Jb  21,  26-28. 

k3  Rg  8,  51;  Jr  11,  4- 

I  cp.  9,  29;  32,  9;  Ex  19,  5,  6. 

m  cp.  1,  37;  3,  26. 

n  cp.  3,  27. 

ocp.  3.  25. 

P  vr.  9. 

q  (all)  Heb  12,  29.  —  cp.  9,  3; 

Ex  24,  17.  --  cf.  Ps  88,  47; 

Is  10,  17,  18;  29,  6;  30,  27, 

30;  Sph  1,  18;  Heb  12,  29. 
r  cf.  Is  42,  8.  —  v.  Ex  20,  s. 
s  vr.  16. 

/cp.  9.  18;  4  Rg  17.  17. 
u  cp.  30,  18,  19;  31,  28,  32,  1; 

Is  1,  2;  Jr  2,  12;  6,  19;  Mic 
v  Lv  26,  33.  [6,  2. 

x  cp.  28,  62. 

y  cp.  28,  36;  64;  Jr  16,  13. 
z  Ps  113,  (bis)  4-6;  134,  15-17; 

Is  44.  9;  46,  7. 
29]  *  Catech.  R.  II  5,  27. 
a  cp.  30,  2,  3;  Lv  26,  40-42;  2 

Par  is,  4;  2  Es  1,  9;  Ps  26, 

8,  Is  55.  6,  7;  Jr  29,  13,  14. 
b  cf.  Lv  26,  40,  41.  —  v.  Gn 

49.    I' 
c  Ex  34,  6;   2  Par  30,  9;  2  Es 

9.  3i;  Jn  4,  2. 

d  cp.  31,  6,  8;  Js  1,  5;    1   Par 

e  cp.  32,  7;  Jb  8,  8.  [28,  20. 

/  vr.  12,  36;  cp.  5,  24,  26;  Ex 
3,  6-  19,  21.  —  cf.  Gn  32, 
30;  Ex  24,  11;  33,  20,  23; 
Jd  6,  22,  23;   13,  22. 

g  cf.  Ex  20,  10. 

Acp.  7,  19;  29,  3-       T 

1  cp.  26,  8;  Ex  7,  3;  Jr  32,  21. 

;'v.  Ex  15,  3-10. 

k  cp.  7,  8;  11,  2;  26,  8;  34.12. 

/  Ex  6,  6;  Jr  32,  21. 

m  cf.  Ex  10,  2. 

n  (all)  Mr  12,  32.  —  vr.  39;  cp. 
32,  39;  1  Rg  2,  2;  2  Rg  22, 
32;  Is  45,  5,  18,  22;  46,  9. 

37]  *  Catech.  R.  Ill  1,  11. 

0  Ex  19,  9,  19;  2  Es  9,  13. 

pep.  10,  15. 

q  Ex  13,  21;  33,  14.  —  cf.  Is 
63,  9- 


LIBER 
DEUTERONOMII 

4,38  —  5,22 


2.  Repctitio,  eiplicatio  et  veluti  amplificatio  lepm  divinarum  (5, 1-26, 19).  Praemissa 
decalogi  promulgatione  (5,  1-21),  Moyses  veluti  Dei  internuntius 
et  interpres   (22-33),   primum    explanans  praeceptum   docet  quomodo 


r  cp.  7,  1;  11,  23;  Ex  23,  27, 
28;  34,  24.  —  v.  cp.  9,  1-5. 

s  Js  2,  11;  3  Rg  8,  23-   2  Par 

*  v.  vr.  35.  [20,  6;  Ec.  5,  2. 

«  Lv  22,  31. 

v  cp.  s,  16;  6,  2,  3;  11,  9;  12, 
25,  28;  22,  7.  —  cf.  Pro  3, 
2;   10,  27;  Ecli  23,  38. 

a;  cp.  19,  2-13;  Nm  35,  6-29. 


y  Js  20,  8;  21,  36;  1  Par  6,  78. 

z  v.  cp.  3,  10. 

a  Js  20,  8;  21,  38;  3  Rg  4,  13; 
21,  3-24;  4  Rg  8,  28;  9,  1, 
4,  14;  1  Par  6,  80  etc. 

b  Js  20,  8;  21,  27;  1  Par  6,  71. 

ccp.  3,   29. 

d  cp.  1,  4;  Nm  21,  14. 

ecp.  3,  3,  4;  Nm  21,  33,  35. 

/v.  cp.  2,  36. 

£  cf .  cp.  3,  9;   Ps  132,  3;  Ecli 

hv.  cp.  3,9.  [24,  17. 

»v.  cp.  3,  17. 

;cp.  3.  17. 

2-5]  cf.  Catech.  R.  Ill  1,  u. 

a  cp.  4,  23;  cp.  29,  1;  Ex  19,  5. 

b  cf.  Heb.  8,  9. 

c  cf.  cp.  29,  15. 

d  cf.  cp.  34,  10;  Ex  33,  11;  Nm 

14,  14;  jd  6,  22. 
e  vr.  22;  Ex  19,  18. 
/Ex  20,  21.  —  cf.  Gal  3,  19. 
g  Ex  19,  16;  20,  18;  24,  2. 
6"]  v.  cp.  29,  5. 
6-21]  Ex  20,  2-17. 
A  Lv  26,  1;  Ps  80,  11. 
*  cp.  11,  16,  28;  Ps  80,  10. 
/  cp.  27,  15;  Lv  26,  1.  —  cf.  Ps 

96,  j. 
9]  *  Catech.  R.  Ill  2,  32,  33. 
k  Ex  34,  14. 
/  cp.  7,  9;  Ex  20,  6;  Jr  32,  18. 

m  Lv  19,  12;  Mt  5,  33. 

12]  *  Catech.  R.  Ill  4,  2,  10. 

«  Gn  2,  2;  Ex  16,  29,  30;  Heb 
4,  4-  —  v.  Ex  20,  8. 

0  cf.  Ex  23,  12. 
15]  »  Catech.  R.  Ill  4,  14. 
pep.  15,  15;  16,  12;  24,18,22. 
q  v.  cp.  4  ,34. 

16I  *  Catech.  Ill  5,  16. 

r  Ecli  3,  9;    Mt  15,  4;   Mr  7, 

10;  Eph  6,  2. 
s  v.  cp.  4,  40. 
t  (all)  Mt  5,  21,  27;  Lc  18,  20; 

Jc  2,  11. 


21]  *  cf.  Cone.  Tr.  s.  14  can.  7. 
11  Mt  5,  28;   Rm  7,  7. 


praecedens  in  virtute  sua  magna  ex  Aegypto,  38  *"ut  deleret  nationes 
maximas  et  fortiores  te  in  introitu  tuo,  et  introduceret  te  daretque 
tibi  terrain  earum  in  possessionem,  sicut  cernis  in  praesenti  die. 
39  Scito  ergo  hodie  et  cogitato  in  corde  tuo,  quod  8Dominus  ipse  sit 
Deus  in  caelo  sursum  et  in  terra  deorsum  et  non  *sit  alius.  40  "Cu- 
stodi  praecepta  eius  atque  mandata,  quae  ego  praecipio  tibi,  v\it 
bene  sit  tibi  et  filiis  tuis  post  te  et  permaneas  multo  tempore  super 
terram,  quam  Dominus  Deus  tuus  daturus  est  tibi. 

41  ^Tunc  separavit  Moyses  tres  civitates  trans  Iordanem  ad  orien- 
talem  plagam,  42  ut  confugiat  ad  eas  qui  occiderit  nolens  proximum 
suum,  nee  sibi  fuerit  inimicus  ante  unum  et  alterum  diem,  et  ad 
harum  aliquam  urbium  possit  evadere :  43  ^Bosor  in  solitudine,  *quae 
sita  est  in  terra  campestri  de  tribu  Ruben,  et  aRamoth  in  Galaad, 
quae  est  in  tribu  Gad,  et  ''Golan  in  Basan,  quae  est  in  tribu  Manasse. 

44  Ista  est  lex,  quam  proposuit  Moyses  coram  filiis  Israel ;  45  et 
haec  testimonia  et  caeremoniae  atque  iudicia,  quae  locutus  est  ad 
nlios  Israel,  quando  egressi  sunt  de  Aegypto,  46  trans  Iordanem,  cin 
valle,  contra  fanum  Phogor,  in  terra  Sehon  regis  amorrhaei,  qui  habi- 
tavit  in  Hesebon,  dquem  percussit  Moyses.  Filii  quoque  Israel  egressi 
ex  Aegypto  47  possederunt  terram  eius  et  terram  e0g  regis  Basan, 
duorum  regum  amorrhaeorum,  qui  erant  trans  Iordanem  ad  solis 
ortum,  48  /ab  Aroer,  quae  sita  est  super  ripam  torrentis  Arnon, 
usque  ad  montem  ^Sion,  qui  est  et  /lHermon,  49  omnem  planitiem 
trans  Iordanem  ad  orientalem  plagam  usque  *ad  mare  solitudinis  et 
usque  ad  •'radices  montis  Phasga. 

5Vocavitque  Moyses  omnem  Israelem  et  dixit  ad  eum :  Audi,  Israel, 
caeremonias  atque  iudicia,  quae  ego  loquor  in  auribus  vestris  ho- 
die :  discite  ea  et  opere  complete.  2  aDominus  Deus  noster  pepigit  no- 
biscum  foedus  in  Horeb.  3  JSfon  cum  patribus  nostris  biniit  pactum, 
sed  cnobiscum  qui  impraesentiarum  sumus  et  vivimus.  4  dFacie  ad  fa- 
ciem  locutus  est  nobis  in  monte  ede  medio  ignis.  5  /Ego  sequester  et 
medius  fui  inter  Dominum  et  vos  in  tempore  illo,  ut  adnuntiarem  vobis 
verba  eius ;  ^timuistis  enim  ignem  et  non  ascendistis  in  montem,  et  ait : 
6  /lEgo  Dominus  Deus  tuus,  qui  eduxi  te  de  terra  Aegypti,  de 
domo  servitutis.  7-?Non  habebis  deos  alienos  in  conspectu  meo.  8iNon 
facies  tibi  sculptile  nee  similitudinem  omnium  quae  in  caelo  sunt 
desuper  et  quae  in  terra  deorsum  et  quae  versantur  in  aquis  sub 
terra.  9  fcNon  adorabis  ea  et  non  coles;  ego  enim  sum  Dominus  Deus 
tuus,  Deus  aemulator,  reddens  iniquitatem  patrum  super  filios  in 
tertiam  et  quartam  generationem,  his  qui  oderunt  me  10  et  faciens 
misericordiam  in  Jmulta  milia  diligentibus  me  et  custodientibus  prae- 
cepta mea. 

11  wNon  usurpabis  nomen  Domini  Dei  tui  frustra,  quia  non  erit 
impunitus  qui  super  re  vana  nomen  eius  adsumpserit. 

12  Observa  diem  sabbati  ut  sanctifices  eum,  sicut  praecepit  tibi 
Dominus  Deus  tuus.  13  Sex  diebus  operaberis  et  facies  omnia  opera 
tua.  14  "Septimus  dies  sabbati  est,  id  est  requies  Domini  Dei  tui. 
Non  facies  in  eo  quidquam  operis  tu  et  filius  tuus  et  filia,  servus  et 
ancilla  et  bos  et  asinus  et  omne  iumentum  tuum  et  peregrinus,  qui 
est  intra  portas  tuas;  ut  requiescat  °servus  tuus  et  ancilla  tua  sicut 
et  tu.  15  ^Memento  quod  et  ipse  servieris  in  Aegypto,  et  eduxerit  te 
inde  Dominus  Deus  tuus  «in  manu  forti  et  bracchio  extento.  Idcirco 
praecepit  tibi  ut  observares  diem  sabbati. 

16  rHonora  patrem  tuum  et  matrem,  sicut  praecepit  tibi  Dominus 
Deus  tuus,  ut  longo  vivas  tempore,  set  bene  sit  tibi  in  terra,  quam 
Dominus  Deus  tuus  daturus  est  tibi. 

17  *Non  occides 

18  neque  moechaberis 

19  furtumque  non  facies 

20  nee  loqueris  contra  proximum  tuum  falsum  testimonium. 

21  wNon  concupisces  uxorem  proximi  tui,  non  domum,  non  agrum, 
non  servum,  non  ancillam,  non  bovem,  non  asinum  et  universa  quae 
illius  sunt. 

22Haec  verba  locutus  est  Dominus  ad  omnem  multitudinem  vestram 


—  142 


diligendus  et  timendus  sit  Deus  et  quomodo  ei  serviendum  (6,  1-13); 
custoaiat  nempe  quisque  divina  mandata  (14-25)  ca\  e  it  ab  idololatria 
et  a  qualibet  consuetudine  Chananaeorutn,   qui,   tie  seductores  fiant, 


LIBER 

DEUTERONOMn 

5>  23  —  6,  20 


v'm  monte  de  medio  ignis  et  nubis  et  caliginis  voce  magna  nihil 
addens  amplius  et  ^scripsit  ea  in  duabus  tabulis  lapideis,  quas  tra- 
didit  mini.  23  Vos  autem,  ^postquam  audistis  vocem  de  medio  tene- 
brarum  et  montem  ardere  vidistis,  accessistis  ad  me  omnes  principes 
tribuum  et  maiores  natu  atque  dixistis :  24  Ecce  ostendit  nobis  Do- 
minus  Deus  noster  maiestatem  et  ^magnitudinem  suam;  avocem  eius 
audivimus  de  medio  ignis  et  probavimus  hodie,  quod,  6Ioquente  Deo 
cum  homine,  vixerit  homo.  25Cur  ego  moriemur,  et  devorabit  nos  ignis 
hie  maximus?  cSi  enim  audierimus  ultra  vocem  Domini  Dei  nostri, 
moriemur.  26  Quid  est  omnis  caro,  ut  audiat  vocem  dDei  viventis, 
qui  de  medio  ignis  loquitur,  sicut  nos  audivimus,  et  possit  vivere? 
27  Tu  magis  accede  et  audi  cuncta  quae  dixerit  Dominus  Deus  noster 
tibi  eloquerisque  ad  nos,  et  nos  audientes  faciemus  ea. 

28  Quod  cum  audisset  Dominus,  ait  ad  me :  Audivi  vocem  verbo- 
rum  populi  huius,  quae  locuti  sunt  tibi:  /bene  omnia  sunt  locuti. 
29  fi'Quis  det  talem  eos  habere  mentem,  ut  timeant  me  et  custodiant 
universa  mandata  mea  in  omni  tempore,  h\xt  bene  sit  eis  et  filiis 
eorum  in  sempiternum  ?  30  Vade  et  die  eis :  Revertimini  in  tentoria 
vestra;  31  tu  vero  hie  sta  mecum,  et  *loquar  tibi  omnia  mandata  mea 
et  caeremonias  atque  iudicia,  quae  docebis  eos,  ut  faciant  ea  in  terra, 
quam  dabo  illis  in  possessionem. 

32  -7'Custodite  igitur  et  facite,  quae  praecepit  Dominus  Deus  vobis ; 
fcnon  declinabitis  neque  ad  dexteram  neque  ad  sinistram ;  33  *sed 
per  viam,  quam  praecepit  Dominus  Deus  vester,  ambulabitis,  ut  viva- 
tis,  et  mbene  sit  vobis  et  protelentur  dies  in  terra  possessionis  vestrae. 

6°Haec  sunt  praecepta  et  caeremoniae  atque  iudicia,  quae  manda- 
vit  Dominus  Deus  vester,  ut  docerem  vos,  et  faciatis  ea  in  terra 
ad  quam  transgredimini  possidendam ;  2  b\xt  timeas  Dominum  Deum 
tuum  et  custodias  omnia  mandata  et  praecepta  eius,  quae  ego  prae- 
cipio  tibi  et  filiis  ac  nepotibus  tuis  cunctis  diebus  vitae  tuae,  cut 
prolongentur  dies  tui.  3  Audi,  Israel,  et  observa,  ut  facias  quae  prae- 
cepit tibi  Dominus,  et  bene  sit  tibi,  et  multipliceris  amplius,  dsicut 
pollicitus  est  Dominus  Deus  patrum  tuorum  tibi  terram  lacte  et 
melle  manantem. 

4  Audi,  Israel :  eDominus  Deus  noster  Dominus  unus  est.  5  /Diliges 
Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo  et  ex  tota  anima  tua  et 
ex  tota  fortitudine  tua.  6  ^Eruntque  verba  haec,  quae  ego  praecipio 
tibi  hodie,  in  corde  tuo,  7  et  Anarrabis  ea  filiis  tuis  et  meditaberis 
in  eis  sedens  in  domo  tua  et  ambulans  in  itinere,  dormiens  atque 
consurgens,  8  *et  ligabis  ea  quasi  signum  in  manu  tua,  eruntque 
et  movebuntur  inter  oculos  tuos,  9  ^scribesque  ea  in  limine  et  ostiis 
domus  tuae. 

10  Cumque  introduxerit  te  Dominus  Deus  tuus  in  terram,  pro  qua 
iuravit  patribus  tuis  Abraham,  Isaac  et  Iacob,  et  dederit  tibi  civi- 
tates  magnas  et  optimas,  fcquas  non  aedificasti;  n  domos  plenas 
cunctarum  opum,  quas  non  exstruxisti;  cisternas,  quas  non  fodisti, 
vineta  et  oliveta,  quae  non  plantasti,  12  et  'comederis  et  saturatus 
fueris;  13  mcave  diligenter  ne  obliviscaris  Domini,  qui  eduxit  te  de 
terra  Aegypti,  de  domo  servitutis. 

nDominum  Deum  tuum  timebis  et  illi  soli  servies  ac  °per  nomen 
illius  iurabis. 

I4  PNon  ibitis  post  deos  alienos  Qcunctarum  gentium,  quae  in  cir- 
cuitu  vestro  sunt;  15  quoniam  rDeus  aemulator  sDominus  Deus  tuus 
in  medio  tui,  *nequando  irascatur  furor  Domini  Dei  tui  contra  te  et 
auferat  te  de  superficie  terrae. 

16  "Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum,  vsicut  tentasti  in  loco 
tentationis. 

17  ^Custodi  praecepta  Domini  Dei  tui  ac  testimonia  et  caeremonias, 
quas  praecepit  tibi,  18  et  ^fac  quod  placitum  est  et  bonum  in  con- 
spectu  Domini,  ut  bene  sit  tibi,  et  ingressus  possideas  terram  opti- 
mam,  de  qua  iuravit  Dominus  patribus  tuis,  19  ut  ^deleret  omnes 
inimicos  tuos  coram  te,  sicut  locutus  est. 

2<>  aCumque  interrogaverit  te  filius  tuus  eras  dicens :  Quid  sibi  vo- 
lunt  testimonia  haec  et  caeremoniae   atque   iudicia,  quae  praecepit 


v  v.  cp.  4,  tz. 
x  cp.9,  10,  11; 
y  v.  cp.  4,  12. 


Ex  24,  12;  31, 
[18. 


24]  v.  Ex  19,  14,  13. 
z  v.  cp.  3,  24. 

a  Ex  19,  19. 
bv.  cp.  4,  33. 

c  cp.  18,  16. 

d  Js  3,  10;  Ps  41,  3;  Mt  16,  16. 


e  v.  Ex  20,  19. 

/cp.  18,  17. 

gcp.  32,  29;  Ps  80,  14:  Is  48, 
18.  —  cf.  cp.  29,  4;  Nm  11, 
29;  Mt  23,  37;  Lc  19,  42. 
h  v.  cp.  4,  40. 
i  Gal  3,  19. 
;  cp.  4,  2. 

k  cp.  17,  20;  28,  14;  Js  1,  7; 
23,  6;  4  Rg  22,  2;  Pro  4, 
27;  Js  30.  21. 

16;  Ps  80,  15; 

j,  13. —  cf.  Lc 

[i,6. 


I  cp.  10,  12;  30,  16;  Ps  80,  1; 

Jr  7,  23;  Bar  3, 
m  v.  cp.  4,  40. 

acp.  4,  1;  5,  31;   12,  1. 

b  cp.  s,  29;  io,  12,  20;  13,  4; 

Ps  127,  1;  Ec  12,  13. 
c  cp.  4,  40;  3  Rg  3,  14;  Ps  20, 


d  Gn  is,  5;  22,  17;  26,  4; 
^x  32,  13. 

85, 

10;  Js  37,  16;   Zc  14,  9;  Jo 
17,  3;  1  Cor  8;  4,  6. 


6;  90,  16. 
n  is,  5;  22,  17; 

14;  Es 
e  (all)  Mr  12,  29.  —  cf.  Ps 
16;  Zc  1^ 
lor  8;  4,  6. 
4]  *  C'atech.  R.  I  2,  7. 
5]  *  cf.  Catech.  R.  II  5,  27;  7, 

5;  *  prop.  76  M.  Bat  a  PioV 

damn, 
f  (all)  Mt  22,  37;   Mr  12,  30; 

Lc  10,  27.  —  cp.  10,  12;  iij 

13.  —  cf.  4  Rg  23,  25;  Ech 

6,  27;  7,  31-33. 
£cp.  11,  18;  32,  46;  PS36,  31; 

Pro  3,  3;   7,  3!  Is  Si,  7;  Jr 

31,  33- 
h  Gn  18,  19.  —  v.  cp.  4,  9. 
i  cp.  11,  18;  Pro  7,  3-  —  v.  Ex 

13,  9- 
;  cp.  11,  20.  —  cf.  Is  57,  8. 
k  Js  24,  13-  —  cf.  Js  11,  13;  2 

Es  9,  25;  Ps  104,  44. 
/  cp.  8,  10. 
13]  *  Catech.  R.  Ill  3,  13.  — 

v.  cp.  5,  6. 
m  cp.  8,  11;  Ps  102,  2.  —  cf. 

Pro  30,  8,  9. 
»  (all)  Mt  4,   10;   Lc  4,  8.  — 

cp.  10,  20;  4  Rg  17,  39- 
0  cp.  10,  20;  Js  2,  12;   Ps  62, 

12;  IS45.23;  65,16;  Jri2, 16. 
p  cp.  8,  19;   11,  16,  28;   13,  2, 

3;  28,  14;  Jr  25,  6. 
qcp.  13,  7- 
r  v.  Ex  20,  5. 
s  cp.  7,  21. 

u  (all)Mt  4,  7;  Lc  4,  12. 

v  cp.  9,  22;  33,  8;  Ps  94,  8.  — 

cf.  1  Cor  10,  9-  —  v.  Ex  17, 
x  cp.  xi,  22;  Ps  118,  4.  [2-7. 
y  v.  cp.  12,  25. 

z  Ex  23,  27-30;  Nm  33,  52,  53- 
a  Ex  12,  26;   13,  14-  —  cf.  Ps 

43,  2. 


143   — 


LIBER 
DEUTERONOMII 

6,21—7,25 


radicitus  delendi  sunt  (7,  1-10).  Quo  pacto  et  ubertas  benedictionum  et 
contra  hostes  secura  tutela  et  victoria  obtinebitur  (11-26):  liberalitas 
enim  Dei,   quae   tanta  fuit   in   deserto   (8,   1-6),  nunquam   deficiet 


b  cf.  Ex  20,  2. 

c  Ps  134,  9-  —  v.  cp.  4,  34- 


Jr  32, 
Ps  40, 


Jr  31,  3;  6s  11,  1;  Ml  1",  2 

£ph  2,  8,  9. 


d  vr.  2,  13. 

e  cp.  4,  1;  8,  1;  10,  13; 

39.  —  cf.  Lv  18,  5;   Ps  40, 

2,  3- 
/cp.  24,  13. 
a  cp.  31,  3;  Ps  43,  3,  4- 
b  v.  Ex  13,  23;  33,  2. 

c  cp.  4,  38;  9,  1;  11,  23. 
d  vr.  23;  cp.  23,  14. 
e  cp.   20,    17;   Ex  22,   20;    Lv 
27,  29;  Nni  21,  2,  3;  Js  10, 

1,  37  etc. 

/  Ex  23,  32;  34,  12. 

g  (all)  3   Rg   ii,   1.  —  Ex  34, 

15,  16. 
h  cp.  6,  15. 

i  cf.  cp.  4,  26;   28,  20. 
;  cp.  12,  3;   16,  21;  Ex  23,  24. 
«  vr.  25.  [ — v.  Ex  34,  13. 

/  cp.  14,  2;   26,  18;   28,  9;  Ex 

19,  6;   22,  31;   Is  62,  12;  Jr 

2,  3;  Am  3,  2;   1  Th  5,  27; 

1  Pt  2,  9. 

6]  *  cf.  Catech.  R.  Ill  1,  12. 
m  cp.  10,  i5j  Is  43,  4;  63,  9 

»  Ex  32,  13;  Ps  104,  9-1 1 ;  Lc 

1,  72,  73- 

9-10]  *  Catech.  R.  Ill  2,  30. 
0  Is  49,  7;  1  Cor  1,  9;  10,  13; 

2  Cor  1,  18;  1  Th  5,  24-  2 
Th  3,  3;  2  Tm  2,  13;  Heb 
10,  23;  1  Jo  1,  9. 

p  cp.  5,  10;  Ex  20,  6;  2  Par  6, 

14;  2  Es  1,5;  9,32;  Dn  9,4. 

fljb  34,   "j   Is  59,   18;  Nh  1, 

2,  3.  —  cf.  2  Pt  3,  9. 
r  cp.   10,  13. 

12-16]    cp.    28,    1-14;    Lv    26, 

5  Ex  23,  22-31.  [3-13- 

t  Ps  104,  8,  9;  Lc  1,  55,  72. 

u  cf.  Jo  14,  21. 

v  cp.  30,  9. 

x  Ex  23,  26.  —  cf.  Ecli  42,  10; 

Jr  22     30. 
15]  v.  Ex  19,  10,  11. 
yep.  28,  27,  60;  Ex  9,  14;   15, 

26. 
z  vr.  2.  —  cf.  Nm  13,  33;  Ps 

13,  4- 
acp.  13,  8;  19,  13,  21;  25,  12. 
b  vr.  25;  cp.  12,  30;  Jd  8,  27. 

—  v.  Ex  23,  a. 
c  Nm  13,  32,  34. 
d  cp.  1,  29;  31,  6. 
e  Ps  76,  12;   104,  5.  —  cf.  cp. 
/  cp.  6,  22;  11,  3.  [4,  9,  10. 

gEx  2328-30;  33,2;  Js  24,12. 
« cp.   6,    15;    Nm    11,    20;    14, 

14;  Js  3,  10. 
*  cp.  10,  17;  2  Es  1,  5;  4,  14; 

9,  32.  —  cf.  cp.  28,  58. 
;  Ex  23,  29,  30. 
k  vr.  2. 

/  Js  10,  24,  42  ;  11,  12.  —  v.  Js 
m  v.  cp.  9,  14.  [12,  1. 

n  cp.   11,  25;   Js  1,  5;    10,  8; 

21,  42;  23,  9;  Jdt  14,  17. 
25]  *  Catech.  R.  Ill  10,  11. 
0  vr  5;   cp.   12.3. —  cf.  Ex  32. 

20;   1  Par  14,  12. 
p  cf .  Js  7,  1 ,  21;  2  Mc  12,  40. 


Dominus  Deus  noster  nobis?  21  dices  ei:  6Servi  eramus  Pharaonis 
in  Aegypto,  et  eduxit  nos  Dominus  de  Aegypto  in  manu  forti  22  cfe- 
citque  signa  atque  prodigia  magna  et  pessima  in  Aegypto  contra 
Pharaonem  et  omnem  domum  illius  in  conspectu  nostro  23  et  eduxit 
nos  inde,  ut  introductis  daret  terram  super  qua  iuravit  patribus  no- 
stris.  24Praecepitque  nobis  Dominus,  ut  faciamus  omnia  legitima  haec 
et  ^timeamus  Dominum  Deum  nostrum,  eut  bene  sit  nobis  cunctis 
diebus  vitae  nostrae,  sicut  est  hodie.  25  /Eritque  nostri  misericors, 
si  custodierimus  et  fecerimus  omnia  praecepta  eius  coram  Domino 
Deo  nostro,  sicut  mandavit  nobis. 

7  Cum  introduxerit  te  aDominus  Deus  tuus  in  terram,  quam  pos- 
sessurus  ingrederis,  et  deleverit  gentes  multas  coram  te,  ^He- 
thaeum  et  Gergesaeum  et  Amorrhaeum,  Chananaeum  et  Pherezaeum 
et  Hevaeum  et  Iebusaeum,  septem  gentes  c'multo  maioris  numeri 
quam  tu  es  et  robustiores  te,  2  dtradideritque  eas  Dominus  Deus 
tuus  tibi,  epercuties  eas  usque  ad  internecionem. 

/Non  inibis  cum  eis  foedus  nee  misereberis  earum  3  ^neque  so- 
ciabis  cum  eis  coniugia.  Filiam  tuam  non  dabis  nlio  eius  nee  nliam 
illius  accipies  nlio  tuo ;  4  quia  seducet  filium  tuum,  ne  sequatur  me 
et  ut  magis  serviat  diis  alienis,  Mrasceturque  furor  Domini  et  delebit 
te  *cito. 

5  Quin  potius  haec  facietis  eis :  J'aras  eorum  subvertite  et  conf rin- 
gite  statuas  lucosque  succidite  et  sculptilia  fccomburite;  6  *quia  po- 
pulus  sanctus  es  Domino  Deo  tuo.  Te  elegit  Dominus  Deus  tuus, 
ut  sis  ei  populus  peculiaris  de  cunctis  populis  qui  sunt  super  terram. 
7  Non  quia  cunctas  gentes  numero  vincebatis,  vobis  iunctus  est  Do- 
minus et  elegit  vos,  cum  omnibus  sitis  populis  pauciores;  8  sed  mquia 
dilexit  vos  Dominus  et  "custodivit  iuramentum,  quod  iuravit  patribus 
vestris,  eduxitque  vos  in  manu  forti  et  redemit  de  domo  servitutis, 
de  manu  Pharaonis  regis  Aegypti.  9  Et  scies  quia  Dominus  Deus  tuus 
ipse  est  Deus  fortis  et  °ndelis,  Pcustodiens  pactum  et  misericordiam 
diligentibus  se  et  his  qui  custodiunt  praecepta  eius  in  mille  genera- 
tiones  10  et  «reddens  odientibus  se  statim,  ita  ut  disperdat  eos  et 
ultra  non  differat  protinus  eis  restituens  quod  merentur. 

ll  rCustodi  ergo  praecepta  et  caeremonias  atque  iudicia,  quae  ego 
mando  tibi  hodie  ut  lacias. 

i2  *Si,  postquam  audieris  haec  iudicia,  custodieris  ea  et  feceris, 
custodiet  et  Dominus  Deus  tuus  ^pactum  tibi  et  misericordiam,  quam 
iuravit  patribus  tuis,  13  et  "diliget  te  ac  multiplicabit  vbenedicetque 
fructui  ventris  tui  et  fructui  terrae  tuae,  frumento  tuo  atque  vinde- 
miae,  oleo  et  armentis,  gregibus  ovium  tuarum  super  terram  pro  qua 
iuravit  patribus  tuis  ut  daret  earn  tibi :  14  benedictus  eris  inter  omnes 
populos;  ^non  erit  apud  te  sterilis  utriusque  sexus,  tarn  in  homini- 
bus  quam  in  gregibus  tuis ;  15  auferet  Dominus  a  te  omnem  lan- 
guorem,  et  */innrmitates  Aegypti  pessimas,  quas  novisti,  non  inferet 
tibi,  sed  cunctis  hostibus  tuis. 

16  <Devorabis  omnes  populos,  quos  Dominus  Deus  tuus  daturus  est 
tibi.  aNon  parcet  eis  oculus  tuus  nee  servies  diis  eorum,  bne  sint  in 
ruinam  tui.  17  Si  dixeris  in  corde  tuo :  cPlures  sunt  gentes  istae  quam 
ego ;  quomodo  potero  delere  eas  ?  I8  dNoli  metuere,  sed  erecordare 
quae  fecerit  Dominus  Deus  tuus  Pharaoni  et  cunctis  Aegyptiis, 
19  plagas  maximas,  quas  viderunt  oculi  tui,  et  ^signa  atque  portenta 
manumque  robustam  et  extentum  bracchium,  ut  educeret  te  Dominus 
Deus  tuus.  Sic  faciet  cunctis  populis,  quos  metuis.  20  Insuper  et 
."crabrones  mittet  Dominus  Deus  tuus  in  eos,  donee  deleat  omnes 
atque  disperdat  qui  te  fugerint  et  latere  potuerint.  2i  Non  timebis  eos, 
quia  ''Dominus  Deus  tuus  in  medio  tui  est  'Deus  magnus  et  terri- 
bilis ;  22  Jipse  consumet  nationes  has  in  conspectu  tuo  paulatim  atque 
per  partes.  Non  poteris  eas  delere  pariter,  ne  forte  multiplicentur 
contra  te  bestiae  terrae.  23  fcDabitque  eos  Dominus  Deus  tuus  in  con- 
spectu tuo,  et  interficiet  illos  donee  penitus  deleantur.  2*  'Tradetque 
reges  eorum  in  manus  tuas;  et  wdisperdes  nomina  eorum  sub  caelo : 
nnullus  poterit  resistere  tibi,  donee  conteras  eos.  25  Sculptilia  eorum 
°igne   combures;   non  Pconcupisces   argentum   et  aurum,   de   quibus 


144 


dummodo  ipse  semper  habeatur  quasi  unicus  gratiarum  et  virtutis 
fons  (11-20).  Ne  igitur  propriis  merit  is  adscribant  res  prosper  as 
sibi  obventuras  et  testamentum  (9,  1-10),  memores  sint  contumaciae 


LIBER 

DEUTERONOMII 

7,  26  —  9,  6 


facta  sunt,  neque  adsumes  ex  eis  tibi  quidquam,  «ne  offendas,  prop- 
terea  quia  abominatio  est  Domini  Dei  tui.  26  Nee  inferes  quippiam 
ex  idoio  in  domum  tuam  rne  fias  anathema,  sicut  et  illud  est.  Quasi 
spurcitiam  detestaberis  et  velut  inquinamentum  ac  sordes  abomina- 
tioni  habebis,  squia  anathema  est. 

8  0mne  mandatum,  quod  ego  praecipio  tibi  hodie,  acave  diligenter 
ut  facias,  ut  possitis  vivere  et  multiplicemini,  ingressique  possi- 
deatis  terram,  pro  qua  iuravit  Dominus  patribus  vestris.  2  Et  recor- 
daberis  cuncti  itineris,  per  quod  adduxit  te  Dominus  Deus  tuus  bqua- 
draginta  annis  per  desertum,  ut  adfligeret  te  atque  ctentaret,  et  dnota 
fierent  quae  in  tuo  animo  versabantur,  eutrum  custodires  mandata 
illius  an  non. 

3  /Adflixit  te  penuria  et  s'dedit  tibi  cibum  manna,  quod  ignorabas 
tu  et  patres  tui,  ut  ostenderet  tibi  quod  non  Mn  solo  pane  vivat  homo 
sed  in  omni  verbo,  quod  egreditur  de  ore  Dei. 

4  *Vestimentum  tuum,  quo  operiebaris,  nequaquam  vetustate  defe- 
at, et  pes  tuus  non  est  subtritus :  en  quadragesimus  annus  est.  5  Ut 
recogites  in  corde  tuo  quia,  ^sicut  erudit  filium  suum  homo,  sic  Do- 
minus Deus  tuus  erudivit  te,  6  ut  custodias  mandata  Domini  Dei 
tui  et  ambules  in  viis  eius  et  timeas  eum. 

7  Dominus  enim  Deus  tuus  introducet  te  in  terram  bonam,  'terram 
rivorum  aquarumque  et  fontium,  in  cuius  campis  et  montibus  erum- 
punt  fluviorum  abyssi,  8  terram  frumenti,  hordei  ac  wvinearum,  in 
qua  ficus  et  malogranata  et  oliveta  nascuntur,  terram  olei  ac  mellis, 
9  ubi  absque  ulla  penuria  comedes  panem  tuum  et  rerum  omnium 
abundantia  perirueris,  cuius  lapides  ferrum  sunt  et  de  montibus  eius 
aeris  metalla  fodiuntur ;  10  ut,  cum  comederis  et  satiatus  fueris,  bene- 
dicas  Domino  Deo  tuo  pro  terra  optima,  quam  dedit  tibi. 

11  Observa  et  cave  ne  quando  obliviscaris  Domini  Dei  tui  et  negligas 
mandata  eius  atque  iudicia  et  caeremonias,  quas  ego  praecipio  tibi 
hodie;  12  nne,  postquam  comederis  et  satiatus  fueris,  domos  pulchras 
aedificaveris  et  habitaveris  in  eis  13  habuerisque  armenta  boum  et 
ovium  greges,  argenti  et  auri  cunctarumque  rerum  copiam,  l4oelevetur 
cor  tuum,  et  Pnon  reminiscaris  Domini  Dei  tui,  qui  eduxit  te  de  terra 
Aegypti,  de  domo  servitutis,  **  et  ductor  tuus  fuit  in  «solitudine  ma- 
gna atque  terribili,  rin  qua  erat  serpens  flatu  adurens  et  Scorpio  ac 
dipsas  et  nullae  omnino  aquae,  squi  eduxit  rivos  de  petra  durissima 

16  et  *cibavit  te  manna  in  solitudine,  quod  nescierunt  patres  tui. 
Et,  postquam  acfLxit  ac  probavit,  Mad  extremum  misertus  est  tui, 

17  vne  diceres  in  corde  tuo :  Fortitudo  mea  et  robur  manus  meae  haec 
mihi  omnia  praestiterunt ;  10  sed  recorderis  Domini  Dei  tui,  ^quod 
ipse  vires  tibi  praebuerit,  ut  ^impleret  pactum  suum,  super  quo  iu- 
ravit patribus  tuis,  sicut  praesens  indicat  dies.  *9  Sin  autem  oblitus 
Domini  Dei  tui  secutus  fueris  deos  alienos,  coluerisque  illos  et  ado- 
raveris,  *ecce  nunc  praedico  tibi  quod  omnino  dispereas.  20  Sicut 
gentes,  quas  delevit  Dominus  in  introitu  tuo,  aita  et  vos  peribitis,  si 
inoboedientes  fueritis  voci  Domini  Dei  vestri. 

9  Audi,  Israel :  aTu  trangredieris  hodie  Iordanem,  ut  possideas 
nationes  bmaximas  et  fortiores  te,  ccivitates  ingentes  et  ad  caelum 
usque  muratas,  2  dpopulum  magnum  atque  sublimem,  efilios  Enacim. 
fquos  ipse  vidisti  et  audisti,  quibus  nullus  potest  ex  adverso  resistere. 
3  Sties  ergo  hodie,  quod  Dominus  Deus  tuus  %>se  transibit  ante  te 
''ignis  devorans  atque  consumens,  *qui  conterat  eos  et  deleat  atque 
disperdat  ante  faciem  tuam  velociter,  sicut  locutus  est  tibi. 

4  J'Ne  dicas  in  corde  tuo,  cum  deleverit  eos  Dominus  Deus  tuus  in 
conspectu  tuo :  Propter  iustitiam  meam  introduxit  me  Dominus,  ut 
terram  hanc  possiderem,  cum  fcpropter  impietates  suas  istae  deletae 
sint  nationes.  ^Neque  enim  propter  iustitias  tuas  et  aequitatem  cordis 
tui  ingredieris  ut  possideas  terras  earum,  sed  quia  illae  egerunt  impie, 
introeunte  te,  deletae  sunt,  et  ut  compleret  mverbum  suum  Dominus, 
quod  sub  iuramento  pollicitus  est  patribus  tuis,  Abraham,  Isaac  et 
Iacob.  6  Scito  ergo,  quod  non  propter  iustitias  tuas  Dominus  Deus 
tuus  dederit  tibi  terram  hanc  optimam  in  possessionem,  cum  wduris- 
simae  cervicis  sis  populus. 


q  v.  vr.  16. 

r  cf.  Js  6,  17;  7,  11-13. 
jcp.  13,  17;  Lv  27,  28;  Js  6, 
17,  18;  7,1. —  cf.  Mic  4,  13. 

acp.  4,  1;  5,  32,  33;  6,  1,  3. 


b  cp.  1,  3;  2,  7;  29,  s;  Am  2, 

10. 
cvr.  16;  cp.  13,  3;  Ex  15,  25; 

Jd  2,  22.  —  cf.  Tb  12,  13; 
.  SaP  3,  5. 

0  cf.  2  Par  32,  31. 

e  cf.  Ex  16,  14;  Jd  3,  4. 

/Ex  16,  2,  3. 

g  Ex  16,  12,  14,  15,  35.  —  cf. 

Nm  11,  6-9;   21,  5. 
h  (all)  Mt  4,  4;  Lc  4,  4.  —  cf. 

Pro  9,  5;  Sap  16,  26;  Jr  15, 

16;  Am  8,  11. 
i  cp.  29,  s;  2  Es  9,  21. 
i Jd  5,   17;    Ps  93,   12;    Pro  3, 

12;   Heb   12,  5,  6.  —  cf.  cp. 

1,  31;    2   Rg  7,   14;   Pro  29, 

17;  Os  10,  10;  Ap  3,  19. 

1  cp.  11,  10-12. 
m  cf.  Nm  20,  5. 


n  cp.  6,  11,  12-  28,  47;  32,  15; 
Pro  30,  9;  Os  13,  6. 

0  cf.  1  Cor  4,  7. 

P  Ps  77,  11,  105,  21. 

qv.  cp.  1,  19. 

rEx  16, 35;  Nm  21,6;  Is  30,6. 

iEx  17,  6;    Nm  20,  9-11;   Ps 

77,  15;  113,  8;  Sap  11,  4.  — 

cf.  cp.  32,  13. 
t  v.  vr.  3. 

u  cf.  Jr  24,  5-7;  Heb  12,  11. 
v  cf .   cp.   9,  4;   32,   27;    Is   10, 

13-15. 
x  cf.  Pro  10,  22;  Os  2,  8. 
yep.  4,  3i;  7,  8,  12. 

Z3  Rg  9,  7-